Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på S: 2554 | Totalt: 13746 | nullstill
Forklåring Døme
check sabbe

1. drikke eller "smådrikke" alkohol heile dagen
2. gå seint og tungt

1. I dei neiri stògunn såte da å sabba heile hægjí.
2. Sluskan sabba út'ó tunellæ då arbeisdagjen va' slutt.

check sabbi

tungt føre

'Er æ så sabbi, d'æ plent tungt å gange.

check saddi

1. botnfall (som ein ikkje vil drikke; bruka berre i eintal)
2. brýnesaur'e, slípesaur'e
Sjå også gradd.

1. Den sadden som æ né'å botnæ av ǿldunkjæ, hève gjårt det 'an ska', å må inkji fýe ǿlæ.
2. Der ligg'e mykji saddi i slípetrónæ.

close sagd av munni

går i munnleg arv

check sagemust
image

sagflis

Sagemusti varte førr'e brúka ti' isolasjón'e i veggjó.

close sagge

1. rusle sakte; om personar
2. gå sakte; om kverna i kvernhuset

check saggjen

1. fuktig, rå (V)
2. person som er sein av seg / tung i seg
Sjå også seggjen (H).

1. Klæí ha' hangje úti om nóttí så da våre nòkå saggne om morgónen.
2. Eg sjaua fælt i gjår, så i dag æ eg helst'e saggjí.

check sakne sjave si

"ikkje kjenne seg sjølv att" (når ein er gammal og redusert i kropp og hovud)

Det æ vóndt å måtte sakne sjave si.

check sakneleg / saknelegt

bruka om noko det vert sakn etter (tomrom, sorg)

Det va' så saknelegt ett' 'enni Vilborg, mi våre så góe vèni.

close saks

hakk

check saksenív'e

kniv til å finhakke kjøt med

Sakseníven brúke mi ti' å sakse kjø̀t i saksetrògjæ.

check saksetró

tró som vart bruka til å hakke opp kjøt og innmat 

Førr'ell da finge kjøtkvinna, hakka da opp kjø̀t å innmat'e i a saksetró.

close saksetròg tròg der dei hogg opp innmaten i småbitar (ved slakting)
check sakt'e

roleg, stillsleg, balansert

Torgrím æ så sakt'e å tenkjandi å tolmódig'e. Fókk vare saktare på sí' gamle dage.

check sakti

sikkert, truleg (vert ikkje gradbøygt)

Dreng kan sakti gjère det fyr' deg. Det va' sakti best'e at det gjekk sossa.

check saktne

verte saktnare, verte rolegare

'An hèv' saktna nò, Kjètil, han som va' sò arta.

close sal'e

andre høgda i eit hus (mindre bruka ord om skjeltili)

check sale ti'

reise fort og uventa av garde

Eg sala ti' så fórt eg ha' èti.

close saligheitsvèg'e

"den smale veg" (om frelse)

check salme

salme

Mange av salmó æ eldgamle.

close salmedunk'e

salmodikon (kanskje eit noko skjemtande namn på dette instrumentet)

check salóne

salonggevær

A salóne spenner inkji fysst an trekkjer av.

check salta

attraktiv (bruka om jenter og gutar som lett dreg til seg det andre kjønn)

Torbjynn va' plent som 'an va' salta for jentun.

check saltandi

veldig; forsterkande uttrykk

Nò hèv' du vurte saltandi gó'e ti' kvé'e!

check saltbiten

gjennomsalta (td salt som har fått tid til å trenge inn i kjøt eller fisk)

Fiskjen ha' lègje for lítí tíd, så 'an va' kji saltbiten.

check salt'e

salt

Dèt va' a solt suppe! "Dú salte pýsse", sa mannen, 'an åt opp kjæsen.

check saltslí'e

bruka om husdyr som likar salt og som gjerne et det av handa
Sjå også slíe.

Kjýne æ så saltslíe at da kåme mæ same eg kaddar.

check salvandi

veldig; forsterkande uttrykk

'An åt salvandi.

check same

passe godt (td klede)

'An sâmde godt den nye skjinnjakkâ.

check same si

oppføre seg greitt, vere passande; bruka berre i eintal
Sjå også adjektivet sameleg (H), samelèg'e (V), adverbet sameleg (H) og adverbet sameleg (V).

Hú æ så gó' ti' å same si. Du lýt prǿve å same di!

check sameleg (V)

greilegt, likelegt, passande
Sjå også same si, adjektivet sameleg (H), adverbet sameleg (H) og samelèg'e (V).

Førr' i tí'inn va' det inkji sameleg at gúta å jentu gjinge å leiddest.
check sameleg (H)

greileg, liketil, passande
Sjå også same si, samelèg'e (V) og adverbet sameleg (H).

'U æ så sameleg stakka. Det æ samelegare vanlège buksu 'ell nikkersa fysst an vi' at kjørkjunn.
check sameleg (H)

greilegt, likelegt, passande
Sjå også same si, adjektivet sameleg (H) og adverbet sameleg (V).

Det æ inkji sameleg å knóte fysst an talar mæ kjensfókk.

check samelèg'e (V)

greileg, likeleg, passande
Sjå også same si, adjektivet sameleg (H) og adverbet samelegt (V).

'U æ så samelèg stakka. Det æ samelègare vanlège buksu 'ellnikkersa fysst an vi' ti' kjørkjunn.
check samfègjen

lite hygienisk

Adde vurte da sjúke, for da våre så samfegne i dei húsæ.

check samfelte

samanhengande, utan avbrot

Da héle det i samfelte trí dage førr'ell da våre færige mæ lǿetòkunn.

check samlast ti'

samle seg, møtast ein flokk

Det samlast ti' så mange ungdóma då Åsmund Åmli spila å song.

check samling

religiøst møte

Det va' jamt samling i Oppistog sundagskvellí; då sunge da å låse gussórd.

check samlita

einsfarga, utan mønster

Kupta va' samlita grå.

close samlogbeiti

fellesbeite
Sjå også samlòge og samlogrús.

check samlòge

sameige, eige i fellesskap
Sjå også samlogbeiti og samlogrús.

Da ha' a samlòge mæ neiri Voilevatni.

check samlogrús

spleiselag med mat og alkoholhaldig drikke
Sjå også samlòge og samlogbeiti.

Tóvtirúsi, den tollti dagjen i jólinn, va' a samlogrús.

check sampast

1. gå i takt, gå med same fot føre
2. vere samde, vere gode vener

1. Dei tvæ jentun sampast mæ da gjinge.
2. Dei tvei kunne alli sampast.

close sampe ihóp

samle saman eit eller anna på ein uvyrdsleg og "grov" måte

close samraud'e

heilt raud

check samraudleitt'e

allstøtt raudleitt (i heile andletet)

Tór va' samraudleitt'e så lengji 'an livdi.

check samregn

samanhangande regnveir; bruka berre i eintal

Det hèv' vòre samregn i heile dag.

check sams

samd, kunne samarbeide

Gró å Lív våre sams om så mangt. Vrongúv å Bjúg kunna alli vère sams.

check samse kara

gode og likeverdige kameratar

Augund å Fókkji våre samse kara å våre mest'e som brǿa.

close samslåtte

sams slåtteteig

check samstelt'e

samd

Mi våre samstelte at mi ville fýast, odd fjóre.

check samstrengjis

samanhangande; med felles eller rett byteline

Dei tvei skógteigjin oppi líinn liggje samstrengjis.

check samteigs

bruka om jordeigedom som over ei stor lengde har same eigar(ikkje oppdela slik at det er ein annan eigar imellom)

I Vaddebǿ gange teigjin samteigs ifrå Stóråne lukst opp'å heií.

check samtrodt

trødd jamn; bruka om farveg i snø som er så mykje bruka at det vert ei jamn tiltrakka flate

Då mi ha' gjengje at skógjæ i a vike, va' der samtrodt.

check samvasse

vasse over ei elv eller ein bekk (ikkje hoppe på steinane)

Opte va' sò stòr at eg måtte samvasse òvenat hylæ.

check sandbraut

skråning med laus og fin sand

Ungan stròka i sandbrautinn.

check sandnike

pusse med sand og never og vatn

Da sandnika jamt bóri ti' jóle.

close sandrulk'e

åme av eit vasstroll (har rundt seg eit sandhylke; derav namnet)

check sandskúring

skuring med never og sand

Fysst da flutte på støylen, laut da ti' mæ sandskúring av adde trékoppa.

check sangr

1. mas, klage
2. tunt og kvinande mål

1. Eg vare leid'e dei sangræ, alt tikjest vèr' gali.
2. Det æ a fælt sangr mæ 'enni Angjær.

check sangr'e

person med sangrande mål (ubehageleg å høyre på)
Sjå også sangre og sangren.

An var' tròta av å høyre lengji på enn sangr'e.

check sangre

tale med syngjande, mest gråtande stemme (masande og monoton klaging)
Sjå også sangren og sangr'e.

'U lýt allstǿtt sangre om nòkå, 'u var' alli færig. Èlí hèv'e dèt lagji at 'u sangrar.

check sangren

1. person som har ei klagande og pipande stemme (ubehageleg)
2. einstonig og syngjande lyd (td frå bjølle)
Sjå også sangr'e og sangre.

1. Da æ sangrne båe tvæ, Hæge å Gýrí, men Hæge æ vel sangrnare.
2. Ljó'en i a messengebjødde æ sangrí å vé'.

check sangverk

småbjøller som heng på ei tykk lerreim over hesteryggen framme (bruka på kyrkjeveg)

Sangverk på mange hesta i a færd, gav a hågtídeleg stemning.

close sank'e

den siste delen av ein flokk med husdyr som vert jaga; bruka berre i eintal

close sanke

samle i hop

check sann'e

sann

Æ det satt at da sku gjipte sikkå laudagjen?

check sanne etti

vere einig i noko som ein annan har sagt (utan å sjølv seie så mykje)
Sjå også sanne.

Taddeiv og Jórånd sanna ette kvorairne allstǿtt.

check sannsòge

soge som skal vere sann (noko som verkeleg har hendt)

Sòme gamle sògu æ sannsògu.

check sarre

1. når kvernesteinen sviv eller går seint
2. gange eller køyre seint
3. tale med einstonig mål

1. Kvinní sarra å gjekk.
2. Snart vi' mi sarre heim'tte.
3. D'æ tungt å høyre på dei som sarre å tale.

close sarri

treg og seinfør

close sarseplagg

hovudplagg for kvinner

check satt

sant

Kan det vère satt at 'u gjåre detta eisemó? An veit alli kvær æ sattare.

check Sattan

Satan

Læraren lívræda åkkå mæ Sattan å Helviti.

check sau

mat eller suppe som kokar
Sjå også sjóe og kåme 'å sau.

Suppâ hèv' kåme 'å sau. Eg kan 'kji súpe suppâ plent av sauinn. Den eine sauí varte bèt'e 'ell den hí.

check sau'e

sau

Tóre ha' sétt an eisemadd'e sau'e mæ Valevatn i gjår.

check sauefóstr

foret som går med til å fø ein sau over vinteren

Der æ væl tíe sauefóstr på desse teigjæ.

close sauemaur'e

sukkermaur

check saueskúi

sauesjå

Førr'e sa da saueskúi ti' sauesjå.

close saumari

person som saumar

close saumasjúre

vadmålsbelte til understakken (fora med ruskeverk, sauma med kross-sting)

check saum'e

1. spiker
2. saum i td klede
Sjå også saume.

1. "Slå í tvei sauma dèr", sa snikkaren mæ læregúten.
2. Buksun hav' rakna i saumæ.

check saume

1. bruka i uttrykket saume det ti'
Sjå også saum'e.
2. saume tøy

2. Mamme saumar mi nýe dalebuksu.

check saume det ti'

spikre overlag kraftig og mykje

Hèr ljóte mi saume det ti', for hèr leitar det på.

check saumetrå'e

tråd som vert bruka til veving

Saumetråen sille tvinnast attå varpi, ti' vístri.

check saumeverk

stramei

An kan inkji brúke saumeverk itt an vi' saume krulla.

check saupsíl'e

sil til å sile saup med

For å få út det lisle som va' etti av smø̀r i saupæ, auste mi det opp i enn saupsíl'e.

check saur'e

leiraktig masse

Det legg'e seg saur'e i botnen av slípetróne. 'An gróv veitu å vassa i saur'e. Itt an bòrar i stein'e, lýt an have a fille kring bòri så inkji sauren skvett'e opp'å mannen.

close saure

bruka i uttrykket saure néd.

check saure néd

uttrykk bruka i samband med å slå eller sage ned alt på ein stor teig
Sjå også saure.

Tårål saura néd adde rynningan hítmæ bekkjen.

close sausari

rotekopp (person som ikkje maktar å få orden på livet sitt)

check sautre

syte og klage
Sjå også sautren.

Anlaug gjère alli kå sautrar for adde ting.

close sautrekopp'e

person som ofte klagar

check sautren

person som syter og klagar
Sjå også sautre.

Bóa, du må 'kji vère sossa sautren, detta æ 'kji nåkå å sautre fyri!

check save

fyrst flette av borken på eit tre og så skrape av og ete saven (bjørk høver best til dette)

Sku mi âv å save i dag? Det æ lengji si' eg hèv' sava nò.

check savi

massen som kvar vår dannar seg mellom stamma og borken på eit tre (Som utpå sommaren stivnar og vert til ein ny årring. Somme skrapar av og et denne, han smakar søtt).
Sjå også save.

Eg líkar saven på selje å bjørk.

check sé' å sikk'e

sed og skikk

Det æ bådi sé' å sikk'e å takke fysst an fær nåkå.

check sédd'e

1. observert
2. sett (sett opp til eller ned på)

1. 'An varte sédd'e i bryddaupæ 'ass Knút Jónson.
2. 'U varte sédd opp ti' for det ovgripi 'u gjåri. Tjóva å kjeltringa vare sédde néd på.

check sée seg / sée si

fare greitt fram, rette seg etter sed og skikk

No lýt du sée di, Titta, fysst du ska' på sundagsskúlen sy' bygdí. Sé deg som vaksi fókk!

check séen

slapp og trøytt etter hard kroppsbruk

An vare séen fysst an kjæm'e inn'tt'e ette enn tung'e arbei'sdag'e. 'U va' séí ette å have gjengje så langt. An vare séen av líti svimn'e.
check sèg

seg

Mi gjinge kvær for sèg då mi leita ette saui. Bóa datt å sló seg i nétti, så 'an illvåla. Det lýt kvær sjå ette sé. 'U kåm si fórt ette sjúkdómen. Da kóme sikkå heim'tte i ljósi.

close sègesamt

slitsamt

check sègesterk'e

muskelsterk

Haddvår va' sègesterk'e.

check segg

1. "sei"
2. "sei", "fortel" (sagt til eit barn som finn på å reise ein stad)

1. Segg mi; ko gali hèv' eg gjårt?
2. Kòri vi' du av, segg?

close seggjen (H)

fyktig, rå
Sjå også saggjen.

check sègji

sene

Eg strøkte sègan i hæló så eg kunna naudt gange.

check sègålt

seint og tungvint

Turi arbeidde sò sègålt.

check seie (V)

seie
Sjå også seie.

Segg mi: Hèv' du alli èti i heile dag?

check seie (H)

seie
Sjå også seie (V).

Ko æ det du seii? Seie du detta? Sa du detta? Ko va' det du sâi?
Sègji mi dèt, líke di alli sukkerladi? Segg mi, kan du léne mi tvæ krúno?

close seie sògu

fortelje (td soger eller eventyr)

check seie ti'

1. seie ifrå
2. tilseiing til td dugnad eller andre felles gjeremål
Sjå også seie (V) og seie (H).

1. Vi' du seie ti' itt du æ færig?
2. Du lýt seie mi ti' fysst eg ska' kåme. Sille da tekkje a hús, va' det barre å seie fókk ti'.

check sei'færug'e

seinfør, treg

Dei sei'færuge kåme attí.

check sei'fǿr'e

treg, seinfør

Gýró va' så sei'fǿr at 'u varte mest'e alli færig mæ arbeiæ sí.

check seigd

seigleik (evne til å halde ut)

Da ha' seigd ti' halde út, karan som ha' tèkje på seg arbei'i.

check seigje

1. senke, gjere lågare
2. minke på

1. 'An seigde búí a par kvorv då 'an sett 'æ opp'tt'e.
2. Mi have seigt fælt på brausrúvâ no.

check seigost'e

ost av sur mjølk (rennemjølk)

Seigosten hékk i skjeggjæ 'ass Haddvår.

check seigt fǿri

trått skiføre

Der va' så seigt fǿri i ljósløypunn at eg gjekk barre ein rundi.

check sein'e

1. sein
2. seinfør
3. på slutten, den siste (berre bruka i bunden form)
Sjå også seiste.

1. Gunbjørg æ allstǿtt sei ti' å leggje seg.
2. Men Gunbjørg æ inkji sei ti' arbeie.
3. Å dei seini vottæ eg spita, varte det for líti gån.

check seinhaustis

seint på hausten

Å liggje på heiinn seinhaustis kan vere spéleg, då kan det kåme snjór'e om nóttí, så at det kan vare vanskeleg å kåme si heim'tt'e.

check seist'e

siste; vert ikkje gradbøygt
Sjå også sein'e.

Jón varte jamt seist'e fysst da kappsprunge.

check sei'tenkt'e

seintenkt

Jón va' mei' sei'tenkt'e 'ell dei hí syskjinní sí.

check sei'tídd'e

bruka om ku som får kalv tidleg om våren

Fermelí å Kranselí våre sei'tídde.

check sekk'e

sekk

Gònil å Birgjitt finge nýe sekkji då da bigjynte i skúli.

check sekkjefille

uvand "golvklut" av sekkestrie (bruka i eldre tid til "grovreingjering" av golv i periodar når folk gjekk ofte inn og ut av huset med mykje jord eller møkk under skorne)

Sekkjefillâ varte brúka ti' úvand'e tiletvått'e.

check sekkjeverk

bomullstøy som før hadde vore bruka til noko anna i (td kveitemjølsekk)

Då mi ha' øydt opp mjø̀li i sekkjæ, brúka mi sekkjeverkji ti' hovdekodde.

close seks

seks, sjette

check seksta

seksten; gammal form

Taddeiv hèv' seksta naut i fjósæ.

check seljari

seljar

Nò for tí'inn æ det sjella 'er fèr'e seljara rundt i bygdinn.

close selle

kvinne med diplomatisk veremåte

close selleleg (H)

diplomatisk veremåte

check selli

skøyar, morosam kar

Taddak va' an snódig'e selli, an visste alli ko 'an kunna finne på.

close selskapi

reisekamerat, felag

close semje

å semje opp - å kvesse, "setje opp", slipe

check semske seg ti'

slite, streve

Å ja, Eivind lýt semske seg ti', mørks imidjom.

check sende

sending (t.d. taknever eller høy), ladning

'An kasta a dugeleg sende mæ siment inn i hòli. Paal-Helge kåm mæ a veldig sende då 'an gav út fíre bǿka i ein smedd'e.

check sende si ti'

kaste seg fram, reise fort av stad

Yngjebjør sendte si ti' útive sipti å landa lengst'e n'i bakkâ.

check sending

mat for mora etter ein fødsel (td graut eller kaker)

Gýró va' mæ sending ti' 'enni Anne då 'u ha' fengje fysste båni.

check sène

springe av stad i stor fart; oftast bruka om buskap

Kjýne æ lívræde bøykjen, då sène da.
Turve di sène så fælt avgari? "Såge di ti' kjý?". "Ja, da sèna avgari róvunn ti' veirs".

check sèneberr'e

synlege senar og musklar

Dei som våre sèneberre ha' ord på sikkå for å vèr' sterke.

check sènedrætte (V)

senedrått; bruka berre i eintal
Sjå også sènedrått'e (H).

Eg fekk sènedrættâ i båe leggjó.

check sènedrått'e (H)

senedrått; bruka berre i eintal
Sjå også sènedrætte (V).

Eg fekk sènedråtten i båe leggjó.

check sènetaum'e

fiskesnøre av sen

'An fiskar mæ enn boksi det hèv'e vòre fiskebolla í, å så hèv' 'an nulla enn lang'e sènetaum'e rundt.

check sengjebórd

planke frå vegg til vegg framføre seng i ei bu på heia
Sjå også kvílestokk'e.

Der va' jamt mange innskorne nomn i sengjebórdó.

check sengjefærd

barselseng

Fysst Mamme ha' sengjefærd, kóme da mæ graut'e i an ambari.

close sengjekåne

barselkvinne

check sengle

om mjølk som fester seg til kjelen når ein kokar ho

Du lýt rǿre i mjåkkjinn så det inkji senglar! Du lýt sjå etti så det inkji senglar.

check sennep

sennep

Detti sennepi æ bèt'e 'ell det eg fysst'e prǿva, sa Såvi. Mange vi' have bå' ketsjup å sennep på pylsun.

check sepratór'e
image

separator, reiskap til å skilje fløten frå mjølka
Sjå også skrýti, kúlâ, skålinn og seprere.

Det æ tungt å sveive sepratóræ.

check seprére

separere mjølk med separator
Sjå også sepratór'e.

Fysst Mamme ha' mókka, laut èg seprére mjåkkjí.

close sére

sortere, skilje ut

close sérs

særs

check sért

for seg sjølv, eit stykke ifrå

Dei gamle loptí stóge jamnast'e sért, men nére stògehúsó.

check seslebók
image

lommebok
Sjå også sesli.

Tarjei fekk så grei a seslebók av gófa sí ti' konformasjónæ.

check sesli

pengesetel
Sjå også seslebók.

Konformantan vi' helst'e hav' stóre sesla i gåve.

check sèt

sitjeplass, sess

Eg fann mi så godt a sèt i skuggâ. Dèr tók du sèti mitt!

check sèt deg når

før i tida: å verte boden plass ved stogebordet (lengst frå inngongsdøra)

"Sit når!" "Sèt deg når!"

check sètebú

"bu" på støylen med eldstad; der folk heldt til om sommaren
Somme seier "sètabú".

Ha' det 'kji vòre for skóteró, så ha' mange sètebúi rotna néd.

check sètehús

bustadhus, hus som folk bur i (bruka berre i fleirtal)
Sjå også stògehús og hús.
I eldre tid sa ein ofte "sètahús".

Sètehúsí åkkå æ bygde i 1920.

check sèti

flat del i noko bratt terreng

Der va' så véne nåkå moltu på dei evste sètâ.

check setje

1. bruka om vatn som kjem inn i huset
2. bruka i uttrykka setje ti', setje snòru, setje epli, setje skúven og setje seg.
3 setje

1. Vatni sèt'e inn i kjeddaren itt snjóren brånar.
3. Mi sette ifrå åkkå býran då mi' vill' ti' kvíle.

check setje att'e dynní

stengje døropninga med td kvister (td om høybu på heia utan dør)

Hèv' du sett att'e dynní, Anne?

check setje âv

ta lam og kje frå mødrene og setje dei på eige beite

Nò hav' mi sett âv lombí 'pi vodden, å kjéí út'å Kjéøyne.

check setje epli

setje poteter i jorda
Sjå også setje og epli.

Mæ same ette kríi sette fókk jamt epli fyrenóni 17. mai.

check setje ette

skunde seg for å nå att nokon

'An sette ette bjynnæ alt 'an vann, for å skjót' 'an.

check setje gong 'å

setje i gong gjærdeig eller heimebrygg

No æ mi plent stumpelause, så nò ljóte mi setje gong 'å.

check setje í seg

drikke eller ete mykje (i festen eller måltidet)

Nò sette Mikkjål í seg heile "mjåkkléteren"!

check setje klokkâ

stille vekkjeklokka til å ringje

'An gløymde å setje klokkâ førr'ell 'an la seg, å forsòv seg dúeleg.

check setje lâ'i

feste lånt sylv på laet (brurekruna)

Det va' a kånst å setje lâ'i vént.

close setje mjåkkjí

setje nysila mjølk i koller eller trog i mjåkkhúsi (slik at rjomen kunne fløytast av etter 3-4 dagar)

check setje néd an húsmann'e (V)

gjere frå seg i skog og mark

'An varte trengd'e, å sette frå si an húsmann'e unde gråninn.

check setje odd 'å egg

ultimatum

'An sette odd 'å egg så dei hí vurte nøydde ti' å gjève sikkå.
Sjå også setje, odd'e og egg.

close setje opp

skjerpe og slipe reiskap

check setje 'pivi

setje mat til koking
Sjå også 'pivi og hengje 'pivi.

Hèv' du sett 'pivi eplí, Titta?

check setje på

forlange ein pris ved handel

'An sette på så mykji at eg ha' alli råd ti' å kaupe hesten.

close setje reil' í

setje fart i, kome i rørsle, fysisk og mentalt
Sjå også reil'e.

check setje rupl'e í

lage uro eller forstyrring, setje fart i eit eller anna

Det sette rupl'e i fókk då politikaran ville leggje néd skúlen i Hylestad.

check setje seg

1. sige i hop
2. setje seg
Sjå også setje.

1. Snjóren hèv' sett seg, så fǿri æ godt.
2. 'An sette seg i sòdan gjelli at 'an varte fjúkefærig'e.

check setje seg ti'

vere lenge på ein stad, sitje lenger enn vanleg
Sjå også setje.

Mi måge 'kji setje åkkå ti' ti' mi vare for seine. Det va' fælt å setje seg ti' sossa.

check setje seg 'å fjødd

sola gyller fjella i aust når ho går ned
Sjå også fjødd.

Mi såte úti på støylæ å såge at sólí sette seg 'å fjødd.

check setje si opp

ljuge, finne på noko av eigne tankar, tenkje seg til noko som td ikkje finst eller har hendt

Gunne sette si opp a fæl rogle som ingjen trúdde på. Eg høyre alli han sette si opp nåkå.

close setje skuns í /setje skòt í

setje fart på

check setje skúven

skuve føre seg (oftast kram snø)
Sjå også setje.

Førr'ell snjóskóteran finge plastikkskjí, sette det stundom skúven frammenat skjí.

check setje snòru

plassere ut snarer
Sjå også setje og snòre.

Bjørgúv sette rjúpesnòru i Finndalæ an vetre unde kríæ, å fanga ive túsen rjúpu.

close setje stakkjen

lagre setesdalsstakken slik at han held forma

check setje ti'

1. døy i ulukke
2. bruke opp pengar
Sjå også setje.

1. Taddeiv sette ti' i a snjórås inn'å heiinn.
2. 'U sette ti' mykji pæninge då 'u va' i Býn seist'e.

check setje unde

få til å ta til seg ("adoptere"; td sau som tek til seg eit anna lam)

Eg ville setje det møylause lambi unde an sau'e som ha' mist sitt, å 'an kanna det helst'e fórt.

close setje 'å egg

1. bruke kniv til å skrape med
2. setje på spissen

check setje 'å vetren

det ein planlegg å fø av dyr til vinteren

Mi kunne 'kji setje 'å vetren mei' 'ell mi trú mi hav' fór ti'.

check setj'epli

settepotet

An lýt leggje setj'eplí ti' gróings nåkle viku. Nò hav' mi lagt setjeplí ti' gróings på skjeltilæ.

check sètóli

1. tverrbenk i ein robåt (eikje)
2. sess i vevstol

1. Sètólen i eikjunn va' gjår'e av a brei, tyresett planke.
2. Sètólen i vevreiæ æ laus'e.

check settan tíd

fastsett tid

Òlâv kåm allstǿtt ti' settan tíd.

check sett'e

lita sleggje til å slå på

Òlav heldt settæ, å Ånund sló.

close sett'e

1. full, drukken
2. mett, forsynt
3. verte sett i fengsel

check settlament

1. uryddig mark (td stein og stuvar på eit jorde)
2. bygd

1. Hèr va' det a fælt settlament, det æ såvídt an kjæm'e fram!
2. McIntosh æ a líti settlament i Minnesóta.

check sève

løyse seg opp i trevlar

Detti snǿri hèv' sèva seg opp.

check sevlandi

veldig (forsterkande ord)

Tarjei æ sevlandi gó'e ti' timre!

check sevle

barke tre

Eg hèv' stývt, kvista å sevla a heil tylt i dag, så nò æ eg kavtròta.

check sevlespa'i

barkespade
Sjå også sevle.

Det va' viktig å have an gó'e sevlespa'i fysst an sille sevle stokkan.

check si'

sidan
Sjå også preposisjonen si og konjunksjonen si.

Eg flutte ti' Hylestad for tvau år sía. Det æ tvau år si' eg flutte ti' Hylestad.

check si'

sidan, på grunn av at
Sjå også adverbet si og preposisjonen si.

Si' dú vi', så vi' èg au.

check si'

sidan
Sjå også adverbet si og konjunksjonen si.

Si' eg inkji va' heimi, kunna eg inkji kåme i bryddaupi.

check sía

1. deretter
2. sidan

1. "Mi have dag'e ti' kvelds, å sía kjæm'e månen", sa Tóne.
2. D'æ så lengji sía at eg hèv' gløymt det.

check síbreiâ

bruka om når det er så mykje gras at graset dekkjer heile slåtteteigen når høyet er slege og breitt

Fysst slåttâ æ rektigt gód, kan det vère síbreiâ, så du slepp'e å rake ihóp kvirvlu.

check sí'breie

slåtteteig der det er så mykje gras at ein kår utan å måtte rake ihop i ei kvirvle

Det va' létt å vèr' breislejente fysst det va' síbreiâ.

close sí'bugjen

krylryggja, vert ikkje gradbøygt

check sídde

lengd nedetter (bruka om t.d. bukser)

Koss æ buksun i síddunn?

check sídrikke

drikke fort og mykje

Det va' kalleg dèt Haddvår sídrakk av ǿlæ 'an fekk.

check sídsen

sid, heng langt ned

Den kjýrí æ sídsí, spænan hange så langt néd at da kunn' var' oppskrapa i úkviddæ.

check sí'e

1. side
Sjå også lé.
2. sidestykket av slakta dyr

1. Eg hèv' blétt igjenom adde sí'un i bygdebókó.
2. Det vare mange gó'e kjøssteika av dei sí'ó.

check síebreie

slått gras som er så rikeleg at ein ikkje treng å samle det på eit mindre område (bruka mest om heie- eller skogsslått)
Somme seier "síbreia".

Der va' allstǿtt så gó a slåtte, mest'e síebreiâ.

close síehekke hekkun på langsidene av høyskógsslé'en
check síeskjår'e

tunt kjøt under buken på eit dyr som er slakta

Síeskjæne brukar an ti' rullepýssu.

close sí'flysse

kvinne med side kjolar

close sí'flysst'e

ha sid kjole på seg

check sí'fua

sidrauva (person med bukse som har sige vel langt ned)

Jón va' skjeggjutt'e å sífua dèr 'an gjekk rundt på sauesjåæ.

close sigd'e

sigd

check sigdorv
image
orvet til sigden

Sigdorvi æ stutt, så an laut gange kruppen fysst an skar konni.

check síge

1. gjeve seg, gjeve opp motstand, omvende seg
2. gå seint
3. sige

1. Ti' slutt seig 'an å varte kristelèg'e, han au.
2. "Nò ljóte mi síge", sa Gunnår, då da gjinge ti'.
3. Vègjen hèv' sigji, så hèr ljóte mi kjøyre seint.

close siggre deildí

setje ned ei deild med overtruiske "fesseord"

check siggre médelen

sikre eignelutar og verdfulle ting med hjelp av "vers" for å påkalle gode makter
Sjå også médel.

Eg siggra médelen, å då veit eg at det ligg'e trygt.

check siggróm

høve, anledning

Da såge sikkå inkji siggróm ti' det i dag.

close sigjen

utmatta etter hardt kroppsarbeid

check siglehèvi

endane av sigli som lyfter steinen i ei kvern

Óri "hèvi", i "siglehèvi", kjæm'e av å "hevje" ell' lypte.

check sigli

avlangt jernstykke som er fest til oversteinen i ei kvern (slik at kvernkallen driv steinen rundt)

Sigli ligg'e innfelt i ivesteinæ, 'å båe léa å' auga.

check sigróm
image

1. Rom til å sige. Nylafta bygningar vil sige noko når materialane turkar og tyngda av taket m.m. kjem på. Vertikale bygningsdelar som dyrekjinn, glas og dører må difor lagast / ha opningar slik at dei ikkje hindrar siging.
2. Kan òg brukast i overført tyding
Somme seier "sígeróm".

1. An må passe på å hav' nóg sigróm for dyringan, itt an timrar.
2. Såg 'an si sigróm ti' det så gjåre 'an det.

close sigålen

"kaputt", gåen, seinfør; gjeld personar

check síkke

helle siste dropane ut av td kaffikjelen; også bruka om å slå vatnet ut av kasserollen når ein har koka poteter

Du lýt síkke kaslen, eg trúr der æ etti a líti grand.

close siklingji

kvass og rektangulær stålplate til å finpusse høvla tre med

check sil 'å

skilnad på

"D'æ sil 'å kong Salomó å Jørgen Hattemakari", sa Eivind.

close sile

sele på hesten

check síle regn

samanhangande og kraftig regn

Det hèv' vòr' síle regn i heile dag.

close silestad'e

framsida av bringa på ein hest (der bogtreet ligg mot)

check sílesveitt'e

gjennomvåt av sveitte

Tór kåm plent sílesveitt'e ó' skógjæ.

close silesýe

"knappane" i selane på den mannlege setesdalsbunaden

close sili

sele

close sí'lippa

trist utsjånad (mest bruka om born som er på gråten)

check sille

skulle, ville

Mi ha' sillt havt bæri tí'. Eg ska' ti' heis i dag. Det ska' visst vare úveir ti' hægjinn. Ha' eg sillt stellt meg aila? Ha' da 'kji sillt kåmi snart nò? Ha mi sillt syllt åkkå an sodd'e? Trú mi ha sillt kaupt åkkå a ný kjýr?

check sillfaren

sjeldan å sjå

Gunne æ så sillfarí at eg veit alli kòs det æ mæ 'enni.

check simentére

støype med betong

Tårål laut simentére honnsteinan.

close simlekjyl'e

kuldeperiode om lag i mai (når reinsdyra kjævar)
Same tyding som reisskjyl'e.

check simmer

semmer (dårleg, ufrisk)

Eg kjenner meg helst'e simmer i dag.

check símonsvipe

marekvist (bjørkekvister som veks ut til ein rundvoren kvast, "heksekost")

An kan lèse om símonsvipâ i Gåmålt ó' Sætisdal.

check sims

Takbjelke i fjøset som gjev feste for dei to loddrette stolpane som sideveggene på ein bås er feste til (Gamalt or Sætesdal).

Fjóskrakkjen heng'e på simsinn.

check sin

sin / si / sitt / sine

Gunleik fǿre bort sekkjen sin på heiinn.
'U reiste ti' moi sí hægjí fyre jól.
Svòlâ fýk'e oppi reii sitt inn'å trandó.
Da tóke sikkås sponn, men inkji annas.
Da gløymde brilló sikkå båa tvæ.
'An pakka tǿlun sí å reisti.

close sin ègjen sjúkji

menstruasjon

close sin same

ikkje forandra anten fysisk eller psykisk (td etter sjukdom eller etter mange år frå kvarandre)

check sínage

gå og beite utan opphald (om buskap)

Det æ gó'slegt sjå fænåren koss 'an gjeng'e å sínagar i dag.

check sindr

restar av smelta jern (slagg)
Sjå også smijjesindr.

Mi funne sindr unde búinn i Åvi, så da ha' smelta jinn dèr i gåmó tíd.

check síne

1. forvente (helst bruka om dyr)
2. lengte etter, ha lyst på noko som det er lite truleg ein kan få der og då
3. vente, drygje
Sjå også síne etti.

1. Kjýne stóge ottafor búí å sína ette salt.
2. 'U sína lengji, men 'u fekk 'an alli. Eg sínar ette nåkå sǿtt, å så finst 'er 'kji sǿtt i húsi. Eg hèv' sínt lengji ette gó'e mat'e.
3. 'U laut síne ti' dei hí kóme.

check síne etti

forvente, lengte etter

Kjýrí sína ette salt.

check sinnegalen

bruka om person med fælt bråsinne eller person som vert ustyrleg sinna

Torjús æ så sinnegalen at eg æ lívræd for å seie nåkå gali.

check sinntau'e

spesiell type vedomn med relieff av kentaur (mytologisk skapning)

Sinntauen min fèr'e ti' verme fillnare.

check sip

skip

Der reiste mange sætisdǿla mæ sip ti' Amérika førr' i tí'inn.

close sipa

fullt av

check sipa botnen

såvidt det dekkjer botnen
Sjå også sipe.

Hèr va' líti moltu, eg hèv' barre såvídt sipa botnen i spannæ mí. Eg fann 'kji kå sipa botnen då eg va' på moltetúr'e i gjår.

check sipe

1. dekke til, jamne ut
2. ha i orden, ha i stand
Sjå også sipa botnen, og sipe si.

1. Der va' plent sipa mýhankaglasrútunn. Vi' du sipe talerkan útive bordi?
2. Da kunna alli sipe nòkå ting, dei systan.

close sípe

smågråte, sutre

check sipe litó

setje saman fargar i broderi på setesdalsbunad på ein god måte

Det skjulde kvæ som va' gó' ti' sipe litó fysst an løyesauma.

check sipe si

oppføre seg greitt
Sjå også sipeleg (H) og sipelèg'e (V).

An lýt sipe si greitt fysst an bigjynder i skúli. Gró kunna alli sipe si, 'u tala av si hòvúi.

check sipeleg (H)

bruka om å oppføre seg greitt
Sjå også sipelèg'e (V) og sipe si.

Åni æ så sipeleg enn gút'e.

check sipelèg'e (V)

bruka om å oppføre seg greitt
Sjå også sipeleg (H) og sipe si.

Hæge æ den sipelègaste i heile klassâ.

check sipt

skift; td kledeskift

Eg hèv' mæ mi fleire sipt ti' desse lange túræ.

check siptast ti'

1. dele på td å drive med ein leik eller eit arbeid
2. byte arbeid for kvarandre

1. Mi siptest ti' kjøyre. Mi siptest ti' vère "inni" mæ mi "slóge ball".
2. Mi siptest ti', èg å Tór; han snikkéra for mèg, å èg røyrlâ for han.

check sipte

1. skifte (td klede)
2. dele arv
Sjå også sipti.

1. Eg sipte på kvílun i gjår.
2. Da have sipt ett' 'ó Taddeiv.

close sipte lit'e

skifte andletsfarge

check sipte sèt

1. ein bestemt barneleik med stolar i ring (innandørs)
2. bytte plass

1. Då mi våre små, gjåre mi jamt an leik'e mi kadda "sipte sèt".
2. Nò ljót' mi sipte sèt, Tóre, for dú hèv' sète så lengji fyri.

check siptelykjili

skiftelykel
Somme seier "siptelykli".

Siptelyklan kunn' vèr' fæle ti' øyeleggje skrúvehòvúí.

check sipti

1. "hoppet" i ein hoppbakke
Sjå også sypti.
2. arveskifte
3. kledeskift
Sjå også sipte.

1. 'An va' úheldig'e å datt på siptæ. Gútungan stelte sikkå så stórt a sipti på Gjimlehaug.
2. Der va' sipti ett'ó Håvår i gjår.
3. Da ha' mæ sikkå sipti, det såg út ti' å var' úveir.

check sírell

sisselrot

Den tykke rótí av sírell æ sǿt å kan ètast.

check síròni

nye spirer av korn i legde; bruka berre i eintal

Det vare líti konn itt det æ síròni i åkræ. Sírònen kan kåme itt legdâ æ gåmó, å der æ vått.

check sirål
image

filter laga av kurovehår (tagl), vart bruka til å sile mjølk.
Sjå også síl'e.

Brúke di sirål ennå, ell' have di kaupt av desse nýe síló?

check sísse

bere tungt på lause ting

'An gjekk å síssa på addeslags rakl.

close sísselèg'e (V)

sid, stormaga (td ku)

check siterle

linerle

Siterlâ æ a gódsleg vårteikn.

check sitje

1. sitje
Sjå også stavsitje og sitje kveldi.
2. bruka i uttrykket sitje på støylæ.

1. Sitji greitt innmæ bóri, så sku di få nåkå gó'e tukkji.

check sitje âv mæ

verte snytt for, ikkje få noko ein ville ha

'An ville gjinni have jentâ, men dèt sat 'an fínt âv mæ.

close sitje etti

vere att ei stund når skulen er slutt for dagen (straff i eldre tid for uskikkeleg elev)

check sitje fyri

bruka om person som under baking av flatbraud lagar leivane av nåâ og bakar ut det meste

Tóre sat mykji fyri, å Birgjitt sat mæ takkâ, fysst da baka.

close sitje i stògó

vere på besøk heile kvelden hjå ein granne
Sjå også sitje kveldi

check sitje jólestól'e

Jenta som "sat jólestól'e" jolenatta skulle sjå (i eit "syn") kven ho fekk til mann, og den guten som synte seg skulle velje av tre skåler, anten ei skål med vatn, øl eller brennevin. Jenta rekna guten som tok ølskåla for den beste.

Det varte a long nótt for jenta som sat jólestól'e, å alli såg a sýn.

check sitje kveldi

når ein er på besøk heile kvelden
Sjå også sitje.

Mikkjål sat jamt kveldi i Oppistog. Førr'e va' det så vaneleg å sitje kveldi, nò æ det sjeldnare at fókk gjère det.

check sitje módig'e (H)

vere åleine
Sjå også sitje, módig eisemadd'e og módig'e.

Eg sit'e plent módige i kveld.

close sitje mæ

eige, ha skjøte på ein eigedom
Sjå også sitje og gjève ifrå si.

check sitje mæ takkâ

arbeid i samband med å bake flatbrød (lage emne, bake leiven ferdig, rjóe, steikje, brette i to / fire braudleivar, halde elden ved lag)

Anne sat mæ takkâ å ha' mangt å passe på; pynte på leiven, rjóe, steikje, elle å stelle imni.

check sitje om

vere ute etter, prøve på

'An tikjest plent sitje om å vère úlílèg'e nær 'an kan.

check sitje om reven

sitje på post om natta for å skyte reven som kjem til utlagd lokkemat
Sjå også sitje.

Gunnår hèv' sète om rèven mang' a nótt.

check sitje 'pi fangjæ

sitje i fanget (på td mor si)

Titta líkar så godt å sitje 'pi fangjæ fysst eg fortèl'e om då eg va' lítí.

check sitje 'pivi

vake over ein som er alvorleg sjuk eller sitje ved ei dødsseng

'An sat 'pive fai sí då 'an dǿi.

check sitje på støylæ

vere på støylen med buskapen
Sjå også sitje og støyl'e.

Da såte jamt på støylæ i sjau-åtte viku om sommåri.

check sitje på teinæ

sitje på "stonga" på herresykkel
Sjå også tein'e (2).

Det va' stundom jentun såte på teinæ mæ gútan sykla; då våre da vel helst'e småkjærasta.

close sitje signe

ha lyst på mat (snikje)

check sitje ti' bórds

uttrykk bruka om når ein et høgtidsmåltida jolaftanskvelden, 1. joledagsmorgonen, nyttårskvelden og 1. nyttårsdagsmorgonen

Itt mi sitje ti' bórds, hav' mi allstǿtt gamledags jólemat'e.

check sitróne

sitron

Tóne brúkar sitróne bådi i téæ å på fiskjæ ti' nóss.

check sive
image

1. spesielt bord, hengsla fast på veggen, og som ein kan slå opp og ned
2. "sive" med fire føter (frittståande to og to føter, ståande i kross med eit lòkebord gjennom krossen).
3. skive, t.d. brødskive

1. Sivâ æ a greitt bórd dèr plassen æ líten.
2. A bórd mæ fíre stig i kross kan an au kadde sive.
3. 'U tótte stumpen va' gó'e, men 'u åt barre ei sive.
Sjå også stumpesive.

check sivlungsbul'e

jamtykk overkropp

Åni ha' sivlungsbul'e, va' sterklèg'e, men host'e úsvipelèg'e.

check sivlungsleggji

jamtykke og kraftige legger (kan vere utslag av sjukdom eller alderdom)

Margjitt ha' sivlungsleggji, da våre helst'e úsvipelège.

check sivre

"krulla treflis" skore med kniv (til oppfyring i omnen)

Det æ greitt å have sivru liggjandi innmæ omnen.

check sivre

skjere (td treflisar til oppfyring i omnen eller dele opp poteter for sauer)
Sjå også sivre og tægje.

'An sivra godt av ostæ då 'an stelte si nyste. Taddeiv sivra flísa ti' gjèr' 'å mæ.

close sivrekrulli

trekrull til å gjere opp eld med; vart laga med ein kvass kniv og når ein skar lange tak, så krulla "sivren" seg

check sivri

Samanhengande trekrulle / -spik; laga med kniv. Bruka til å nøre opp eld. Ordet kan også brukast om andre ting ein skjer i tunne skiver.

D'æ greitt å hav' liggjandi nóg av sivra fysst an ska' gjèr' 'å.

close sjâber

ikkje i form, sjuk

check sjakji

tunn ende av tre som er hoggen av, eller som står att på rot

Hèr stande sjakan ette lauvingjinn. Vi' du samle i hóp sjakan?

check sjakke

halte (pga skade)
Sjå også sjakkjen.

Eg vrei meg i okla så eg sjakka i long tí'.

check sjakle

gå ustøtt og vaklande

Det va' såvídt 'u sjakla å gjekk.

check sjale

spandere mat til folk som er på vitjing
Sjå også sjale si og sjalefókk.

Mi ljóte sjale da fysst da kåme. Eg trúr eg vi' ti' Bykle å sjale mi ti' hægjinn.

close sjale 'ó si magjen

å ikkje tore å ete når ein er på besøk

check sjale si

å få mat der ein er på vitjing
Sjå også sjale og sjalefókk.

Anlaug å bonní vi' ti' Bý'n å sjale sikkå.

check sjalefókk

ein eller fleire personar som er på besøk og får mat
Sjå også sjale si og sjale.

Fær du sjalefókk ti' jóle?

check sjalejente

jente som er på besøk og får mat

I dag hèv' eg havt tvæ sjalejentu.

check sjalekar'e

mann som er på besøk og får mat

Da finge tvei sjalekara ette messâ i gjår.

check sjampó

sjampo

Kan eg få låne sjampói ditt? Nò for tí'inn brúke fókk sjampó fysst da två sikkå i hovdæ.

close sjangle

kvinne som styrer føtene dårleg

close sjangleleg (H)

ustø på føtene

close sjarvle

gå ustøtt
Sjå også sjarvlen.

close sjarvlen

å vere ustø, helst noko klein
Sjå også sjarvle.

check sjarvlen

ustø
Sjå også skjåmren

Svein æ helst'e sjarvlen å fillen ti' gange.

check sjau

sju, sjuende

Góme ha' sjau syskjinn.

check sjaubreidda

delane som stakkan er samansette av

"Skåmedalsjentun æ lang' å smale, sjaubreidda stakka det ljót' da have" (stevline).

check sjaue

1. ha kjærleiksforhold til
2. sjaue, streve

1. 'An sjaua ihóp mæ fleire kvendi den vetren.
2. Fyre jól æ det mykji å sjaue mæ, dåvisst for kvendí.

close sjauen

uføreseieleg, ufredeleg (om person)

check sjaufǿrari

sjåfør (eldre seiemåte)

Torgrím va' sjaufǿrari i Sætisdalsrútunn.

check sjaufǿr'e

sjåfør
Sjå også sjaufǿrhúve.

I bílrútunn æ der mange góe sjaufǿra.

check sjaufǿrhúve

sjåførlue
Sjå også sjaufǿr'e og húve.

Sjaufǿran ha' nåkå staselège sjaufǿrhúvu førr' i tíinn.

check sjaui

travelt, annsamt

Mi hav' det allstǿtt sjaui fyre jól.

check sjaukja

sytten; gammal form

Mikkjel hèv' smía sjaukja munnhorpu.

close sjausjynne (H)

skogstjerne
Sjå også skógsjynne (V).

check sjauskjæreblóm'e

Skogstorkenebb. Somme seier "sjauskjære".

Sjauskjæreblóman lýse så vént oppi grǿó.

check sjauttí

sytti

Tóne va' sjauttí år i tvótúsenåsjau.

check sjav' åkkå / åkkå sjave

oss sjølve
"Åkkå sjavi" vert oftast bruka i Hylestad.

Mi vi' hav' dessa pæningan for sjav' åkkå.

check sjavaste

sjølvaste

Sjavaste kongjen kåm ti' Sætisdal i 1993.

check sjavdaue

daue utan kjennskap til årsak

Pusi sjavdaua attenat lǿunn i dag.

check sjav'e (V)

sjølv
Sjå også sjav'e (H).

Eg vi' gjère det sjav'e, eg vi' inkji hav' hjelp av nòken. Eg hèv' sauma stakkan sjåv.

check sjav'e (H)

sjølv (forma "sjavi" vert bruka når ordet kjem sist i ei setning, i fleirtal)
Sjå også sjav'e (V).

Eg vi' kjøyre sjóv i kveld, sa Gýró. An lýt passe på sjave seg. Mi gjåre det sjavi.

check sjave si / sjave sikkå

seg sjølv / seg sjølve

Da kjýtte så fælt av sjave sikkå. An kan 'kji allstǿtt barre fare ette sjave si.

check sjaveigari

sjølveigar

Plassi 'ass Knút va' líti, men 'an va' sjaveigari.

check sjavgjår'e

sjølvlaga

An veit ko an hèvi fysst d'æ sjavgjårt.

check sjavgó'e

sjølvgod

Torgrím æ så sjavgó'e at det nyttar alli diskutére mæ 'an.

check sjavhjelpt'e

sjølvhjelpt

I gåmó tíd måtte fókk vère sjavhjelpte mæ det meste.

close sjavile

uturvande handling

check sjavilí

ikkje naudsynt, ikkje greitt (oftast bruka om noko som ikkje er gjort)
Sjå også sjavilskleg (H) og sjavilskleg (V).

D'æ sjavilí ive bekkjen ette vatn. D'æ sjavilí å bitale mei' 'ell an tar. Dèt va' sjavilí, nò hèv' dú kaupt brǿd, å èg hèv' plent steikt stump'e. D'æ sjavilí å två húsi førr'ell det var' sótfelt.

check sjavils

bortkasta, nyttelaust, uturvande (td "sjavils stræv", "sjavils brý", "sjavils reise", "sjavils sút")

D'æ a sjavils sút å tenkje på det an inkji kan gjère nåkå mæ.

check sjavilskap

1. noko som ikkje er naudsynt
2. noko som ikkje er greitt

1. D'æ sjavilskap å byggje så stóre hús at an barre hèv' brúk for håve.
2. Det va' slig a sjavilskap at eg gløymde brilló mí den gongjí.

check sjavilskleg (V)

unødvendig og stundom bortkasta (bruka om noko ein har gjort)
Sjå også sjavilskleg (H) og sjavilí.

Det va' sjavilskleg at eg bitala så mykji for den gamli bílen.

check sjavilskleg (H)

unødvendig, ikkje greitt
Sjå også sjavilskleg (V) og sjavilí.

D'æ sjavilskleg å bitale for mykji.
Sjå også sjavilskleg (V) og sjavilí.

check sjavlaga

passar perfekt
Sjå også sjavvaksen.

Det va plent sjavlaga at du kåm i dag. Denne bjørkjí æ plent sjavlaga ti' krykkje nédati.

check sjavlær'e

sjølvlærd

Ivar Aasen va' sjavlær'e som språkgranskari.

check sjavsagd'e

sjølvsagd (vert ikkje gradbøygt)
Sjå også adverbet sjavsagt.

Sigríd va' sjavsagd som leiari i ídrottslagjæ.

check sjavsagt

sjølvsagt (vert ikkje gradbøygt)
Sjå også adverbet sjavsagd'e.

Det æ sjavsagt at ti' mei' an trænar ti' bæri var' an.

check sjavskríva

sjølvskriven

Svein va' sjavskríva ti' å sitje i dei nimndinn.

check sjavstendekjensle

"sjølvstendekjensle"

'U ha' a sterk sjavstendekjensle, visste ko 'u villi.

check sjavstýrd'e

sjølvstyrd

Sauin æ sjavstýrde heile sommåri.

check sjavsåing

sjølvsåing (om frø og småpoteter)

Der va' mykji sjavsåing i åkræ, opptakaran have nóg slurva.

close sjavvaksen

passar plent til føremålet eller tingen ein skal lage; gjeld emnetre i skogen
Sjå også sjavlaga.

check sjeldfengd'e

sjeldan å få

Fiskjen va' stór'e, av dei sjeldfengde slagjæ.

check sjella

sjeldan

Det æ sjella eg kjøyrer for fórt ette vègó.

check sjellgjengd'e

sjeldan å sjå (hjå andre)

Torbjørg æ sjellgjengd hèr i húsi.

close sjíre

berre, reint / ublanda, vert ikkje gradbøygt
Sjå også púre.

check sjóandi

1. kokande
2. forsterkande ord

1. An kan 'kji drikke sjóandi kaffé.
2. Nò gjekk det sjóandi!

check sjóe

koke
Sjå også sóen, sau, og sjóheit'e.

Nò ska' èg sjóe kaffé, så vi' mi kóse åkkå kaffé å kaku.

check sjóe i hóp
image

smi saman to jernstykke ved å varme dei opp så mykje at dei smeltar saman
Sjå også sjóe.

Førr'ell fókk ha' sveiseútstýr¨sóe da i hóp lytin.

check sjóe ivi / sjóe 'pivi

koke over (toppen av kasserollen eller kjelen)
Sjå også sjóe og sjóe néd.

Det vi' mest'e sjóe 'pivi, så eg lýt skrúve néd straumen.

check sjóe néd

koke over p.g.a. sterk varme
Sjå også sjóe og sjóe ivi.

Kafféi sau néd fyrr'ell eg rokk å take âv kaslen.

check sjóe ti'

reise i veg i full fart
Sjå også sjóe.

'An sau ti' på heií mæ same 'an ha' ète bítåi å stelt si nyste.

check sjóheit'e

kokheit
Sjå også sjoe.

Grauten va' sjóheit'e, så mi måtte vente a bil førr'ell mi kunna ète.

close sjókonn

korn som er kjøpt i byen

check sjoltri

langt mellom dei; gjeld td molter

Det æ sjoltri mæ fókk i Tveitebǿ nò. D'æ sjoltri midjom moltó i år.

close sjóne

lage mat; for folk eller dyr

close sjóreise

lang reise

check sjóvèg'e

vegen mot byen (td Kristiansand)

Fókk trunge nòkå av kverrt av kaupeting førr'e, å då laut da kjøyre i sjóvèg'e.

check sjug

sus, luftlyd (laga av noko som fer fort)
Somme seier sjug'e
Sjå også sjuge og sjugandi.

Mange av dei som líe av øyresús'e hav' a sjug i øyró heile tí'í. 'An kåm som a sjug forbí meg.

check sjugandi

noko som kjem fort og gjev lyd (luftlyd)

Ånund løypte sjugandi néd bakkjen, å stód gjår' 'an au!

check sjug'e

sus, luftlyd (laga av noko som fer fort)
Somme seier sjug.
Sjå også sjuge og sjugandi.

Stundom høyrer an an sjug'e i luftinn førr'ell tóreveiri kjæm'e.

check sjuge
image

suse, kome i stor fart og gjeve litt lyd (luftlyd)
Sjå også sjugandi og sjug.

Det sjuga fælt i fossæ då kraffverkji sleppte på vatni.

close sjúkfair'e

stefar

check sjúkji

sjukdom

'An leid av an sjella sjúkji. Eg hèv' mått prǿva mange sjúka dei seiste årí.

close sjúkmoir

stemor

close sjúkål'e

sjukleg, mykje sjuk

check sjúr'e

1. stiv / lite smidig, gjeld personar og ting
2. trått vinterføre
Sjå også sjúrt.

1. Mi spente fótball i gjerkveld, så eg æ helste sjúr'e i dag.
2. 'Er æ sjúrt skjífǿri i dag!

check sjúrfrèt'e

person som er stiv i kroppen.

Det nyttar 'kji for sjúrfrètan å kappspringe.

check sjúrt

stivt, tregt
Sjå også sjúr'e.

Det gjekk sjúrt, så eg laut vokse skjíne.

check sjynne

stjerne
Sjå også sjynnebraut.

'An sló ti' mi så eg såg sjynnu. Då Jissús varte fǿdd'e lýste der a stór sjynne ive Betlihem.

check Sjynnebraut

Mjølkevegen (stjernegalakse); helst bruka i bunden form eintal
Sjå også sjynne og braut.

'An stó å glåpte på Sjynnebrautí som va' sérs klår detti kveldi. I Sjynnebrautinn æ der midjom 200 å 400 milliarda sjynnu.

check sjynneklårt

stjerneklårt

I januar æ det jamt bå' kaldt å sjynneklårt.

close sjynnemakk'e (H)

St. Hans-orm
Sjå også lýsemakk'e (V).

check sjynnerap

sjerneskot

Såg du det sjynnerapi?

close sjynnetykt

tett med stjerner (ein ser desse i klår luft, helst seinhaustes eller tidleg vinter)

close sjæpe

sitje med føtene ifrå kvarandre

check Sjøllúv / Sjøllúv'e

Sjøllulv

D'æ langt midjom Sjøllúvó i åkkås dage.

check sjå

1. vurdere
2. sjå

1. Du lýt sjå det sjav'e, ko du vi' gjère.
2. Mi høyre deg, men det va' så mørkt at mi såge deg alli.

check sjå

hjå

Gunnår sjala si sjå mi heile dagjen.

check sjå di!

1. "Hei!"
2. "bra"

1. "Sjå di! Dèr æ dú au!"
2. Sjå di, dèr vurte mi alt færige!

close sjå hamen av

sjå ein person som ikkje er til stades

check sjå heim'tt'e

sjå underbuksa under kjolen på ei kvinne.

Gònil skjæpte så mi såge heim'tt'e.

check sjå lýsun av

sjå skimten av

Eg såg alli lýsun av 'ó.

check sjå nå / sétt nå

dersom
Sjå også dissom, visst, itt og fysst.

Sétt nå du vann an millión'e; ko ha' du vilt brúka pæningan på?

check sjå ti'

sjå; ljost nok til at ein får til å gjere det ein skal

Eg lýt få mi a ný lampe så eg sér ti' lèse.

check sjåast

sjå kvarandre; bruka berre i fleirtal

Mi sjåast att'e i morgó, itt mi live å hav' helsâ.

check sjåkle

kvinne som er "lite spretten" til beins

Åslaug æ a kalleg sjåkle, d'æ såvídt 'u stavrar å gjeng'e.

check sjåkle

gå ustøtt, vere dårleg til beins

Turíd sjåklar å gjeng'e så det æ syndleg å sjå.

check sjåklen

ikkje "spretten" til beins

Targjær æ så sjåklí at an veit alli nær 'u rallar.

close sjåkli

mann som er lite "spretten" til beins

check sjåleg (H)

ein plass med godt utsyn
Sjå også sjåleg (V) og sýnt.

Der æ sjålegt 'pi Garó.

check sjåleg / sjålegt (V)

1. glede eller lette over at eit arbeid er gjort
2. godt utsyn
Sjå også sjåleg (H) og sýnt.

1. Dèt va' sjålegt at mi hav' fengje vé'en i hús.
2. Der æ sjåleg 'pi Brottveit.

check sjåslen

1. blyg person
2. tiltakslaus

1. Småjentun våre så sjåslne.
2. 'U æ sjåslí å líti ti'tak í.

close ska

skade
Sjå også ska si.

check ska' have små

vere gravid

Fókk seie at Anne ska' have små ti' våræ.

check ska' si

skade seg
Sjå også ska.

D'æ fórt å ska' si på glèrungjæ.

check skaddi

liten haug eller opphøgjing i terrenget (dyrka jord) der det er skrinn jord som i turke gjev lita avling

D'æ sjella det vare gód avling på skaddó.

check skaeflaum'e

flaum som gjer skade

Det va' slig skaeflaum'e på Austlandæ seiste våri.

check skaeveir

ver som gjer skade

Dei fæle tórnadóan i Amérika æ det vesste skaeveiri eg høyrer om.

check ska'evind'e

sterk storm som gjer skade

Den vessti ska'evinden kan vère fæle rykkjebýu, som kan reise mæ tòku å ríve fælt.

check ska'frjóse

fryse så fælt at det oppstår ein frostskade (skaden kjenner ein kvar gong ein er ute i kaldt ver)

Tarjei fraus så kalleg 'å fótó at 'an va' ræd'e 'an ha' ska'fròsi.

check skagge

riste, gjere skade, påverke

Det skaggar 'kji han om 'an misser nåkå pæninge.

close skagging

gjere dårlegare

close skagr'e

person med skarpt og kvasst mål

close skagren

skarp og skjerande i målet

check ska'i

skade

Ska'an våre så stóre at 'an stód det 'kji ivi.

check skake

1. riste
2. bruka i uttrykket skake opp ǿl.

1. Det æ fælt som det skjèk'e itt an kjøyrer på an hòlutt'e vèg'e.

check skake opp ǿl

ha ølet over frå kjerald til flasker

Det va' inkji gód smòk på ǿlæ fysst an skók det opp.

check skakedirr'e

skaketein som går ned på kvernsteinen
Sjå også skakvond'e.

Skakedirren rister konni ó' víunn å néd i auga.

check skakelòk

lok som trengst når ein skal riste innhaldet (på td eit kjerald, bytte, ambar)

D'æ godt å have a tétt skakelòk itt an ska' skake.

close skakestokk'e

1. stokk med mange hol i (vart bruka til ølbryggjing i eldre tid)
2. stokkar som ber svòlí i eit stabbur

close skakesål

såld i eit treskjeverk

close skakke

gjere noko leitt, gjere noko til meins

check skakk'e

skeiv

Flakstongjí mí hèv' vorte skokk.

check skakksprént'e

skeivt ut av spenen (om mjølkestråle)

Blómelí æ gó' å mókke, men 'u æ skakksprént.

check skakvond'e

skaketein som går ned på kvernsteinen
Sjå også skakedirr'e.

Skakvonden kvíler alli så lengji kvinnesteinen svív'e.

close skale

1. bruka om born som får eit "lett oppkast" av td mjølk
2. når ein får mat eller drikke oppatt i munnen (sure oppstøyt); bruka om vaksne folk

1. Titta skala opp'tt'e det 'u ha' èti.

check skalle

heade (i fotball)

'An skalla ballen i mål førr'ell målmannen fekk snú si.

check skalle seg

slå seg i hovudet (td når ein stangar hovudet øvst i døropninga)

'An kan feste bobleplast så inkji fókk skalle sikkå i låge dynnekarma.

close skam fari!

kraftuttrykk

close skamdegåve

vanærande gåve

close skamdeverk

gjerning ein bør skjemmast for

check skamdevit

vit til å skjemmast

Eg líkar alli å vère i hóp 'an Eivind úti blant fókk, for 'an hèv' 'kji skamdevit.

check skamfǿre

øydeleggje, stor og varig skade

'U skamfǿre seg 'u løypte på skjí. Du må 'kji klíve dèra, Bóa, du kan skamfǿre deg om du dett'e néd.

check skamfǿr'e

skada, øydelagd; vert ikkje gradbøygt

Ånund varte helst'e skamfǿr'e i dei fæle bílúlykkunn.

check skammel

låg krakk, gjerne for born

'An tók skammelen å sette seg út'å heddâ.

check skamskjóte

skadeskyte

Òlâv skamskaut an elg'e mæ 'an jakta i haust.

check skamsolten

svært gjerug person, svært glad i pengar (så mykje at han vert ti' skamdan)

'An æ så skamsolten at 'an æ mægjèten.

check skamærleg

leitt, tregeleg

Det va' skamærleg at eg inkji gjåre det.

check skandére

rakke ned på, skjelle, tale stygt om

Torbjørg æ fæl ti' skandére fókk; d'æ alli nòkå som æ rétt.

check skangre

skingre, gnisse

Det skangra så stygt i vogninn.

close skangren

1. bruka om reiskap som er noko ut av lage (lite og "leelaust")
2. mager og lang (om personar)

close skank'e

stor skapning med lite kjøt på

close skankeleg (H)

stor skapnad med lite kjøt på

close skankelèg'e (V)

tunn og storlemma

close skankji

heile bakføtene på eit dyr, frå klauvene og opp til ryggjen

check skante

1. slå med ljå det graset som står att ut mot gjerde og bekker (der ein ikkje kjem til med slåmaskin)
Sjå også skanting.
2. klyppe lo av stoff
3. skjere 2-3 tilfeldige flekker av rå poteter før koking.
4. skjere skalet av rå poteter

1. Dei gamle skanta så væl fram'tt'emæ gjæró, der va' alli etti a strå.
2. An lýt skante lói godt av kvåró.
3. Da skanta førr'e, så eplí sille få a saltsmòk.
4. Fysst eplí æ skanta turge da 'kji sjóe så lengji som fysst da vare sóne mæ skalæ på.

close skanting

Graset som står att ut mot gjerde, bekker o.l. atter at det er slege så mykje som råd med slåmaskin. Ordet er også bruka om høyet som vert av dette graset.

close skapt

skaft
Sjå også skjepte.

check skapt

(ikkje) i det heile

Der æ 'kji meining skapt i dèt 'an seii, Svein! Finn di an sótfeddebuskji å sótfedd omnen, der æ 'kji trekk'e skapt í 'ó!

close skaptesvipe

lerreim med handtak til å slå hesten med, svipe
Sjå også gjeisl.

check skar

sauemark skore med kniv eller klyppt med saks; skar på langsidene

A skar hèv' létt for å gró att'e, så an lýt ríve det opp'tte ette a par dage. Lambi æ merkt mæ stývt av å tvæ skòri i vístri øyra.

check skare

1. Hylestadmål: hogge feddeskòr
Vallemål: Hogge ut på motsatt side av "feddeskórí" for å felle treet. Same "teknikken" brukast til å kappe stokkar med.
2. skrape sotet av veika på ei parafinlampe eller eit ljos
3. samle i hop glørne og grave dei ned i oske, for at dei ikkje skal slokne, t.d. fram til neste morgon

1. An lýt skare itt an høgg'e, hellis mònar det alli.
2. Lampâ lýser så filli, eg lýt skare veikjí.
3. Da skara ellen ti' nóttinn i gåmó tí'.

close skare

lage skarene i eit kjevle (dreie)

close skare ihóp

hogge saman raptar i ein bygning
Sjå også skjeggje i hóp.

check skare opp'tt'e

rette opp mønster i eit kjevle når det er slite for mykje

Kjevlí vorte brúka så mykji ti' braubaking at da vorte slitne, å då laut an skare da opp'tt'e.

check skark'e

1. unormal, gamal fisk med stort hovud og lang, smal kropp
Sjå også fisklingji, kót, kjývi, kjývingji og mikkjålskót.
2. negativt uttrykk om eldre hestar

1. Eg fekk 'kji ko an skark'e i nètæ i nótt.
2. Eg greier meg ennå dei gamle skarkjæ.

close skarknast

verte mager (om fisk)
Sjå også skark'e.

close skarlægje

øvste stokken på langveggen i ein lafta bygning
Sjå også stavlægje.

check skarpt for / skarpt fyri

vondt for å greie seg økonomisk

Det va' skarpt for 'ó Taddeiv på dei tí'inn.

check skarrjúpe
image

fjellrype
Sjå også rjúpe og skarv'e.

Eg stokk nåkå harleg då der fauk opp a skarrjúpe beint frammafyre mi.

close skarungji

hareunge som er tidleg fødd (på skaren)

check skarv'e

1. fjellrype
Sjå også skarrjúpe og rjúpe.
2. ugrei person

1. Eg såg enn hóp'e níe skarva.
2. hèv' den skarven reist tóbakkjæ !

close skarve

å bruke (unødvendig) mykje smør / pålegg på brødskiva / fråtse med maten
Sjå også skarven.

check skarven

person som brukar unødvendig mykje smør eller pålegg (fråtsar med maten)
Sjå også skarve.

Du må 'kji vère sossa skarven mæ smø̀ræ!

check skasselèg'e (V)

usømeleg, utsvevande (om jenter som er "lause på tråden")

"Hú æ den skasselègaste jente eg veit", sa Jórånd om æ Hæge.

check skati
image

bartre som har turka på rot og har stått slik i lang tid

Det æ greitt å vé'e av skata, då hèv' an
tjurr'e vé'e ei gong.

close skaut

lite hovudplagg (sommarsplagg); vart bunde attom halsen, ikkje bunde i ein knut som det varte plagget (kyrkjeplagget).
Sjå også plagg og niveplagg.

check skaute seg

knyte på seg skauti (helst bruka om kyrkjeplagget)

Konformantan ha' skauta sikkå vént.

check skauti

skøyt

D'æ viktigt for sylvsméin å få ti 'greie skauta fysst da gjère fingrunga. Denne ruggâ hèv' plent gjengje opp i skautó så mi ljóte kast' 'æ ihóp'tt'e.

check skav

bork som er skava av t.d. rogn (bruka som husdyrfor)

Skav av raun'e gjèv'e tykk mjåkk.

check skave

1. skjere borkestrimlar av lauvtre (raun, selje), til dyrefor
Sjå også skav, skjevli, skavvé'e, skavejinn og skavenív'e.
2. når skinnet losnar på reinsdyrhorna

1. Da skava bå' kvisti å branda.
2. Nò skave reisdýrí; eg såg an bukk'e som stod å stanga inni an runni.

close skavejinn

reiskap av jern til å skave med; med treskaft

check skavenív'e

knivjarn med eitt handtak til å skave bork

Skavenívan' åkkå æ adde smía av same sméæ.

check skavhæl'e

stokk som hjelpemiddel til å halde treet på plass (rogn eller selje)

Eg brúkar an skavhæl'e ti' hjelpis fysst eg skjèv'e av borkjen mæ skavenívæ.

check skavl'e

snøformasjon som vinden har blåse i hop
Sjå også snjóskavl'e, hengjeskavl'e og snjófonn.

Der va' stóre skavla innmæ búí då eg vakna om morgónen.

check skavtóm'e

heilt tomt

Då eg sille reie, va' mjø̀lkoppen plent skavtóm'e.

check skavtåen

heilt bart for snø (vert ikkje gradbøygt)
Sjå også tåen, tåflekk'e, tåne og tåne.

Vègjen æ skavtåen, så nò æ det slutt på sléefǿri å skóterkjøyring.

close skavvé'e

avberka vedstrange / -kubbe
Sjå også skave, vé'e og skjevli.

close skjakke

halte noko (helst etter skade)

close skjakkjen

person som haltar og er ustø
Sjå også sjakke.

close skjalemat'e

gjestebodskost, mat for folk på besøk

check skjarr'e

1. om husdyr: redde, vanskelege å få tak i, spring avstad for folk
2. stutt høy som er vanskeleg å samle og halde i hop

1. Sauin vår' så skjarre at da tóke ti' skots same da såg' åkkå.
2. Høytti va' så skjarrt at det va' vandt å få mæ si i a býr.

close skjarrt mål

kvasst talemål

check skjarrøygd'e

person eller dyr med flakkande augo (manglande augnekontakt)

'An æ så skjarrøygd'e, an fær alli tak i augó 'ass.

check skjedde

tale med skrikande / høgt mål
Sjå også skjedden.

'U æ så létt å høyre, 'u skjedder mei 'ell aire.

check skjedde

tale høgt og kvasst (helst bruka om kvinner som talar på ein "irritert" måte)

Der va' eitt kvendi som va' så fæl ti' skjedde, det va' helst'e an úvani.

check skjedden

person som har eit skrikande mål
Sjå også skjedde.

Fókk som æ skjeddne høyrer an langt.

check skjeggje

føye saman to delar av tre, t.d. taksperrene i eit hus
Bruka i utrykket skjeggje i hóp

Raptan æ skjeggja i hóp oppi mǿnæ.

check skjeggje i hop

føye saman to delar av tre; t.d. taksperrene i eit hus
Sjå også skjeggje.

Raptan æ skjeggja i hóp i mǿnæ.

check skjeggjebrúsi

mann med mykje skjegg

Eg mǿtte så fæl'e an skjeggjebrúsi, 'an va' som an bassi, mæ langt, grått skjegg.

check skjeggjutt'e

skjeggete

Nò lýt eg rake meg, eg æ så skjeggjutt'e at det æ plent kalleg!

close skjègjesamt

uttrykk om noko som går tungt og trått

close skjei

skei

check skjei

1. veg
2. smalt jordstykke
3. stemne med samlingsplass for kappriding og hestekamp; i eldre tid
4. kurs

1. Mi kjøyre néd skjeii ti' postvègjæ.
2. Der æ a smalt skjei mæ gras né'ttemæ Stóråkr.
3. Mæ Skjeivodden va' der a langt skjei dèr da kapprie.
4. Eg æ mæ bå' på leikskjei å danseskjei.

check skjeieskuff'e (V)

skuff til kjøkkenbestikk

I skjeieskuffæ hav' mi alt det mi trengje itt mi sku ète, ell' stelle ti' mat'e.

close skjeimerr hest'galí merr som var på skjeii for å eggje opp dei andre hestane (hestekamp)
close skjeineplate

frisbee

close skjeinétta

jernnetter (i siste del av august)

close skjeisundlaudag'e

siste laurdagen i august når folk flytta heim frå stølen (búfardagjen)

check skjeivlen

uryddig, sjanglete (om ganglag)

'U va' så skjeivlí, men 'u tóttest alli dette.

close skjeivre

1. gå ustøtt
2. ha dårleg kroppskontroll; gjeld både føter og hender

close skjeivren

styrer føter og hender dårleg; bruka om personar

check skjèkjili

"utstikkar" eller hjørne i ein slåtteteig

På heiinn have slåtteteigjin jamt mange skjekla, dåvisst dèr der æ skóg'e.

check skjekkje

1. skråsauma kantbord i broderiet på setesdalsbunaden (for menn og kvinner; tre sting på skrå i rekkje; kan brukast i staden for grillu)
2. skrått mønster i vevnad

1. Skjekkjun skjekkje sikkå ti' dei eine kantæ.
2. "D'æ vént mæ skjekkju", sa Èlí.

check skjekkje

1. gjere skeiv (gjere synleg skade på)
2. vere "skeiv" pga smerte i kroppen (td rygg, hofte)

1. Vinden va' så hard'e at det skjekte húsæ førr'ell det va' færigt.
2. Gunnår laut skjekkje si itt 'an gjekk, for 'an ha' så vóndt i mjynninn.

check skjekle

1. slå høy "ute i runnane" i kanten av slåtteteigen (vart rekna som ulageleg arbeid)
2. ta vekk det dårlegaste léret i eit lérstykke (når ein td saumar sko)

1. Å skjekle varte reikna for å vère a úlageleg arbei'.
2. Eg hèv' skjekla leiri, å vi' no ti' saume skóne.

check skjekleleg (H)

vanskeleg eller ulageleg område å slå med stuttorv

I Stavedalæ æ mange skjekleleg slåttu.

close skjekli

"utstikkar" eller hjørne i ein slåtteteig

check skjekte

pil med ei spesiell form, til å "skjekte" med
Sjå også skjekte (verb).

D'æ gama mæ sjektu som fjúke hågt å langt.

check skjekte

slengje ei pil med ei snor fest til ein pinne, rett opp i lufta, for å sjå kor høgt ho kjem
Sjå også skjekte (substantiv).

Tídleg om våri springe ungan útiv' veddin å skjekte.

check skjeldrí

teikning, kunstverk laga av biletkunstnar
Sjå også pótrett.

Det hékk tvau skjeldrí på veggjæ.

check skjeldríbók

bok med teikningar og målarstykke (helst barnebok)

Eg hève a gåmó skjeldríbók liggjandi heimi, som ungan tikje så gama blé í.

check skjèlingji

1. mynt
2. pengar (i forma "skjèlinge)

1. Hèv' du tvei skjèlinga å avsjå?
2. 'An eig'e alli skjèlinge, så du må alli selj' 'ó bílen din.

check skjelt
image

skilt

Mange tikje d'æ vanskeleg minnast fartsgrensâ fysst an hèv' kjøyrt forbí skjelti.

check skjeltil

1. andre høgda i hus som har to etasjar
2. golvet mellom fyrste og andre etasje
Sjå også múseskjeltil.

1. Gamle Tóne héldt ti' opp 'å skjeltilæ.
2. Oppunde skjeltilæ æ úmåla i dei eine stògunn åkkå.

check skjeltilstétt

loftstrapp

Skjeltilstéttí va' brott å farlèg for gamle fókk, så dei gamle låg'e né'i.

close skjelve

skjelve, riste, dirre

check skjemd'e

ikkje kvass, uskarp egg på verktøy
Sjå også skjemme.

Den skjemdare øksí ljóte mi slípe.

check skjemd'e

1. øydelagt, forringa kvalitet (td mat eller fór)
2. sterkt kritisert og kjefta på
Sjå også útskjemd'e.

1. Maten va' skjemd'e, gjåre bå' lupta våkt å va' nòkå mygla.
2. Eg kan alli arbeie hèra leng'e, eg vare barre skjemd'e heile dagan!

check skjemme

1. kritisere, irettesetje
2. skjemme, skade egg på kniv o.l.
Sjå også skjemd'e.

1. Svein skjemd' æ Gunvor så det va' kallegt å høyre.
2. Eg skjemde øksinn då eg hoggje n'i an spíker.

check skjemme si út

1. uttrykk bruka om jente som får barn utanfor ekteskap
2. dumme seg ut

1. Jentâ skjemde si út alt då 'u va' 17 år.
2. Tór skjemde si plent út i bryddaupæ, so ivelagji fudd'e som 'an va'.

check skjemmi

noko som øydelegg og gjer egga fort sløv i skjerande reiskap som t.d. ljå, sag, saks

Der va' så skjemmi dèr eg sló, at eg tykka tvei-trí ljæ på a líti bil.

check skjéne

1. flyge gjennom lufta; td frisbee
2. renne, farte utover utan mål og meining
3. ikkje greie å halde retninga (td bil eller berusa person)

1. Eg skjénte den flati steinen så 'an fjetra hítette vatnæ.
2. Du må 'kji skjéne útivi som a onnó fente, sa Margjitt mæ dótte sí.
3. 'An hǿvde 'kji dynní, men skjénte beint 'ni dynnekarmen.

close skjengje

felt med annan farge (td tøy som er gammalt og slite og difor har noko ujamn farge)

check skjengjutt'e

ujamn farge; t.d. på billakk eller garn av dårleg kvalitet

Skjortâ varte så skjengjutt ette eg ha' tvègj' 'æ i for heitt vatn.

close skjènkaka

ordet vert bruka om turka høy som legg seg som ei kake i løa

check skjènnæm'e

dyrka jord som har lett for å turke opp

Der æ så skjènnæmt 'å dei garæ at da få fillí avling i skjènår.

close skjènnæmt

jord som er skrinn; har lett for å "skine" og turke opp

check skjènår

skinår
Sjå også skjíne, røytår og sløymår.

I fjår va' det a fælt skjènår, det ringde 'kji heile sommåri.

close skjeple

rote til, forandre
Sjå også omkomple.

close skjeppe

1.
2. skjeppe, volummåleeining, 1 skjeppe = 17,4 liter

close skjepte

stelle / setje skapt / skaft på reiskap som må ha dette
Sjå også skapt

check skjepte seg ti'

ta fatt på noko (gjerne hardt arbeid)

Nò ljóte mi skjept' åkkå ti', å dríve på.

check skjér

skjor

Skjérí skratar å vippar vèlæ.

close skjèr

stein i grunnen i open åker (når ein pløgjer tek plogen ned i "skjèri"

close skjère

1. stor sigd
2. skjerereiskap med noko krummare blad enn sigd (ljå og orv i eitt)
3. brå smerte
Sjå også verbet skjère.

3. Eg fekk slig a skjère i magâ i gjerkveld.

check skjère

1. skjere med kniv o.l.
Sjå også skjère út og substantivet skjère.
2. Skjere kornet. Før i tida vart dette bruka om heile arbeidsoperasjonen fram til kornet var fest på staur. Etter at skurtreskjaren kom, vert ordet bruka om arbeidsoperasjonen fram til kornet er ferdig treskt.
3. klyppe tøy (med eller utan mønster, før sauming)

1. Den som skar namni sitt vénaste, va' Gunnleik. Pass deg mæ nívæ, Bóa, du kan skjère deg!
2. Nò va' det godt mi ha skòri, for da hav' meldt regn i mange dage framivi. Mi våre så mange at mi skåre heile åkren på ein dag'e.
3. 'U va' makelaust gó' bå' ti' skjère å saume.

close skjère unda legdun

skjere korn som ligg nede (slik at ein ikkje trakkar på graset)

check skjère út

arbeide med treskjering
Sjå også skjère og útskúrd'e.

Dreng va' sérs gó'e ti' skjère út, bå' kubbestǿli, skåp å anna.

check skjère út namni sitt
image

Skjere ut namnet sitt i treverk. Fram mot midten av 1900 - talet var det ein utbreidd skikk å skjere ut namnet sitt på stølsbuvegger, senger m.m., ja til og med i kyrkjebenkene. Det mest vanlege var fire bokstavar: Fyrste bokstaven i personen sitt namn, fyrste bokstaven i faren sitt namn, S (-son) dersom det var ein mann, D (-dotter) dersom det var ei kvinne, og fyrste bokstaven i etternamnet.
ODSR = Olav Drengson Rike
SHDR = Sigrid Haddvårsdotter Rysstad

Sigúrd skar út namni sitt i kjørkjebenkjæ.

close skjéreauga

uttrykk bruka om person som ser / oppdagar "alt"

check skjéreblóm'e

stemorsblom

Skjéreblómen lýser trí liti,kvítt, gúlt å blått.

check skjérerei
image

skjorereir

Førr'e mått' an alli ríve néd skjèrereií, for då kunna úlykkâ kåme.

check skjéresteik (V)

milten på eit dyr
Sjå også ramnesteik

Vi' du skjère av skjéresteikjí å gjev' 'o pusi?

check skjérestein'e yfsingesteinen på toppen av mønet, gjerne ein som stikk noko opp

Skjéresteinen pyntar opp a búetòke. På a lopt ska' der allstǿtt vère tvei skjéresteina.

check skjergje å le

le på ein "støyande" måte

Sigríd skjergja å ló.

close skjergjelått'e

skarp og kvass lått (ein helst uhyggjeleg lått, som vert oppfatta negativt)

check skjerkje

"hestehoste" (sjukdom hjå hest)

Da hóste så an kunna trú da ha' skjerkjâ.

check skjerkjen

ru eller "stiv" overflate på tøy o.l.

Gardíntøyi va' skjerkji å stívt.

check skjerpe

kald periode mot våren (om lag april)

Om det no æ mildt å hèv' mest'e tåna, så få mi nóg nåkå skjerpu i april.

close skjerpe seg ti'

ta i

close skjerpekling'e

hardt flatbraud med smør varma på omnen
Sjå også kling'e og smø̀rkling'e.

close skjerpeleg (H)

folk eller tamme dyr av mindre storleik som det er god kraft i

check skjerpingji

person som er lett på foten / skarp i hovudet

'U va' an skjerpingji, det va' 'kji godt å greie seg for henni.

check skjèrsoks

1. høgmælt og masete person med skjerande røyst
2. lite utholingsreiskap (skarpslipa bøyle med handtak, nytta til å hole ut td sleiver med)

1. Nò må du 'kji halde det plent som a skjèrsoks, sa Tårål, då Turíd héldt det i eitt å masa.
2. Skjèrsoksí va' smía av a ljåbròt.

close skjerv (H)

skjerf

check skjerv'e (V)

skjerf

Eg lýt visst have skjerv'e på meg, for eg kjenner det krislar nòkå i halsæ.

check skjervingji

1. stor og god never til å leggje over mønet ("mønekam"), ved bruk av never til torvtak
Somme seier "skjervingenævr".
2. torve med lyng på toppen av ein høystakk (ein tok med torva heim)

1. Dei stǿste å beste nævran laut an leggje på mǿni fysst an tekte a hús.
2. Skjervingjen skåre da út âv a lyngtúve.

check skjervle

Bruskstykke attarst i bringjen, like over mellomgolvet, på eit slakta dyr (vart skore vekk og kasta mot veggen, og det fylgde med ei tru om at dette anten vart hangande på veggen eller glei ned)

Mange av skjervló vorte hangandi på veggjæ, men ivetrúí ha' fókk gløymt.

check skjérøyrsstong

fiskestong av bambus

Hèv' an a long skjérøyrsstong å an lang'e taum'e, kan an slengje langt itt an fiskar.

check skjessemat'e

festmat

Detti va skjessemat'e, sa Gýró, då 'u fekk gumb'e an virkedag'e.

check skjessemål

festmåltid (måltid med skjessemat'e)

Detti va' rektig a skjessemål.

check skjessen

noko som er sjeldan og godt; vert ikkje gradbøygt
Sjå også skjessi.

Dèt va' a skjessi mål.

check skjessen

1. sjeldfengen og god mat (ofte i hyggjeleg selskap)
2. hyggjeleg, godsleg (og god mat)

1. Sodd'e å kjøssteik æ skjessen mat'e.
2. Det va' a sjessi kveld då mi våre sjå 'ó Såvi.

check skjessi

godt, flott (noko ein får sjeldan); gjeld berre mat
Sjå også sjessen.

Det æ skjessi jólemat'e.

check skjessi

hyggjeleg, godsleg

Det æ skjessi å mǿte góe fókk.

check skjevli

tunn lauvtrestokk, 1-2 m lang, etter at borken er skava av.
Sjå også skave og skavvé'e.

Såvi kasta skjevló hít i vé'ekosten.

close skjevlingji

avberka stomn av lauvtre

check skjífjúking

skiflyging

I Víkersund hav' da sett fleire rikorda i skjífjúking.

check skjikkelèg'e (V)

omvend til kristen tru

'An varte skjikkelèg'e i ungdómæ.

check skjilbla'
image

reiskap til å skilje trådane i ein bandvev
Sjå også hokke.

Skjilbla'i æ laga av tré mæ a leirreim fest i eine endâ.

close skjile

skimte, sjå såvidt

check skjilen

1. blyg
2. trøytt, ikkje i form

1. Haddvår æ så skjilen, 'an tòr' mest'e inkji sjå opp.
2. Tóne æ så skjilí, 'u æ visst sjúkemeld.

close skjiljast

skiljast
Sjå også skjilje.

check skjilje

1. halde att ein bruksrett (utan at det er formalisert så nøye)
2. skilje
3. bruka i uttrykket det skjil'e
Sjå også skjiljast og skjilje si.

1. Òlāv skjúlde si rétten ti' brúke støylsbúí endå 'an ha' gjève ifrå si garen.
2. Mi skjúld' åkkå i tvei hópa då mi kóme ti' Spjóte. Skjilji dikkå inkji!

close skjilje fyr' skålí

halde tale for den avdøde ("skåletale")

check skjilje si

halde att ein bruksrett (utan at det er formalisert så nøye)
Sjå også skjilje.

Òlâv skjúlde si rétten ti' brúke støylsbúí endå 'an ha' gjève ifrå si garen.

check skjilje si frí

å ville ha fri frå arbeid

'U skjúlde si frí då 'u laut ti' Ósló.

close skjiljebrík

vegg

check skjiljeflòt

flate i terrenget der ein skil buskapen som har gått på beite i hop
Sjå også flòte og skjiljehagji.

Der va' úrólegt på skjiljeflòtinn den fyssti dagjen, si' der va' så mange manns búskap'e.

check skjiljehagji

1. open plass i utmark der ulike buskapar vart skilde frå kvarandre
2. inngjerding med fleire kvier der buskapen vert skilt ut etter eigar
Sjå også skjiljeflòt.

1. Kjýne i skjiljehagâ vurte så úrólège å ǿre ti' heim'tt'e at da bigjynte å stangast.
2. Skjiljehagjen æ sett'e opp av grinda.

close skjiljestad'e

ein stad der dei skil krøtera frå kvarandre (kvar tek sine)

close skjilórd

vilkår, avtale, klausul

close skjilsmål

skilsmisse

check skjilspildre

tunn trespile (mange spiler lagde mellom renningstrådane i ein vev)

Vi dú leggje skjilspildrun mæ èg sveiper ryven?

check skjilvange

1. skimte, greie å sjå noko som er utydeleg / langt borte
2. greie å skilje orda /skjøne/ få tak i det som vert sagt

1. Eg kunna nautt skjilvange det, for der va' så skoddi. Det æ så vídt eg skjilvangar kvæ det æ.
2. Fysst an fèr'e ti' vare dauv'e, hèv an vóndt for å skjilvange órdó, da vare útýdelège.

close skjilvangeleg

tydeleg, til å skjøne

close skjímeit

spor på undersida av ski

check skjíne

1. turke på rot på grunn av mangel på væte (om gras)
2. skine
Sjå også sènår.

1. Skaddan fare ti' skjíne, nò vi' mi have regn!
2. Sólí hève skjine heile denne vikâ.

check skjíne âv

uttrykk bruka om når grøda vert øydelagd av tørke

Grasi skjein âv dèr det va' grunt.

check skjinen

turkeskadd

Konnåkren æ så skjinen at det æ vóndt å sjå.

close skjingle seg

klyppe seg

check skjínleiv'e

engflekk som ein sparer i slåtten til om hausten fordi graset har visna

Den skjínleiven æ så líten at det hastar alli å slå den.

check skjinnbul'e

Olja bomullsty (ruskeverk) tilpassa til å ha på ryggen, festa med ein knapp oppe og framme. Dette vart bruka når dei slo gras med stuttorv. Ein gjekk då mykje bøygd, og kunne ikkje ha oljejakke som ville hemme rørslene. Skjinnbulen var då eit brukbart alternativ når ein slo medan det regna.
Sjå også ryggjeskjinn.

Da finge 'kji falére om det ringdi, så då ha slåttekaran skjinnbul'e på hæró.

check skjinnbørse

frate, prompe

Skjinnbørsâ vare alli gamledags ell' forbæra. Eivind skaut fælt skjinnbørsunn.

check skjinne

saume skinn på klede

Góme skjinna dalebuksun att'å fuinn.

check skjinnfu

skinnlappen bak på den mannlege setesdalsbunaden
Sjå også skjinnfuskjinn og fu.

Skjinnfuin våre jamt stǿri førr'e 'ell da æ nò.

check skjinnfuskjinn

mjukt skinn til skinnlappen bak på den mannlege setesdalsbunaden
Sjå også skjinnfu.

Eg vill' hav' stór skjinnfu, så dífyri laut eg spisialbistille skjinnfuskjinni.

close skjinnhít

sekk av skinn eller magesekk; til å ha t.d. mjøl i

check skjinnveng'e

1. flaggermus
2. mager mann
Sjå også skjinnvengje (V).

1. Skjinnvengjin sòve mæ fótó opp å hovdæ néd.
2. Nò lýt du ète, Titta, du æ så tjurr som an skjinnveng'e.

check skjinnvengje (V)

1. flaggermus
2. mager kvinne
Sjå også skjinnveng'e.

1. Skjinnvengju sér an sjella, an barre høyrer da.
2. Hæge æ a skjinnvengje.

close skjinveir

tørr sommar (der åker og eng kan skjíne pga for lite regn)

check skjipe maten

servere, fordele, passe på at alle får mat

Nò ljóte di skjipe maten så adde få.

check skjippund

skippund (vekteining, bruka berre om høy, 1 skippund = 159,4 kg)

Ko mange skjippund hèv' du i dessa høyslassæ?

check skjíre

1. tøme ut vatnet som potetene er koka i
2. skilje fløyten frå mjølka i eit trekar e.l.
3. setje namn på dyr og menneske
Sjå også adverbet skjíre.

1. Hève du skjírt eplí, Gunnår?
2. 'U skjíre rjómen av mjåkkoddó.
3. Nò vi' ungan skjíre lombí. Da have skjírt 'an ti' Alv'e.

check skjír'e

1. fritt for is
2. reint, utan grums
3. "ekte"

1. Det æ skjírt på Hovdevatn nò.
2. Det va' så skjírt vatn at eg såg botnen om det va' helst'e djúpt. "Eg trudde at du va' skjír som gull, men æ hard som flintí å svíkefull" (stevline).
3. Eg tók n'i skjíre lórt'e med hondinn, fý vorre.

check skjíre

ikkje anna enn

Det va' skjíre flaks at eg kom livandi ifrå bíllúlykkunn.
Sjå også verbet skjíre.

check skjítt

ski

'An braut av det eine skjítti. Da sette néd skjíne sikkå. Eg reiste frå skjí mí på heiinn. 'An reiste frå skjíne sí heimi.

check skjóri

rotenden på kornband og lauvkjerv

Fysst an kjøyre inn konni så la an bondíoksó mótananné å skjóran útt'e.

check skjortebul'e bulen på skjorta

Skjortebulen røkk'e 'kji n'i buksun, koss æ detti laga?

close skjorteglugg

blonder på bunadsskorte (kring halsen og fram på armane)

check skjort'erma

gå med berre skjorte til setesdalsstakken

I dag æ det så varmt at eg gjeng'e skjort'erma.

close skjóte

1. skyte med børse
2. minere, skyte med sprengstoff / dynamitt Sjå også míne.
3. når tungt lass skuvar på når ein kjem utover ein bratt bakke
4. høvle
5. Bruka i uttrykka skjóte si avstad / ti' og skjóte opp.
6. kornet skyt (Sjå også skríde)
7. jortedyr kan skjóte jortæ (jorte)
8. "sipti skjýt'e"
9. slag i magemunnen med knytt neve

check skjót'e

rask, fort
Sjå også skjótt.

'U æ så skjót ti' å två.
Klokkâ æ for skjót.
close skjóte av hond

skyte ståande (med gevær)

close skjóte for glugg

skyte dyr på åte gjennom eit glugg i hus eller fjøs

check skjóte gjestespjóti

Når katten set den eine bakfoten rett opp i lufta når han "vaskar" seg bak. Dette har vore tolka som eit varsel om at det kjem gjester.
Sjå også skjóte.

Pusi skaut gjestespjóti, tétt fyre Tarjei kåm.

close skjóte hæró

heve skuldrene når ein er i egsi
Sjå også skjóte.

close skjóte ihóp

høvle fleire bord på smalsida så dei passar saman før ein limar dei ihop til ei plate

close skjóte inn jólí

Når ein skyt eitt eller fleire skot med gevær eller dynamitt jolaftanskvelden. Dette gjer ein før ein sèt seg ti' bórds ( i 5 - 7 tida).
Sjå også jólesmedd'e og skjóte.

close skjóte jórtæ

gulpe opp maten og tyggje han att

check skjóte konni
image

få bort snerper som er att etter tresking av korn (med røkkjespa'i)

Èg plag' skjóte konni mæ det æ i hýkkjæ, men an kan au skjóte det i a kjèr.

close skjóte kåven

uttrykk bruka når kua aborterar
Sjå også skjóte.

close skjóte opp

når vatn som normalt renn under jordoverflata kjem opp, når t.d. ei grøft (ikkje opi grøft) vert tett
Sjå også skjóte.

check skjóte opp grept

grave opp ei grav (på kyrkjegard)

Mennan i bé'elagjæ laut skjóte opp greptí, å dei kasta au att'e.

close skjóte pústen

ta ein liten "pustepause" på fotturen; helst utan å setje seg
Sjå også skjóte.

close skjóte si avstad / ti'

reise utan å nøle, i stor fart
Sjå også skjóte.

check skjóte si undi

finne på ein grunn, orsake seg

Gònil skaut si undi at 'u ha gløymt det.

check skjóte skjér

Ein person ligg på ryggjen med hendene på marka over hovudet. Ein annan plasserer føtene på hendene til den andre og legg bringa mot fotblada på den andre når han lyfter dei opp. Så vert personen kasta framover med stor kraft.
Sjå også skjóte.

Ungan skjóte skjér úti túnæ, å have det kalleg gama.

check skjóte ti'

leggje til (sin del td av ein pengesum)

Eg laut skjóte ti' nòkå så 'an kunna kaupe si denna bílen.

check skjótfarandi

fortfarande

Hesten æ sò skjótfarandi at 'an æ úgrei'e å kase mæ.

check skjótfeig'e

1. veik, fort å øydeleggje, toler lite, udryg
2. person som døyr uvanleg tidleg
3. person som vert fort sliten / er lite uthaldande til å arbeide

1. Byttun som æ gjåre av plast æ létte å greie, men da æ skjótfeige.
2. Guttorm varte skjótfeig'e, 'an dǿe i ungdómæ.
3. Æ an solten å útræna, så æ an skjótfeig'e mæ tungarbei'.

check skjótsleik'e

arbeid som går fort unna (utført av person eller arbeidshest)

Det æ an fæl'e skjótsleik'e å slå gras mæ maskjín i staden for mæ stuttorv.

check skjótt

raskt, fort
Sjå også skjót'e.

Angjær arbeier skjótare 'ell mange aire.

close skjúld'e

skild, fråskild

check skjý

sky

Der æ mange slags skjý; makrillskjý, fjøyrskjý å haugskjý.

check skjýblòti

overskya grått ver som gjer at det vert vanskeleg snøføre

Det varte plent skjýblòti, så mi kóme alli fram.

check skjýfart'e

skyer som fer fort over himmelen pga vind

Fysst d'æ fæl'e skjýfart'e plage det jamt vère godt veir.

check skjýflókji

lette skyer på klår himmel

Det va' nåkå véne skjýflóka 'er va' i dag.

check skjýfærd

skyer som fer fort over himmelen pga vind

I dag æ 'er a fæl skjýfærd, det kjæm'e vel ti' auke mæ vind'e.

check skjyggje

kunne sjå gjennom (td noko som er utslite)

Verkji æ så tunt at det skjyggjer i gjænom.

close skjyggji

noko som skygger (td hatt, stein, tre)

check skjýle

skylle

Mi skjýlte allstǿtt klæí i bekkjæ førr' i tí'inn. Gró ville néd i bekkjen å skjýle klæí.

check skjýle opp

vaske opp
Somme seier "skjýle".

Æ du færig'e mæ å skjýle opp ette nóni.

check skjýr'e

"redd" for folk, isolert
Sjå også fókkeskjýr'e, skokleskjýr'e og springe skjýrt.

'An va' skjýr'e, å héldt seg unda fókkesvarmen.

check skjýsskjerre (V)

2 hjuls hestekjerre til finbruk
Sjå også reisekjerre (H).

Skjýsskjerrun kunna hav' eitt 'ell tvau sæti.

close skjýsslé'i

fint laga hesteslede med sete, bruka til persontransport
Sjå også sluffe.

close skjýsstròm

hestereiskap

check skjytje

halvtekkje

Sterke-Såvi héldt seg i a gåmó skjytje, mæ 'an ha' håvlé.

check skjæle

klyppe og lage klede slik at dei vert vidare nede enn oppe
(når ein klypper til klede (stakkar, kjolar) må ein "skjæle" somme av stykka for å få rett lag på kleda)

Stakkskóren va' mykji skjælt'e. Det æ viktig at 'an skjæler passeleg.

check skjæpe

1. skreve ut når ein sit; bruka berre om jenter eller kvinner som har kjole, skjørt eller stakk på seg
2. vri føtene mykje utover, gå vindføtt
Sjå også spåke.

1. Mamme sa at det va' skamlegt å skjæpe. 'U skjæpte så det va' a skomm å sjå.
2. 'An skjæper å gjeng'e så rart.

check skjære

å slå skårar

Dreng æ an slamse kar'e, 'an skjærer fælt itt 'an slær i tykkengjinn.

check skjær'e

mogen til å skjerast (om kornåkeren som har vorte gul)

Det vare beste maten itt konni æ passeleg skjært.

check skjæri
image

1. saks (Hylestadmål)
2. stor og kraftig saks (vallemål)

1. Eg finn'e alli att'e skjæren min!
2. Skjæran vurte brúka ti' å klyppe saui mæ.

close skjæri

skjere-jernet på ein plog

close skjærne

verte skjær, verte mogen, få gul farge (om kornåker)

check skjø̀l

1. tunn skive (td mat, tre, flingre av stein eller jern) Sjå også nésskjø̀l og flingre. 2. fiskeskjell

1. Eg hèv' barre etti a tunn skjø̀l av ostæ. 2. "Skrap av skjø̀linn framivi frå vèlæ!", sa Góme.

check skjǿlt'e

tannkjøtet i overmunnen sig ned så det vert vondt å gnage og tyggje (tannsjukdom hjå hest) 

Hesten æ skjǿlt'e så 'an hèv' vóndt for å nage.

check skjø̀ne

skjøne

"Eg skjø̀nar alli detti", sa gúten, då 'an inkji forstó reiknestykkji.

check skjø̀ne 'å

setje pris på noko ein får i gåve

Det æ sòme som inkji skjø̀ne 'å fysst da få nåkå.

close skjǿra

rotenden på eit kornband; berre bruka i fleirtal

close skjǿre

spade av tre; bruka til å ta opp potetene med og til å mòke i fjøset
Sjå også verbet skjǿre.

check skjǿre

måke laus masse td snø
Sjå også substantivet skjǿre.

"Vi' dú Håvård skjǿre av tròmæ detta grúslassi?"

check skjǿre

flekk, ljos stripe; i td stein eller på eit dyr

I Gråstein æ der a stór kvít skjǿre frå toppæ å heilt néd i jórdí.

check skjǿve
image

1. gammaldags "høvel" til å slette stokkar med
2. noko tunn brødskive (uvyrde skore opp)

1. Skjǿvun våre úlíkt stóre ti' úlíkt brúk.
2. 'An ha' barre nåkå tunne skjǿvu ti' nyste.

check skjǿve

1. ta av eit lag eller td torve
2. skjere djupt

1. 'An skjǿvde av a torve ti' å have på høystakkjæ.
2. Eg skjǿvde n'i tommen mæ nívæ, så eg laut leggje skjǿvâ ivi å fæsle meg.

check skjøyte

Bruka i uttrykket skjøyte ti'.

Hèv' an det smått, lýt an skjøyte ti', kvæ som kan.

check skjøyte på

1. passe på, verne om
2. leggje til, auke

1. "Sætisdal skjøytte på segn å sòge", skríva diktaren.
2. Mi skjøytte på an líten tamsi, så taugji varte langt nóg.

check skjøyte ti'

hjelpe (med pengar)
Sjå også skjøyte.

Dótterí gjekk på skúli, å forellí laut skjøyte ti' det da kunna.

close skjøyteleiing (H)

skøyteleidning

check skjøyteleining (V)

skøyteleidning

Unde databóræ mí hèv' eg tvæ skjøyteleininga.

check skjøytisløyse

slurv, tankeløyse

Det lýt då vère måti på skjøytisløyse; gange mæ nýe skjí på sandæ!

close skjøyvingji

kløyvd potet (anten kløyvd til setjepotet, eller pga skade frå spade eller plog når ein tek opp potetene frå jorda om hausten)

close skjå

tunt skinn (skrapa slik at lys kjem gjennom), utspila og gjennomsiktig blære

check skjåg'e

skjeløygd

Gúten va' så skjåg'e.

check skjålykt

lykt kledd med skjå

Skjålyktin lýse filli.

close skjåmren

ustø
Sjå også harvlen

check skjår'e

1. tunn hinne
2. tunn hinne på eit slakta dyr

1. Skjåren varte brúka ti' "glasrúte".
2. Skjæne æ så seige, at dei kaste mi!

check skjåskjinn

1. Olja bomullsty (td ruskeverk) som dei bruka til å få tett lokk på holkane med. Holkane vart bruka til flytande innhald, og når desse skulle fraktast over lengre avstander, anten på hesteryggen eller menneskeryggen, var det viktig at det var tett. I tillegg til sjåskjinnet måtte ein som regel også ha eit klede for å gjere loket trongt nok til at det vart tett.
2. tilreidd "vombeskjinn"
Ordet kjem av ein skjår'e, som er magehinna av eit dyr.
Sjå også bytne, og hókk'e.

1. Skjåsjinni brukar an ti' å bytne hókkan .
2. Den ytri skjåren av a ti'reidt vombeskjinn, varte brúka som skjåskjinn ti' bytne mæ, å ti' skjålykti.

check skó seg

1. få på seg sko
2. få fordelar på andre sin kostnad

1. Du lýt skó deg godt fysst du ska' på heií. Jón Brottelí skódde seg alli heile vetren, barre gjǿdde seg.
2. D´æ alli greitt å skó seg på aire.

check skodd

skodde

I gjårmorgó låg skoddí tétt n'i dalbotnæ.

check skoddi
image

skodde

Itt det æ skoddi tikjest landskapi ikring deg vare så stórt.

check skofate

skaffe seg sko, saume seg sko, reparere sko

Mi ljóte skófate bonní på beste måti. "Skófat dú som anna fókk, så ska' èg bǿte", sa Yngjebjør mæ mannen sin.

check skófòt

fottøy; bruka berre i fleirtal

An lýt have góe skófòt itt an vi gange dèr d'æ úkviddi. Fairen steller da så filli mæ skófòt.

close skóg'e

skog

Det høyrer mykji skóg'e ti' dei garæ.

check skógehøy

høy frå heieslåtte

Skógehøytti æ 'kji så godt som heimehøytti.

close skógeskjér (H)

nøtteskrike
Sjå også skógsskjér (V).

check skógeskrap

bær og planter som ein finn i skogen (og som er etande)

An kan finne mykji godt skógeskrap i útmarkjinn.

check skógeslått'e

slåttonn på heia

Skógeslåtten va' fyri å etti slåtten heimi.

check skógeslåtte (H)

slåtteteig som ligg i skoggrensa mellom li og hei

Repp æ a skógeslåtte evst'e i Straumslíó.

check skógfǿr'e

i stand til å sendast til skogs (om buskap)

Fagrós æ 'kji skógfǿr, 'u æ únýt i klauvó.

check skóglilje

bittekonvall

Der æ gó'e gjæm'e av skógliljó.

close skógsjynne (V)

skogstjerne
Sjå også sjausjynne (H).

check skógskjér (V)

nøtteskrike
Sjå også skógeskjér (H).

Skógskjérí hèv' så véne liti.

check skójinn

skohorn

Sòme brúke skójinn fysst da vi' have på sikkå skóne.

check skòke

drikke fort, renne i seg

Detta æ så kaldt, du må inkji skòke det í deg for fórt. Så skòka 'an í seg heile bodden.

check skòkedrykk'e

ein smakedrykk i samband med at ølet er ferdig gjæra og kan fyllast over på t.d. flasker

Pål måtte allstǿtt have an skòkedrykk'e fysst da sille skake opp ǿli.

check skokleskjèn

turt ver i våronna

Mæ skokleskjèn fær an mindri úgras i åkræ.

check skokleskjýr'e

redd når skjækene kjem opp mot sidene og bakføtene; gjeld hestar
Sjå også skokli, skjýr'e og springe skjýrt.

Skokleskjýre hesta tòle inkji at skoklan take imót fótó (hasó) fysst an svingar, då svipe da róvunn å æ nervǿse. Det æ úhǿgt skokleskjýre hesta.

check skoklevèg'e

remse langs gjerde som vert slått med ljå før ein slår med slåmaskin

'An ville 'kji trǿ å kjøyre néd grasi innmæ býtí, så 'an laut slå an skoklevèg'e fysst'e.

check skoklevende

remse på enden av åkeren som ein ikkje får pløgje ut

Hesten snúr i skoklevendunn.

check skokli

1. skjæker som er fest "laust" til tverrtre, med lekkje og krok midt på til å feste i ulike reiskap som hesten skal drage
Sjå også drætti, hòmel og dròg.

1. Hesten drèg'e plóg'e å horv ette' skokla.

check skòldrikke

drikke så fort at ein mest ikkje rekk å svelgje
Sjå også drikke og skòle.

No som di æ så sveitte å tysste, mòg' di passe så di inkji skòldrikke.

check skòle

skvale, skvalpe, skylje, koke over

Bylgjun skòla langt innå land. Vatni i kaslâ sau så det skòla ivi. 'An spýddi så det skòla.

check skòle í seg

drikke fort og mykje (td vatn eller øl)

An ska 'kji skòle í seg for mykji kaldt vatn mæ ei gong. Da våre så tyste då da kóme heim'tt'e at da skòla í sikkå heile bodden.

check skolt'e

øvre delen av hovudet (kraniet) på dyr og folk

"Skolt'e", t.d. "snauskolt'e", brúke mi helst'e i úvand'e tali fysst det gjell'e fókk.

check skóløype

løype på skorne på is eller hard skare

Å skóløype æ gama, men det slít'e fælt på skósólan.

check skòm

skum (helst bruka om td barberskum)

Det vare mykji skòm itt an tvær seg i hovdæ å brúkar sjampó.

close skòme

1. separere mjølk
2. skumme

check skóm'e (V)

mørk, dunkel; bruka helst om veret

Det hèv vòr' an skóm'e å tung'e dag'e, detti.

check skòming (V)

skumring; bruka berre i eintal
Sjå også skúme, skúming, skómne og avdagsbil.

Mi kóme inn'tt'ó' fjósæ i skòmingjinn. Papa kåm heim'tt' av heiinn i skómingjinn.

check skomm

skam; bruka berre i eintal

'U tótte det va' a skomm å gange mæ sund'e klæi. Sòme kunne bíte hòvúi av skomminn.

check skomm vǿre det

det ville vere skam om...

Skomm vǿre det om mi kóme út'å víåsen.

check skómne (V)

skumre; bruka berre i eintal
Sjå også skúme, skúming og skòming.

Det skómnar tílegt i disember. Då det skómna, súla mi ti'.

check skóningji
image

jernbeslag under slede / kjelkemei (eller rundt hjul)

An timmslé'i hèv' jamnast'e inkji skóninga, då var' 'an léttare å drage.

close skòpe

"huske på herdane" (betydde at ein td ville danse eller slåst)

check skòpelèg'e (V)

1. uanstendig, til spott og spe (om menneske)
2. sinna (om dyr)

1. Anne æ så skòpeleg at det æ kalleg å sjå.
2. Liljerós va' så skòpelèg å hynsk.

check skòr

skar; truleg ei eldre form av ordet "skar", og noko trongare
Sjå også det andre substantivet skòr

"Du tèk'e inn Troddedalen å så den tronge skòrí 'å vístri hondinn ti' du æ på hægste ristinn".

check skòr

skar, merke (i t.d. i treverk)
Sjå også det andre substantivet skòr.

'An ha' sett a skòr i an staur'e, som sýnte ko hågt vatni stód unde flaumæ i fjår.

check skórasp
image

rasp til å skrape vekk skonubb'e inne i skoen etter soling

Det va' viktigt å raspe nubben mæ skóraspinn.

check skorbiti
image

øvste stokken i gavlveggen som har laftehovud

Skorbiten lýt vère heil'e, a glas 'ell a dynn lýt vère i stokkjæ unde skorbitâ.

check skóre
image

1. kjelekrok av jern, til å hengje gryta i i åren
2. liten stein til å kile mellom større steinar i samband med muring med naturstein
Sjå også verbet skóre.

1. I dei gamle røykstògó hékk skórâ i gjøyunn.
2. Prǿv om du kan finne a lítí skóre!

check skór'e

1. sko
2. den nedste og stive delen av setesdalsstakken

1. Den eini skóren min lèk'e. Kòri hèv' eg gjårt av skó mí?
2. Skóren æ tung'e saume.

check skóre

leggje små steinar under større steinar når ein murar med naturstein, for å få dei store steinane til å liggje støtt på steinen under
Sjå også substantivet skóre.

Svein hèv' stei'auga å æ gó'e ti' skóre opp steinan.

check skormat'e

felleskar når ein feller tre med øks
Sjå også skòr.

Ska' an stýve stóre tré, lýt 'an have gó'e skormat'e.

check skormeitt

måte å klyppe hesteman på
Sjå også mån.

D'æ vénast'e itt måní æ klyppt skormeitt.

check skorp tí'

trong tid (økonomiske nedgangstider)

Det va' skorp tí' på 30-talæ, då mange våre arbei'slause.

check skórtevatn

vatn som står i ei bergskorte (bruka mot vorter i eldre tid)

Den som æ vórtutt'e ska' två seg i skórtevatn, for då dette vórtun âv.

check skòrutt'e

rillete

Kjevlí æ skòrutte.

check skorv

steinutte høgdedrag

Ordi skarrjúpe kjæm'e trúleg av skorv.

check skóspari
image

"spiker" som vart slegne inn i skosolane slik at det ikkje vart så stor slitasje på léret

Skósparan spare nóg på skósólan.

close skóspån'e

1. skomakarreiskap til å utvide sko der dei er for tronge
2. skojern

check skòt

1. bratt bakke som vert nytta til transport (går frå flatt eller svakt hellande til svært bratt)
2. skot (med td børse, boge eller dynamitt)

1. Der va' a skòt i timreslæpunn som va' så bratt å leitt.
2. 'An høyre 'å skòtó at da våre 'kji så néri.

check skòt

overgangen i ein bakke frå bratt til mest flatt

Der æ a skòt så bratt, så an lýt have an kjettingji rundt båe skjíttí på skóteræ, fysst d'æ ísutt'e.

check skòtaks

aks som er i ferd med å syne seg i åkeren

Nò va' åkren tì'lèg'e, eg såg skòtoks.

check skòte
image

reiskap til å ause opp mjøl

Skòtâ varte helst'e brúka i kvinn'úsæ å i mjø̀lkjèr.

check skotglugg'e

glugg til å skyte gjennom

Tarjei héldt seg i skotgluggjæ førr'ell det fór ti' ljósne, 'an tenkte 'an sill' få take rèven.

check skotmål

skothald

Det barst ti' a snilt skotmål frå húsó.

close skottari

person som ser inn gjennom vindauga til folk som ikkje er klår over det (om kvelden)

close skotte

skygne om kvelden, sjå inn i vindauga til folk om kvelden utan at dei er klår over det

check skottkåv'e

dødfødd kalvefoster

An kunna alli brúke kjø̀ti av an skottkåv'e.

check skóve
image

grauteskorpe som er skrapa laus (av det som er svidd fast i botnen av gryta / kasserollen)

Èg èt'e skóvu, for eg líkar den brende smòkjí.

check skraddari

skreddar

'Er æ 'kji etti mange skraddara nò.

check skraddartími

skumringstime (tida frå då det vart for mørkt til å arbeide inne td med handarbeid, og fram til det var så mørkt at lampa måtte tennast)

I skraddartímâ va' det håvmørkt i stògunn, så då kunna nyttuge kvendehenda kvíle a bil.

check skraml

1. skrot, skrammel (lite verdt, dårleg kvalitet)
2. bråk (kvass lyd, td frå bjøller)

1. Òlâv va' på aksjón'e, å kåm heim'tt'e mæ mykji skraml.
2. Det va' i eitt skraml då sauehópen kåm springandi.

close skramlâs

skrot av td metal eller tre

check skramlére

rik fargebruk ved saum

Sigríd skramléra ti' brúsdúkjen min mæ mykji løyesaum'e.

close skrangl

skrangel (noko som skranglar)

close skrangleverk

skrangel (noko som skranglar)

check skrap

1. natureng som vert hausta
2. skrap

1. Førr'e slóge da tykkengjí førr'ell da bigjynte på skrapi.
2. Denna bílen du hèv' kaupt æ barre nåkå skrap!

check skrape kvåe

skrape harpiks av ein granlegg
Sjå også kvåe.

Itt an ha' skrapa kvåe, laut an bræ å síle kvåâ førr'ell 'u kunna brúkast.

check skrapekake

1. yngste barnet i huslyden
2. kake av deigrestar

1. Æ det skrapekakâ som kjæm' gangandi?
2. Skrapekakun æ helst'e små.

check skrapeng

eng med dårleg avling (som regel på grunn av tunt jordlag)

Skrapengjí beite mi barre nò.

close skrapeslåtte

dårleg slåtteteig (helst bruka om "utkantslåtte" som ein ikkje gjødsla, som ofte var full av stein, og som ein slo sist)

check skrasl

dårleg produkt, skrot, skrammel

Det varte nåkå skrasl alt 'an gjåri.

check skrasle

rasle

Ko æ det du skraslar mæ i lommunn?

check skraslen

1. sjukeleg
2. dårleg, ikkje solid

1. Eg tótte der va' mange skraslne på gamleheimæ i dag.
2. Eg tótte bílen 'ass Såvi va' skraslen nò.

check skrasleorm'e

klapperslange

Skrasleorman lýt an langt avgari for å sjå.

check skrate

skratte (lyden til skjora)

Skjéran skrata nåkå kalleg oppi tréæ, å så gådde eg at pusi sat der.

check skré

skyljevatn (grovskyljing i kaldt vatn)

Eplí våre så moldutte at eg laut skjýle da i tvau skré.

check skrei

flokk, hop

Der æ a stór skrei mæ unga út'å skúleplassæ. Nò kjæm'e heile skreií springandi!

close skreie

lås til lok på td smø̀røskje og smø̀rambari

check skreie

skuve, drage, skli
Sjå også skreielås'e.

Fysst hopparan vi' ti' løype néd òvarenni, ljóte da fysst'e skreie sikkå på bommæ hítat låminn.

check skreie si

la seg glide (td frå eit berg eller eit tak)

Haddvår skreidde si néd av tòkunn å landa i snjóskavlæ.

check skreiehúr

skyvedør

D'æ greitt mæ skreiehúr midjom kjykkenæ å stògunn.

close skreielòke

same forklåring som lòke

check skreielås'e

glidelås
Sjå også skreie.

Eg fǿre sund'e skreielåsen i jakkunn mí i dag.

check skréme

skade på hud

Eg raut 'å hovdi mót an stein'e, men eg fekk alli a skréme.

check skréme seg

skrape seg i skinnet

'U datt 'å hovdi å skréma seg i blèsunn.

check skreppe

rose, kyte

Gýrí skreppte av dei góe matæ mí. Inkji skreppi så fælt!

check skreppe 'pi andliti

smiske

Èlí æ så fæl ti' å skreppe fókk 'pi andliti.

close skrepping

ros (helst til småborn)

check skríe

1. skyte aks (om kornåker)
2. skride, glide

1. Fysst konni skrí'e æ det verkeleg våri.
2. Snjóren skrei' av tòkunn. Eg skrei' ti' på dei sleipe bergjæ. Det skrei' ive midnótt.

check skríe ti'

uttrykk bruka når det kom ein lyd frå vegguret som varsla "fem på heil time"

'U skrei' ti' sjau fyrr'ell mi kóm' åkkå avgari.

close skríke

høg og stygg lyd frå hest (når han er mannevond eller vil slåast)

check skrilte

1. gå med stutte og raske steg
2. gå sleiveleg (slengje med føtene)

1. Ingjer skriltar avgari mæ sekkjæ sí.
2. Såvi skrilta å gjekk så fórt, på sin ègjen måti.

check skrímsl / skræmsl

noko som ein såvidt ser, skugge, uklår skapnad

Eg såg barre a skrímsl. Det tóttest líkne a menneskjinn, men 'u såg barre skræmsli av det. Eg sér så filli nò, eg sér det barre som a skræmsl.

close skrinn'e

1. tunn person
2. jord med dårlege vekstvilkår

check skríple

1. ripe i måling eller lakk,
2. rift i hud (med lite eller ikkje noko blod)
Sjå også verbet skríple.

1. 'An tòler 'kji a skríple i bílæ sí.
2. Yngjebjør skrípla seg i an piggtråd'e.

check skríple

lage ripe i måling eller lakk
Sjå også substantivet skríple.

Såvi tótte så leitt då 'an skrípla den nýi mopéden sin.

check skript

bibelen

Det stend'e i Skriptinn, så sò æ det.

check skripte

1. skrifte, bekjenne
2. refse, skjemme

1. 'An skripta at 'an va' an syndari.
2. Da skripta 'ó ti' for dèt da meint' 'an ha' gjårt.

check skriv

skrev
Sjå også skrive og skrivvrí'e seg.

Bjørgúv fekk fótballen beint i skrivi. Èlí skjæpte så an kunna sjå mest'e oppat skrivæ.

check skrive

skreve
Sjå også skriv og skrivvrí'e seg.

'An skriva å gjekk så mi stóge å lóge at 'ó. Da laut skrive ive gjæri.

check skríve

1. skrive
2. handle på kreditt

1. Eg skríva mange bræv ti' 'ó.
2. Kan eg skríve denné stumpen, eg hèv' gløymt lommebókjinn mí.

check skrive seg opp

melde seg på til nattverd

Eg hèv' skríva meg opp ti' sundags, så eg kan 'kji vère mæ på heií då.

check skrivmeis'e

person som går med føtene langt frå kvarandre

Sjå den skrivmeisen!

close skrivnapp'e

knapp i gylfen på bukse

check skrivvrí'e seg

forskreve seg
Sjå også skrive og skriv.

Det æ vóndt å skrivvrí'e seg. Eg skrivvrei meg mest'e då eg steig frå ein stein'e ti' an anné i dei strí'e åne.

check skrjóne

stygg ku som er gammal og storvomma

Denna skrjónâ æ 'kji nåkå å sjå på, men 'u mókkar godt ennå.

check skròne

dundre; grov, dump lyd

Det skròn oppi Steisås, då kunna det vare úveir.

check skròpe

1. jarnbøyle til å skrape olla med
2. irettesetjing

1. Mamme fann inkji skròpâ då 'u ville reiske ollâ for skóvu.
2. Eg fekk a skròpe så eg alli gløymer det.

check skrott'e

1. rest av bær når ein har laga saft (bærhus, frøhus)
2. kropp (bruka berre i bunden form)
3. dyreskrott
4. bruka som skjellsord
Sjå ogsåfadd.

1. Fysst eg hèv' safta, kastar eg skrottan út ti' fugló.
2. Skrotten æ fillen, men hòvúdi æ godt. Å dú ilendige skrott'e.
3. Da luta skrotten så da finge kverrsitt stykkji.
4. Din skrott'e! Den mannen va' an ulke skrotte! Eg hèv' 'kji sétt sòden skrott'e!

check skròv

magen på dyr

Kjýne have a stórt skròv. Unde skròvæ hav' sauin líti udd.

check skrovfydd

klein mat (som gjev lite næring)
Sjå også skròv og fydde.

Å ète borkebraud var mest'e barre skrovfydd. Útskjemt høy æ barre skrovfydd for búskapen.

check skròvig'e

stort skrov på dyr

Kjýne var' jamt skròvige fysst da gange på godt beiti.

check skròvís'e

veikt islag med luftlommer (is der vatnet under har minka eller turka ut og det vert luftrom i mellom)

Skròvísen æ kvoss'e og úsætandi. Det glamar i skròvísæ fysst an gjeng'e på 'ó.

check skrovl

noko som tek mykje plass (helst inne i eit rom eller hus)

Kòsi kan an have róm ti' desse fæle skrovlæ?

check skrovlâg

"skrovform"; oftast bruka om hestar som er i god form og har fått mykje godt fór

Den hesten hèv' a greitt skrovlâg.

check skrovle

ta svært stor plass, vere for stort i høve til plassen, vere i vegen
Sjå også skrøyvi, skrovlen og angrǿmen / andrǿmen.

Det æ 'kji mangt som skrovlar mei' 'ell udd i an sekk'e.

check skrovlelass

lass som er "laust" og ser veldig stort ut (men ikkje har så stor tyngde)

Det vare a skrovlelass fysst det æ mykji i vavi.

check skrovlen

noko som tek svært stor plass (er for stort i høve til plassen, er i vegen)
Sjå også skrovle, skrøyvi og angrǿmen / andrǿmen.

Skrovlne mǿbla kan an inkji have i a líti hús. Det æ så skrovli å have vevreien inni.

check skrovskòt

skot i mageregionen på eit dyr
Sjå også skròv.

Eg hèv' ei gong sétt a reissdýr mæ skrovskòt, å dèt gløymer eg alli.

check skròvudd

bukull på sau

Skròvuddí æ 'kji mykji vær'.

check skrubb'e

1. ulv
2. skrubbehøvel
3. gryteskrubb

1. Skrubban våre kallège i gamle dage.
2. Skrubben min tèk'e godt dei runda tonninn.
3. 'U hèv' gløymt skrubbó .

check skrubbe

1. skjenne
2. vaske og skure

1. Kånâ skrubba mæ mannæ sí si' 'an inkji ha' gjårt det 'an silli.
2. 'An skrubba tili mæ a tvòge.

check skrubbestræti

"veg" eller område der ulvar fer

Sòme sta'a va' slig skrubbestræti at da flutte støylan.

check skrukke

1. bruka td om fine kledeplagg som får uynskte brettar pga dårleg lagring eller handsaming
2. rynke
3. bulk
Sjå også skrukkutt'e.

1. 'Er æ så mæ skrukku i stakkeskjortunn at eg lýt strjúk' 'æ fysst'e.
2. Skrukkun kåme mæ alderæ.
3. Der æ a skrukke i koksinn.

check skrukkutt'e

rynkete
Sjå også skrukke.

D'æ fælt úlíkt ko skrukkutte fókk vare.

check skrumlen

plasskrevjande

Stólen æ så skrumlen at det æ mest'e inkji róm ti' 'ó i stògunn.

check skrusl'e

age, respekt
Sjå også å skrusle mæ.

'An ha' fæl'e skrusl'e mæ si. Det fýer skrusl'e mæ bjynnæ.

check skrusle

verte redd

Det skrusla í mi då eg såg råsí kåme.

check skrusle mæ

irettesetje, kjefte (helst i nær familie)
Sjå også skrusl'e og hutte på.

'U skrusla mæ 'ó Haddvår, mannæ sí, då 'an kåm heim'tt'e forotta pæninge.

check skrusst'e

rædsle

Ti' skrusst'e å skrekk'e varte ferrâ sannspådd.

check skrutl'e

fælske, rædsle

Det fýer skrutl'e mæ bjynnæ.

check skrutle

skape rædsle, vere redd

Det skrutla í mi, eg varte så ræd'e.

check skrúve
image

1. skru
2. "mekke"

1. Hèv' du skrúva ti' adde mutteran?
2. Eg hèv' skrúva út'i bílhúsæ i heile dag.

check skrúvegong

gjenger

Skrúvegongjí æ útslití. Adde skrúvegongjin æ øyelagde.

check skruvejinn

skrujern

Skrúvejinni mitt æ plent útsliti, eg lýt kaupe mi a nýtt.

close skrúvelykjili

skiftenykel
Somme seier "skrúvelykli".

check skrúvemoir

mutter

Gjengjun i skrúvemoirinn æ útslitne. Skrúvemoirí hèv' skrúva seg opp å dutte av.

close skrúvende

manipulere (påverke sterkt ein annan person til å skifte meining eller åtferd)

close skrúvendt'e

endra personlegdom (pga td sterk påverknad eller indre drivkraft)

check skrúvesté

kraftig skrustikke i smia

An lýt have a skrúvesté i smidjunn.

check skrúvi

1. skrue
2. original person

1. An lýt have mangeslags skrúva ska' an stelle mangeslags gogni.
2. Gunleik va' an fæl'e skrúvi.

close skrúv-vend'e

heilt forandra til sinns

close skrybbe

1. tispe (ulv)
2. skjellsord om kvinne

check skrybbi

ubrukeleg ting

Detta skrybbi æ 'kji brúkandi ti' nòkå som helst.

check skrydd'e

1. pukkel; på t.d. rygg eller skulder
2. liten sekk med innhald
3. hump på t.d. veg eller åker
4. utposing på klede øvst på ryggen
Sjå også skrylt'e.

1. I Gåmålt ó' Sætisdal stend'e det at Tarkjell Aslakson fekk skrydd'e 'å dei eine okslinn ette å hav' spila for lengji i a bryddaup.
2. Da tóke mæ sikkå tvei skrydda mæ mjø̀l på heií.
3. Der va' mange skrydda på vègjæ ette påske, den tíd 'er va' grúsvèg'e.
4. An kan kadde det "skrydd'e" fysst gråkuptâ stend'e for mykji út atti.

check skrydde

late att, klemme att

Då rjúpesekkjen va' fudd'e skrylte 'u 'an att'e.

check skrýe

slim ein får opp or halsen ved å "skrýe" (hoste, harke)
Sjå også verbet skrýe.

Der va' blód i skrýunn.

check skrýe

prøve å få opp slim som ligg og irriterer i halsen, og spytte det ut
Sjå også substantivet skrýe.

'An skrýa å spýtte i ei sau. 'An skrýa å hósta så det va' vóndt å høyre.

check skryfte

irettesetje, skjenne på

Tjógjei skryfta 'an Vrål ti' så 'an svòra alli a órd. 'U skryftar 'ó ti', stundom.

check skrykkje

1. lage rynkesaum i eit kledeplagg
2. snøre i hop eit hol i eit kledeplagg
3. bruka i uttrykket skrykkje på nòsí.

1. Saumar an stakkeskjortu, lýt an kunne skrykkje. Inkji skrykkji for mykji!
2. Ein som æ flusen å vi' nøyte seg, skrykkjer ihóp a hòl i a klæeplagg i sta'en for å bǿte.

check skrykkje på nòsi

gjere ei grimase på grunn av noko ein ikkje likar (helst lukt eller smak)
Sjå også skrykkje.

Du tar' alli skrykkje på nòsí å vère så fín'e på det!

check skryktelag

noko som er forma som eit kremmarhus

Snippepòsan ha' skryktelag.

close skrylt'e

1. liten sekk på ryggen
2. pukkelrygg
Sjå også skrydd'e.

check skrymsling

skumring

D'æ òneleg å sitje i skrymslingjinn å høyre på musikk'e.

check skrynde

gje ein hol lyd frå seg (når ein slår eller bankar på noko som gjev etter)

Fysst an slær imót a tóm tunne, så skrynd'e det. Gjermund kasta mæ harde snjóballa så det skrond midjom dei smale hæró 'enni Gunne.

check skrynje

dundre (td med hol lyd)

Det skrø̀n'e fælt frå Nómelandsfjøddæ fysst det ræser. 'An datt så det skròn í 'ó.

check skrýti

1. separatorhus
2. stor og uformeleg gjenstand
Sjå også sepratór'e, kúlâ og skålinn.

1. Skrýti va' pakka n'i klyví fysst da reiste 'å støyli.
2. Treskjeverkji va' a stórt skrýti.

check skrýve konnbond

Setje kornband mot kvarandre til turking på åkeren. Kunne vere i staden for å "feste opp", eller som førebels turking før ein feste dei på staur.
Sjå også feste opp.

Desse konnbondí som liggje på åkræ, lute mi skrýve ti' nóttinn.

close skræe

kukake (turka eller hardna lort)

check skræen

sprø, turr (flatbraudleivane vert "skræne" når ein steikjer dei for hardt eller når ein let dei turke til dagen etter bakinga, eller endå lenger)

Braui æ naugodt itt det æ skræi.

check skrækt

hark, host
Sjå også skrækte.

Sigbjynn kåm gangandi; det va' i eit skrækt mæ 'ó.

close skrækt'e

hark, host

check skrækte

lyd som kjem når ein "reinskar målet"
Somme seier "krækte".
Sjå også skrækt.

Da skrækta å hósta så det va' vóndt å høyre. Haddvår skrækta fælt si 'an va' så krímsjúk'e.
check skræne

1. våt snø som frys og vert til skare, vert bruka berre i eintal
Sjå også kvæe som er det motsette.
2. turke, verte sprø

1. Det hèv' skræna / skræna på i nótt.
2. Mi kunne 'kji leggje lefsun ihóp førr'ell da have skræna.

check skrødde

skjelving eller motslag når ein spikrar mot noko som ikkje har fast underlag

Fysst an vi' spíkre i bórd som æ lause, skrødd'e det så an fær alli spíkeren í.

close skrøymsling

skumring

check skrøytebassi

skrytepave

Skrøytebassan vare alli li'ne.

check skrøyv'e

knaus i terrenget

Fysst an reiser inn ti' Øyó, på vesteheiinn, æ der an skrøyv'e som var' kadda Skrøyven.

check skrøyve

setje fire kornband saman på nyskoren åker med aksa opp (til tørk)

Å skrøyve konnbondí hjelper så da inkji drage att'å seg.

check skrøyvi

noko som tek svært stor plass, noko som er for stort i høve til plassen, noko som er i vegen
Sjå også húseskrøyvi, skrovlen og angrǿmen / andrǿmen.

Pianói æ a fælt skrøyvi i stògunn.

check skrøyvle

ta mykje plass (i høve til vekta)
Sjå også skrovle