Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på F: 1050 | Totalt: 14808 | søketips | nullstill
Forklåring Døme
check fabrekk

fabrikk

Da gjère kjettinga på dessa fabrekkjæ.

check fadd

1. eit dyr som er slakta
2. fall
Sjå også fænåfadd.

1. Hèr heng'e trjú fodd.
2. "Der æ fadd for adde", sa mannen, 'an datt n'i kjeddaren.

check fadde

1. eldast; om eldre folk som byrjar å sjå dårlegare ut, fortare enn ein kunne vente
Sjå også tverrfare.
2. falle i krig
3. høve slik
4. falle tilbake til "syndig liv" etter å ha vore kristeleg.
5. visne, daude
6. magrast av

1. Det va' kalleg det 'u hèv' fadde i det seiste. Ja, eg fedd'e èg au.
2. Òlav Tryggvasson fadd i slagjæ Svolder.
3. Det fadd at mi treftest midt i svingjæ.
4. Det va' 'kji så lengji ette vekkjingjí førr'ell mange fudde i frå.
5. Grasi fedd'e så itt det lí'e út'å hausti, dåvisst ette det hèv' kåme frost.
6. Om da stóge 'pive havrâ, så fudde hestan i bývègjæ.

check fadde i avellâ

falle i avmakt
Sjå også âvelle.

Lars hèv' fadde i âvellunn.

check fadde opp

"tyngre enn ein rekna med"

Det fedd'e så opp fysst an ska' vère bångjǿle å ungan sjaue.

check fadde út

verte uvener etter krangel

Da fudde út om býti.

check fagge

gå seint, vere seinfør, syne lite tiltak
Sjå også faggji, faggjen, faggelèg'e og fagge seg ti'.

'U fagga å ussa å tóttest alli var' færig.

check fagge seg ti'

1. kle seg godt i kaldt ver
2. gjere seg i stand til å reise; på ein sein og omstendeleg måte
Sjå også fagge, faggji, faggjen og faggelèg'e.

1. Gunvor fagga seg ti' mæ skjerv'e å nédslagshúve å varme skó då 'u sille ti' heis mæ skóter.
2. Det tók long tí' førr'ell da fagga sikkå ti', Svålaug å Jórånd.

check faggelèg'e (V)

tjukk, seinfør, klossete
Sjå også fagge, faggji, faggjen og fagge seg ti'.

An faggelèg'e gamlingji må an alli stýre úti på motórsykkel.

check faggjen

seinfør, lite tiltak, rekk lite
Sjå også fagge, faggji, faggelèg'e og fagge seg ti'.

Dei tvei brǿan i Nórstog æ faggne, da var' alli færige mæ nòkå slags arbeid.

check faggji

liten, tjukk og seinfør person
Sjå også fagge, faggjen, faggelèg'e og fagge seg ti'.

Gunnúv va' enn líten faggji, å 'an fagga å gjekk au.
Eg kan alli skjø̀ne at Gývi ville take denna faggjen.

check fai min

far min

Fai min æ snikkari. Den húvâ æ faidísiss!

check faibróer

farbror
NB: I ordet "faibróer" fell "r"-en bort når fyrste bokstaven i ordet etterpå er ein konsonant.
Sjå også moibróer og brói.

Knút æ sjå faibróe sí. Faibróer 'ass Lidvår va' så gó'e an smé'e.

check Faibrói

farbror

Eg æ mæ 'ó Faibrói å legg'e ihóp vé'e.

check failaus'e

farlaus

Bonní vorte failause mæ da våre små.

check fair'e

1. far
2. liten gut
Sjå også moir.
NB: Siste dømet under forklåring 1 er dativ, sidan "fýe" styrer dativ.
NB: I ordet "fair'e" fell "r"-en bort når fyrste bokstaven i ordet etterpå er ein konsonant (sjå døme 1, setning nr 2)

1. Der va' fleire fairi på forellemǿtæ mǿkedagskveldi. Fai' din sa du laut kåme heim'tt'e å hjelp' 'ó. Fair 'enni Gunne æ stǿri 'ell fair 'ass Bjúg. Fýg 'ó fai' dí! 'An jaktar på fai sís.
2. Nò va' du stautt'e, fairen min!, sa Gamlegóme. Sæ min fair'e, vi' du flí mi staven! Æ det den lisli fairen min! Stakkars lisle fairen min, hève du vóndt i magâ?

check fairsfókk

slekt på farssida

Fairsfókkji kåm vestâti'.

check fairsgar'e

farsgard

Fairsgaren såg 'an alli att'e førr'ell 'an va' vaksen.

check fairskant'e

slekt frå farssida

Yngjebjør å Birgjitt våre sylle på fairskantæ.

check fairsnamn

etternamnet til faren

Nò æ det 'kji lenge' barre fairsnamni som vare brúka på bonnó, men au jamt moirsnamni, ell' bå' fairs- å moirsnamni.

check fairssvipi

likne på faren i utsjånad

Eg ska' seie at Såvi hèv' fairssvipen, det æ plent som å sjå fair 'ass.

check fairsætt

ætt på farssida

Fairsættí kjenne mi langt tibake i tí'inn, men mi vite líti om moirsættí.

check faisyster

farsyster
NB: I td ordet "faisyster" fell "r"-en bort når fyrste bokstaven i ordet etterpå er ein konsonant (sjå det tredje dømet)
Sjå også moisyster og systi.

Eg hève tvæ faisysta. Faisyster 'enni Gró reiste ti' Amérika. Eg låg sjå faisyste mí då eg va' ti' býn.

check Faisysti

farsyster, tante

Faisysti Targjær æ heimi plent nò.

check faksi

1. hest med faks
2. "husgud"

1. Faksen åkkå æ allstǿtt så létt'e å hav' mæ å gjère.
2. "Faksi-Brokke" héldt nóg lengji ti' i "Brokkesvòlinn".

check fakte si greitt

oppføre seg greitt

'U fakta si greitt kòr 'u fór.

check faktegrei'e

"godt kroppsspråk" (greie fakter i lag med andre menneske)
Sjå også fakti.

Augund va' så faktegrei'e, 'an oppfǿre seg så natúrleg å greitt.

check fakti

kroppslege rørsler; bruka berre i fleirtal
Sjå også faktegrei'e.

Eg kjend' 'an på faktó ei gong.
Sjå også faktegrei'e.

check fâlére

1. ikkje møte opp (skofte)
2. tape seg

1. 'An fâléra då det sille vère endå an tòkedugna'e. Eg hèv' alli fâléra an dag'e.
2. Mi fâlére fysst mi var' gamle.

check falsk'e

falsk

Det va' 'kji godt kåme i hug Hæge va' så folsk at 'u narra åkkå.

check faméli

familie

Targjær å Ègjil finge enn stór'e faméli.

close famn'e

1. romet mellom to utstrekte armar
Sjå også fimne.
2. famn, lengdemål, 1 famn = 188 cm
3. famn, volummål på oppstabla ved, 1 famn = 0,6 m x 2,0 m x 2,0 m = 2,4 m2

check famns tré

tre som ein såvidt femner omkring

Det må vère gåmål'e skóg'e ska' det vèr' famns tré.

check fang

1. dei to stoffstykka som er framme på båe stakkane i setesdalsbunaden
2. fang med høy
3. fang

1. Fangji æ av vallmål.
2. Du tar 'kji gjève a heilt fang ti' dei kjýrinn som hèv' låte âv.
3. Vi' du sitje i fangjæ mí?

check fangji

fange

Unde kríi fóre da mangestad kalleg stygt mæ fangó.

check Fann farí!

eldre banneuttrykk

"Fann farí!", sa Gjermund, då hesten 'ass tók út.

check fanni

"djevel", drittsekk

"Din fanni!", sa Dreng mæ 'an Åsmund, å 'an såg mannvónd'e út.

check fansúningji

person som klagar over at han er fattigare enn han er (eller klær seg på ein fattigare måte enn vedkomande har råd til)

Fansúningan vare sjella líka.

check fantaktig'e

farkete (gjer ugreie ting mot andre)
Sjå også fantutt'e og fant'e.

Gútungan i Nórdibǿ våre kalleg fantaktige, da funne på så mykji filleskap.

check fant'e

1. mannleg omstreifar, tater
Sjå også fente og fantefýi.
2. kjeltring, ein som ikkje er til å stole på

1. Fantan kóme mæ hest'e å kjerre om sommåri, å da ha' stóre famélia.
2. Fókk våre ræde den ruskni fanten som kåm å vill' tigge si mat'e.

check fante seg

skifte kjærast

Tommås hèv' visst fanta seg att'e, seie da.

check fantebuksu

bukser som ikkje var dalebuksu; bruka berre i fleirtal
Sjå også fanteklæi.

Fantebuksun vurte reikna úvande. Der va' barre tvæ blòku i a fantebuksepar.

check fantefýi

fantefylgje, flokk med omstreifarar (menn, kvinner og born)
Sjå også fant'e og fente.

Det va' så nennelegt å sjå fysst det kåm a fantefýi mæ små bonn, mæ hest'e å sléí'i om vetren.

check fantehúve

heimelaga eller kjøpt lue av stoff

Fantehúvun våre av kaupeverk.

check fanteklæi

klede som ikkje var daleklæi; bruka berre i fleirtal
Sjå også fantebuksu og klæi.

Då 'an kåm heim'tt'e frå Býn, kasta 'an fanteklæó, å ha' på seg daleklæi.

check fantelèg'e (V)

bruka om "å sjå fanteleg ut" eller "vere fanteleg kledd"

Góme tótte at den hópen som kóm va' så fantelèg'e at 'u vill' alli slepp' 'an inn.

check fantepavi

person som fer med fanteskap

"Å din fantepavi du æ!", húva Fókkji då Herjús kasta enn hard'e ísball'e beint n'i blèsâ 'ass.

check fantesekk'e

person som fer med fanteskap

Hèr må hav' vòre an fantesekk'e å øy'lagt denné gamli búrslåsen.

check fantungji

uskikkeleg unge

Fær eg tak i den fantungjen, så ska' eg nýv' 'an så 'an kjenner det!

check fantutt'e

bruka om liten eller ung person som driv med fantestykke og fanteskap
Sjå også fantaktig'e og fant'e.

Eg vi' inkji seie at Svein æ fantutt'e, men nòkå småfantutt'e æ 'an nóg.

check far så væl

farvel

Fari så væl, mi sjåast nóg att'e ti' våræ!

check fare

1. reise
2. gå
3. Bruka m.a i uttrykka fare ti' vare og fare úti.

1. 'An fór Bispevègjen. Fóre di au om Ósló?
2. 'U fór så fórt at eg stód æ 'kji atte. Nò fèr'e èg, vi' du fýe, så må du kåme ei gong.

check fare at

behandle

'An fór så stygt at matæ.

check fare âv

døy

Danil fór âv mǿkdagskveldi.

check fare etti

1. tru på, bry seg om
2. "jatte med"

1. Det æ 'kji nåkå å fare etti. Svein æ úsæten, så an kan inkji fare ett' 'ó allstǿtt.
2. Haddvår fór ette kånunn sí i alt. 

check fare fram

framferd, måten å vere på

Far nå greitt fram fysst du reiser ti' Bý'n, Bóa!

check fare fǿrt

vere varsam med det ein låner

An lýt fare det fǿrt, dèt an låner. No lýt du fare 'ó fǿrt, denna sykkelen du lånti.

check fare gali

1. gjere noko ufornuftig
2. jente som i eldre tid fekk barn utanfor ekteskap
Sjå også fare og gali.

1. Eg fór gali då eg inkji kaupte dèt fíne húsi.
2. "For adde slarva det æ an bati itt greie jentu hav' fare gali". (stevstrofe)

check fare gjærí

gå langs steingjerda om våren og sjå etter at det ikkje har falle ned stein (og evt leggje oppatt stein som har falle ned; vert òg bruka om å kontrollere vanlege nettinggjerde)

An lýt fare gjærí om våri førr'ell an slepper út sauó.

check fare i harvli

vere ustø, vere ute av balanse, halde på å falle, snåve
Sjå også fare og harvli.

Eg úvita 'kji plent, men eg fór i harvli.

check fare i rås

verte teken av snøras

Ragnild fór i rås, men da funn' 'æ å finge skjǿr' 'æ laus.

check fare i svimnæ

gå i svemne

Bóa æ så fæl'e ti' fare i svimnæ at eg fær mest'e inkji sòve.

check fare iddi

ufriviljug abort

'U fór iddi tvæ vendu.

check fare ivi

kontrollere, revidere

Eg fór ive reikneskapi, men fann inkji nåkå gali.

check fare kring

vere på legd (i eldre tid)

Åni fór kring dei seiste årí 'an livdi.

check fare ljótt at / fare ljótt mæ

fare stygt med (td mat)

Gýrí fór ljótt mæ matæ, å då fekk 'u høyre det av fai' sí!

check fare om

1. oversjå (berre bruka i nektande form, uttalen har trykk på "om")
2. fare framom (vert ofte bruka når ein fortel om kvar ein har køyrt for å kome fram til der ein skal)

1. Nò mòge mi athuge væl så mi inkji fare om nåkå.
2. Mi fóre om Dalen.

check fare si fǿrt

vere varsam med seg sjølv (kroppsleg), arbeide lite

An lýt fare si fǿrt itt an hèv' vòre lengji sjúk'e.

check fare snilt

1. skikke seg greitt
2. bruke så lite som mogeleg

1. Dei bonní 'ass Òlâv fare allstǿtt så snilt.
2. Du lýt fare snilt mæ smø̀ræ, for mi have så líti etti.

check fare som

late som

Svålaug fór som 'u alli visste nòkå ting.

check fare sossa

oppføre seg dårleg (om noko som det er litt avstand til)

'An fór sossa allstǿtt, den fanten!

check fare sossi

oppføre seg ugreitt (om noko som er nært)

Du kan inkji fare sossi, då vare du ti' skamdan!

check fare ti'

i ferd med

Gúten fèr'e ti' mannast. Bílen min fèr'e ti' vare útsliten.

check fare ti' vare

verte, bli, take til å verte (smått om senn)
Sjå også fare.

Mi fare ti' vare gamle nò. 'U fór ti' vare vaksí. Kjéí fóre ti' vare úhǿge.

check fare trau'e ti'

vere uviljug til

'An fór trau'e ti' å út mæ di 'an vissti.

check fare úti

når gutane vil treffe jentene (fleire samlast heime hjå ei jente); bruka berre om gutane
Sjå også av ti' jentó.

Nò æ det lengji si' eg hèv' fare úti.

check fare verre

tape

Såvi fór verre då 'an hélst mæ 'an Aslak. Sív Jensen fór verre i avstemningjinn ette fjærnsýnsdebattæ om miljǿ.

check fare væl

1. verte viktig
2. verte heldig

1. Det fèr'e væl at mi brúke tí'í godt så mi lære detta grundigt.
2. Mi fare væl om mi kaupe denné hesten.

check farg

press, trykk
Sjå også fergje.

Eg ha' for tungt farg på braui i gjår, så det gjekk sund'e.

check fari

1. hinne av det som flyt opp når mjølka har stått lenge (dette er ikkje etande)
Sjå også bleng'e.
2. rest av rotna stokkar og tre

1. Èg fløyter av faren å kastar 'ó.
2. no æ de' barre faren ette dei gamle buinn

check farri

tater (mann)

'Er va' tidt farra ette vègó førr' i tí'inn.

check farsýnt

tydeleg veg eller far

Der va' jamt farsýnt midjom støyló førr' i tí'inn.

check farvèg'e

"veg" i terrenget der det er fotspor etter menneske eller dyr (gjeld alle årstider)

Det sýner farvèg'e i snjóræ ette a menneskjinn som hèv' gjengje der nýss.

check fasi

liten gut; positivt ord

Tarjei æ an snill'e fasi.

check fasleskjørt

seleskjørt

Eg såg så lítí å snill a jente som gjekk mæ fasleskjørt, 'u va' plent som an blóm'e.

check faslestytte

pinne eller stav som ein legg innom fatlane på ein ryggmeis

Det hender an hèv' brúk for a faslestytte, fysst an ungji vi' låne meisen.

check fasli
image

1. fatlar, berereimar
2. selane på setesdalsstakken

1. Faslan på rjúpesekkjæ mí æ for stutte.
2. Der æ vén'e løyesaum'e på fasló.

check fastandi

1. å ikkje ha ete mat eller drikke i det siste
2. å ikkje vere påverka av alkohol

1. Eg reiste fastandi i dag.
2. 'An va' 'kji antel fudd'e 'ell fastandi.

check fast'e

verte i beit med (ikkje finne løysing)

Eg vare plent fast'e mæ desse ungâ, det nyttar alli ko an seie mæ 'an.

check fastgjúra

spent fast med lerreim eller taug

Eg hèv' lesst mykji skraml på ti'hengjaren, men alt æ godt fastgjúra mæ jekkestroppu.

check fat

fat

Eg vi' have av dei djúpe fòtó, dei æ så hǿge ti' mangt.

check fate

1. få i stand att noko som er i dårleg stand
2. få tak (om eld)

1. Eg lýt sjå om eg fær fate det ti'.
2. Vé'en æ så rår'e at det vi' 'kji fate.

check fate í

byrje å brenne (når ein gjer opp eld)

Hèv' an barre stóre skjíu, fatar det 'kji í otta an hève nævra ell' sivra.

check fate i hóp

bøte klede som er i dårleg stand

Eg lýt prǿve om eg kan fate i hóp desse buksun.

check fate opp

bruke opp, øyde opp (berre bruka om klede, garn og liknande)

An fatar det opp så fórt fysst an løyesaumar. Fysst an stoppar fillne sokka, fatar an opp så mykji gån at an kunna líkegodt spite nýe.

check fate ti'

bøte, reparere

No hèv' eg fata ti' desse leistan fyre deg. Eg hèv fata så ti' desse klæí mæ bǿting å kraking. 

check fatikk'e

fattig
Sjå også fatikksmann'e.

Den ríkji gjøymer di den fatikkji kastar. (Gåte) Svar: Snykk'e (snørr).

check fatikkjen!

"Søren!" (spontant uttrykk)
Sjå også fatikk'e.

Fatikkjen, eg hèv' gløymt nystunn mí!

check fatik-konn

korn som fattigfolk fekk tildelt av "fatikstýri"
Somme sa "tilleggskonn" om "fatik-konn".

Fatik-konni va' ti' hjelp for dei som inkji kunna greie sikkå sjavi.

check fatikksfókk

fattigfolk

"Førr'e kunna an sjå på klæó kvæ som vår' fatikksfókk, men dèt kan 'an inkji lenge'", sa Knút.

check fatikksgåve

noko ein gjev til folk som tiggar (bée si)

'Er æ ingjen som treng'e fatikksgåvu i dag.

check fatikksmann'e

fattig mann
Sjå også fatikk'e.

D'æ langt midjom fatikksmonnó i dag.

check fatikksmenneskjinn

fattig menneske

Sòme fatikksmenneskjinn våre på legd førr' i tí'inn.

check fatikkstýri

nemnd som hadde til oppgåve å hjelpe dei som trong det

Det va' 'kji allstǿtt líke gjævt å sitje i fatikkstýræ, da sille krevje inn konn frå bǿndó.

check fatr'e

gammal og sterkt redusert mannsperson

Fatren hèv' fatra inn'å seg denna fotrí (gammal herme).

check fatren

1. senil ("i barndomen")
2. ikkje normale åndsevner

1. Góme æ så fatrí nò, at mi kunne alli reise ifrå 'enni.
2. Å ja, æ det 'kji denne fotrí som hèv' fatra né'å seg denné fatren" (herme).

check fauk'e

kamp, slagsmål (også bruka om å felling av bjørn)

Håvår å Ívår ha' slig an fauk'e om býtí 'å heiinn. I gåmó tí' kunna det stundom vère fauka for å drèpe údýrí. 

check fauks'e

fort og uvyrde

Det gjekk i ein fauks'e, så det varte 'kji så godt som mi ha' tenkt.

check faukse

1. vere i farten
2. leike med borna på ein vilter måte (om vaksen person)

1. Anlaug fauksar fælt i dag.
2. Svålaug fauksa mæ ungó.

check fauksi

mann som er uvyrden og fortfarande 

Itt fauksan hange fast i an runni, kunn' da ríve sikkå lause åtta å tenkje på klæi 'ell anna.

check faus'e

lite nøyen person som steller seg dårleg og uvyrde

Fausan hav' visst fillí vó' for å få si a kjèring.

check fause

stelle seg dårleg og uvyrde, vere lite nøyen i kledevegen

Lidvår fausa seg ti' mæ gamle å útslitne klæi; 'an brýdde seg alli om ko fókk tótti.

check fausen

lite nøyen person som steller seg dårleg og uvyrde

Den fausne Hægâ varte filli líka.

check fausk'e

tre som er så rote at veden er heilt laus (blaut, utan brennverdi)
Sjå også dravròten.

Desse fauskan vi' mi inkji have mæ på lassæ, der æ 'kji nåkå vermdi í da.

check fedd'e
image

hjulfelg, til sykkel og bil m.m.
Sjå også snæle (1).

Knút hève véne å breie fedda på bílæ sí.

check fedde

redusere masketalet når ein strikkar

Fysst an spitar an vott'e ell' an leist'e, så lýt an fedde av fysst an kjæm'e fram i fingan ell' tæne.
check fedde rǿâ

avslutte ei soge eller ein samtale

Då Jón felte rǿâ, bigjynte Ånund om nåkå líknandi.

check fedde sprangji

minke farten når ein spring

Borgjill felte alli sprangji førr'ell 'u va' heimi.

check fedde tenna

felle tenner

Itt ungan fedde tenna, kleie da i tanngaræ.

check fedde ti'
image

tilpasse

'An felte stokkjen så fínt ti' at 'an passa plent.

check feddelèg'e (V)

grei, lageleg

Det va' viktigt for 'an Seippel at måli va' feddelegt å greitt. Gýró Mannspann va' så gó'e an skraddari, klæí 'u sauma våre allstǿtt så feddelège.

check feddi

felle

Eg hèv' sett opp an feddi for røysekatten.

check fegdemerkji

dødsvarsel

Det va' a fegdemerkji itt den fyssti gaukjen an høyri om våri va' nóragauk'e.

check fegg'e

velskapt person som er i god form

Eg trefte tvei feggji né'å búinn.

check feggeleg (H)

velskapt person som er i god form

Pål va' bå' feggeleg å klók'e.

check feggjen

velnøgd (og viser det)

Mi våre så feggne då mi finge heim'tt'e kverr kjélingjen.

check feggji

gubbe, gamal mann, stabben kar

Da våre jamt vissórige, dei gamle feggan.

check fègjen

glad
Sjå også úfègjen.

Eg varte så fègjí då di kóme úskadde heim'tte.

check fègjisauga

venstre auga

Fysst an kleiar i fègjisauga var' an gla'e.

check fegnast

verte glad

An fegnast av snille unga.

check fegrast

verte venare (helst om born og ungdom)
Sjå også fegrast'e.

Stein fegrast då 'an kåm i framslengsaldræ.

check fegrast'e

1. vakraste
Sjå også fegrast.
2. beste

1. Anlaug va' fegrast'e av dei tvau kvendó.
2. 'An gjipte seg då 'an va' på det fegraste.

check feie seg ti'

gjere eller seie noko ein absolutt ikkje burde ha sagt eller gjort

Håvår feia seg så ti' i bryddaupæ, 'an skjemde bå' den eini å den hin.

check feie ti'

gjere skade på

Eirik feia ti' bílen sin då 'an kjøyre útivi.

check feigd / fegd

dødsvarsel

Det vart'e feigdí hass (Gamalt or Setesdal). Det må vère for feigdinn, sa Gývi, då 'u såg an kross'e av strå né'å tilæ.

check feigdarmerkji

teikn på at nokon snart skal døy

Seiste gongjí eg såg 'an, ha' 'an feigdarmerkji.

check feigdarvarsel

varsel om at nokon skulle døy

Da høyre a hågt róp, a feigdarvarsel, førr'ell Åni drukna.

check feig'e

1. dødsmerkt (skal døy)
2. feig, ikkje til å stole på

1. Fysst da såge tvau strå i kross på tilæ, va' det teikn på at der va' ein som va' feig'e i húsæ.
2. feig (vanleg nynorsk tyding, berre bruka i nyare tid)

check feiglèg'e (V)

bruka om person som ser ut som han skal døy

Asgjær æ så feiglèg, 'u æ visst fælt sjúk.

check feipte

veifte for å få merksemd, slå "vilt" rundt seg
Sjå også kjeime, veivle og veipte.

Svein feipta å vill' jage mýhankan.

check feit'e som an klakji

svært feit (fast feitt)

"Feit'e som an klakji" vare gjinni sagt om bonn som æ runde å trivlège.

check feitebjúg'e

heimelaga pýsse med høgt feittinnhald

Feitebjúgan hinge på a råte i basstògunn.

check feiteeisli

lymfekjertel som er innkapsla i feittet i innvolane

Feiteeislan laut an skjère útó' førr'ell an blanda feití n'i kurven.

check feiti

feitt i innvolane til eit dyr (bruka berre i fleirtal)
Sjå også plukkfeiti og tåg.

'Er æ mange slags feiti itt an slaktar; netje, nýrefeití å plukkefeití.

check feitmyld'e

tjukk 

D'æ va' nóg gjævt vèr' feitmyld'e førr' i tí'inn.

check feitsklèg'e (H)

tjukk utsjånad

Jø̀rund æ helst'e feitsklèg'e, men æ seig'e ti' gange i heiinn.

check fékte

skunde seg, ha det travelt

'U fékta fælt, å pakka for at 'u sill' røkkje bussen.
check féle
image

1. mangle, sakne
2. vere sjuk, ufrisk
3. spele på fele Imperativform vert berre bruka til tyding 3.
4. mangle (om klokketid)

1. Eg félar barre tvei saui, å trjú lomb.
2. 'An måtte féle nåkå, for 'an vann mest'e alli gange.
3. Andrés va' gó'e ti' féle.
4. Klokka félar a kórtér på sjau. Det félar tvau minutt på tvó.

check félehús

feleskrin

Félehúsi mitt æ gåmålt å sliti.

check felle seg ti'

1. slite seg ut, arbeide svært hardt
2. arbeide så hardt at ein øydelegg kleda sine

1. Hoggaran felte sikkå ti' i skógjæ, så det va' såvídt da vunne gange heim'tt'e om kveldi.
2. D'æ lyksi ti' felle seg ti' itt an múrar å støyper.

check felte buksu

plissert knebukse (td bruka til eldre bryllaupsdrakt for menn i tida før dalebuksun vart tekne i bruk)

På gamle målerí sjå mi koss dei felte buksun våre.

check fem

fem (talordet)
Hylstringane seier "femti" som rekkjetal.

'Er æ fimm hús å fem lǿu i dei grenninn.

check fengje

stort fang med td høy

Papa tók nåkå stóre fengju mæ høy ti' hestæ.

check fengje

ta mykje inn i armane; td høy til buskapen

Du tar 'kji fengje å gjève sossa. Hesten ha' slite å lie så mykji vóndt at Papa fengde inn ti' 'ó mæ høy.

check fente

1. kvinneleg omstreifar
Sjå også fant'e og fantefýi.
2. kvinneleg kjeltring, ei som ikkje er til å stole på

1. Fentun å fantan våre av omstreifarætt.
2. Den fentâ, 'u narra meg fælt då eg kaupte den ringjen som såg út som sylv, men inkji va' det.

check fentehår

mørkt og stivt hår som veks td på ein føflekk

Jórånd hèv' op'réra vekk fǿsleflekkjen mæ fentehår í.

check fentepiss

svært veik og dårleg kaffi (nedsetjande ord) 
Sjå også fente.

"Sossavóri fentepiss vi' eg inkji have!", sa Lidvår då eg flíd' 'ó an kopp'e mæ kaffé.

check fér

små strå, gras eller hår; berre bruka i ubunden form eintal

Det va' så fillí slåtte at der va' 'kji kå nåkå fér. 'An fór ti' vare så snau'e at der va' 'kji kå nåkå fér oppi krúnunn.

check fergje

presse, klemme, trykkje, leggje noko tungt oppå noko som skal pressast i hop
Sjå også farg.

Fysst mi slakta, laga mi åkkå an rull'e som mi fergde lengji, å brúka det ti' pålegg.

check ferre

taterkvinne

'Er kåm bå' farra å ferru ti' bygdinn i dag.

check feskjen

bruka om mjølk / mjølkeprodukt som er laga av uskumma mjølk, ikkje surna
Sjå også feskjen ost'e og feskjen sodd'e.

Systi reidde graut'e av feskjí mjåkk
check feskjen ost'e

nylaga kvitost av søt mjølk
Sjå også feskjen.

Smø̀r på feskjen ost'e æ godt, sa Gamle-Tóne, 'u kjýtte av ko godt da vår' stelte.

check feskjen sodd'e

matrett laga av knusa flatbraud og heilmjølk
Sjå også feskjen og sodd'e.

Èg vi' hell'e hav' syrsodd'e 'ell feskjen sodd'e.

check feskjí mjåkk

nysila uskumma mjølk

D'æ godt sydde si i feskjí mjåkk.

check fess'e

trylleord, trollbøn, runebøn

Da sa at den gamle kånâ las fess'e av å ti'.

check feste

forlove

"..men då han kåm ti' Langjei, ja då va' den jenta fest..." (frå visa om Håvard Heddi)

check fest'e

1. forlova
2. i teneste, i arbeid

1. Jentâ va' fest då Håvår kåm ti' Langjei.
2. Haddvår va' fest'e heile sommåri i Heimiga'.

check feste opp

setje korn på staur
Sjå også skrýve konnbond.

Det va' jamt dei eldste karan på garæ som feste opp.

check feste seg

gjere avtale om teneste

Eg feste meg ti' slå det sommåri.

check fèt

små steg
Sjå også fèt og kåme fètandi.

Det va' 'kji mange fètí 'an flutte seg.

check fèt'e

1. inndeling av renninga (varpet) i ein vev

1. D'æ sjella høyre om fèta nò, det æ helst'e slutt mæ vèvingjinn.

check fète

stige stutt, gå seint, rusle så smått (gjerne av alderdom)
Sjå også fèt og pòte og kåme fètandi.

'U fèta så seint oppive líí.

check fettrau'e

motviljug, treg
Sjå også trau'e.

Inkji vèri nå sossa fettraue, gangji nå fórt å så gjèri nå detta!

check fible

logre med halen

Hundan fible mæ ròvunn fysst da æ glae å mǿte húsens fókk.

check figre

lure på, finne på eller fundere på

Eg figrar på kòss eg ska' få detti ti'. 'An figra det út på an forunderlèg'e måti.

check figúr'e

original person

Eivind va' enn fæl'e figúr'e.

check fíindi

fiende

"D'æ russen som æ fíinden åkkå", meinte Tóre.

check fikke

utvendig lomme på dalebuksó 

Det va' mest'e i Bykle da ha' fikku i dalebuksó. Fikkâ æ pynta mæ løyesaum'e.

check fiksére

gjere narr av, mobbe

Pål va' så fæl'e ti' å fiksére aire.

check fiksérlèg'e (V)

bruka om person som gjer narr av andre

Turíd va' så fiksérlèg då 'u tala om dei i Heimigâ.

check filakselèg'e (V)

morosam, original utsjånad (merkjer seg ut på ein eller fleire måtar)
Sjå også filangselèg'e.

Haddvår va' så filakselèg'e i dag, 'an ville vel finne på nåkå lǿglegt.

check filangseleg (H)

humoristisk, morosam, skøyar
Sjå også filangselèg'e (V) og stolli.

Anne æ så filangseleg at det æ plent gama å vère i hóp 'æ.

check filangselèg'e (V)

1. person som er humoristisk, morosam, lureleg, skøyar
2. person med noko spesiell skapnad
Sjå også filakselèg'e (V), filangseleg (H) og stolli.

1. Dèt va' an filangselèg'e kar'e, den mannen 'enni Sigríd.
2. Òlav va' så filangselèg'e å sjå på.

check fileleg (H)

person som ser "lurleg" ut, dreg noko på smilebandet
Sjå også filelèg'e (V).

Eg såg 'u va' så fileleg, men eg skjø̀na inkji kofyri.

check filelèg'e (V)

person som ser lureleg ut, skjelmsk
Sjå også fileleg (H).

Jón æ allstǿtt så filelèg'e; eg veit alli kòr eg hèv' 'an. Knút æ så filelèg'e, 'an pynskar vel út nåkå lǿglegt.

check fill

leitt, ufint

D'æ barre fill mæ 'ó.

check fillefókk

folk av "dårleg ætt" (har dårleg ord på seg)

Fillefókk stelte sikkå inkji greitt.

check fillehít

jente med dårleg framferd

Ko hèv' Åshild gjårt, si' 'u var' kadda a fillehít?

check filleleg (H)

dårleg
Sjå også fillelèg'e (V).

Tór búr i nåkå filleleg hús.

check fillelèg'e (V)

1. dårleg
2. sjukleg
Sjå også filleleg (H).

1. Ånund gjeng'e fillelège klæi.
2. Kristí sér fillelèg út nò, 'u hèv' sikkert fengje denne kríkjâ.

check fillen

1. lite flink
2. dårleg tilstand
3. sjuk

1. Hakji va' fillen ti' lèse.
2. Fillne gogni æ a plage å arbeie mæ.
3. 'An va' så fillen at 'an laut leggje seg.

check fillerugge (V)
image

sengeteppe vove av filler, sydd saman i dobbel breidde
Sjå også brossi og rugge

Mi brúke filleruggu ti' å leggje på tili.

check fillesekk'e

ugrei person som ikkje er til å stole på

Du æ 'kji kå an fillesekk'e, så eg vi' inkji låne di pæninge!

check filleskap

1. fanteri
2. dårleg kvalitet

1. 'Æ det barre filleskap 'an fèr'e mæ, denna som hèv' flutt inn i Oppistog?
2. Det va' barre filleskap, detta maskjíni eg kaupte av 'ó Einår.

check fillesmòlogg

utriven, vantriven (om sau og lam)

Det nyttar alli mæ fillesmòloggó, da æ allstǿtt útrivne.

check filletasi

stakkar, person som orkar lite

Filletasan æ 'kji mannti' så mykji.

check filletravi

mann med mange svake og dårlege eigenskapar

Filletravan ljóte jamt få hjelp av aire.

check filletý

"uskikkeleg" krætúr (td bryt seg ut av inngjerdingar)

Filletýtti kan skape mykji brý.

check filleveir'e

bruka om person som har oppført seg dårleg eller gjort noko dumt

"Den filleveiren Bjørgúv som narra meg sò!"

check filli

dårleg, dårleg tilstand

Det stend'e filli ti' mæ 'ó nò. Traktóren din æ filnare 'ell min!

check filli kaffé

veik og smaklaus kaffe

Filli kaffé kadde mi au for fentepiss.

close fillne stundi

lite tid, ikkje nok tid

check fillutt'e

fillut

Nò for tí'inn tar ingjen gange fillutte klædd'e, men sòme av dei unge gange fillutte avdí det æ móti.

check filtr'e (V)

person som stig stutt

Haddvår æ an filtr'e nò, men 'an æ nå gåmål'e au.

check filtre (V)

stige stutt og fort
Sjå også piltre (H).

Lisletitta filtra å sprang di 'u kunna.

check filúri

"luring", underfundig person
Sjå også filúrlèg'e (V) og filúrleg (H).

An filúri kan finne på mykji lǿglegt å úventa.

check filúrleg (H)

einkvan som ser lur eller skøyaraktig ut
Sjå også filúrleg (V) og filúri.

Svenkji va' filúrlegare 'ell Bjynn.

check filúrlèg'e (V)

einkvan som ser lur eller skøyaraktig ut
Sjå også filúrleg (H) og filúri.

Guttorm va' så filúrlèg'e då 'an fortålde om dei stóre fiskan 'an ha' fengji.

check fím'e

ømt, toler lite

Auga æ så fímt, det ska' 'kji mykji ti' førr'ell det æ vóndt. Sòme beisa mǿbela æ fíme for væte.

check fimmkrúningji (V)

femkroning (setel)

Hèv' du an fimmkrúningji ti' låne mi?

check fimne

1. take rundt med armane
Sjå også famn'e.
2. omfatte (normal nynorsk tyding, berre bruka i nyare tid)

1. Denne stóre furâ fimner eg alli. Ko mange laut an vère for å fimne Bòneifurā?
2. Bíbilen fimner bå' det gamle å det nýe testamenti.

check fimta

femten; gammal form

I vèt'e hèv' eg vòre fimta gongu på heií å henta vé'e.

check fín'e stump'e

heimesteikt brød av sikta mjøl
Sjå også stump'e.

Eg vi' have fín'e stump'e i dag.

check fingbjø̀r

fingerbjørg

Ska' an stelle på gamle, tykke ladda, så æ an nøydd'e ti' have fingbjø̀r.

check fing'e

finger

Eg æ 'kji så mjúk i fingó som eg va' for nåkå år sía.

check fingle

1. trykkje fingrane mot fingerbrettet; oftast bruka om felespelarar
2. "leike med"
3. plukke på, beføle

1. An lýt vèr' gó'e ti' fingle ska' an spile godt.
2. 'An sat å fingla mæ lykló sí.
3. 'An tóttest ljóte fingle på kvendí.

check finglebein

gripebrett på hardingfele

"Dèt finglebeini va' vént gjårt!", sa Haddvår.

check finglebrett

fingerbrett (på fele, gitar osv)

Finglebrettí på harangeféló æ tídt vént gjåre.

check finglingevott'e
image

fingervott
Sjå også mufla, lóvevott'e og vott'e.

Finglingevettin vurte barre brúka ti' vént.

check fingrung'e

fingerring (ikkje giftering)
Somme seier "fingringji".

Denné fingrungjen hèv' eg gjårt sjav'e.
check fínmylt

finmale

"Det lýt malast fínmylt, så gjère det mei' av si", sa Knút om kafféi.

check finnast

1. treffast for å prate med kvarandre
2. kome saman (i kjærleikslivet)

1. Kansi finnast mi att'e ti' jóle? Mi hav' alli funnest si' mi gjinge låse.
2. Da hav' visst funnest, Kjètil å Anne.

check finne si ti'

1. finne påskot til
2. finne på aktivitet sjølv
3. kritisere

1. 'An fann si ti' at 'an måtte på búí då presten kåm. Så fann 'an si ti' ko 'an kunna, så 'an sill' sleppe arbeii.
2. Ko sku mi finne åkkå ti' i dag, skúlefrí, å så detti fæle veiri?
3. 'An æ så fæl'e ti' finne si ti' om aire.

check finnen

flink til å finne ting

Oskefís va' så finnen, 'an såg mei' 'ell brǿan sí.

check finnsté

grasslette med finngras (td ved elv eller vatn)

Finnstéí våre líti være ti' beiti.

check fipp'e

liten, tuskeleg person

"På Rysstad æ der mange fippa", meinte Einår.

check fippe

gå fort med stutte steg

Gunnúv fippar si av gari. 

check fíre

fire (talordet) Sjå også verbet fíre.

Da have fjågó bonn, adde fjóra æ jentu.

check fíre

fire, gje etter
Sjå også talordet fíre.

'An lýt fíre, den som viti hèvi (gammalt uttrykk).

check fírepottshókk'e

holk (fire liters)
Sjå også hókk'e.

Den gamli fírepottshókkjen 'ass Gamle-Gófa var' inkji brúka lenge'.

check fírgjara

fingerring som går fire gonger rundt fingeren

Eg finn'e alli att'e den fírgjara ringjen min.

check fírsenstjúge

åtti

Ór'i "fírsenstjúge" kjæm'e nóg frå dansk, å vare inkji brúka lenge'.

check fírskjèringji

kvadratisk trematerial som er saga på alle fire sider 

Fírskjèringan vare helst'e brúka ti' reisverk.

check físesopp'e (H)

røyksopp

Det rauk fælt då Tóne trodde på físesoppen.

check fisfudd'e

full av luft i magen

'Er æ visst tablettu å få tak í for dei som æ fisfudde.

check fiskari

fiskar

Eg såg an fiskari som løynte si âv, å då skjø̀na eg det va' an austmann'e.

check fisk'e

1. aure på ein halv kilo eller meir
2. fisk

1. Mi sette út nèt om kveldi, å då mi dróge da opp, finge mi tvei fiska, trí kjývinga å fjågó kót.
2. Mi have fisk'e jólepdagskveldi.

check fiskebit

fiskelykke (fisken bit ofte på kroken)

Det va' fiskebit i kveld, mi finge fudde fiskekræu.

check fiskedyrvi

fast fiskeplass
Somme seier "dyrvi".

Fiskedyrví våre så mykji brúka at da kunna vère blankslitne ell' hardtrakka.

check fiskefjø̀l (H)

fiskereiskapen "oter" Sjå også rófjø̀l og rósnór.

D'æ beste å fiske fiskefjø̀l itt det bylgjar nòkå.

check fiskehei

fisketur på heia

Mi reiste på fiskeheií å kóme att'e mæ tunge kassa. Vi' du at fiskeheiinn i morgó?

check fiskehókk'e

hókk'e til å ha fisk oppi

Fiskehókjen lýt an bytne godt så der inkji kjæm'e flugu inn, som leggje egg.

check fiskehonk

tvigreina kvist til å hengje fisk på
Same forklåring som fiskekræe.

I fiskehonkjinn hékk der fimm kót.

check fiskekass'e

ryggbør med fisk (bruka i samband med å bere fisk heim frå heia)
Sjå også kass'e.

Itt da låge i Finndalæ å fiska om vetren, kóme da heim'tt'e mæ tunge fiskekassa.

check fiskekræe
image

tvigreina trekvist med fisk
Sjå også kræe.

'An kåm a fiskekræe så tung at det va' så vídt 'u héldt.
check fiskeråte

fiskestong (ikkje bambus)
Sjå også råte.

Mi våre at skógjæ å skåre åkkå fiskeråtu, helst'e av raun'e, å tóke da mæ åkkå på støylen.

check fiskespâ

"fiskesuppe" til jolematen i Setesdal (mest bruka i Hylestad)

Nikelos sette seg ti' å ète fiskespâ jólepdagskveldi.

check fiskesåt

kjend / god fiskeplass (såt kjem av å sitje)

Salmundssåt va' a gód fiskesåt.

check fisketaum'e

fiskesnøre
Sjå også taum'e.

An laut hav' mæ si nóg av fisketaum'e itt an reiste ti' heis.

check fiskji

fiskeri, fiske

I Tveitebǿ drive da fiskji ti' jóle ti' ette kríæ.

check fisklingji
image

fiskeyngel, opptil ca 5 cm
Sjå også kót, kjývi, kjývingji, mikkjålskót og skark'e.

Der æ mykji fisklinga i Finndǿl. Fisklingan æ 'kji så létte å .

check fisl

innynding
Sjå også fisle, fislen og fisletút'e.

Tarjær va' a fælt fisl, 'u gjåre seg ti' for å få fòrdéla.

check fisle

smiske, tale etter munnen, prøve å gjere seg til vens med
Sjå også fisl, fislen og fisletút'e.

Bjynn æ så fæl'e ti' å fisle mæ fókk.

check fisle inn i augó

tale folk etter munnen, smiske (på tomannshånd)
Sjå også sleikjomtòt.

D'æ vel ingjen som líkar å vare fisla inn i augó. Anlaug æ så fæl ti' fisle fókk inn i augó.

check fisle mæ kattæ

"kose" med katten
sjå også fislen.

Magl sat å fisla mæ kattæ heile ettenóni.

check fislen

1. kjælen; oftast bruka om kattar
2. person som gjer seg til og vil vere til vens med folk
Sjå også Sjå også fisl, fisle, fisletút'e og fisle katten.

1. Denné katten æ mykji fislnare 'ell den fyrri eg ha'i.
2. Gònil va' så fislí fysst 'u ville have nåkå fyremòn'e.

check fisletút'e

smiskar; gjeld både menneske og dyr
Sjå også fisl, fisle og fislen.

Haddvår va' an fæl'e fisletút'e.

check fismykjen

ha mykje luft i magen

Æ du fismykjen, gakk for sjave deg!

check fismylle

ei type leiketøy (ein tråd med ein knapp, når ein strammar gjev det lyd: bruka td mot vindauga)

An trær tråen gjænom nappeaugó å så tvinnar an tråen itt an brúkar fismyllu.

check fisonn

noko ein vil gjere seg ferdig med (men som ikkje hastar); spottande uttrykk

"Detta va' a fæl fisonn", sa moirí om gúten som inkji vill' slutte førr'ell 'an ha' gjårt færigt krýssórdi.

check fissbikkje

"snushane", "nysgjerrigper"

Fissbikkjun båre vóndt rundt i bygdinn.

check fissdøye

halde nyspunne garn over damp slik at det ikkje tvinnar seg (om varp og veft)

Mæ å fissdøye meine mi at gåni inkji ska' snorgle seg.

check fissdøye spònen

grave garnet ned i sauetalle for ei tid (om veving; for å hindre at garnet snorglar seg)
Sjå også spòni og vassdøye spònen.

Fysst da fissdøyde spònen så gróve da gåni néd i den varmi tadden dèr sauin gjinge. 

check fissopp'e (V)

røyksopp

Det rauk fælt då Tóne trodde på fissoppæ.

check fistó

nemning på antal trådar i renninga i ein vev (1 rensle = 4 trådar, 2 rensler = 8 trådar. 8 trådar er ei "fistó)

Ko mange fistói vi' du have i dessa vèvæ?

check fisåli

veik, stakkarsleg person

'An va' an fisåli, som alli tóre hoppe frå trandetroppinn.

check fit

grasslette ved vatn

Der æ så stór a fit mæ Fitbekk.

check fit'e

Form på hestemåna. Ein fjordhest har mån som er svart i midten og ljos på båe sider. Ein klypper dei ljose delane i vinkel, slik at den svarte delen i midten vert ståande ein god del høgare.
Somme seier "fèt'e".

Papa klyppte allstǿtt måní mæ fit'e.

check fitji

skinn frå klauva og oppetter leggen på dyret (bruka til å saume húdskó)

Det va' létt å saume si skó av fitja.

check fitne

verte feitare / tjukkare
Sjå også trekne.

Eg hève fitna, trøyâ æ for trong.

check fívelmýr
image

myr med mykje myrull

På "Fívli", mæ Stavatn, æ der a vé' fívelmýr.

check fívili

myrull

Mýran kunn' vèr' kvíte av fívili i moltetíinn.

check fívlandi kvítt

svært kvitt (som fivelblomen)

Mjø̀li va' fívlandi kvítt.

check fívleblóm'e

myrull

Prinsessâ gjekk å plukka fívleblóm'e på mýró.

check fívrell
image

fivreld, sommarfugl

Mange fívrell have nauendi véne farga.

check fjadde

1. flytje, fjerne, rydde unna
2. kome seg i veg (helst bruka om born og fulle folk)

1. Nò hèv' eg fjadda alt di som va' 'å vègjæ fyr' åkkå. Fjaddi dikkå, unga, så eg fær sópe tili!
2. Nò lýt du fjadde deg heim'tt'e, Bóa!

check fjaddelèg'e (V)

pertentleg, ryddig

Lidvår æ så fjaddelèg'e, plent som a kvendi, 'an vi hav' det så reint å stròkji i húsó. Lars æ den fjaddelègari av dei tvei brǿó, 'an hèv' allstǿtt reine klæi.

check fjadden

god ordenssans (held orden i alt ein gjer)

Asgjær va' så fjaddí, der va' alli nåkå rót antel úti 'ell inni sjå henni.

check fjadding

vasking og rydding

Om lau'dagan va' det fjadding i stògó mest'e adde stad.

check fjamsen

dumt, stuveleg

'An stó' der å flíra fjamsi. Gunnår stó' der drukkjen, å fjamsa å tala.

check fjase

1. seie noko usant, "slå ei plate", smålyge, tulle
2. tøyse
Sjå også fjas, fjasen, vase og vas.

1. I Dagsnýtt fjase da inkji. Du må 'kji fjase fyr' mi.
2. Nei, nò fjasar du vel?

check fjasekatt'e (H)

tullekopp
Somme seier "vasekatt'e"

"Din fjasekatt'e!" sa Ånund då Svein sa at jórdí æ rund.

check fjasekopp'e

tøysekopp; person som fer med (uskuldig) tøys

Lidvår va' an fjasekopp'e; du visste alli ko 'an kunna kåme på.

check fjasen

tøysete person
Sjå også fjase.

Sigríd æ så fjasí at an kan alli fare ett' 'enni.

check fjaskre

smigre, tale folk etter munnen

Andrés fjaskra å va' så gýelèg'e.

check fjaskren

person som ikkje gjev uttrykk for eigne meiningar / meiner ulikt etter kven han er i hop med

Såvi æ helst'e fjaskren, eg veit alli rektig 'an meini.

check fjatr'e

bruka om "undermåls" person som det alli æ rétting mæ

Taddâk va' an fjatr'e, an kunna alli vite ko 'an kåm ti' finne på.

check fjatre

tale noko som det ikkje er samanheng i, t.d. når ein er senil
Sjå også fjatren, båndǿmi, i vodró og vadre (tyding 2).

'U æ i båndǿmæ nò, 'u fjatrar.
check fjatrelèg'e (V)

bruka om "undermåls" person som det ser ut som at det alli æ rétting mæ

Haddvår sér fjatrelèg'e út, an veit 'kji ko 'an kan finne på ell' seie.

check fjatren

ubestemt, vimsen, tankelaus
Sjå også fjatre, båndǿmi, i vodró og vadre (tyding 2).

'An va' så fjatren at det va' syndleg å sjå å høyre.

check fjatt'e

person som er unøyen og likesæl med resultatet av eit arbeid (vil berre få det unna i ein fei)

Tór va' an fjatt'e mæ addeslags arbei'.

check fjauskjen

tankelaus, forvirra, fer for fort fram

Tóre va' så fjauskjí itt det hendte nåkå úventa rundt 'æ.

check fjelge

1. kvikke opp
2. rydde

1. D'æ godt mæ dei ǿlæ som fjelgar, men inkji tèk'e 'å (herme).
2. Hèv' du fjelga ti' jóle?

check fjelge seg

1. verte betre ver
2. stelle seg, pynte seg

1. No fjelgar det seg opp.
2. Nikelos stó' frammenat spègjilæ å fjelga seg.

check fjér (H)

kaffi

Sku mi hav' åkkå nåkå fjér nò?

check fjetre (V)

1. dei vertikale "stolpane" mellom sledemeien og "toppen" på sleden (bereflata)
Sjå også stabband.
2. flat stein til å fjetre med
Sjå også verbet fjetre og fjetrestein'e.

1. Der va' fleire fjetru 'å kvære lénæ 'å sléâ.
2. D'æ 'kji létt å finne góe fjetru.

check fjetre

kaste liten flat stein bortetter ei vassflate, så steinen "hoppar" ein eller fleire gonger
Sjå også substantivet fjetre og fjetrestein'e (H).

Det æ gama å fjetre fysst an finn'e greie, glatte fjetru.

check fjetrestein'e (H)

flat stein til å fjetre med
Sjå også verbet fjetre og substantivet fjetre (V).

Fjetresteinan laut vère flate å passeleg stóre, så da kunna gjère fleire "hopp" på vatnæ.

check fjolsefót'e

person som ikkje er flink lekamleg (som det er alli rétting mæ og líti mæ)

Eirik va' an fjolsefót'e, inkji kunna an gjère praktisk arbei, å inkji va' det gama mæ 'ó.

check fjóm

fnugg, noko som er lite og lett
Sjå også snjófjóm og fjón.

Eg dustar fjómi av tæpó. Vinden tèk'e fjómi mæ å lagar snjóskavla.

check fjompelèg'e

tung og klossete 

Lidvår ha' a fjompelegt gongelag.

check fjón

fnugg (noko som er lite og lett)
Sjå også fjóm.

Det ska' 'kji mykji vind'e ti' førr'ell fjóní kåme fjúkandi.

check fjórfalt

td tøy (fire lag)

Fysst eg saumar kvåran på stakkó, legg'e eg tøyi minst fjórfalt for at da halde godt på formí.

check fjórfyrriåri (H)

"året før i fjor"
Sjå også fjårførriåri (V).

I fjórfyrriåri va' det líti snjór'e.

check fjórfǿsle

firfisle

Eg tikje at fjórfǿslun æ helste ulkeleg.

check fjórfǿtt'e

firføtt (td dyr, stol)

An fjórfǿtt'e stól'e æ støygare 'ell an trífǿtt'e.

check fjórgåmål'e (H)

fjorgamal, frå i fjor (vert ikkje gradbøygt)
Sjå også gåmål'e og fjårgåmål'e (V).

Kjýne líke inkji fjórgåmålt høy.

check fjórkløyve

1. dele maten i fire
2. dele vedkubbe i fire

1. Mi hav' fjórkløyvt denné lisli pizzaen.
2. Mi laut fjórkløyve vé'ebrandan si' da våre så stóre.

check fjórlagd'e

tråd som er tvinna av fire trådar

Detti gåni eg spinn'e nò æ så tunt, men det ska' vare fjórlagt.

check fjórmenningji

firmenning

Syllskâ æ mei' útvatna nò 'ell førr' i tí'inn, d'æ mange som alli kjenne fjórmenningan sí.

check fjórneppe

brette firdobbelt (om flatbraud)
Sjå også fjórnept'e, neppe og tvíneppe.

Fjórnepper an braui vare det mindri i vavi.

check fjórnept'e

samanbrett i fire lag (bruka om flatbraud)
Sjå også fjórneppe, únept'e, nept'e og tvínept'e.

Braui varte fjórnept så det inkji skrovla så fælt.

check fjórong'e

fjerdedels mil (2,5 km)

Det æ an fjórong'e frå Tósong ti' Nórdibǿ.

check fjórongji

lengdemål, 1/4 mil

Den seisti fjórongjen va' tung'e gange.

check fjórongs vèg'e

veg som er ei kvart mil lang ("fjórongs míl")

Det æ barre an fjórongs vèg'e midjom dei tvei støyló.

check fjórongsmòli

1/4 av flatbraudleiven
Sjå også braumòli.

Lisle-Gýró ville 'kji have mei' 'ell an fjórongsmòli ti' sodd'e.

check fjórongsmål

1/4 dekar (250 m2)

Eg hèv 'kji mælt det mæ mælestong, men eg hèv' stiga det opp, så eg gjèt'e på a fjórongsmål.

check fjórongsraust
image

uttrykk bruka om takvinkelen på ein bygning, når høgda er 1/4 av breidda (26,6 grader).
Sjå også tréungsraust og raust.

A fjórongsraust æ mest'e for flatt for torvtòku.
check fjórongsår

1/4 år

Førr' i tí'inn laut an bitale skatten kverrt fjórongsår.

check fjórpotthókk'e

holk som rømer 4 "potter" (mest 4 liter)

Ko gåmål'e æ denna fjórpotthókkjen?

check fjórta

fjorten; gammal form

No æ det fjórta dage ti' jóle.

check fjórta dage

fjorten dagar; eldre form

Nò æ det snart fjórta dage si' mi seist'e våre samla.

check fjórúvi (H)

Fjorgamalt gras som har visna på rot.
Sjå også fjårúvi (V) og i fjór.

Dýrlækjen sa at det va' helsigt for húsdýrí å ète fjórúvi i hóp mæ nýgrói.

check fjós

Romet i driftsbygningen som er for storbuskapen. "Fjóset" før i tida kunne også vere eit eige bygg i tilknytning til løa.

Mi have tíe båsa i fjósæ åkkå, å nåkå stiddi for kåvan.

check fjòse

fare med vas

Angjær sat å fjòsa å rǿa.

check fjóskjól'e

tunn og sid frakk av bomull til å ha på seg i fjøset (helst bruka av kvinner)

Fjóskjólen ha' an ottenat dei vanlège kvenndagsklæó fysst an mókka å stelte i fjósæ.

check fjóskrakk'e

liten stol utan ryggstø bruka til å sitje på når ein mjølkar kyrne

Nò æ fjóskrakkjen så lórtutt'e at nò lýt eg två 'an.

check fjósrèke

spade i fjøset til mòking

Kòri hèv' du gjårt av fjósrèkunn?

check fjósskåli

inngang mellom fjøs og løe
Sjå også skåli og høyskåli.

Fjósskålen æ mørk'e fysst húrí æ att'e.

check fjóstrèv

hems i fjøs
Sjå også lǿetrèv.

Unge fókk såve jamt på fjóstrèvó om sommåró.

check fjúkandi

flygande insekt (berre bruka i ubunden form eintal)

Eg vi' helst'e inkji få fjúkandi inn i húsi.

check fjúkari

pilot, flygar

An fjúkari lýt have godt sýn, å iallfall inkji hægdeskrekk'e.

check fjúke

flyge

Enn fugl'e fauk beint 'å glasrútâ. Gunnår å Tårål fjúke jamt at sǿlondó i færió.

check fjúke etti

forsterkande uttrykk om noko som går lett og greitt

Tarjei skjeisa nóttísen så det fauk etti.

check fjúke 'å

1. gå til åtak på person
2. setje raskt i gong eit arbeid som skal gjerast

1. Da fuke 'å kvorairne å slógest så det va' alli mæ måti.
2. Mi ljóte fjúke 'å detti arbei'i tí'legt i morgó sku mi røkkje det på ein dag'e.

check fjúkefærig'e (V)

bruka om personar som td er nær ved å gå konkurs eller er tyngde av skuld
Sjå også fjúkfærug'e (H), ví'åsen, spile og færig'e.

'An ha' så mykji gjelli at 'an va' fjúkefærig'e.

check fjúkemaskjín

1. fly
2. høyfrøsåmaskin (handdrive)

1. Fjúkemaskjíni 'ass Eivind hèv' fare sund'e.
2. Eg sådde inn det nýe stykkji mæ fjúkemaskjín.

check fjúkemaur'e

maur med venger

Eg kabba tvei fjúkemaura mæ flugesmikkjæ.

check fjúkfærug'e (H)

konkurs
Sjå også fjúkefærig'e (V), ví'åsen, spile og færug'e.

Fókk tótte leitt då handelsmannen va' fjúkfærug'e, for då misste da búí.

check fjúkúvi

1. alle slag flygande insekt
2. vimsen person

1. Høyveirsbikåren æ an fæl'e fjúkúvi.
2. Grundi æ an fjúkúvi, 'an kan alli vèr' i ró!

check fjuse

tale fort og utydeleg

D'æ vóndt skjø̀ne fysst fókk fjuse å rǿe i fjærnsýnæ.

check fjuske

1. fuske, jukse, slurve
2. ein motor som sviv ureint / uregelmessig fuskar

1. Åsmund fjuska mæ listingjinn då 'an snikkéra. Håvår fjuska ti' eksamen, men det varte inkji oppidaga.
2. Mòtóren fjuska fælt då eg kjøyre ti' Hovden i gjår.

check fjuskelepp'e

jukselapp

Læraren gådde at 'an ha' fjuskelepp'e unde' prǿvunn, å tók 'an av .

check fjúskenakkji (H)
image

løvetann som er avblømd
Sjå også gullbosti.

Såvi tótte gama å blåse på fjúskenakkan.

check fjusketak

1. uheiderleg knep i styrkeprøve
2. dårleg grep

1. Haddvår va' fæl'e ti' brúke fjusketòk fysst mi prǿvdest.
2. Pass deg nå; du hèv' 'kji kå a fjusketak dèra!

close fjuskjen (H)

håret er i ugreie
Sjå også fjúskren.

check fjúskr

uryddig, tvas

Håri 'ass va' i eitt fjúskr.

check fjúskren (V)

bustete (om hår)

Om mǿnó æ eg så fjúskren i håræ at eg lýt greie meg. Du kan 'kji gange sossa fjúskrí, du lýt kjembe deg!

check fjúskrutt'e

uryddig hår

Eg æ så fjúskrutt'e at eg lýt kjembe meg!

check fjúskutt'e

ukjemt; gjeld håret

Eg æ allstǿtt så fjúskutt'e fysst eg rís'e opp.

check fjært'e

lort
Sjå også dalli (V).

Der låg mang an fjært'e ette sauó.

check fjødd
image

fjell

"Fysst eg kjæm út'å bygdan flate, eg saknar fjøddó i Sætisdalæ". (Stevlinje)

check fjøddedrag

langstrekt fjellrekkje

"Di va' a vént fjøddedrag!", sa Guttorm.

check fjøddekamb'e

fjellkam

Mi såge mjúke fjøddekamba i himlesýninn.

check fjøddemidjom

mellom fjella

"Fríkar'e veggjemidjom, fjøddemidjom å så langt dalen æ hól'e", va' a gåmó kjýte.

check fjøddeskjil

konturar eller omrit av eit fjell

Det va' så mørkt at mi såge alli fjøddeskjil.

check fjøddhåg'e

fjellhøgt, svært høgt

Sòme av hotelló i býó æ fjøddhåge.

check fjøllsendi

enden av eit fjell

Der æ nåkå góe grǿi nórd 'å fjøllsendâ.

check fjøllsjug'e

susen i fjellet eller vidda på ein godversdag

Eg saknar så fjøllsjugjen, nò som eg barre hèv' vorte sitjandi inni.

check fjøyr

1. skovl i kvinnekaddæ
2. fjør
Sjå også fjøyre.

1. Fjøyrin i an kvinnekadd'e æ kóvokne, då útnytte da vatni bèt'e 'ell om fjøyrin våre flate.
2. Eg varte létt'e som a fjøyr då eg høyre at den farlègji túren ha' gjengje godt.

check fjøyrandi

god fjøring

Skjýsskjerrun våre nòkå fjøyrandi.

check fjøyrart'e

fjøring; bruka berre i ubunden form eintal

Der æ gó'e fjøyrart'e i desse madrassunn!

check fjøyre

fjøre
Sjå også fjøyr og fjøyrart'e.

Det fjøyrar nåkå líti itt an sit'e i a skjýsskjerre på an humputt'e vèg'e.

check fjøyrelèg'e (V)

lett og glad til sinns
Somme seier "fjøyrlèg'e".

Asbjynn va' så fjøyrelèg'e dèr 'an gjekk.

check fjåd

fjøld, stor folkehop

Heile fjådí stód ottenat kjørkjunn. Eg va' midt i fjådinn, å kåm mest' inkji út'tte.

check fjåge

vaske og rydde

Nò ljóte mi fjåge opp stògâ ti' hægjinn.

check fjåg'e

blid, i godlag

Torbjynn å Torbjørg æ så fjåge, da hav' fengje heim'tt'e adde sauin nò.

check fjåglèg'e (V)

sjå glad ut

Gunne va' så fjåglèg i dag.

check fjårførriåri (V)

forfjor
Sjå også fjórfyrriåri (H).

I fjårførriåri va' det mykji snjór'e.

check fjårgåmål'e (V)

fjorgammal, frå i fjor (vert ikkje gradbøygt)
Sjå også gåmål'e og fjórgåmål'e (H).

Kjýne vi' helst'e inkji have fjårgåmålt høy.

check fjårs-fjårgåmål'e (V)

eldre enn frå i fjor (bruka om td kjøt som er for gammalt; tråi)

Detti æ nåkå fjårs-fjårgåmålt kjø̀t, så det hèv' fare ti' tråna.

check fjårúvi (V)

Fjorgamalt gras som har visna på rot.
Sjå også fjórúvi (H) og i fjår.

Dýrlækjen sa at det va' helsigt for húsdýrí å ète fjårúvi i hóp nýgrói.

check flâgne

1. skalle av, flasse av
2. vere stridig

1. An lýt vríe vidjun mæ same bjørkan fare ti' flâgne.
2. Inkji om du flâgnar så fær du det som du vi'!

check flak
image

flagg

Flakji heise mi klokka ní om vetren.

check flake
image

1. heise flagget, ha flagget heisa
2. ha skjorta utanfor buksa (vere uflidd)

1. Fókk æ fæle ti' flake 17. mai.
2. Svein flaka tídt fysst 'an va' drukkjen.

check flakk

1. ugreitt arbeid
2. utan plan

1. Det varte barre nåkå flakk det 'an gjåri.
2. Det varte barre nåkå flakk mæ 'ó Torgrím, 'an tók trjú grunnkúrs, å visste alli ko 'an villi.

check flakke bort

skutre vekk, øyde opp

Jø̀rund flakka bort alt 'an åtti.

check flakke sund'e

dele opp slakt på ein dårleg måte

Haddvår flakka sund'e fænåfaddi så det varte 'kji greie lyti ti' røykje.

close flakkemeis'e

person som vandrar utan plan

close flangji

1. hattepynt i hatteborda (kanskje om lag ein halv meter langt, kvitt, brodert)
2. hoftesid undertrøye av vadmål

check flangr'e

mann som skifter partnar ofte

Pass deg for dei flangræ, Titta!

check flangre

gå frå den eine kjærasten til den andre (i eldre tid var dette eit uttrykk berre om gutar, i dag er det annleis!)
Sjå også flangren.

I åkkås dage kunn' bå' jentu å gúta flangre.

check flangrelag

"fæl til å flørte", vere lite trufast

Ånund ha' så leitt a flangrelag.

close flangreleg (H)

lite trufast i kjærleikslivet

check flangren

utru
Sjå også flangre.

Tóne jaga út den flangrni kjærasten sin.

check flangring

vere utru

"D'æ så fæl a flangring mæ ungdómæ nò ti' dags", sa Gamle-Jón.

check flasast

flakne, losne (om hud)

Mi vorte så sólbrende, bògó, at mi flasast att'å ryggjæ.

close flaskelé

eit saga materialbord; saga ved borken på treet

check flat'e

flat

Knút fann fleire flate fjetresteina, men Òlav fann den flatasti. Skjílåmí æ flòt. Heddâ æ så flòt som a glasrúte.

check flatelandi

mann frå Flateland

Mange av flatelandó våre så hendige.

close flatemål

areal; bruka berre i eintal

check flathǿvd'e

motsett av stauphǿvd'e (bruka om hest)
Sjå også flåhøvd'e.

Det æ 'kji heldig for hesten at 'an æ for flathǿvd'e.

close flatlekkji

langt lekkje kring halsen for brur og brudgom (med "pengar" i; 3 "dalarar" med lauv i)
Same som dalelekkji

check flatne

verte flatare

Dei feddan have flatna så mi ljóte drage da i fodd att'e.

close flattong

noko stutt tang med flat kjeft og avbitar

close flaukse

kvinne som renn ikring og er ustadig

close flaukse

renne ikring, vere ustadig

close flauksen

om person som renn ikring og er ustadig

check flaumbekk'e

bekk som aukar fort opp i regn

Støylsbekkjen va' an flaumbekk'e som auka fórt dissom det kåm nåkå kraftige élgara.

close flausen

1) ugreitt kledd eller stelt
2) flåkjefta

close flaustokk'e

tverrstokkar på tvers i ein slede, under "rèmó"

check flauti

"stolpane" i ein slé'emei'e (fjetre)

Flautan æ skjepte på flautstokkjen.

check fleinhynnt'e

når horna veks i ulike retningar

Blómerós va' fleinhynnt, så 'u såg nòkå rar út.

close fleinskalla

snau på hovudet

check fleipe

tale "breitt" og "syngjande"

Valldǿlan seie at fókk ifrå Tréungâ å 'å Bygdelénæ i Hylestad fleipe.

check flèke

1. vere mindre huga, kome med innvendingar, vere usikker i talemåten
2. skuve, dra, skli (td trelast)
3. prøve å få greie på noko ved å spørje omveges.

1. 'An flèka å ville prǿve å drage seg undâ.
2. Mi ljóte flèke stokkan an stubb'e så da æ ti' hest.
3. 'U flèka å ville få greie på om det va' satt det 'u ha' høyrt om 'an Taddeiv.

check flèke âv

ta bort, fjerne

Bjørgúv flèka borkjen âv tréttæ.

check flèkji

lite stykke (td tøy)

Dessa små flèkan æ 'kji ti' nåkå.

close flekk

liten åker

check flekk'e
image

1. rute med prikk i midten i flekkjesaumæ (i broderiet i setesdalsbunaden; både for menn og kvinner)
2. flekk

1. Flekkjin æ i midten i mynstrinn.
2. Flekkjin eg fekk på skjortâ mí fær eg visst alli av.

close flekkje nævra

skjere never av bjørk, til taktekkjingsmateriale
Sjå også nævr.

check flekkjesaum'e
image

ruter og trekantar i broderiet i setesdalsbunaden; både for menn og kvinner (bruka berre i eintal)
Sjå også flekk'e.
Somme seier "flekksaum'e".

Góme sat lengji førr'ell 'u va' færig mæ flekkjesaumæ. I flekkjesaum'e sér eg koss aire hav' sipa litó, for det kan skjilje nòkå.

close flèn

fare fort, fare hit og dit

check flène

fare hit og dit, vere rastlaus, fare vidt

Ko æ det du flènar etti?

check flènen

uroleg, fare hit og dit, fare vidt

Gjeitan æ jamt så flènne av sikkå.

check flèpe

gråte "krokodilletårer"

'U flèpa å grein, men ingjen tótte syndlegt om 'æ.

check flerre å slå

"slå berre her og der" (på dårlege slåttu)

"Det va' då kalleg som du ha' flerra å slègje útive desse fillemýran", sa Svein då 'an krauna på slåttekaren.

check fleskje

djup flerre (sår)

Denne fleskjâ lýt eg visst ti' doktaræ for å få sauma.

close flétte

1. mønster i sokkane til setesdalsbunaden, både den kvinnelege og den mannlege
2. flette av hår, garn o.l.
Sjå også verbet flétte og flette.

check flette

lausriven hud
Sjå også verbet flette, flett'e, rålíka og hú'rusa.

Eg fekk a flette på hondinn, så eg trúr eg lýt fæsle meg.

check flette

1. flå skinnet av daude dyr
2. bruka i uttrykket flette nævra
Sjå også substantivet flette og flett'e.

1. Vaksne dýr æ vónde å flette.

check flétte

flette (td hår)
Sjå også substantivet flétte og flette.

Margjitt flétta di lange håri 'enni Ingjer.

check flett'e

flådd (perfektum partisipp av å flette; vert ikkje gradbøygt)
Sjå også substantivet flette.

Der hékk enn flett'e elg'e på trandó.

check flette nævra

ta av bjørkenever til taktekking

Kring jónsok æ det greitt å flette nævra.

check flette seg

arbeide så hardt ein toler

'An flette seg ti' då 'an veitte né'å voddæ. Såvi stræva så at 'an mest'e flette seg.

check flétteband
image

del av broderiet på setesdalsbunaden; både for menn og kvinner (også bunadsokkar)

I fléttebondó drèg'e an inní an trå'e mæ an anné lit'e.

check flí

gjeve i handa (berre om fysiske ting; be om å få eller gje frå seg)

Flí mi brillun! Eg flíde 'ó pæninge. "Flí mi a staup, Taddeiv", sa Kjètil då 'an gjekk ti' altars.

check flídeleg (V)

fint / nøyaktig gjort
Sjå også adverbet flídeleg (H).

'An va' flídeleg gjår'e, den kubbestólen.

check flídeleg (H)

fint gjort, nøyaktig
Sjå også adverbet flídeleg (V).

'U va' flídeleg gjård, den kjista.

close flídelèg'e (V)

ryddig, ordensmenneske, gjer arbeidet på ein god måte

check flikrutt'e

spraglete; uttrykk bruka t.d. i samband med veving når ein brukar to eller fleire fargar, eller fargar på dyr

Lavrans ha' a flikrutt kjýr.

check flingre

1. stykke av sprengd stein
2. lite stykke slege ut av eit porselenskar
Sjå også skjø̀l.

1. Der fauk a flingre å øy'ela den eine glasrútâ då da mína né'i voddæ.
2. Eg líma på'tt'e den lisle flingra som ha' losna ifrå vasâ då eg fǿr' 'an néd.

close flinte seg ti'

ta i hardt (i arbeid eller anna)

check flíreleg (H)

1. person som har gjort eit spikk, og ventar på reaksjonen
2. person som gjer narr av folk
Sjå også flírelèg'e (V).

1. 'An stó' der flíreleg, Svein, då 'an ha' sleppt luftí ó dekkó på lésmannsbílæ.
2 'U stó' der så flíreleg, at eg gjekk beint forbí æ forotta å seie a órd.

check flírelèg'e (V)

1. person som har gjort eit spikk, og ventar på reaksjonen
2. person som gjer narr av folk
Sjå også flíreleg (H).

1. 'An stó' der flírelèg'e, Svein, då 'an ha' sleppt luftí ó dekkó på lésmannsbílæ.
2. 'U stó' der så flírelèg, at eg gjekk beint forbí æ forotta å seie a órd.

close flísekrakk'e

krakk til å setje gryte eller kjele på (Same som ellkrakk'e, av jern, med 3 steg. Vart også bruka til å setje tyreflis i når "flísekrakkjen" stod i "kaklomnsdynní")

check fljótandi

1. greie seg godt
2. flytande
3. "flytande" (framandspråk)

1. 'An livde fljótandi på pensjónen.
2. Eikjâ héldt seg fljótandi ti' mi finge drègj' 'æ i land.
3. Gunnår tala fljótandi dansk.

check fljóte

1. flyte
2. glide
3. glide over

1. Stokkan våre så rå at da flute filli på vatnæ.
2. Mi flute godt på nýsnjóræ.
3. Sólí flýt'e åsen.

check fljót'e

1. flink, rask
2. glatt, god glid
Sjå også fljótt.

1. 'An va' an fljót'e kar'e.
2. Ånund ha' så fljóte skjí at 'an løypte seg mest'e i hèl.

close fljótt

glatt, god glid
Sjå også fljót'e.

check fljúge

1. når t.d. kjetta / bikkja / sauen er i brunst
2. personar som er mykje ute frå heimen

1. Sauin fljúge kverr 14. - 16. dag'e om hausti.
2. "Ko æ det du flýg'e etti, du æ mest'e alli heimi!"

close fljúge 'å

forrenne seg (handle uovertenkt)

check fló

kraftig regnbye

Det kåm a fæl fló å sílevætte alt høytti. Flóne vætte åkkå út så mi begjynte å frjóse.

check fló

1. tunt lag med td høy eller halm
2. lag av kornband på låvegolvet (der ein treksti)

1. Fysst høytti æ i råaste lagji, kan an kaste det i a fló på an høystâi, dèr fær det turke.
2. Fysst da trekste la da konnbondí i a fló på låvetilæ.

close flódstokk'e

den attarste stokken i ein bås (langs golvet)

close flòg

stup

close flòga fjøddi
image

flogbratt fjell

check flòge

1. strøyme, flyge
2. raudne (i andletet)

1. Verkjen flòga ive' heile ryggjen.
2. Èg såg det flòga i kjakó 'enni.

check flogre

kvinne som skifter partnar ofte

I "Se og hør" kan an lèse om mange flogru. Hú æ a fæl flogre, 'u tèk'e i lag mæ kvæ som helst.

check flogse

kvinne som skifter partnar ofte

Jentu som sprunge mæ mange drengji vorte kadda flogsu.

check flókji

floke

Jórånd ha' fengje an fæl'e flókji i håræ, som moir 'enni laut klyppe âv.

check flókutt'e

ugreidd på håret

Tòróv ha' 'kji tvègje seg i hovdæ på fleire viku, så 'an va' helst'e flókutt'e!

close flòn

person som fer hit og dit, uroleg person

check flòn'e

person som er uvyrden og fer fort fram
Sjå også flòne, flònen og flundr'e.

Asbjynn æ an flòn'e, farlèg'e å kåme úti fyri.

close flòne

vere uvyrden og fare fort fram
Sjå også flòn'e, flònen og flundre.

check flònen

uvyrden
Sjå også flòne, flòn'e og flundren.

'An æ flònen å úvýren, rektig a úfée.

check flong

1. hudfille
2. utsliten hestesko
3. kvinne som ofte skiftar kjærast

1. Eg reiv av mi a flong då eg skódde hesten.
2. Da smía stundum flenga ti' króknèv.
3. Torbjør va' a flong som alli visste kvæ 'u vill' have.

close flòni

person som er uvyrden og fer fort fram

check flór

tunt lag (td mjøl eller melis)

Eg plage drusle a flór mæ mélis útiv' kakâ fysst eg hèv' steikt æ.

check flosk

oppflisa og skeivkløyvd ved

Detti æ alli 'kå a flosk, så an kan alli brúk' æ ti' anna 'ell vé'e.

check floskelé

"flasken" på eit bord eller ei planke; berre bruka i bunden form eintal

Floskeléne lýt snú út'tte.

check flossdi

stort og flagrande kledeplagg

Det va' a kallegt flossdi Anne ha' funne si dèra!

close flosse

kvinne som bruka moderne kjole (ordet vart bruka av folk som meinte ho heller burde gå i tradisjonell setesdalsstakk til kvardags)

check flóstokk'e

1. båsskille
2. stokk mellom renna og båsen i fjøset (helst på støylen; båsen fylte ein med torv/jord så det vart blautt og slett i båsen)

1. Stútkåven va' så úrigjérelèg'e at 'an kasta si mót flóstokkjæ å braut 'an av.
2. Kjýne låge blautt å tjurrt innafor flóstokkjen å sluppe å trǿ atti rennâ.

check flòt

smelta feitt (flesk eller kjøt; bruka berre i eintal)
Sjå også brå og flottmylje.

Det æ godt å dúve n'i flòti i ponnunn. Kurven va' så feit'e at flòti taut ó' munnvíkó.

check flòt

slette

Hopparen landa né'å flòtinn, å braut av si den eini fóten. 

check flòtari

person som arbeider med tømmerfloting
Sjå også flòte og fossekar'e.

Flótaran hav' a farlegt arbei' i fossó; dèr må an fýe nøye i det som hender rundt seg.

close flòte

1. flatt område i naturen
2. sletta nedanfor unnarennet i hoppbakke (berre bunden form eintal og dativ eintal)
Sjå også verbet flòte.

check flòte

arbeidet med å få tømmeret fram på ei elv, ved å skuve det ut frå land og løyse tømmervasar
Sjå også substantivet flòte, flòtari, fossekar'e, flòtehakji og støyte.

Då Otre varte lagd i tunell'e, kunna an inkji flóte timr'enni lenge.

check flòtehakji
image

Hake med kring 3 m langt, slankt og mjukt skaft, laga av hassel eller bjørk. Ein måtte byte skaft kvart år.
Sjå også båtshakji, flòte, flòtari, hakji og vendehakji.

Fossekaran brúka flótehakji ti' drage stokkan.
check flòtí

flatt

D'æ plent flòtí, så hèra kan an lesse stóre loss.

check flotmylje

matrett av knusa flatbraud i suppe av kjøt, erter og gryn
Sjå også flòt, mylje og myljast.

An bíar lengji ette flotmylje.

check flotr

noko som flyt (td isflak, feitt i ei gryte)

Der æ nåkå flotr av ís'e på ån'e ennå, om det lí'e úti april. Der æ nåkå flotr i grýtunn som du lýt fløyte âv.

check flotre

1. same tyding som fjetre
2. fare fort over
3. ta av ei hinne (td på surmjølk)

1. Ungan stóge på strondinn å flotra mæ flate steina.
2. Grasi varte filli slègji, eg flotra barre oppå. Eg flotra ivi rívunn.
3. Eg flotra på for å få âv faren på dei illsúre mjåkkjinn.

check flótt

større slette på fjellet

Eg såg reissdýrí oppå flóttinn.

close flott'e

raus med pengar (sløse)

close flóutt'e

kraftige regnbyer

close flugeslåre

flugesmekk

check flugesmekk'e (V)

flugesmekke

Èg hèv' gjårt mi an flugesmekk'e av skapti av an langstivili.

check flugesmikk'e (H)

flugesmekke

Flí mi flugesmikkjen, 'er æ a fluge som æ så plagsåm!

check flugesprøyte

reiskap til å sprøyte ut flugegift med

Flugesprøytâ va' grei ti' sprøyte insektsgjift inn i súin.

check flump'e

1. noko som er større enn turvande for sitt bruk
2. stor og stiv person
Sjå også flumpen.

1. Denné stóri slé'en æ an flump'e som an inkji kan brúke ti' anna 'ell vé'eslé'i.
2. Gunnår va' an flump'e som an inkji kunna have ti' anna 'ell gróvarbei'.

check flumpeleg (H)

1. tjukk, grovbygd person
2. ting som er større / tyngre enn turvande for sitt bruk
Sjå også flumpen (V).

1. Den karen va' så flumpeleg at den vi' inkji èg have.
2. Den flumpeleg kvílâ vi' eg barre híve.

check flumpen (V)

1. tjukk, grovbygd person
Sjå også flumpeleg (H) og flump'e.
2. person som har dårleg evne til å take vare på ting han arbeider med eller brukar
3. ting som er større / tyngre enn turvande for sitt bruk

1. Såvi æ helste flumpen.
2. 'An æ så flumpen at eg vi' alli late 'an inn'å denna gogní.
3. Den rívâ va' så flumpí at den vi' inkji èg bruke.

close flundr'e

uforsiktig eller uvyrden; bruka om personar
Sjå også flundre (verb) og flundre (substantiv hokjønn)

close flundre

uforsiktig; bruka om kvinner
Sjå også flundre (verb) og flundr'e (substantiv hankjønn)

check flundre

vere uforsiktig
Sjå også flundr'e og flundre

Nò lýt du vère forsiktig'e mæ dei nýe skjíttó dí, Bóa, å inkji flundre!

close flundreleg (H)

person som ikkje gjer seg flid i å få arbeidet vent gjort (men kan elles vere god til å arbeide)

check flundren

uvyrden, uforsiktig, ha lett for å øydeleggje ting

Sigúrd æ så flundren mæ verktøyæ, men så vare mykji øy'lagt au.

close fluns

slurv, uvyrdskap

check fluns'e

uvyrden og hardhendt person

Taddâk æ an fæl'e fluns'e, 'an fèr'e fórt å fǿrer jamt sund'e.

check flunse

vere uvøren, uforsiktig, hardhendt

'An flunsa å fǿre néd den gamli rósemåla bodden. Herjús flunsa det ti' då 'an snikkéra, så Lidvår va' misnǿgd'e mæ arbeiæ 'ass.

check flunsen

uvyrden, hardhendt, fer tankelaust fram

Lars æ så flunsen at 'an kan kåme ti' øyeleggje gognin 'an arbeier mæ.

check flurp'e

storbroten og tjukk mann
Sjå også flurpen, flurpe og flurpe seg.

Såvi æ an flurp'e, allfor feit'e.

check flurpe

tjukk kvinne
Sjå også flurpen, flurp'e og flurpe seg.

Eg sér tvæ flurpu, líke breffelège.

check flurpe seg (H)

blåse seg opp i andletet
Sjå også flurpen, flurp'e og flurpe.

Nò tar du 'kji flurpe deg lenge'!

check flurpelèg'e (V)

feit og pløsete

Gývi æ lítí å flurpelèg.

check flurpen

tjukk; bruka om personar
Sjå også flurp'e, flurpe og flurpe seg.

Hú æ flurpí, å dèt æ han au.

check flus

1. potetskal på koka poteter, appelsiner o.l.
2. flass (i hovudet)
Sjå også flysje og epleflus.

1. Epleflusi èt' eg inkji. Det vare mykji flus fysst an ska' bake lefsu, for då lýt an flysje eplí fysst an hèv' sóe da.
2. ´Førr' i tíinn brúka sòme smø̀r mót flus.

check flus

dårleg eller unøyaktig arbeid, hastverksarbeid
Sjå også fluse, flusen og flusvirkjen.

Det va' allstǿtt nåkå flus mæ 'ó Haddvår, det varte alli greitt det 'an gjåri.

check flúsandi

meir enn nok, rikeleg; vert berre bruka i positiv
Sjå også flús'e og flúst.

No hèv eg flúsandi nóg, sa 'an'an ha' fengje a stór kræe mæ fisk'e. 'Er æ flúsandi mæ hesta i desse bílæ!

check fluse

slurve (td med arbeid eller å skrive utydeleg)
Sjå også flusen, flusvirkjen og flus.

Du må 'kji fluse sossa, Titta, nei gjèr det hell'e greitt!

check flús'e

raus
Sjå også flúst og flúsandi.

'U va' allstǿtt så flús mæ matæ.

check flusen

slurven, lite nøyen
Sjå også flusvirkjen, flus og fluse.

Knút va' flusen mæ addeslags arbei', det varte alli greitt.

check flúst

mykje, nok av; vert berre bruka i positiv
Sjå også flúsandi og flús'e.

'U ha' flúst mæ pæninge.

close flusvirkjen

arbeide fort og unøyaktig
Sjå også flus, fluse og flusen.

check flý
image

fly

"Eg va' úti mæ flýttæ i gjår", sa Eivind.

check flygji

samlenamn på blodsugande insekt; bruka berre i eintal
Sjå også avåt.

Der va' så mykji flygji at mi kunna inkji vère úti. Flygji va' så fælt at mi vorte nøydde ti' slutte å arbei'e.

check flygjili

flygel, reiskap til å treskje korn med, var i bruk fram til tidleg på 1900-talet

Hève dú trekst mæ flygjili? Flygjilen æ tvei lyti: handvòl'e å slagvòl'e.

check flyglevòla

flygjili som er samansett av ein handvòl'e og ein slagvòli

Trú om det va' a reim ell' an spænili som batt ihóp flyglevòlan?

check flykse

snøfnugg

An var' fórt våt'e av stóre flyksu.

close flykse

kome dalande (om snøfnugg)

close flyksing

snøfnugg som kjem dalande

check flysje

1. ta skalet av koka poteter, appelsiner og lignende
2. minke, øyde opp
Sjå også flus, epleflus og reiske.

1. 'An fluste si epli å ville ète.
2. Det flys'e så på vé'en fysst det æ så hard'e kjyl'e.

check flysje på

minke, verte mindre av (td pengar)

Det fluste på médelen 'ass Taddeiv då húsí brunne.

close flytje

1. flytje frå ein plass til ein annan
2. flytje bittegrand
Sjå også tukke.

check flytje snâri

halde seg på plass

Du flyt'e 'kji snâri førr'ell du æ færig'e mæ arbeiæ!

check flytje stikke

utandørs leik (hoppe og lakke på ein fot, tøye seg så langt ein rekk og setje ei trestikke i jorda, utan å støtte seg til jorda)

Flutte di stikke i fríminuttó i dag?

close flytjedag'e

14. april og 14. oktober (datoane når tenestefolk flytta etter eit halvt års teneste)

check flytjeveir

ver som høvde godt når ein flytta til eller frå stølen (td ikkje for varmt eller mykje regn)

Det æ godt å have lageleg flytjeveir fysst an ska' flytje å' støyli.

check flæe

flatt eller noko hallande og snautt område på heia

Reissdýrí stóge på flæó å glåpte på åkkå.

check flækje

spreie ut, kaste ut (td om høy)

Mi flækte høytti útivi så det sille turke.

close flækje

kjefte

check flækt'e

person som er flåkjefta

Eivind va' an kallèg'e flækt'e, 'an tala úvýri om adde.

check flækte

drive ap med, geipe, le spottande

Det va' mange som flækta å lóge då Såvi sa 'an vill' var órdfǿrari.

check flækte å gríne

gråte av liten grunn (for å få sympati eller merksemd; helst born)

Lisle-Bóa flækta å grein; det va' seint om kveldi å eg skjø̀na 'an va' kalleg tròta å syvjug'e. Den gamle kånâ flækta å grein å spúre om 'u kunna få nåkå mjåkk. 

close flæse

noko som er uvøre utspreidd (td møk eller høy til turk)

close flæse út

spreie ut; t.d. ei høysåte

close flǿ

unormalt mykje vatn, flaum

check flǿkjen

flink

Knút æ så flǿkjen ti' å stelle adde slags gogni.

check flǿsand'e

sand som vert førd utover åker og slåttemark under flaum

Der æ så mykji flǿsand'e på Kvívoddæ.

check flǿse

fløyme kraftig, renne over (bruka berre i eintal)

Det flǿser ivi.

check flǿtre oppå

ta såvidt på toppen av noko (td væske, med ein reiskap)

Eg tóre inkji take så mykji rjómi, det va' såvídt eg flǿtra oppå mjåkkbyttunn.

check flǿvatn

flaumvatn som renn der det ikkje skal og gjer skade (bruka berre i eintal)

An lýt veite flǿvatni førr'ell det gjèr' skâ'i på vègjen.

check flǿveite

lita senkning i terrenget som flaumvatnet kan renne etter

D'æ godt mæ flǿveitu så inkji flǿvatni renn'e útiv' heile åkren.

check fløygd'e

flygedyktig

Fugleungan æ 'kji fløygde ennå.

check fløyg'e
image

bakereiskap av tre, til å snu leiven med
Somme seier "bakstrefløyg'e".

Fløygjen lýt vère glatt'e, tunn'e å létt'e.

close fløymann'e

leiar i flokken eller laget

close fløyr'e

1. utvekst i andletet eller på kroppen (på menneske)
2. utvekst under magen på kalvar og ungdyr. Smalare innmed "rota".

close fløyskre

grov "flis" i ved, flak av tre

close fløyskre opp

dele seg i lange flak (om tremateriale)

close fløyskrevé'e

tømmer som flagnar seint og fløyskrar seg opp

close fløyte

bruka i uttrykket fløyte av.

check fløyte

symje dårleg eller med hjelpemiddel

Gudmund fløytte si ive tjynní.

close fløyte av

take vekk noko (det) som flyt på ei væske, med skei el. l.
Sjå også fløyte.

close fløyte seg

klare å livberge seg, vere ovanpå

close fløyti

trespik til å halde oppe ei stegle i vatnet (kavla av furubork)

check fløytingji

Tunt lag på mysa. Når ein yste søt mjølk til ost og skulle lage brunost av mysa la det seg eit tunt lag på toppen. Dette fløytte dei av fordi ein ikkje skulle blande "fløytingjen" med osten.

An brúka a stór trésleiv ti' å fløyte av fløytingjen.

close fløytingssleiv

sleiv til å fløyte av fløytingjen av mysa

close fløytingsspón'e

treskei som vart bruka til å fløyte rømmen av mjølka

close fløytt'e

berga, hjelpt, vere "over kneiken"; vert ikkje gradbøygt

check flå

flat

Det æ for det meste flå heia på Harangevíddunn.

check flågjæve

kvinne eller jente som flørtar med "kven som helst" og held det same korleis ho steller seg i ungdomen (sterkt nedsetjande ord i eldre tid)

Flågjævun æ flogrne å halde di same ko órd da få.

check flåhǿvd'e

bruka om hest med hov som legg seg for flat så han kan trø mest mot hovskjegget bak (kan kome av at hesten vert skodd for sjeldan; gjeld helst bakføtene)

Det æ sjella sjå flåhǿvde hesta no for tí'inn.

check fnas

rusk og rask etter td vedhogst (bruka berre i eintal)
Somme seier "fnjas"

Fnasi æ greitt å gjère 'å mæ.

check fnjadde

pusse opp, rydde

Nò hav' mi fnjadda opp ette åkkå, så nò æ mi færige mæ desse arbeiæ.

check fodd

den delen av vadmålstoffet bak på svartestakken i setesdalsbunaden som er smått plissert (òg bruka til "felte bukser, altså den gamle brudgomsdrakta i Setesdal, i eldre tid)

Der va' véne fedda på desse stakkó. Feddan våre så dvålka. Eg vi' snú foddó.

check foddokk

follog, kårfolk
(Når den yngre generasjonen overtok eit gardsbruk, var det vanleg at foreldra gjorde avtale om retten til å bu i huset, og rett til å få ei bestemt mengd matvarer, ved o.a. så lenge dei levde).

Foddokkjí fýe gar'æ.

close foddokskjýr

ku / kyr som kårfolket "eig" i høve til ei kårkontrakt
Sjå også foddok, foddoksnaut, foddokskróne, foddokskontrakt og kjýr.

check foddokskontrakt

kontrakt om føderåd for dei som har gjeve frå seg garden
Sjå også foddok, foddokskjýr, foddoksnaut og foddokskróne.

Dei unge tótte at foddokskontraktí va' hard.

close foddokskró

bruka i uttrykket foddokskróne æ mørk; bruka berre i eintal
Sjå også foddok, foddokskjýr, foddoksnaut og foddokskontrakt.

close foddokskróne æ mørk

ordtak som visar at kårfolka ofte vart tilsidesette av dei andre som budde på garden (av dei som overtok garden
Sjå også foddok og foddokskróne.

close foddoksnaut

krøter som kårfolket "eig" i høve til kontrakt
Sjå også foddok, foddokskjýr, foddokskróne og foddokskontrakt.

close foddoksvær

nok til livsopphald for foddok.
Sjå også fǿslevær.

close fódrial'e

penneskaft
Sjå også fódrialhús.

check fódrialhús
image

pennal, pennehus
Sjå også fódrial'e.

I fódrialhúsæ mí frå 50-talæ hèv' eg blýant'e, viskeleir å penneskapt.

close fó'gar'e

gard som gjev god avling

check fóge (V)

å fylle dei ferdig reinsa tarmane med ferdig blanda rå kurv

Mi ljóte fóge å sjóe kurven i kveld.

check fóge í seg

stappe i seg (mat), ete fort og mykje

No ljóte di fóge í dikkå, det vare lengji ti' néste mål.
'An fóga í seg så mykji at det va' snart sjå at 'an ha' 'kji ète på lengji.

check fogg

seinfør og klossete person
Sjå også fogge og fogg'e.

A fogg lýt have gód tíd for å stelle seg ti'.

check fogge

seinfør og klossete kvinne
Sjå også fogg'e og fogg.

'U va' a fogge som alli kunna vare færig.

check fogg'e (H)

seinfør og klossete mann
Sjå også fogge og fogg.

Den foggjen kunn' mi inkji brúke på tòkunn.

check foggúvi

1. heimelaga tøydokke; fylt med filler eller ull
2. original person (hadde ofte dårleg handlag og veremåte)

1. Småjentun tótte så gama å stelle mæ foggúvó sikkå.
2. Pål va' an foggúvi, å varte tídt lædd'e at.

close fó'hest'e

hest som ein har på for (ein kunne bruke hesten mot å fø han)

close fòk

fokk, når snø, regn og anna fyk i vinden
Sjå også rennefòk og fjúke.

close fó'kjýr

ku som er bortleigd "på fór"

check fókk

1. folk, folkegruppe
Sjå også fókkeskjýr'e.
2. slekt, ætt

1. 'Er æ mykji fókk samla på sauesjåæ.
2. Da sa 'an va' av godt fókk.

check fókke si

folke seg (oppføre seg på ein skikkeleg måte)

Vi' du 'kji fókke di, så rópar eg på 'an fai din!

close fókkefær

"folkeslag": bruka berre i eintal

check fókkemink'e

minking med folk

Bygdí hèv' mykji fókkemink'e om sommåri, fysst fókk æ på heiinn, 'å støyló.

check fókkeskjýr'e

folkesky
Sjå også fókk og skjýr'e.

Gró hèv' visst vurte plent fókkeskjýr, da sjå æ alli úti midjom fókk lenge'.

check fókkevank'e

"gjennomstrøyming" av folk som stoppar i stuttare eller lengre tid

Der va' mykji fókkevank'e i Sagneska.

close fókkevit

folkevett

check Fókkji

Folke

Fókkji æ ódelsgút'e i Heimiga.

close fokksnjor'e

foksnø
Sjå også fòk og snjor'e.

close fòkmat'e

når snøen på bakken er så lett / laus at vinden får tak i han til å lage snjóføykje
Same tyding som føykjeimni.

check fol-fol!

"kalle på hest"

Fysst mi have brúk for hesten mæ 'an gjeng'e úti, kadde mi "fol-fol!", å då kjæm'e 'an jamnast'e.

check fòli

fole
Sjå også: merr, grahest'e, jalk'e, fyl og annæringji.

Eg vi' blé mi út enn gó'e fòli på dýreskúâ.

check fó'na'e

fødnad, forlager

Hèv' an godt sommårsbeiti, hjelper det på fó'naen.

check fòne seg ti'

somle, vere seinfør, ha lite tiltak
Sjå også fònen og fònefót'e.

"Torgrím kan alli fòne seg ti', mi kunn' alli vente på 'an".

check fònefót'e

person som er seinfør og tiltakslaus; nytta som skjellsord
Sjå også fònen og fòne seg ti'.

Torjús va' an fæl'e fònefót'e, det tóttest alli haste mæ nòkå ting.

close fònelèg'e (V)

seinfør, tiltakslaus

check fònen

seinfør, tiltakslaus
Sjå også fòne seg ti' og fònefót'e.

"Ní, hú æ så fòní at det vare alli nåkå av!"

check fonn

fonn

Snjóren hèv' blåse i djúpe fenna.

check fonne seg

blåse i fennar (bruka om snø, når det er lite av dette i området)

Det hèv' vòr' mykji austaveir, så det hèv' fonna seg mykji i hoddó.

check fonnesett

om våren når snøfennene er så harde at ein kan gå til fots på snøen, utan å søkkje nedi, vert ikkje bøygt i kjønn, tal eller grader
Sjå også fonnesliti og snjófonn.

Nò hèv' det fonnesett seg, å då æ det så léttfǿrt.

check fonnesliti

om våren når snøen er borte så mykje at det er like mykje berr mark, vert ikkje gradbøygt
Sjå også fonnesett og snjófonn.

I mars æ det jamt fonnesliti heimi.

close fòr

1. spor
Sjå også trask.
2. drill, rad i åkeren med t.d. poteter
Sjå også øyefòr og eplefòr.

check for

1. kor
2. svært, i høg grad

1. Góme fortålde for minnug Svålaug va'. " 'An ville sýne kongâ for rotne vakti 'an ha' ". Å nei, for vént det va' å sjå mæ da dansa!
2. 'An tótte for gama å vère mæ ungdómæ.

check for

for å få

Sólstukkji høy æ spélegt for beineverk'e.

check for fjúkandi

bruka om stader det er umogeleg å kome fram til (mest berre mogeleg for fuglar)

Der va' så úkviddi at der va' 'kji framkomandi kå for fjúkandi.

check for gama

for moro, ikkje på alvor

Det va' barre for gama eg løynte húvunn dí!

close for gjinni

svært gjerne

check for gluggâ

"i sikte" (om gut eller jente som ikkje er tilgjengeleg)

'An varte skòten for gluggâ, 'an fekk alli æ Sigríd.

check for inkji

gratis

Denne mjåkkjí kan du få for inkji.

close for nauinn

påkravt, naudsynt

close for óris skuld

bruka i samband med å gje noko som verkar positivt på gjevaren (men er lite verdt for mottakaren)

check for sjave mi

for meg sjølv

Eg búr for sjave mi nò.

check for væl

heilt sikkert

Eg visste for væl koss Gýrí ha' fengje únå'en.

check for ålvòrâ

for alvor

'An féla (spela fele) for ålvòrâ frå 'an va' tí år.

check fóras

vinterfor

Fórasi kåm nóg helst'e frå heieslåttæ.

close forbanka

forbaska, leitt

check forbyggje seg

byggje større hus enn ein har råd til

'An forbygde seg på di nýe lopti, å laut frå garæ.

close fordansa

utslite, øydelagt

check fordè

1. likevel
2. fordi, på grunn av

1. Såvi va' gorrvåk'e, men Gýrí líka 'an fordè.
2. Eg la meg fordè eg va' tròta.

close fordervelèg'e

lei, ugrei

close fordíså

difor (bruka når ein ikkje vil gje forklåring)

check fóre

samle vinterfor

Mi fóra fælt i sommår, det va' så godt a høyår.

close foreining (V)

1. butikk (Valle Handel)
2. lagsmøte

check forelli

foreldre; bruka berre i fleirtal

Det æ vóndt fysst nòken av forelló døy mæ' ungan æ små.

check forfarast

er i ferd med å verte øydelagt; t.d. bruka om bygningar og ting

Féla hèv' inkji forfarest i Andrésis eige.

close forfengelèg'e (V)

uvyrden i talemåte (talar om alvorlege ting på ein uvyrden måte)

check forfjuse seg

1. forhaste seg, gjere ein ting for fort
2. gløyme seg bort

1. No må du 'kji fare så fórt at du forfjusar deg!
2. Eg forfjusa meg, å fekk alli sjå detta fjernsýnsprogrammi.

check forfudd'e

svært full (om alkoholkonsum)

'An låg forfudd'e i vègeveitunn.

check forfýe

plage

Denné hiten forfýer mi!

check forfýelèg'e

1. plagsamt (td varmt eller mykje insekt)
2. plagsam, innpåsliten

1. I dag æ det så heitt at det æ plent forfýelegt.
2. 'An æ så forfýelèg'e, Svein, an var' alli kvitt' 'ó!

close forfýgd'e

1. plaga av noko (td varme, kulde, plagsame insekt)
2. forfylgd

check forgjère si

1. ta livet sitt
2. skade seg med vilje

1. Å forgjère si varte sétt på som a stór synd, førr' i tí'inn.
2. Ingjer forgjåre si så stygt i skógjæ.

check forgjète

gløyme

Eg kan alli forgjète ko gó'e heierjómen va'.

check forgjève

overfore (om buskap)

Mamme forsegna mi at eg måtte inkji forgjève búskapæ.

check forgjøyme

gøyme noko så godt at ein ikkje finn det att

Det hendte at da forgjøymde sylvi, å alli funne det att'e.

close forgjård'e

fortrolla (oppføre seg unormalt)

check forgløyme

gløyme (eldre og høgtidsamt ord)

Eg forgløymer alli den dagjen då Bóa kåm heim'tt'e frå Amérika.

check forgrípe seg

gjere langvarig og einsformig arbeid med hendene (så ein får vondt i handgrepet)

Det varte allstǿtt at an forgreip seg fysst an skar konn mæ sigd'e.

check forhite

varme for mykje

Detti vatni hèv' du forhita, så du lýt have í an skvett'e kaldt vatn.

check forhøyre seg

"høyre for mykje", "skamhøyre seg"

Gònil forhøyre seg, så dèt laut 'u teie si mæ, 'u måtte inkji seie det víare.

check forkaupe seg

gjere eit dårleg kjøp

"Eg kan alli minnast å have forkaupt meg", sa Knút.

close fork'e

høygaffel

check forkjøyrd'e

lei, trøytt (må alltid ha med eit av verba vère eller vare)
Somme seier "forkjøyr'e".
Sjå også leid'e.

Mi vorte så forkjøyrde av 'ó Danil, mæ 'an ramsa opp adde slags slòsu.

check forkåmast

1. rotne bort, verte borte, forsvinne (om ting)
2. døy (om dyr)
3. sterkt plaga (om folk)

1. Stokkjen hève forkåmest.
2. I gjår forkåmst lambi.
3. 'Er æ så heitt at eg hell'e på å forkåmast.

check forlana / forlanna

forbaska, svært leitt

Det va' forlana at eg sill' gløyme å kaupe mjåkk!

check forleien

hjelpelaus, trege

Eg æ så forleien, eg hèv' fǿrt bort tóbakkji.

check forleite si

å slite (fysisk) meir enn ein har godt av
Sjå også leite, leite si og leite på.

Eg hève visst forleita mi, for eg hèv' fengje så vóndt i ryggjen.

check forlíkelèg'e (V)

fredsæl

Det æ góslegt fysst fókk æ forlíkelège mæ kvorairne. Lidvår æ forlíkelège mæ adde.

check forlíse

misse, gå glipp av

Dèr forlíste du mykji, då du inkji vill' have av dei kakunn!

check forlypte seg

lyfte meir enn kroppen toler

'An forlypte seg på an stein'e å øyelâ ryggjen.

check formògjen

overmoge

Bèrí våre formogne, så da våre inkji ètandi.

close forotta

utan, forutan

close forrenne seg

gjere noko fort, som ein angrar på etterpå

check forsagd'e

1. arbeidsoppgåve
2. akkordarbeid
Sjå også akkórt'e.

1. Åni gav mi den forsagden i gjår.
2. Eg ha' det ti' forsagd'e å skjère Gjærisåkr ti' nóss.

check forsée seg

1. gjere noko som ikkje er greitt og går ut over ein sjølv
2. la seg lure, forrekne seg
Sjå også forsjå seg.

1. 'An forséa seg då 'an skríva dèt avísstykkji.
2. 'U forséa seg då 'u kaupte úsétt det gamle sýmaskjíni.

check forsegne

slå fast, stadfeste, innprente

'An forsegna mi at sò va' det. Gófa forsegna mi så grant, kòss eg sille fare i slagsmål. (Gamalt or Sætesdal)

check forseie

1. love (om eit noko stort "prosjekt")
2. love noko ein ikkje kan stå inne for (greier ikkje å halde lovnaden)

1. 'U ha' forsagt at 'u ville saume stakkan ti' våræ.
2. Det æ leitt fysst an hèv' forsagt seg.

check forselje seg

selje for billig

Eg såg at eg ha' forselt meg, eg ha' kunna fengje mei' for veiren!

check forsil

forskjell

D'æ stórt forsil å kjøyre an gåmål'e bíl'e å an spillnýe. D'æ stórt forsil 'å rake seg å å skjère av si hovú'i.

check forsitje seg

overskride ein tidsfrist, verte for sein, ikkje kome seg i hug i tide

'An forsat seg då 'an sille take atte gar'en. Eg forsat meg i kveld å fekk inkji sjå Dagsrevýen.

check forsjå seg

verte narra, la seg forføre
Sjå også forsée seg.

Ettå hestehandelen fann 'an út 'an ha' forsétt seg.

check forskjil 'å

ikkje med måte, uvanleg

Du veit d'æ forskjil 'å, sòdan talari!

close forsmjúge seg

smyge der det er så trangt at ein ikkje kjem ut att

check forspørje seg

uttrykk bruka i samband med å ikkje vere redd for å spørje

An kan alli forspørje seg (ordtak).

check forstaen

1. bruka om gras eller korn som har stått for lenge på rot eller er overmoge
2. forstått

1. Nò æ vodden forstaen, 'an rotnar i rótinn. Konni æ forstai, det grånar, å då vare det inkji godt matmjø̀l.
2. Sætisdǿlan vare greitt forstane nò ti' dags.

check forstande

1. ha godt skjøn på (td folk, maskinar, musikk)
2. finne teikn på at reinsdyr er i området eller i nærleiken

1. Òlâv forstend'e motóra.
2. Forstóge di dýr då di våre på heiinn?

check forsúle seg

gjere noko gale (t.d. fordi ein ikkje har tenkt seg godt om)

Eg forsúla meg då eg gjåre detti orvi, det ha' sillt vòre trèkare.
Hèv' an forsúla seg, så lýt an live mæ det.

check forsvòre

1. svare feil
2. verje, forsvare

1. Eg forsvòra meg, så eg greidde alli prǿvâ.
2. Eirik varte tèkjen 'å, å 'an greidde alli forsvòre seg.

check forsynde

gjere noko gale

Danil forsynda seg, men 'an sló mæ lén'e.

close forsýnt'e

1. lei av, fått nok av
2. forsynt med mat

close forsýte

forsyrgje

check forsýtt'e

lei av, fått nok av

Eg æ forsýtt'e av å gjère detti opp'tt'e å opp'tt'e!

check fórt vare...

"lett verte til at...."

Det kan fórt vare ti' at an kjøyrer for fórt, disom an hèv' spræk'e bíl'e.

check fortake seg

ta i for hardt, slite skade på seg

Knút fortók seg mæ 'an sleit på skóteren då 'an kjøyre seg fast 'å heiinn.

check fortale seg

forsnakke seg

'An fortala seg, så 'u fekk greie på ko 'an ha' gjårt.

close fortelje

fortelje

check fortèna

fortinna

Eg trúr mi ljóte fortène denné kaslen, 'an æ så tunn'e i botnæ.

close forténe si

ut og få seg arbeid

check fórtfarandi

1. bruka om folk som arbeider fort
2. rask

1. Sòme æ så fórtfarandi at an lýt passe seg fyre da.
2. Turíd æ så fórtfarandi at det va' inkji undeleg 'u datt i dei bratte stéttinn.

close fortulla

ørsk, forvirra, sanselaus

close fortæniste

overskot, inntekt

check fòrvèg'e

veg laga av mange fòr

Ulven tók jamt fòrvègjen ette reissdýró, helst'e vetretíi.

check forvend'e

omvendt til "feil" oppfatning i religiøse spørsmål

Tór åkkå æ så forvend'e, 'an hèv' fengje a rang trú.

check forvidra

1. gå seg vill, forvirra
2. sinnsforvirra

1. Sigríd varte forvidra i dei tykke skoddinn, så 'u visste alli kòr 'u va'.
2. Tarjei æ så forvidra, 'an kan mest'e trú 'an æ i båndǿmæ nò.

check forøyeleg (H)

ein som brukar mykje pengar eller anna, meir enn ein har råd til
Sjå også forøyelèg'e.

Sòme våre så forøyeleg at da kóme út'å ví'åsen.

check forøyelèg'e (V)

ein som brukar mykje pengar, meir enn ein har råd til
Sjå også forøyeleg.

Sòme våre så forøyelège at da kóme út'å ví'åsen.

check fossekar'e

person som arbeider med tømmerfloting
Sjå også flòte og flòtari.

Tårål va' fossekar'e i ungdómæ.

check fossekareikje

solid eikje som tømmerfløytarane bruka 

Fossekareikjun våre stǿri å tyngri 'ell aire eikju.

check fosstòge

forstove, gang
Sjå også fosstogtrèv.

'An sette néd skóne úti fosstògunn.

check fosstoghúr

dørblad til forstovedør

An lýt late att'e fosstoghúrí fysst det æ kalleg kaldt úti.

close fosstogskjeltili skjeltili over forstoga
check fosstogsnikkari

snikkar som ikkje gjer fint/godt arbeid

Fosstogsnikkaran æ inkji så nøynne mæ arbeiæ.

close fosstogsstétt

trapp frå forstoga opp til andre etasje i eit hus

check fosstogtrèv

loftsgangen, romet over forstova
Sjå også fosstòge.

'U høyre an fæl'e glam'e opp'å fosstogtrèvæ.

check foste

fastetid

I fostunn, fyre påske, va' an helst'e nøydd'e ti' fýe tradisjónæ mæ å inkji ète.

close fót

fot, lengdemåleeining, 1 fot = 31,4 centimeter, vert ikkje bøygt i fleirtal
Sjå også fót'e.

check fót fǿtis (H)

gå saman, gå hakk i hæl (uttrykket er ubunden dativ)
Sjå også fóts fǿti (V).

Da fýgdest fót fǿtis.

check fótband

nedste kornbandet når ein feste korn på staur

Fótbondí stande mæ skjóró né'å jórdinn.

check fót'e

1. heile "beinet" (lår, legger og fotblad)
2. fotblad
Sjå også fót.

1. Dei tvei fǿtan mí æ 'kji líke lange.
2. Eg vrei meg så i fóten at det æ mæden eg stintar.

close fóte seg

ikkje falle sjølv om ein glid / kjem i ubalanse
Sjå også fǿte si.

check fótefeiti

beinmarg

Fótefeiten vare brúka ti' rokke-smyrje, 'an heng'e så godt oppmæ, å rokkjen gjeng'e så sérs létt.

close fótefær

ganglag

check fótespenni

karmen i fotenden av senga

Det kan vère kaldt nédmæ fótespenni itt an inkji hèv gjårt vetrekasti.

check fótfeiti

margfeitt frå leggbeinet

Da brúka fótfeiti ti' smørje rokkjen mæ. Kòri hèv' du gjårt av fótfeitâ?

check fótpòsi

pose som ligg kring fosteret når ein dyreunge vert fødd

Eg kjenner gjænom fótpòsen at der æ tvei fǿta, å då gjeng'e det nóg greitt.

check fotr

gammal og sterkt redusert kvinne

Fotrí i Oppistog kan inkji greie seg sjóv leng'e.

check fóts fǿti (V)

gå saman, gå hakk i hæl (uttrykket er ubunden dativ)
Somme seier "fóts fǿtis".
Sjå også fót fǿtis (H).

Da fýgdest fóts fǿti.

check fótskòre

fast bord framforbi senga (på dei gamle og stutte setesdalssengene)

Dei gamle kvílun våre så håge, an va' nøydd'e ti' hav' fótskòre sill' an sleppe 'pí da.

check fótslag

lyd av føter i fart

Eg tikjest høyre fótslag, det æ nóg Nikelos som kjæm'e.

close frakke

dressjakke

close framati

framanfrå

close frambul'e

framdelen av genser / jakke
Sjå ogsp bakbul'e og bul'e.

check frametti

noko opp i åra (i dag ca 60-70 år)

Tòróv æ frametti, men minst líke fæl'e ti' arbeie.

close frametti

frametter

check framfǿdd'e

bruka om å vere fostra og fødd fram til ein greier seg sjølv

An æ framfǿdd'e i konformasjónsaldræ.

check framivi

framover
Sjå også attivi.

D'æ léttare å gange framivi 'ell attivi.

check framkjǿmd

måte å kome fram på

Ei framkjǿmd va' å trandle dei blautaste mýran.

check framkjǿmt

framkomeleg

Der va' inkji framkjǿmt ive Slumtjønnsmýran.

check framlesse

lesse mykje i framenden av eit lass
Sjå også framlest'e og baklesse.

Inkji framlessi sossa!
close framlest'e

lass som har mest tyngde framme
Sjå også bakleste og framlesse.

check framlút'e

framoverbøygd
Sjå også lút'e.

Tóne æ framlút nò, men så æ 'u ive níttí år au.

close frammafor

framanfor

check frammafyri

framanfor

Gunne æ frammafyri å passar på at inkji kjýne springe opp líí.

close frammenat

framanfor, på framsida av

close frammette

frametter

close frammigjænom

framover

check framryv'e

rund stokk med ei spalte til å feste spòlen (i vevstol: der ein sveiver veven på)

Spòlen æ sveipt'e rundt framryven.
close framslengjingji

gut i puberteten

check framslengsaldr'e

alder mellom barn og vaksen
Sjå også aldr'e.

Da forandre sikkå fælt i framslengsaldræ, ungdóman.

check framslodde

hestereiskap bruka til å køyre tømmer / ved med
Sjå også bakslodde og slodde.

Fysst an kjøyrer vé'e å det æ mykji útfyri, brúkar an barre framslodde.

check framstamn'e

Stamnen fremst i ein slede (høyskógsslé'i)

Framstamnen kan leggjast néd på an høyskógsslé'i.

close fram'tom

framom att

check fram'ttemæ

langs med

Eg gjekk fram'ttemæ å skóa.

close fram'ttemæ

langs etter

close fram'tt'å

fram på att

close fram'å

fram på

close Frankeríkji

Frankrike

close franske

når fotblada på menneske / høvene på hest vender utover (dette vert rekna for eit lyte på hest)

check frate

fjerte (med lyd)
Sjå også frèt'e og gleppefrèt'e

Lavrans frata, å tótte leitt: "Ai, ai, eg va' nøydd'e ti'."

close frau

skum
Sjå også fraue.

check fraue

skumme
Sjå også frau og gjuve.

Det fraua unde' fossæ. Såpâ fraua godt. Det fraua i munnvíkó på hestæ.

close frauedott'e

skumdott, gauvdott

close fré'e

fred

check frège

spørje varsamt for å få greie på

Eg frèga 'an út om ko da ha' gjårt. 'U frèga etti koss det stod ti'.

check freisteleg (V)

freistande, lokkande

Det va' freisteleg å spørje om eg kunna få prǿve den nýi bílen 'ass Pål.
Sjå også freistelèg'e og adverbet freisteleg (H).

check freisteleg (H)

freistande, tiltalande, lokkande
Sjå også adverbet freisteleg (H) og freistelèg'e (V).

Dèt va' enn freisteleg bíl'e, men 'an va' for dýr'e.

check freisteleg (H)

freistande, lokkande

Det va' freisteleg å spørje om eg kunna få prǿve den nýi bílen 'ass Pål.
Sjå også adjektivet freisteleg (H) og adverbet freisteleg (V).

check freistelèg'e (V)

freistande, tiltalande, lokkande
Sjå også adverbet freisteleg (V) og adjektivet freisteleg (H).

Dèt va' a freistelegt hús, men det æ for stórt for mèg.

close frékjèr

kjer til såkorn

check fremme

få gjort mykje (arbeid)

Mi have fremma godt i dag, lagt i hóp mykji vé'e.
close fremmelèg'e

gravid

check fremmind'e (H)

framand, ukjend

Det va' létt å sjå at da våre fremminde.

check frèt'e

1. promp
2. svært stor navar (brukt ved husbyggjing)
Sjå også frate og gleppefrèt'e.

1. Tvau ting kan du alli take inn'tt'e, frèten du sleppti å órdí du sa!
2. Frèten va' tung'e å bòre mæ, lei'e ti' sprengje út tré'i.

close fríari

friar
Sjå også fríe.

close fríe

gut / mann frir til ei jente / kvinne
Sjå også fríari.

close fríkar'e

person som rår grunnen, som ingen hamlar opp med, helst i karsstykke, slåsting

close fríkjýt så langt dalen æ hóle

kjyte av ein som vil slåast

check frise

1. få veksande irritasjon eller sinne
2. bruka om sprakande lyd og gneistar frå nytent fyrstikk og fyrverkeri o.l.

1. Det frisa fórt í 'ó fysst nåken kjýtti.
2. Du må 'kji frise í så mange fýrstikku barre for gama, Bóa!

close fríske seg / fríske på

"reparere" med alkohol om morgonen etter å ha drukke kvelden før

check fríske tòk

uttrykk for at noko går fort og greitt

'An la' avgari, fríske tòk. Da la' ti' å slógest att'e, fríske tòk.

close frísk'e å fær'e

heilt frisk og i god form

close frísk'e å rǿrug'e

"kvik og sprek", i god form

close frjósari

frysar, fryseskåp

check frjóse

1. fryse
2. klake

1. Eg frýs'e allstǿtt 'å hondó om vetren.
2. I nótt ha' eplevísen fròsi.

check frjóse úti

fryse i hel utandørs

Haddvår fraus úti nýårsbil for mange år sía.

close fròke

dyr som veks raskt opp

check fròke ti'

vekse frodig (bladrikt)

Næpegaren fròka ti' då regni kåm.

close fròkeleg (H)

rask til å vekse

close fromvokstringji

gut som er mest vaksen

close fròsen

frosen

check fròsen mat'e

mat som har frose utandørs eller innandørs (i vanvare)

Fròsen mat'e va' så fillen at det va' mest'e barre vombfydd.

check frostig'e

bruka om person som har lett for å fryse
Sjå også frostnæm'e, frostsam'e og frostål'e.

'An va' gåmål'e å frostig'e å måtte have det varmt.

close frostlèg'e (V)

ser ut som om ein frys

check frostnæm'e

lett for å verte skadd av frost (gjeld helst grøda)
Sjå også frostig'e, frostsam'e og frostål'e.

Åkren va' så frostnæm'e.

check frostsam'e

frostvar (toler lite kulde og frys lett i kroppen)
Sjå også frostig'e, frostnæm'e og frostål'e.

An var' mei' frostsam'e mæ åró.

check frostsmedd'e

smell i veggene når det er svært kaldt om vinteren

Eg låg mæ hòvúdæ innat veggjæ, å då kåm der an frostsmedd'e så eg stokk mest'e.

check frostål'e

lett for å fryse
Sjå også frostig'e, frostnæm'e og frostsam'e.

Stakkars lítí, 'u va' allstǿtt så frostål, 'u va' 'kji frísk.

check Frú frú Fruttistrå

1. "surt barn"
2. barneleik (ein plasserer ein pinne eller ei stikke under underleppa og skal halde henne der og seie: "så bar eg dèt, så bar eg dèt"; heilt til stikka dett)

1. "Frú frú Fruttistrå" varte helst'e sagt mæ ungan fysst da våre súre å neikta å lýe.
2. Vi' du bère a "frú frú Fruttistrå"?

close frúbèr
image

skrubbær

check frukke
image

støyt, bulk
Sjå også verbet frukke.

A frukke fær an itt an stúar nòkå så det vare núvt.

close frukke
image

bulke
Sjå også substantivet frukke.

check frumbòren

førstefødd; vert ikkje gradbøygt
Sjå også frumsebån.

Den frumborni kåven va' stór'e å vén'e.

check frums

gauv, skum (td når ein mjølkar ei ku)

Du lýt barre blåse frumsi ifrå førr'ell du drikk'e!

check frums'e

fyrstefødd

Kåven æ frums'e.

check frumsebån

førstefødt barn
Sjå også bån, frumbóren og frumsekjýr.

Frumsebåni va' så ettelengta.

check frumsekake

kake med råmjølk (frumsemjåkk) frå ei ku som har fått fyrste kalven

Frumsekakun æ naugóe, mjúke å plent sǿte.

check frumsekjýr

ku / kvige som har fått fyrste kalven
Sjå også frumsemjåkk og frumsebån.

Frumsekjýrí æ så imnelèg å vént faddí.

check frumsekåv'e

første kalven til ei ku 

Detti æ frumsekåven 'enni Gullrós, som kåm tí'legare 'ell mi venta.

check frumsemjåkk (V)

mjølka frå fyrste gongen ei ku / kvige vert mjølka etter at ho har fått fyrste kalven (vert bruka berre i eintal)
Sjå også frumsekjýr.

Mi vi' stelle lyktost'e av nòkå av frumsemjåkkjinn.

check frunten

stivt, tjukt, ulageleg

Trøyâ mí æ så fruntí, 'u æ for lítí fyre meg au. Sokkan æ fruntne å vónde å gange mæ.

close fruse

1. auke, vekse, bruse
2. slå til

check frúse ivi

bruse over

Ǿli frúsa ivi då eg dróg opp korkjen.

check frúsemynnt'e

store / tjukke lipper som bretter seg noko ut
Sjå også frúsen.

Eg sér ko fókk han æ av, da æ så frúsemynnte i dei slektinn.

check frúsen

tjukk i andletet
Sjå også frúsemynnt'e.

Da våre frúsne bògó, Pål å Angjærd.

check frutte

furte, verte / vere sur
Sjå også frutten og fruttestikke.

Tarjær frutta då 'u inkji fekk sjå "Detektímen".

check frutten

person som har lett for å verte sur
Sjå også frutte og fruttestikke.

Ånund va' så frutten då 'an laut gjève seg.

close fruttestikke

bruka om personar som har lett for å furte
Sjå også frutte og frutten.

check frúve

frue, dame (oftast bruka om "finare" bydamer)

Eg trefte prestefrúvâ i dag.

check fræ

1. frø
2. settepotet
Sjå også fræ seg, fræhús og frækonn.

1. Det beste konni lýt vèr' etti ti' fræ.
2. Nò ljóte mi setje frætti ti' gróings.

check fræ seg

spreie frø
Sjå også fræ.

Sòme úgrasplantu æ fæle ti' fræ sikkå, la'kkå seie heimollu 'ell mellestokk'e.

close fræbýre

kjerald til såkorn

close fræepli

settepotet

close frægd'e

rik, mektig

check fræhókk'e

lagga holk til å ha såkorn i (medan ein sår)

Fræhókkjen min æ ví'e å inkji så djúp'e.

close fræhús

"frødelen" i midten av ei frukt
Sjå også fræ.

check frækjèr

kjer med frøkorn

Du må alli tǿme frækjèri i vårknípunn.

close frækonn

frøkorn, såkorn
Sjå også fræ.

check fræmind'e (V)

1. framand, ukjend
2. ikkje oppvaksen her i bygda

1. Det va' létt å sjå at da våre fræminde.
2. 'U æ fræmind, men hèv' búdt 'er i femtí år.

close fræmindkar'e

framandkar

check fræmindsklèg'e (V)

person som har utvikla seg til å likne meir på framandfolk (i oppførsel, språk osv)

'U hèv' vorte så fræmindsklèg ette å hav' vòr' i Ósló sò lengji.

close fræmindt fókk

framandfolk

check fræsa

bestevener (berre om karar)

Gjermund å Tårål våre slig fræsa då da våre små, allstǿtt góe vèni.

check fræskul

skal på korn (kli)

Da kadda det "lóen graut'e" itt der va' mykji fræskul oppå 'ó.

close fræving

såing, planting

close frǿestèv

sers vakre eller kloke stev

check frǿse

blåse luft fort ut gjennom nasen; t.d. om hestar

Hestan kappsprunge, å frǿste fælt då eg stoppa da.

check frǿsi

mule på ein hest (også bruka om store og utståande lepper på folk)

Hesten la frǿsi innat mi å ville have nåkå godt.

check frøyne

tale på ein uvyrden og sint måte
Sjå også frøynen.

'U frøynte ti' 'ó, men 'an svòra 'enni alli..

check frøynen

bruka om person som verkar overlegen og på ein flåsete måte nedvurderer andre personar med ord
Sjå også frøyne.

Hú va' frøyní, eg líka 'æ inkji.

check frøyse seg

utsetje seg for kulde

An må inkji frøyse seg itt an nýss hèv vòr' krímsjúk'e, då kan an rèke attí.

check frøyst'e

kald i kroppen

Eg sat så frøyst'e unde heile mǿtæ, da ha' alli gjårt 'å i tíi.

check frå

frå

'U fekk a tekstmelding frå mé.

close frå bånsbein av

"frå barnsbein av"

check frå dí

"frå den tid"

Eg hèv' det frå dí eg va' vaksen.

check frå mǿnæ

frå morgonen av

Mi vi' reise frå mǿnæ i morgó. Tóne æ så kvik frå mǿnæ, 'u røkk'e mykji førr'ell aire hav' rise opp.
check frå ævórs tíd

frå uminnelege tider

Ifrå ævórs tíd hav' fókk sagt "i Brokke" å inkji "på Brokke".

close frå'nanné

frå einannan

check från'e

glinsande

Sjå den fråne slævâ!

check fråtsen

ete mykje og utan manérar

'An sill' inkji vère fråtsen mæ suvlinn.

close fu

baken
Sjå også fuball'e, fuskór og fuhól.

close fu i fang

når to ligg på sida tett inntil kvarandre i same retning i senga; same tyding som kvæve tròg

close fuball'e

rompeball
Sjå også fu, fuskór og fuhól.

check fuband

baksele til hest

Fubandi held'e attom hestelærí å róva.

close fubót

bot i buksebak

check fubrand'e

1. halestokk (stav til å leggje under halerota på kløvhesten og med band eller kjettingar frå endane fram i kløvsalen)
2. skjellsord

1. Fubranden heldt att'e fysst lassi skaut for mykji.
2. Du kan pakke di heim'tte, din fubrand'e!

close fudd gonge

rask gang

check fudd'e

1. full
2. drukken (påverka av alkohol)
Sjå også stemt'e og drukkjen.

1. Týtebèrbytta mí æ fudd!
2. 'An va' så fudd'e at det va' såvídt 'an stód.

check fudd'e bakari

bakstrekone som er i stand til å (saman med ei anna bakstrekone) bake 9 tjug til dagen

Gýrí æ inkji fudd'e bakari ennå, men 'u æ barre seksta år.

check fudde fúru / nåkå fúru

bisn (svært merkeleg og ofte alvorleg innfall eller hending)
Sjå også øye fúru.

Det vare 'kji fudde fúru førr'ell 'an kjøyrer mæ traktóræ gjænom lǿeveggjen. D'æ allstǿtt nåkå fúru mæ 'ó Knút!

check fudd'e kar'e

god og vaksen arbeidskar

Òlâv arbeidde som an fudd'e kar'e endå 'an va' barre tretten år.

check fuddeleg

fullt ut, heilt

Då fysst'e varte det fuddeleg iddi, fysst dei gamle au fóre ti' danse!

close fuddmåni

fullmåne

check fueisti

hemoroide

Åni va' ti' doktaræ, 'an ha' fengje slig fueista.