Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på F: 1017 | Totalt: 13829 | nullstill
Forklåring Døme
check fabrekk

fabrikk

Da gjère kjettinga på dessa fabrekkjæ.

check fadd

1. eit dyr som er slakta
2. fall
Sjå også fænåfadd.

1. Hèr heng'e trjú fodd.
2. "Der æ fadd for adde", sa mannen, 'an datt n'i kjeddaren.

check fadde

1. eldast; om eldre folk som byrjar å sjå dårlegare ut, fortare enn ein kunne vente
Sjå også tverrfare.
2. falle i krig
3. høve slik
4. falle tilbake til "syndig liv" etter å ha vore kristeleg.
5. visne, daude
6. magrast av

1. Det va' kalleg det 'u hèv' fadde i det seiste. Ja, eg fedd'e èg au.
2. Òlav Tryggvasson fadd i slagjæ Svolder.
3. Det fadd at mi treftest midt i svingjæ.
4. Det va' 'kji så lengji ette vekkjingjí førr'ell mange fudde i frå.
5. Grasi fedd'e så itt det lí'e út'å hausti, dåvisst ette det hèv' kåme frost.
6. Om da stóge 'pive havrâ, så fudde hestan i bývègjæ.

check fadde i avellâ

falle i avmakt
Sjå også avelle.

Lars hèv' fadde i avellunn.

check fadde opp

"tyngre enn ein rekna med"

Det fedd'e så opp fysst an ska' vère bångjǿle å ungan sjaue.

check fadde út

verte uvener etter krangel

Da fudde út om býti.

close fadden

bruka i uttrykket vère vént fadden; vert ikkje gradbøygt

check fagge

gå seint, vere seinfør, syne lite tiltak
Sjå også faggji, faggjen, faggelèg'e og fagge seg ti'.

'U fagga å ussa å tóttest alli var' færig.

close fagge seg ti'

1. kle seg godt i kaldt ver
2. gjere seg i stand til å reise; på ein sein og omstendeleg måte
Sjå også fagge, faggji, faggjen og faggelèg'e.

check faggelèg'e (V)

tjukk, seinfør, klossete
Sjå også fagge, faggji, faggjen og fagge seg ti'.

An faggelèg'e gamlingji må an alli stýre úti på motórsykkel.

check faggjen

seinfør, lite tiltak, rekk lite
Sjå også fagge, faggji, faggelèg'e og fagge seg ti'.

Dei tvei brǿan i Nórstog æ faggne, da var' alli færige mæ nòkå slags arbeid.

check faggji

liten, tjukk og seinfør person
Sjå også fagge, faggjen, faggelèg'e og fagge seg ti'.

Gunnúv va' enn líten faggji, å 'an fagga å gjekk au.
Eg kan alli skjöne at Gývi ville take denna faggjen.

check fai min

far min

Fai min æ snikkari. Den húvâ æ faidísiss!

check faibróer

farbror
NB: I ordet "faibróer" fell "r"-en bort når fyrste bokstaven i ordet etterpå er ein konsonant.
Sjå også moibróer og brói.

Knút æ sjå faibróe sí. Faibróer 'ass Lidvår va' så gó'e an smé'e.

check Faibrói

farbror

Eg æ mæ 'ó Faibrói å legg'e ihóp vé'e.

check failaus'e

farlaus

Bonní vorte failause mæ da våre små.

check fair'e

1. far
2. liten gut
Sjå også moir.
NB: Siste dømet under forklåring 1 er dativ, sidan "fýe" styrer dativ.
NB: I ordet "fair'e" fell "r"-en bort når fyrste bokstaven i ordet etterpå er ein konsonant (sjå døme 1, setning nr 2)

1. Der va' fleire fairi på forellemǿtæ mǿkedagskveldi. Fai' din sa du laut kåme heim'tt'e å hjelp' 'ó. Fair 'enni Gunne æ stǿri 'ell fair 'ass Bjúg. Fýg 'ó fai' dí! 'An jaktar på fai sís.
2. Nò va' du stautt'e, fairen min!, sa Gamlegóme. Sæ min fair'e, vi' du flí mi staven! Æ det den lisli fairen min! Stakkars lisle fairen min, hève du vóndt i magâ?

check fairsfókk

slekt på farssida

Fairsfókkji kåm vestâti'.

check fairsgar'e

farsgard

Fairsgaren såg 'an alli att'e førr'ell 'an va' vaksen.

check fairskant'e

slekt frå farssida

Yngjebjør å Birgjitt våre sylle på fairskantæ.

check fairsnamn

etternamnet til faren

Nò æ det 'kji lenge' barre fairsnamni som vare brúka på bonnó, men au jamt moirsnamni, ell' bå' fairs- å moirsnamni.

check fairssvipi

likne på faren i utsjånad

Eg ska' seie at Såvi hèv' fairssvipen, det æ plent som å sjå fair 'ass.

check fairsætt

ætt på farssida

Fairsættí kjenne mi langt tibake i tí'inn, men mi vite líti om moirsættí.

check faisyster

farsyster
NB: I td ordet "faisyster" fell "r"-en bort når fyrste bokstaven i ordet etterpå er ein konsonant (sjå det tredje dømet)
Sjå også moisyster og systi.

Eg hève tvæ faisysta. Faisyster 'enni Gró reiste ti' Amérika. Eg låg sjå faisyste mí då eg va' ti' býn.

check Faisysti

farsyster, tante

Faisysti Targjær æ heimi plent nò.

close faksi

1. hest med faks
2. "husgud"

2. "Faksi-Brokke" héldt nóg lengji ti' i "Brokkesvòlinn".

check fakte si greitt

oppføre seg greitt

'U fakta si greitt kòr 'u fór.

check faktegrei'e

"godt kroppsspråk" (greie fakter i lag med andre menneske)
Sjå også fakti.

Augund va' så faktegrei'e, 'an oppfǿre seg så natúrleg å greitt.

check fakti

kroppslege rørsler; bruka berre i fleirtal
Sjå også faktegrei'e.

Eg kjend' 'an på faktó ei gong.
Sjå også faktegrei'e.

check fâlére

1. ikkje møte opp (skofte)
2. tape seg

1. 'An fâléra då det sille vère endå an tòkedugna'e. Eg hèv' alli fâléra an dag'e.
2. Mi fâlére fysst mi var' gamle.

close falsk'e

falsk

close faméli

familie

close famn'e

1. romet mellom to utstrekte armar
Sjå også fimne.
2. famn, lengdemål, 1 famn = 188 cm
3. famn, volummål på oppstabla ved, 1 famn = 0,6 m x 2,0 m x 2,0 m = 2,4 m2

close famns tré

tre som ein såvidt femner omkring

check fang

1. dei to stoffstykka som er framme på båe stakkane i setesdalsbunaden
2. fang med høy
3. fang

1. Fangji æ av vallmål.
2. Du tar 'kji gjève a heilt fang ti' dei kjýrinn som hèv' låte âv.
3. Vi' du sitje i fangjæ mí?

close fangji

fange

close Fann fari!

eldre banneuttrykk

check fanni

"djevel", drittsekk

"Din fanni!", sa Dreng mæ 'an Åsmund, å 'an såg mannvónd'e út.

check fansúningji

person som klagar over at han er fattigare enn han er (eller klær seg på ein fattigare måte enn vedkomande har råd til)

Fansúningan vare sjella líka.

check fantaktig'e

farkete (gjer ugreie ting mot andre)
Sjå også fantutt'e og fant'e.

Gútungan i Nórdibǿ våre kalleg fantaktige, da funne på så mykji filleskap.

close fant'e

1. mannleg omstreifar
Sjå også fente og fantefýi.
2. kjeltring, ein som ikkje er til å stole på

close fante seg

vere i hop med ein ny kjærast

close fante seg

vere i hop med ein ny kjærast

check fantebuksu

bukser som ikkje var dalebuksu; bruka berre i fleirtal
Sjå også fanteklæi.

Fantebuksun vurte reikna úvande. Der va' barre tvæ blòku i a fantebuksepar.

close fantefýi

fantefylgje, flokk med omstreifarar, menn, kvinner og born
Sjå også fant'e og fente.

check fanteklæi

klede som ikkje var daleklæi; bruka berre i fleirtal
Sjå også fantebuksu og klæi.

Då 'an kåm heim'tt'e frå Býn, kasta 'an fanteklæó, å ha' på seg daleklæi.

close fantelèg'e (V)

bruka om "å sjå fanteleg ut" eller "vere fanteleg kledd"

close fantepavi

person som fer med fanteskap

close fantesekk'e

person som fer med fanteskap

close fantungji

unge som er kjeltring, ikkje til å stole på

check fantutt'e

bruka om liten eller ung person som driv med fantestykke og fanteskap
Sjå også fantaktig'e og fant'e.

Eg vi' inkji seie at Svein æ fantutt'e, men nòkå småfantutt'e æ 'an nóg.

check fare

1. reise
2. gå
3. Bruka m.a i uttrykka fare ti' vare og fare úti.

1. 'An fór Bispevègjen. Fóre di au om Ósló?
2. 'U fór så fórt at eg stód æ 'kji atte. Nò fèr'e èg, vi' du fýe, så må du kåme ei gong.

check fare at

behandle

'An fór så stygt at matæ.

close fare av

døy

check fare etti

1. tru på, bry seg om
2. "jatte med"

1. Det æ 'kji nåkå å fare etti.
2. Haddvår fór ette kånunn sí i alt.

check fare fǿrt

vere varsam med det ein låner

An lýt fare det fǿrt, dèt an låner. No lýt du fare 'ó fǿrt, denna sykkelen du lånti.

close fare fram

framferd, måten å vere på

check fare gali

1. gjere noko ufornuftig
2. jente som i eldre tid fekk barn utanfor ekteskap
Sjå også fare og gali.

1. Eg fór gali då eg inkji kaupte dèt fíne húsi.
2. "For adde slarva det æ an bati itt greie jentu hav' fare gali". (stevstrofe)

close fare gjærí

gå langs steingjerda om våren og sjå etter at det ikkje har falle ned stein (og evt leggje oppatt stein som har falle ned; vert òg bruka om å kontrollere vanlege nettinggjerde)

close fare gjærí

gå langs steingjerda om våren og sjå etter at det ikkje har falle ned stein (og evt leggje oppatt stein som har falle ned; vert òg bruka om å kontrollere vanlege nettinggjerde)

check fare i harvli

vere ustø, vere ute av balanse, halde på å falle, snåve
Sjå også fare og harvli.

Eg úvita 'kji plent, men eg fór i harvli.

close fare i rås

verte teken av snøras

close fare i rås

verte teken av snøras

check fare i svimnæ

gå i svemne

Bóâ æ så fæl'e ti' fare i svimnæ at eg fær mest'e inkji sòve.

check fare iddi

ufriviljug abort

'U fór iddi tvæ vendu.

close fare ivi

kontrollere, revidere

close fare ljótt at / fare ljótt mæ

fare stygt med; t.d. maten

check fare om

1. oversjå (berre bruka i nektande form, uttalen har trykk på "om")
2. fare framom (vert ofte bruka når ein fortel om kvar ein har køyrt for å kome fram til der ein skal)

1. Nò mòge mi athuge væl så mi inkji fare om nåkå.
2. Mi fóre om Dalen.

check fare si fǿrt

vere varsam med seg sjølv (kroppsleg), arbeide lite

An lýt fare si fǿrt itt an hèv' vòre lengji sjúk'e.

check fare snilt

1. skikke seg greitt
2. bruke så lite som mogeleg

1. Dei bonní 'ass Òlâv fare allstǿtt så snilt.
2. Du lýt fare snilt mæ smöræ, for mi have så líti etti.

check fare som

late som

Svålaug fór som 'u alli visste nòkå ting.

check fare sossa

oppføre seg dårleg (om noko som det er litt avstand til)

'An fór sossa allstǿtt, den fanten!

check fare sossi

oppføre seg ugreitt (om noko som er nært)

Du kan inkji fare sossi, då vare du ti' skamdan!

check fare ti'

i ferd med

Gúten fèr'e ti' mannast. Bílen min fèr'e ti' vare útsliten.

check fare ti' vare

verte, bli, take til å verte (smått om senn)
Sjå også fare.

Mi fare ti' vare gamle nò. 'U fór ti' vare vaksí. Kjéí fóre ti' vare úhǿge.

check fare trau'e ti'

vere uviljug til

'An fór trau'e ti' å út mæ det 'an vissti.

check fare úti

når gutane vil treffe jentene (fleire samlast heime hjå ei jente); bruka berre om gutane
Sjå også av ti' jentó.

Nò æ det lengji si' eg hèv' fare úti.

check fare verre

tape

Såvi fór verre då 'an hélst mæ 'an Aslak. Sív Jensen fór verre i avstemningjinn ette fjærnsýnsdebattæ om miljǿ.

check fare væl

verte godt nytta

Det fèr'e væl at mi brúke tí'í godt så mi lære detta grundigt.

close farg

press, trykk
Sjå også fergje.

check fari

1. hinne av det som flyt opp når mjølka har stått lenge (dette er ikkje etande)
Sjå også bleng'e.
2. rest av rotna stokkar og tre

1. Èg fløyter av faren å kastar 'ó.
2. no æ de' barre faren ette dei gamle buinn

check farri

tater (mann)

'Er va' tidt farra ette vègó førr' i tí'inn.

check farvèg'e

"veg" i terrenget der det er fotspor etter menneske eller dyr (gjeld alle årstider)

Det sýner farvèg'e i snjóræ ette a menneskjinn som hèv' gjengje der nýss.

check fasi

liten gut; positivt ord

Tarjei æ an snill'e fasi.

close fasleskjørt

seleskjørt

check faslestytte

pinne eller stav som ein legg innom fatlane på ein ryggmeis

Det hender an hèv' brúk for a faslestytte, fysst an ungji vi' låne meisen.

check fasli
image

1. fatlar, berereimar
2. selane på setesdalsstakken

1. Faslan på rjúpesekkjæ mí æ for stutte.
2. Der æ vén'e løyesaum'e på fasló.

check fastandi

1. å ikkje ha ete mat eller drikke i det siste
2. å ikkje vere påverka av alkohol

1. Eg reiste fastandi i dag.
2. 'An va' 'kji antel fudd'e 'ell fastandi.

check fast'e

verte i beit med (ikkje finne løysing)

Eg vare plent fast'e mæ desse ungâ, det nyttar alli ko an seie mæ 'an.

check fastgjúra

spent fast med lerreim eller taug

Eg hèv' lesst mykji skraml på ti'hengjaren, men alt æ godt fastgjúra mæ jekkestroppu.

check fat

fat

Eg vi' have av dei djúpe fòtó, dei æ så hǿge ti' mangt.

check fate

1. få i stand att noko som er i dårleg stand
2. få tak (om eld)

1. Eg lýt sjå om eg fær fate det ti'.
2. Vé'en æ så rår'e at det vi' 'kji fate.

check fate í

byrje å brenne (når ein gjer opp eld)

Hèv' an barre stóre skjíu, fatar det 'kji í otta an hève nævra ell' sivra.

check fate i hóp

bøte klede som er i dårleg stand

Eg lýt prǿve om eg kan fate i hóp desse buksun.

check fate opp

bruke opp, øyde opp (berre bruka om klede, garn og liknande)

An fatar det opp så fórt fysst an løyesaumar. Fysst an stoppar fillne sokka, fatar an opp så mykji gån at an kunna líkegodt spite nýe.

check fate opp

bruke opp, øyde opp (berre bruka om klede, garn og liknande)

An fatar det opp så fórt fysst an løyesaumar. Fysst an stoppar fillne sokka, fatar an opp så mykji gån at an kunna líkegodt spite nýe.

check fate ti'

bøte, reparere

No hèv' eg fata ti' desse leistan fyre deg.

check fate ti'

bøte, reparere

No hèv' eg fata ti' desse leistan fyre deg.

check fatikk'e

fattig
Sjå også fatikksmann'e.

Den ríkji gjøymer det den fatikkji kastar. (Gåte) Svar: Snykk'e (snørr).

check fatikkjen!

spontant uttrykk
Sjå også fatikk'e.

Fatikkjen, eg hèv' gløymt nystunn mí!

close fatikksfókk

fattigfolk

check fatikksgåve

noko ein gjev til folk som tiggar (bée si)

'Er æ ingjen som treng'e fatikksgåvu i dag.

close fatikksmann'e

fattigmann
Sjå også fatikk'e.

close fatikksmenneskjinn

fattig menneske

check fatr'e

gammal og sterkt redusert mannsperson

Fatren hèv' fatra inn'å seg denna fotrí (gammal herme).

check fatren

1. senil ("i barndomen")
2. ikkje normale åndsevner

1. Góme æ så fatrí nò, at mi kunne alli reise ifrå 'enni.
2. Å ja, æ det 'kji denne fotrí som hèv' fatra né'å seg denné fatren" (herme).

close fauk'e

kamp, slagsmål, felle bjørn osv.

close faukse

1. vere i farten
2. leike med borna på ein vilter måte (om vaksen person)

2. 'U fauksa mæ ungó.

check fauks'e

fort og uvyrde

Det gjekk i ein fauks'e, så det varte 'kji så godt som mi ha' tenkt.

close fauksi

uvyrden og fortfarande

close fause

stelle seg dårleg og uvyrde, vere lite nøyen

close faus'e

lite nøyen person som steller seg dårleg og uvyrde

close fausen

lite nøyen person som steller seg dårleg og uvyrde

close fausk'e

tre som er so rote at veden er heilt laus, blaut, utan brennverdi; bruka berre i eintal
Sjå også dravròten.

check fedde

redusere masketalet når ein strikkar

Fysst an spitar an vott'e ell' an leist'e, så lýt an fedde av fysst an kjæm'e fram i fingan ell' tæne.
check fedd'e
image

hjulfelg, til sykkel og bil m.m.
Sjå også snæle (1).

Knút hève véne å breie fedda på bílæ sí.

close fedde rǿâ

avslutte ei soge eller ein samtale

close fedde sprang

minke farten når ein spring

close fedde tenna

felle tenner

check fedde ti'
image

tilpasse

'An felte stokkjen så fínt ti' at 'an passa plent.

check feddelèg'e (V)

grei, lageleg

Det va' viktigt for 'an Seippel at måli va' feddelegt å greitt. Gýró Mannspann va' så gó'e an skraddari, klæí 'u sauma våre allstǿtt så feddelège.

close feddi

felle

check fegdemerkji

dødsvarsel

Det va' a fegdemerkji itt den fyssti gaukjen an høyri om våri va' nóragauk'e.

check fegg'e

velskapt person som er i god form

Eg trefte tvei feggji né'å búinn.

close feggeleg (H)

velskapt person som er i god form

close feggjen

velnøgd (og viser det)

check feggji

gubbe, gamal mann, stabben kar

Da våre jamt vissórige, dei gamle feggan.

check fègjen

glad
Sjå også úfègjen.

Eg varte så fègjí då di kóme úskadde heim'tte.

check fègjisauga

venstre auga

Fysst an kleier i fègjisauga var' an gla'e.

check fegnast

verte glad

An fegnast av snille unga.

close fegrast

verte venare (helst om born og ungdom)
Sjå også fegrast'e.

check fegrast'e

1. vakraste
Sjå også fegrast.
2. beste

1. Anlaug va' fegrast'e av dei tvau kvendó.
2. 'An gjipte seg då 'an va' på det fegraste.

close feie

bruka i uttrykket feie ti'.

close feie seg ti'

gjere eller seie noko ein absolutt ikkje burde ha sagt eller gjort

close feie ti'

1. gjere ting som ein angrar på
2. gjere skade på
Sjå også feie.

check feigd / fegd

dødsvarsel

Det vart'e feigdí hass (Gamalt or Setesdal). Det må vère for feigdinn, sa Gývi, då 'u såg an kross'e av strå né'å tilæ.

check feigdarmerkji

teikn på at nokon snart skal døy

Seiste gongjí eg såg 'an, ha' 'an feigdarmerkji.

check feigdarvarsel

varsel om at nokon skulle døy

Da høyre a hågt róp, a feigdarvarsel, førr'ell Åni drukna.

check feig'e

1. dødsmerkt (skal døy)
2. feig, ikkje til å stole på

1. Fysst da såge tvau strå i kross på tilæ, va' det teikn på at der va' ein som va' feig'e i húsæ.
2. feig (vanleg nynorsk tyding, berre bruka i nyare tid)

close feiglèg'e (V)

bruka om person som ser ut som han skal døy

check feipte

veifte for å få merksemd, slå "vilt" rundt seg
Sjå også kjeime, veivle og veipte.

Svein feipta å vill' jage mýhankan.

close feitebjúg'e

heimelaga pølse med høgt feittinnhald

close feiti

feitt i innvolane til eit dyr; bruka berre i fleirtal
Sjå også plukkfeiti og tåg.

close feitsklèg'e (H)

tjukk utsjånad

check fékte

skunde seg, ha det travelt

'U fékta fælt, å pakka for at 'u sill' røkkje bussen.
check féle
image

1. mangle, sakne
2. vere sjuk, ufrisk
3. spele på fele
Imperativform vert berre bruka til tyding 3.

1. Eg félar barre tvei saui, å trjú lomb.
2. 'An måtte féle nåkå, for 'an vann mest'e alli gange.
3. Andrés va' gó'e ti' féle.

close félehús

feleskrin

close felle seg ti'

1. slite seg ut, arbeide svært hardt
2. arbeide så hardt at ein øydelegg kleda sine

close felle seg ti'

1. slite seg ut, arbeide svært hardt
2. arbeide så hardt at ein øydelegg kleda sine

close felle ti'

1. slite sund (td klede)
2. ta av garde

close felte buksu

plissert knebukse (td bruka til eldre bryllaupsdrakt for menn i tida før dalebuksun vart tekne i bruk)

check fem

fem (talordet)
Hylstringane seier "femti" som rekkjetal.

'Er æ fimm hús å fem lǿu i dei grenninn.

close fengje

stort fang med td høy

check fengje

ta mykje inn i armane; td høy til buskapen

Du tar 'kji fengje å gjève sossa. Hesten ha' slite å lie så mykji vóndt at Papa fengde inn ti' 'ó mæ høy.

close fente

1. kvinneleg omstreifar
Sjå også fant'e og fantefýi.
2. kvinneleg kjeltring, ei som ikkje er til å stole på

close fentehår

mørkt og stivt hår som veks td på ein føflekk

close fentepiss

nedsetjande ord om svært veik og dårleg kaffi
Sjå også fente.

close fénårlèm'e

lem av sau eller lam

check fér

små strå, gras eller hår; berre bruka i ubunden form eintal

Det va' så fillí slåtte at der va' 'kji kå nåkå fér. 'An fór ti' vare så snau'e at der va' 'kji kå nåkå fér oppi krúnunn.

close fergje

presse, klemme, trykkje, leggje noko tungt oppå noko som skal pressast i hop
Sjå også farg.

check ferre

taterkvinne

'Er kåm bå' farra å ferru ti' bygdinn i dag.

check feskjen

bruka om mjølk / mjølkeprodukt som er laga av uskumma mjølk, ikkje surna
Sjå også feskjen ost'e og feskjen sodd'e.

Systi reidde graut'e av feskjí mjåkk
check feskjen ost'e

nylaga kvitost av søt mjølk
Sjå også feskjen.

Smör på feskjen ost'e æ godt, sa Gamle-Tóne, 'u kjýtte av ko godt da vår' stelte.

check feskjen sodd'e

matrett laga av knusa flatbraud og heilmjølk
Sjå også feskjen og sodd'e.

Èg vi' hell'e hav' syrsodd'e 'ell feskjen sodd'e.

check feskjí mjåkk

nysila uskumma mjølk

D'æ godt sydde si i feskjí mjåkk.

close fess'e

trylleord, trollbøn, runebøn

check feste

forlove

"..men då han kåm ti' Langjei, ja då va' den jenta fest..." (frå visa om Håvard Heddi)

check feste opp

setje korn på staur
Sjå også skrýve konnbond.

Det va' jamt dei eldste karan på garæ som feste opp.

check feste seg

gjere avtale om teneste

Eg feste meg ti' slå det sommåri.

check fèt

små steg
Sjå også fèt og kåme fètandi.

Det va' 'kji mange fètí 'an flutte seg.

check fète

stige stutt, gå seint, rusle så smått (gjerne av alderdom)
Sjå også fèt og pòte og kåme fètandi.

'U fèta så seint oppive líí.

check fèt'e

1. inndeling av renninga (varpet) i ein vev

1. D'æ sjella høyre om fèta nò, det æ helst'e slutt mæ vèvingjinn.

check fettrau'e

motviljug, treg
Sjå også trau'e.

Inkji vèri nå sossa fettraue, gangji nå fórt å så gjèri nå detta!

check fible

logre med halen

Hundan fible mæ ròvunn fysst da æ glae å mǿte húsens fókk.

check figre

lure på, finne på eller fundere på

Eg figrar på kòss eg ska' få detti ti'. 'An figra det út på an forunderlèg'e måti.

check figúr'e

original person

Eivind va' enn fæl'e figúr'e.

close fíindi

fiende

close fikke

utvendig lomme på dalebuksó

close fikl

bruka berre i eintal
Sjå også fikle og fikl'e.

close fikle

Sjå også fikl og fikl'e.

close fikl'e

Sjå også fikle og fikl.

check fiksére

gjere narr av, mobbe

Pål va' så fæl'e ti' å fiksére aire.

close fiksérlèg'e (V)

bruka om person som gjer narr av andre

check filakselèg'e (V)

morosam, original utsjånad (merkjer seg ut på ein eller fleire måtar)
Sjå også filangselèg'e.

Haddvår va' så filakselèg'e i dag, 'an ville vel finne på nåkå lǿglegt.

check filangseleg (H)

humoristisk, morosam, skøyar
Sjå også filangselèg'e (V) og stolli.

Anne æ så filangseleg at det æ plent gama å vère i hóp 'æ.

check filangselèg'e (V)

1. person som er humoristisk, morosam, lureleg, skøyar
2. person med noko spesiell skapnad
Sjå også filakselèg'e (V), filangseleg (H) og stolli.

1. Dèt va' an filangselèg'e kar'e, den mannen 'enni Sigríd.
2. Òlav va' så filangselèg'e å sjå på.

check fileleg (H)

person som ser "lurleg" ut, dreg noko på smilebandet
Sjå også filelèg'e (V).

Eg såg 'u va' så fileleg, men eg skjöna inkji kofyri.

check filelèg'e (V)

person som ser lureleg ut, skjelmsk
Sjå også fileleg (H).

Jón æ allstǿtt så filelèg'e; eg veit alli kòr eg hèv' 'an. Knút æ så filelèg'e, 'an pynskar vel út nåkå lǿglegt.

check fill

leitt, ufint

D'æ barre fill mæ 'ó.

close filledåsi

person som steller seg dårleg

close fillefókk

folk av "dårleg ætt" (har dårleg ord på seg)

check fillehít

jente med dårleg framferd

Ko hèv' Åshild gjårt, si' 'u var' kadda a fillehít?

check filleleg (H)

dårleg
Sjå også fillelèg'e (V).

Tór búr i nåkå filleleg hús.

check fillelèg'e (V)

dårleg
Sjå også filleleg (H).

Ånund gjeng'e fillelège klæi.

check fillen

1. lite flink
2. dårleg tilstand
3. sjuk

1. Hakji va' fillen ti' lèse.
2. Fillne gogni æ a plage å arbeie mæ.
3. 'An va' så fillen at 'an laut leggje seg.

check fillerugge (V)

sengeteppe vove av filler, sydd saman i dobbel breidde
Sjå også brossi og rugge

Mi brúke filleruggu ti' å leggje på tili.

check fillesekk'e

ugrei person som ikkje er til å stole på

Du æ 'kji kå an fillesekk'e, så eg vi' inkji låne di pæninge!

close filleskap

fanteri; bruka berre i eintal

close fillesmòlogg

utriven, vantriven (om sau og lam)

close filletasi

stakkar, person som orkar lite

close filletravi

mann med mange svake og dårlege eigenskaper

close filletý

"uskikkeleg" krætur (td bryt seg ut av inngjerdingar)

close filleveir'e

bruka om person som har oppført seg dårleg eller gjort noko dumt

check filli

dårleg, dårleg tilstand

Det stende filli ti' mæ 'ó nò. Traktóren din æ filnare 'ell min!

close filli kaffé

veik og smaklaus kaffe

close fillne stundi

lite tid, ikkje nok tid

check fillutt'e

fillut

Nò for tí'inn tar ingjen gange fillutte klædd'e, men sòme av dei unge gange fillutte avdí det æ móti.

check filtre (V)

stige stutt og fort
Sjå også piltre (H).

Lisletitta filtra å sprang det 'u kunna.

close filtr'e (V)

person som stig stutt

check filúri

"luring", underfundig person
Sjå også filúrlèg'e (V) og filúrleg (H).

An filúri kan finne på mykji lǿglegt å úventa.

close filúrleg (H)

einkvan som ser lur eller skøyaraktig ut
Sjå også filúrleg (V) og filúri.

close filúrlèg'e (V)

einkvan som ser lur eller skøyaraktig ut
Sjå også filúrleg (H) og filúri.

check fím'e

ømt, toler lite

Auga æ så fímt, det ska' 'kji mykji ti' førr'ell det æ vóndt.

check fimmkrúningji (V)

femkroning (setel)

Hèv' du an fimmkrúningji ti' låne mi?

check fimne

1. take rundt med armane
Sjå også famn'e.
2. omfatte (normal nynorsk tyding, berre bruka i nyare tid)

1. Denne stóre furâ fimner eg alli. Ko mange laut an vère for å fimne Bòneifurā?
2. Bíbilen fimner bå' det gamle å det nýe testamenti.

check fimta

femten; gammal form

I vèt'e hèv' eg vòre fimta gongu på heií å henta vé'e.

check fín'e stump'e

heimesteikt brød av sikta mjøl
Sjå også stump'e.

Eg vi' have fín'e stump'e i dag.

close fingbjör

fingerbjørg

check fing'e

finger

Eg æ 'kji så mjúk i fingó som eg va' for nåkå år sía.

check fingle

1. trykkje fingrane mot fingerbrettet; oftast bruka om felespelarar
2. "leike med"
3. plukke på, beføle

1. An lýt vèr' gó'e ti' fingle ska' an spile godt.
2. 'An sat å fingla mæ lykló sí.
3. 'An tóttest ljóte fingle på kvendí.

close finglebrett

fingerbrett; på fele, gitar osv.

check finglingevott'e
image

fingervott
Sjå også mufla, lóvevott'e og vott'e.

Finglingevettin vurte barre brúka ti' vént.

check fingrung'e

fingerring (ikkje giftering)
Somme seier "fingringji".

Denné fingrungjen hèv' eg gjårt sjav'e.
check finnast

1. treffast for å prate med kvarandre
2. kome saman (i kjærleikslivet)

1. Kansi finnast mi att'e ti' jóle? Mi hav' alli funnest si' mi gjinge låse.
2. Da hav' visst funnest, Kjètil å Anne.

close finne

finne

check finne si ti'

1. finne påskot til
2. finne på aktivitet sjølv
3. kritisere

1. 'An fann si ti' at 'an måtte på búí då presten kåm. Så fann 'an si ti' ko 'an kunna, så 'an sill' sleppe arbeii.
2. Ko sku mi finne åkkå ti' i dag, skúlefrí, å så detti fæle veiri?
3. 'An æ så fæl'e ti' finne si ti' om aire.

check finnen

flink til å finne ting

Oskefís va' så finnen, 'an såg mei' 'ell brǿan sí.

close finnsté

grasslette ved elv eller vatn med finngras

close fint'e

sneiord

close fipp'e

liten, tuskeleg person

check fíre

fire (talordet)
Sjå også verbet fíre.

Da have fjågó bonn, adde fjóra æ jentu.

check fíre

fire, gje etter
Sjå også talordet fíre.

'An lýt fíre, den som viti hèvi (gammalt uttrykk).

close fírepottshókk'e

holk; fire liters
Sjå også hókk'e.

check fírgjara

fingerring som går fire gonger rundt fingeren

Eg finn'e alli att'e den fírgjara ringjen min.

close fírsenstjúge

åtti

close fírskjèringji

firskoren trematerial

close fís'e

fis (lydlaus)
Sjå også físe og moskji.

check físesopp'e (H)

røyksopp

Det rauk fælt då Tóne trodde på físesoppen.

close fisfudd'e

full av luft i magen

close fiskari

fiskar

close fisk'e

1. aure på ein halv kilo eller meir
2. fisk

close fiskebit

fiskelykke (fisken bit ofte på kroken)

check fiskedyrvi

fast fiskeplass
Somme seier "dyrvi".

Fiskedyrví våre så mykji brúka at da kunna vère blankslitne ell' hardtrakka.

check fiskefjöl (H)

fiskereiskapen "oter"
Sjå også rófjöl og rósnór.

D'æ beste å fiske fiskefjöl itt det bylgjar nòkå.
check fiskehei

fisketur på heia

Mi reiste på fiskeheií å kóme att'e mæ tunge kassa. Vi' du at fiskeheiinn i morgó?

close fiskehókk'e hókk'e til å ha fisk oppi
close fiskehonk

tvigreina kvist til å hengje fisk på
Same forklåring som fiskekræe.

close fiskekass'e

Ryggbør med fisk. Bruka i samband med å bere fisk heim frå heia.
Sjå også kass'e.

check fiskekræe
image

tvigreina trekvist med fisk
Sjå også kræe.

'An kåm a fiskekræe så tung at det va' så vídt 'u héldt.
close fiskeråte

fiskestong (ikkje bambus)
Sjå også råte.

close fiskespâ

"fiskesuppe" til jolematen i Setesdal

check fiskesåt

kjend / god fiskeplass (såt kjem av å sitje)

Salmundssåt va' a gód fiskesåt.

close fisketaum'e

fiskesnøre
Sjå også taum'e.

close fiskji

fiskeri, fiske

check fisklingji

fiskeyngel, opptil ca 5 cm
Sjå også kót, kjývi, kjývingji, mikkjålskót og skark'e.

Der æ mykji fisklinga i Finndǿl. Fisklingan æ 'kji så létte å .

close fisl

"innynding" (prøve å gjere seg god)
Sjå også fisle, fislen og fisletút'e.

check fisle

smiske, tale etter munnen, prøve å gjere seg til vens med
Sjå også fisl, fislen og fisletút'e.

Bjynn æ så fæl'e ti' å fisle mæ fókk.

close fisle inn i augó

tale folk etter munnen
Sjå også sleikjomtòt.

close fisle inn i augó

tale folk etter munnen
Sjå også sleikjomtòt.

close fisle katten

"kose" med katten
sjå også fislen.

check fislen

1. kjælen; oftast bruka om kattar
2. person som gjer seg til og vil vere til vens med folk
Sjå også Sjå også fisl, fisle, fisletút'e og fisle katten.

1. Denné katten æ mykji fislnare 'ell den fyrri eg ha'i.
2. Gònil va' så fislí fysst 'u ville have nåkå fyremòn'e.

check fisletút'e

smiskar; gjeld både menneske og dyr
Sjå også fisl, fisle og fislen.

Haddvår va' an fæl'e fisletút'e.

check fismykjen

ha mykje luft i magen

Æ du fismykjen, gakk for sjave deg!

close fismylle

ei type leiketøy (ein tråd med ein knapp, når ein strammar gjev det lyd: bruka td mot vindauga)

check fisonn

noko ein vil gjere seg ferdig med (men som ikkje hastar); spottande uttrykk

"Detta va' a fæl fisonn", sa moirí om gúten som inkji vill' slutte førr'ell 'an ha' gjårt færigt krýssórdi.

close fissdøye

halde nyspunne garn over damp slik at det ikkje tvinnar seg

close fissdøye spònen

grave garnet ned i sauetalle for ei tid (om veving; for å hindre at garnet snorglar seg)
Sjå også spòni og vassdøye spònen.

close fissdøye spònen

grave garnet ned i sauetalle for ei tid (om veving; for å hindre at garnet snorglar seg)
Sjå også spòni og vassdøye spònen.

check fissopp'e (V)

røyksopp

Det rauk fælt då Tóne trodde på fissoppæ.

check fistó

nemning på antal trådar i renninga i ein vev (1 rensle = 4 trådar, 2 rensler = 8 trådar. 8 trådar er ei "fistó)

Ko mange fistói vi' du have i dessa vèvæ?

check fisåli

veik, stakkarsleg person

'An va' an fisåli, som alli tóre hoppe frå trandetroppinn.

check fit

grasslette ved vatn

Der æ så stór a fit mæ Fitbekk.

check fit'e

Form på hestemåna. Ein fjordhest har mån som er svart i midten og ljos på båe sider. Ein klypper dei ljose delane i vinkel, slik at den svarte delen i midten vert ståande ein god del høgare.
Somme seier "fèt'e".

Papa klyppte allstǿtt måní mæ fit'e.

close fitji

hud med hår frå hasane av kalv eller reinsdyr; bruka til å saume hudskó

check fitne

verte feitare / tjukkare
Sjå også trekne.

Eg hève fitna, trøyâ æ for trong.

close fívelmýr

myr med myrull

close fívili

myrull

close fivlandi kvítt

svært kvitt (som fivelblomen)

check fívleblóm'e

myrull

Prinsessâ gjekk å plukka fívleblóm'e på mýró.

check fívrell
image

fivreld, sommarfugl

Mange fívrell have nauendi véne farga.

check fjadde

1. flytje, fjerne, rydde unna
2. kome seg i veg (helst bruka om born og fulle folk)

1. Nò hèv' eg fjadda alt det som va' 'å vègjæ fyr' åkkå. Fjaddi dikkå, unga, så eg fær sópe tili!
2. Nò lýt du fjadde deg heim'tt'e, Bóa!

check fjaddelèg'e (V)

pertentleg, ryddig

Lidvår æ så fjaddelèg'e, plent som a kvendi, 'an vi hav' det så reint å stròkji i húsó. Lars æ den fjaddelègari av dei tvei brǿó, 'an hèv' allstǿtt reine klæi.

close fjadden

god ordenssans (held orden i alt ein gjer)

close fjadding

pussing og vasking

check fjamsen

dumt, stuveleg

'An stó' der å smíla fjamsi. Gunnår stó' der drukkjen, å fjamsa å tala.

close fjas

tull, tøys
Sjå også vas

check fjase

1. seie noko usant, "slå ei plate", smålyge, tulle
2. tøyse
Sjå også fjas, fjasen, vase og vas.

1. I Dagsnýtt fjase da inkji. Du må 'kji fjase fyr' mi.
2. Nei, nò fjasar du vel?

check fjasekatt'e (H)

tullekopp
Somme seier "vasekatt'e"

"Din fjasekatt'e!" sa Ånund då Svein sa at jórdí æ rund.

check fjasekopp'e

tøysekopp; person som fer med (uskuldig) tøys

Lidvår va' an fjasekopp'e; du visste alli ko 'an kunna kåme på.

check fjasen

tøysete person
Sjå også fjase.

Sigríd æ så fjasí at an kan alli fare ett' 'enni.

check fjaskre

smigre, tale folk etter munnen

Andrés fjaskra å va' så gýelèg'e.

check fjaskren

person som ikkje gjev uttrykk for eigne meiningar / meiner ulikt etter kven han er i hop med

Såvi æ helst'e fjaskren, eg veit alli rektig 'an meini.

check fjatre

tale noko som det ikkje er samanheng i, t.d. når ein er senil
Sjå også fjatren, båndǿmi, i vodró og vadre (tyding 2).

'U æ i båndǿmæ nò, 'u fjatrar.
close fjatr'e

bruka om person som det alli æ rétting mæ

close fjatrelèg'e (V)

bruka om person som det alli æ rétting mæ

check fjatren

ubestemt, vimsen, tankelaus
Sjå også fjatre, båndǿmi, i vodró og vadre (tyding 2).

'An va' så fjatren at det va' syndleg å sjå å høyre.

close fjatt'e

person som er unøyen og likesæl med resultatet av eit arbeid, vil berre få det unna i ein fei

close fjauskjen

tankelaus, forvirra, fer for fort fram

check fjelge

1. kvikke opp
2. rydde

1. D'æ godt mæ dei ǿlæ som fjelgar, men inkji tèk'e 'å (herme).
2. Hèv' du fjelga ti' jóle?

check fjelge seg

1. verte betre ver
2. stelle seg, pynte seg

1. No fjelgar det seg opp.
2. Nikelos stó' frammenat spègjilæ å fjelga seg.

check fjér (H)

kaffi

Sku mi hav' åkkå nåkå fjér nò?

check fjetre (V)

1. dei vertikale "stolpane" mellom sledemeien og "toppen" på sleden (bereflata)
Sjå også stabband.
2. flat stein til å fjetre med
Sjå også verbet fjetre og fjetrestein'e.

1. Der va' fleire fjetru 'å kvære lénæ 'å sléâ.
2. D'æ 'kji létt å finne góe fjetru.

check fjetre

kaste liten flat stein bortetter ei vassflate, så steinen "hoppar" ein eller fleire gonger
Sjå også substantivet fjetre og fjetrestein'e (H).

Det æ gama å fjetre fysst an finn'e greie, glatte fjetru.

close fjetrestein'e (H)

flat stein til å fjetre med
Sjå også verbet fjetre og substantivet fjetre (V).

close fjolsefót'e

person som ikkje er flink lekamleg (som det er alli rétting mæ og líti mæ)

close fjóm

fnugg, noko som er lite og lett
Sjå også snjófjóm og fjón.

close fjompelèg'e

tung og klossete person

close fjón

fnugg, noko som er lite og lett
Sjå også fjóm.

close fjong'e

person som er fint kledd / velstelt

check fjórfalt

td tøy (fire lag)

Fysst eg saumar kvåran på stakkó, legg'e eg tøyi minst fjórfalt for at da halde godt på formí.

check fjórfǿsle

firfisle

Eg tikje at fjórfǿslun æ helste ulkeleg.

close fjórfyrriåri (H)

"året før i fjor"
Sjå også fjårførriåri (V).

close fjórgåmål'e (H)

fjorgamal, frå i fjor, vert ikkje gradbøygt
Sjå også gåmål'e og fjårgåmål'e (V).

close fjórkløyve

1. dele maten i fire
2. dele vedkubbe i fire

check fjórlagd'e

tråd som er tvinna av fire trådar

Detti gåni eg spinn'e nò æ så tunt, men det ska' vare fjórlagt.

close fjórneppe

brette firdobbelt
Sjå også fjórnept'e, neppe og tvíneppe.

check fjórnept'e

samanbrett i fire lag (bruka om flatbraud)
Sjå også fjórneppe, únept'e, nept'e og tvínept'e.

Braui varte fjórnept så det inkji skrovla så fælt.

close fjórong'e

fjerdedels mil (2,5 km)

close fjórongji

lengdemål, 1/4 mil

check fjórongs vèg'e

veg som er ei kvart mil lang ("fjórongs míl")

Det æ barre an fjórongs vèg'e midjom dei tvei støyló.

close fjórongsmòli

1/4 av ein heil flatbraudleiv
Sjå også braumòli.

check fjórongsraust
image

uttrykk bruka om takvinkelen på ein bygning, når høgda er 1/4 av breidda (26,6 grader).
Sjå også tréungsraust og raust.

A fjórongsraust æ mest'e for flatt for torvtòku.
close fjórongsår

1/4 år

close fjórpotthókk'e

holk som rømer 4 "potter" (mest 4 liter)

check fjórta

fjorten; gammal form

No æ det fjórta dage ti' jóle.

check fjórta dage

fjorten dagar; eldre form

Nò æ det snart fjórta dage si' mi seist'e våre samla.

check fjórúvi (H)

Fjorgamalt gras som har visna på rot.
Sjå også fjårúvi (V) og i fjór.

Dýrlækjen sa at det va' helsigt for húsdýrí å ète fjórúvi i hóp mæ nýgrói.

check fjós

Romet i driftsbygningen som er for storbuskapen. "Fjóset" før i tida kunne også vere eit eige bygg i tilknytning til løa.

Mi have tíe båsa i fjósæ åkkå, å nåkå stiddi for kåvan.

close fjòse

fare med vas

check fjóskjól'e

tunn og sid frakk av bomull til å ha på seg i fjøset (helst bruka av kvinner)

Fjóskjólen ha' an ottenat dei vanlège kvenndagsklæó fysst an mókka å stelte i fjósæ.

check fjóskrakk'e

liten stol utan ryggstø bruka til å sitje på når ein mjølkar kyrne

Nò æ fjóskrakkjen så lórtutt'e at nò lýt eg två 'an.

close fjósrèke

spade i fjøset til mòking

check fjósskåli

inngang mellom fjøs og løe
Sjå også skåli og høyskåli.

Fjósskålen æ mørk'e fysst húrí æ att'e.

check fjóstrèv

hems i fjøs
Sjå også lǿetrèv.

Unge fókk såve jamt på fjóstrèvó om sommåró.

check fjúkari

pilot, flygar

An fjúkari lýt have godt sýn, å iallfall inkji hægdeskrekk'e.

check fjúke

flyge

Enn fugl'e fauk beint 'å glasrútâ. Gunnår å Tårål fjúke jamt at sǿlondó i færió.

check fjúke etti

forsterkande uttrykk om noko som går lett og greitt

Tarjei skjeisa nóttísen så det fauk etti.

check fjúke etti

forsterkande uttrykk om noko som går lett og greitt

Tarjei skjeisa nóttísen så det fauk etti.

check fjúke 'å

1. gå til åtak på person
2. setje raskt i gong eit arbeid som skal gjerast

1. Da fuke 'å kvorairne å slógest så det va' alli mæ måti.
2. Mi ljóte fjúke 'å detti arbei'i tí'legt i morgó sku mi røkkje det på ein dag'e.

check fjúke 'å

1. gå til åtak på person
2. setje raskt i gong eit arbeid som skal gjerast

1. Da fuke 'å kvorairne å slógest så det va' alli mæ måti.
2. Mi ljóte fjúke 'å detti arbei'i tí'legt i morgó sku mi røkkje det på ein dag'e.

check fjúkefærig'e (V)

bruka om personar som td er nær ved å gå konkurs eller er tyngde av skuld
Sjå også fjúkfærug'e (H), ví'åsen, spile og færig'e.

'An ha' så mykji gjelli at 'an va' fjúkefærig'e.

check fjúkemaskjín

1. fly
2. høyfrøsåmaskin (handdrive)

1. Fjúkemaskjíni 'ass Eivind hèv' fare sund'e.
2. Eg sådde inn det nýe stykkji mæ fjúkemaskjín.

check fjúkfærug'e (H)

konkurs
Sjå også fjúkefærig'e (V), ví'åsen, spile og færug'e.

Fókk tótte leitt då handelsmannen va' fjúkfærug'e, for då misste da búí.

check fjúkúvi

1. alle slag flygande insekt
2. vimsen person

1. Høyveirsbikåren æ an fæl'e fjúkúvi.
2. Grundi æ an fjúkúvi, 'an kan alli vèr' i ró!

close fjuske

1. fuske, jukse, slurve
2. ein motor som sviv ureint / uregelmessig fuskar

check fjuskelepp'e

jukselapp

Læraren gådde at 'an ha' fjuskelepp'e unde' prǿvunn, å tók 'an av .

close fjúskenakkji

løvetann som er avblømd
Sjå også gullbosti.

close fjuskjen (H)

håret er i ugreie
Sjå også fjúskren.

check fjúskr

uryddig, tvas

Håri 'ass va' i eitt fjúskr.

check fjúskren (V)

bustete (om hår)

Om mǿnó æ eg så fjúskren i håræ at eg lýt greie meg. Du kan 'kji gange sossa fjúskrí, du lýt kjembe deg!

check fjúskrutt'e

uryddig hår

Eg æ så fjúskrutt'e at eg lýt kjembe meg!

check fjúskutt'e

ukjemt; gjeld håret

Eg æ allstǿtt så fjúskutt'e fysst eg rís'e opp.

check fjært'e

lort
Sjå også dalli (V).

Der låg mang an fjært'e ette sauó.

check fjødd
image

fjell

"Fysst eg kjæm út'å bygdan flate, eg saknar fjøddó i Sætisdalæ". (Stevlinje)

close fjøddedrag

langstrekt fjellrekkje

check fjøddekamb'e

fjellkam

Mi såge mjúke fjøddekamba i himlesýninn.

check fjøddemidjom

mellom fjella

"Fríkar'e veggjemidjom, fjøddemidjom å så langt dalen æ hól'e", va' a gåmó kjýte.

close fjøddepík'e

spiss fjelltopp

close fjøddeskjil

konturar eller omrit av eit fjell

Det va' så mørkt at mi såge alli fjøddeskjil.

check fjøddhåg'e

fjellhøgt, svært høgt

Sòme av hotelló i býó æ fjøddhåge.

check fjøllsendi

enden av eit fjell

Der æ nåkå góe grǿi nórd 'å fjøllsendâ.

check fjøllsjug'e

susen i fjellet eller vidda på ein godversdag

Eg saknar så fjøllsjugjen, nò som eg barre hèv' vorte sitjandi inni.

close fjøyr

1. skovl i kvinnekaddæ
2. fjør
Sjå også fjøyre.

check fjøyrart'e

fjøring; bruka berre i ubunden form eintal

Der æ gó'e fjøyrart'e i desse madrassunn!

close fjøyre

fjøre
Sjå også fjøyr og fjøyrart'e.

check fjøyrelèg'e (V)

lett og glad til sinns
Somme seier "fjøyrlèg'e".

Asbjynn va' så fjøyrelèg'e dèr 'an gjekk.

check fjåd

fjøld, stor folkehop

Heile fjådí stód åttenat kjørkjunn. Eg va' midt i fjådinn, å kåm mest' inkji út'tte.

close fjåge

vaske og rydde

close fjåge opp

kvikke opp

check fjåglèg'e (V)

sjå glad ut

Gunne va' så fjåglèg i dag.

check fjårførriåri (V)

forfjor
Sjå også fjórfyrriåri (H).

I fjårførriåri va' det mykji snjór'e.

close fjårgåmål'e (V)

fjorgamal, frå i fjor, vert ikkje gradbøygt
Sjå også gåmål'e og fjórgåmål'e (H).

close fjårs-fjårgåmål'e (V)

bruka om td kjøt som er for gammalt (tråi)

check fjårúvi (V)

Fjorgamalt gras som har visna på rot.
Sjå også fjórúvi (H) og i fjår.

Dýrlækjen sa at det va' helsigt for húsdýrí å ète fjårúvi i hóp nýgrói.

check flagne

1. skalle av, flasse av
2. vere stridig

1. An lýt vríe vidjun mæ same bjørkan fare ti' flagne.
2. Inkji om du flagnar så fær du det som du vi'!

check flak

flagg

Flakji heise mi klokka ní om vetren.

check flake
image

1. heise flagget, ha flagget heisa
2. ha skjorta utanfor buksa (vere uflidd)

1. Fókk æ fæle ti' flake 17. mai.
2. Svein flaka tídt fysst 'an va' drukkjen.

check flakk

1. ugreitt arbeid
2. utan plan

1. Det varte barre nåkå flakk det 'an gjåri.
2. Det varte barre nåkå flakk mæ 'ó Torgrím, 'an tók trjú grunnkúrs, å visste alli ko 'an villi.

close flakke

rote til

close flakke bort

skutre vekk, øyde opp

close flakke sund'e

lute sund, øydeleggje

close flakkemeis'e

person som vandrar utan plan

close flangji

1. hattepynt i hatteborda (kanskje om lag ein halv meter langt, kvitt, brodert)
2. hoftesid undertrøye av vadmål

check flangre

gå frå den eine kjærasten til den andre (i eldre tid var dette eit uttrykk berre om gutar, i dag er det annleis!)
Sjå også flangren.

I åkkås dage kunn' bå' jentu å gúta flangre.

check flangr'e

mann som skifter partnar ofte

Pass deg for dei flangræ, Titta!

check flangrelag

"fæl til å flørte", vere lite trufast

Ånund ha' så leitt a flangrelag.

close flangreleg (H)

lite trufast i kjærleikslivet

close flangren

utrugjen
Sjå også flangre.

close flangring

flørting

check flasast

flakne, losne (om hud)

Mi vorte så sólbrende, bògó, at mi flasast att'å ryggjæ.

close flaskelé

eit saga materialbord; saga ved borken på treet

check flat'e

flat

Knút fann fleire flate fjetresteina, men Òlav fann den flatasti. Skjílåmí æ flòt. Heddâ æ så flòt som a glasrúte.

check flatelandi

mann frå Flateland

Mange av flatelandó våre så hendige.

close flatemål

areal; bruka berre i eintal

check flathǿvd'e

motsett av stauphǿvd'e (bruka om hest)
Sjå også flåhøvd'e.

Det æ 'kji heldig for hesten at 'an æ for flathǿvd'e.

close flatlekkji

langt lekkje kring halsen for brur og brudgom (med "pengar" i; 3 "dalarar" med lauv i)
Same som dalelekkji

close flattong

noko stutt tang med flat kjeft og avbitar

close flaukse

kvinne som renn ikring og er ustadig

close flaukse

renne ikring, vere ustadig

close flauksen

om person som renn ikring og er ustadig

close flaumbekk'e

bekk som svell fort opp i regn

close flausen

1) ugreitt kledd eller stelt
2) flåkjefta

close flaustokk'e

tverrstokkar på tvers i ein slede, under "rèmó"

close flauti

"stolpane" i ein slé'emei'e (fjetre)

Flautan æ skjepte på flautstokkjen.

check fleinhynnt'e

når horna veks i ulike retningar

Blómerós va' fleinhynnt, så 'u såg nòkå rar út.

close fleinskalla

snau på hovudet

check fleipe

tale "breitt" og "syngjande"

Valldǿlan seie at fókk ifrå Tréungâ å 'å Bygdelénæ i Hylestad fleipe.

check flèke

1. vere mindre huga, kome med innvendingar, vere usikker i talemåten
2. skuve, dra, skli (td trelast)
3. prøve å få greie på noko ved å spørje omveges.

1. 'An flèka å ville prǿve å drage seg undâ.
2. Mi ljóte flèke stokkan an stubb'e så da æ ti' hest.
3. 'U flèka å ville få greie på om det va' satt det 'u ha' høyrt om 'an Taddeiv.

check flèke av

ta bort, fjerne

Bjørgúv flèka borkjen av tréttæ.

check flèke av

ta bort, fjerne

Bjørgúv flèka borkjen av tréttæ.

check flèkji

lite stykke (td tøy)

Dessa små flèkan æ 'kji ti' nåkå.

close flekk

liten åker

check flekk'e

1. rute med prikk i midten i flekkjesaumæ (i broderiet i setesdalsbunaden; både for menn og kvinner)
2. flekk

1. Flekkjin æ i midten i mynstrinn.
2. Flekkjin eg fekk på skjortâ mí fær eg visst alli av.

close flekkje nævra

skjere never av bjørk, til taktekkjingsmateriale
Sjå også nævr.

check flekkjesaum'e
image

ruter og trekantar i broderiet i setesdalsbunaden; både for menn og kvinner (bruka berre i eintal)
Sjå også flekk'e.
Somme seier "flekksaum'e".

Góme sat lengji førr'ell 'u va' færig mæ flekkjesaumæ. I flekkjesaum'e sér eg koss aire hav' sipa litó, for det kan skjilje nòkå.

close flèn

fare fort, fare hit og dit

check flène

fare hit og dit, vere rastlaus, fare vidt

Ko æ det du flènar etti?

check flènen

uroleg, fare hit og dit, fare vidt

Gjeitan æ jamt så flènne av sikkå.

check flèpe

gråte "krokodilletårer"

'U flèpa å grein, men ingjen tótte synd om 'æ.

check fleskje

djup flerre (sår)

Denne fleskjâ lýt eg visst ti' doktaræ for å få sauma.

check flette

lausriven hud
Sjå også verbet flette, flett'e, rålíka og hú'rusa.

Eg fekk a flette på hondinn så eg trúr eg lýt fæsle meg.

check flette

1. flå skinnet av daude dyr
2. bruka i uttrykket flette nævra
Sjå også substantivet flette og flett'e.

1. Vaksne dýr æ vónde å flette.

check flett'e

flådd (perfektum partisipp av å flette; vert ikkje gradbøygt)
Sjå også substantivet flette.

Der hékk enn flett'e elg'e på trandó.

close flétte

1. mønster i sokkane til setesdalsbunaden, både den kvinnelege og den mannlege
2. flette av hår, garn o.l.
Sjå også verbet flétte og flette.

close flétte

flette, t.d. hår
Sjå også substantivet flétte og flette.

check flette nævra

ta av bjørkenever til taktekking

Kring jónsok æ det greitt å flette nævra.

check flette seg

arbeide så hardt ein toler

'An flette seg ti' då 'an veitte né'å voddæ. Såvi stræva så at 'an mest'e flette seg.

check flétteband

del av broderiet på setesdalsbunaden; både for menn og kvinner (også bunadsokkar)

I fléttebondó drèg'e an inní an trå'e mæ an anné lit'e.

check flí

gjeve i handa (berre om fysiske ting; be om å få eller gje frå seg)

Flí mi brillun! Eg flíde 'ó pæninge. "Flí mi a staup, Taddeiv", sa Kjètil då 'an gjekk ti' altars.

check flídeleg (V)

fint / nøyaktig gjort
Sjå også adverbet flídeleg (H).

'An va' flídeleg gjår'e, den kubbestólen.

check flídeleg (H)

fint gjort, nøyaktig
Sjå også adverbet flídeleg (V).

'U va' flídeleg gjård, den kjista.

close flídelèg'e (V)

ryddig, ordensmenneske, gjer arbeidet på ein god måte

check flikrutt'e

spraglete; uttrykk bruka t.d. i samband med veving når ein brukar to eller fleire fargar, eller fargar på dyr

Lavrans ha' a flikrutt kjýr.

close flingre

1. stykke av sprengd stein
2. lite stykke slege ut av eit porselenskar
Sjå også skjöl.

close flinte seg ti'

ta i hardt (i arbeid eller anna)

check flíreleg (H)

1. person som har gjort eit spikk, og ventar på reaksjonen
2. person som gjer narr av folk
Sjå også flírelèg'e (V).

1. 'An stó' der flíreleg, Svein, då 'an ha' sleppt luftí ó dekkó på lésmannsbílæ.
2 'U stó' der så flíreleg, at eg gjekk beint forbí æ forotta å seie a órd.

check flírelèg'e (V)

1. person som har gjort eit spikk, og ventar på reaksjonen
2. person som gjer narr av folk
Sjå også flíreleg (H).

1. 'An stó' der flírelèg'e, Svein, då 'an ha' sleppt luftí ó dekkó på lésmannsbílæ.
2. 'U stó' der så flírelèg, at eg gjekk beint forbí æ forotta å seie a órd.

close flísekrakk'e

krakk til å setje gryte eller kjele på (Same som ellkrakk'e, av jern, med 3 steg. Vart også bruka til å setje tyreflis i når "flísekrakkjen" stod i "kaklomnsdynní")

check fljótandi

1. greie seg godt
2. flytande
3. "flytande" (framandspråk)

1. 'An livde fljótandi på pensjonen.
2. Eikjâ héldt seg fljótandi ti' mi finge drègj' 'æ i land.
3. Gunnår tala fljótandi dansk.

check fljóte

1. flyte
2. glide
3. glide over

1. Stokkan våre så rå at da flute filli på vatnæ.
2. Mi flute godt på nýsnjóræ.
3. Sólí flýt'e åsen.

check fljót'e

1. flink, rask
2. glatt, god glid
Sjå også fljótt.

1. 'An va' an fljót'e kar'e.
2. Ånund ha' så fljóte skjí at 'an løypte seg mest'e i hèl.

close fljótt

glatt, god glid
Sjå også fljót'e.

check fljúge

1. når t.d. kjetta / bikkja / sauen er i brunst
2. personar som er mykje ute frå heimen

1. Sauin fljúge kverr 14. - 16. dag'e om hausti.
2. "Ko æ det du flýg'e etti, du æ mest'e alli heimi!"

close fljúge 'å

forrenne seg (handle uovertenkt)

check fló

kraftig regnbye

Det kåm a fæl fló å sílevætte alt høytti. Flóne vætte åkkå út så mi begjynte å frjóse.

close flǿ

unormalt mykje vatn, flaum

check fló

tunt lag med td høy eller halm

Fysst høytti æ i råaste lagji, kan an kaste det i a fló på an høystâi, dèr fær det turke.

close flódstokk'e

den attarste stokken i ein bås (langs golvet)

close flòg

stup

close flòga fjøddi
image

flogbratt fjell

check flòge

1. strøyme, flyge
2. raudne (i andletet)

1. Verkjen flòga ive' heile ryggjen.
2. Èg såg det flòga i kjakó 'enni.

check flogre

kvinne som skifter partnar ofte

I "Se og hør" kan an lèse om mange flogru. Hú æ a fæl flogre, 'u tèk'e i lag mæ kvæ som helst.

check flǿkjen

flink

Knút æ så flǿkjen ti' å stelle adde slags gogni.

close flókji

floke

close flókutt'e

ugreidd på håret

close flòn

person som fer hit og dit, uroleg person

close flòne

vere uvyrden og fare fort fram
Sjå også flòn'e, flònen og flundre.

check flòn'e

person som er uvyrden og fer fort fram
Sjå også flòne, flònen og flundr'e.

Asbjynn æ an flòn'e, farlèg'e å kåme úti fyri.

check flònen

uvyrden
Sjå også flòne, flòn'e og flundren.

'An æ flònen å úvýren, rektig a úfée.

check flong

1. hudfille
2. utsliten hestesko
3. kvinne som ofte skiftar kjærast

1. Eg reiv av mi a flong då eg skódde hesten.
2. Da smía stundum flenga ti' króknèv.
3. Torbjør va' a flong som alli visste kvæ 'u vill' have.

close flòni

person som er uvyrden og fer fort fram

close flǿsand'e

sand som vert førd utover slåttemarka under flaum

Der æ så mykji flǿsand'e på Kvívoddæ.

check flǿse

fløyme kraftig, renne over (bruka berre i eintal)

Det flǿser ivi.

check flosk

oppflisa og skeivkløyvd ved

Detti æ alli 'kå a flosk, så an kan alli brúk' æ ti' anna 'ell vé'e.

check floskelé

"flasken" på eit bord eller ei planke; berre bruka i bunden form eintal

Floskeléne lýt snú út'tte.

check flossdi

stort og flagrande kledeplagg

Det va' a kallegt flossdi Anne ha' funne si dèra!

close flosse

kvinne som bruka moderne kjole (ordet vart bruka av folk som meinte ho heller burde gå i tradisjonell setesdalsstakk til kvardags)

check flóstokk'e

1. båsskille
2. stokk mellom renna og båsen i fjøset (helst på støylen; båsen fylte ein med torv/jord så det vart blautt og slett i båsen)

1. Stútkåven va' så úrigjérelèg'e at 'an kasta si mót flóstokkjæ å braut 'an av.
2. Kjýne låge blautt å tjurrt innafor flóstokkjen å sluppe å trǿ atti rennâ.

check flòt

feitt i panna frå det som ein steikjer (flesk eller kjøt; bruka berre i eintal)
Sjå også brå og flottmylje.

Det æ godt å dúve n'i flòti i ponnunn. Kurven va' så feit'e at flòti taut ó' munnvíkó.

check flòt

slette

Hopparen landa né'å flòtinn, å braut av si den eini fóten.

check flòtari

person som arbeider med tømmerfloting
Sjå også flòte og fossekar'e.

Flótaran hav' a farlegt arbei' i fossó; dèr må an fýe nøye i det som hender rundt seg.

close flòte

1. flatt område i naturen
2. sletta nedanfor unnarennet i hoppbakke (berre bunden form eintal og dativ eintal)
Sjå også verbet flòte.

check flòte

arbeidet med å få tømmeret fram på ei elv, ved å skuve det ut frå land og løyse tømmervasar
Sjå også substantivet flòte, flòtari, fossekar'e, flòtehakji og støyte.

Då Otre varte lagd i tunell'e, kunna an inkji flóte timr'enni lenge.

check flòtehakji
image

Hake med kring 3 m langt, slankt og mjukt skaft, laga av hassel eller bjørk. Ein måtte byte skaft kvart år.
Sjå også båtshakji, flòte, flòtari, hakji og vendehakji.

Fossekaran brúka flótehakji ti' drage stokkan.
check flotmylje

matrett av knusa flatbraud i suppe av kjøt, erter og gryn
Sjå også flòt, mylje og myljast.

An bíar lengji ette flotmylje.

check flotr

noko som flyt (td isflak, feitt i ei gryte)

Der æ nåkå flotr av ís'e på ån'e ennå, om det lí'e úti april. Der æ nåkå flotr i grýtunn som du lýt fløyte âv.

check flotre

1. same tyding som fjetre
2. fare fort over

1. Ungan stóge på strondinn å flotra mæ flate steina.
2. Grasi varte filli slègji, eg flotra barre oppå. Eg flotra ivi rívunn.

check flǿtre oppå

ta såvidt på toppen av noko (td væske, med ein reiskap)

Eg tóre inkji take så mykji rjómi, det va' såvídt eg flǿtra oppå mjåkkbyttunn.

check flótt

større slette på fjellet

Eg såg reissdýrí oppå flóttinn.

close flott'e

raus med pengar (sløse)

close flóutt'e

kraftige regnbyer

close flǿvatn

flaumvatn; bruka berre i eintal

check flǿveite

lita senkning i terrenget som flaumvatnet kan renne etter

D'æ godt mæ flǿveitu så inkji flǿvatni renn'e útiv' heile åkren.

close flugeslåre

flugesmekk

close flugesmekke (V)

flugesmekke

close flugesmikk'e (H)

flugesmekke

check flump'e

1. noko som er større enn turvande for sitt bruk
2. stor og stiv person
Sjå også flumpen.

1. Denné stóri slé'en æ an ´flump'e som an inkji kan brúke ti' anna 'ell vé'eslé'i.
2. Gunnår va' an flump'e som an inkji kunna have ti' anna ell gróvarbei'.

check flumpeleg (H)

1. tjukk, grovbygd person
2. ting som er større / tyngre enn turvande for sitt bruk
Sjå også flumpen (V).

1. Den karen va' så flumpeleg at den vi' inkji èg have.
2. Den flumpeleg kvílâ vi' eg barre híve.

check flumpen (V)

1. tjukk, grovbygd person
Sjå også flumpeleg (H) og flump'e.
2. person som har dårleg evne til å take vare på ting han arbeider med eller brukar
3. ting som er større / tyngre enn turvande for sitt bruk

1. Såvi æ helste flumpen.
2. 'An æ så flumpen at eg vi' alli late 'an inn'å denna gogní.
3. Den rívâ va' så flumpí at den vi' inkji èg bruke.

close flundre

uforsiktig; bruka om kvinner
Sjå også flundre (verb) og flundr'e (substantiv hankjønn)

check flundre

vere uforsiktig
Sjå også flundr'e og flundre

Nò lýt du vère forsiktig'e mæ dei nýe skjíttó dí, Bóa, å inkji flundre!

close flundr'e

uforsiktig eller uvyrden; bruka om personar
Sjå også flundre (verb) og flundre (substantiv hokjønn)

close flundreleg (H)

person som ikkje gjer seg flid i å få arbeidet vent gjort (men kan elles vere god til å arbeide)

check flundren

uvyrden, uforsiktig, ha lett for å øydeleggje ting

Sigúrd æ så flundren mæ verktøyæ, men så vare mykji øy'lagt au.

close fluns

slurv, uvyrdskap

check flunse

vere uvøren, uforsiktig, hardhendt

'An flunsa å fǿre néd den gamli rósemåla bodden.

check fluns'e

uvyrden og hardhendt person

Taddâk æ an fæl'e fluns'e, an fèr'e fórt å fǿrer jamt sund'e.

check flunsen

uvyrden, hardhendt, fer tankelaust fram

Lars æ så flunsen at 'an kan kåme ti' øyeleggje gognin 'an arbeier mæ.

check flurpe

tjukk kvinne
Sjå også flurpen, flurp'e og flurpe seg.

Eg sér tvæ flurpu, líke breffelège.

check flurp'e

storbroten og tjukk mann
Sjå også flurpen, flurpe og flurpe seg.

Såvi æ an flurp'e, allfor feit'e.

check flurpe seg (H)

blåse seg opp i andletet
Sjå også flurpen, flurp'e og flurpe.

Nò tar du 'kji flurpe deg lenge'!

check flurpelèg'e (V)

feit og pløsete

Gývi æ lítí å flurpelèg.

check flurpen

tjukk; bruka om personar
Sjå også flurp'e, flurpe og flurpe seg.

Hú æ flurpí, å dèt æ han au.

check flus

1. potetskal på koka poteter, appelsiner o.l.
2. flass (i hovudet)
Sjå også flysje og epleflus.

1. Epleflusi èt' eg inkji. Det vare mykji flus fysst an ska' bake lefsu, for då lýt an flysje eplí fysst an hèv' sóe da.
2. ´Førr' i tíinn brúka sòme smör mót flus.

check flus

dårleg eller unøyaktig arbeid, hastverksarbeid
Sjå også fluse, flusen og flusvirkjen.

Det va' allstǿtt nåkå flus mæ 'ó Haddvår, det varte alli greitt det 'an gjåri.

check flúsandi

meir enn nok, rikeleg; vert berre bruka i positiv
Sjå også flús'e og flúst.

No hèv eg flúsandi nóg, sa 'an'an ha' fengje a stór kræe mæ fisk'e. 'Er æ flúsandi mæ hesta i desse bílæ!

check fluse

slurve (td med arbeid eller å skrive utydeleg)
Sjå også flusen, flusvirkjen og flus.

Du må 'kji fluse sossa, Titta, nei gjèr det hell'e greitt!

check flús'e

raus
Sjå også flúst og flúsandi.

'U va' allstǿtt så flús mæ matæ.

check flusen

slurven, lite nøyen
Sjå også flusvirkjen, flus og fluse.

Knút va' flusen mæ addeslags arbei', det varte alli greitt.

check flúst

mykje, nok av; vert berre bruka i positiv
Sjå også flúsandi og flús'e.

'U ha' flúst mæ pæninge.

close flusvirkjen

arbeide fort og unøyaktig
Sjå også flus, fluse og flusen.

check flý
image

fly

"Eg va' úti mæ flýttæ i gjår", sa Eivind.

check flygji

samlenamn på blodsugande insekt; bruka berre i eintal
Sjå også avåt.

Der va' så mykji flygji at mi kunna inkji vère úti. Flygji va' så fælt at mi vorte nøydde ti' slutte å arbei'e.

check flygjili

flygel, reiskap til å treskje korn med, var i bruk fram til tidleg på 1900-talet

Hève dú trekst mæ flygjili? Flygjilen æ tvei lyti: handvòl'e å slagvòl'e.

check flykse

snøfnugg

An var' fórt våt'e av stóre flyksu.

close flykse

kome dalande (om snøfnugg)

close flyksing

snøfnugg som kjem dalande

check flysje

1. ta skalet av koka poteter, appelsiner og lignende
2. minke, øyde opp
Sjå også flus, epleflus og reiske.

1. 'An fluste si epli å ville ète.
2. Det flys'e så på vé'en fysst det æ så hard'e kjyl'e.

check flysje på

minke, verte mindre av (td pengar)

Det flúste på médelen 'ass Taddeiv då húsí brunne.

close flytje

1. flytje frå ein plass til ein annan
2. flytje bittegrand
Sjå også tukke.

check flytje snâri

halde seg på plass

Du flyt'e 'kji snari førr'ell du æ færig'e mæ arbeiæ!

close flytje stikke

utandørs leik (hoppe og lakke på ein fot, tøygje seg så langt ein røkk og setje ei trestikke i jorda)

close flytjedag'e

14. april og 14. oktober (datoane når tenestefolk flytta etter eit halvt års teneste)

check flytjeveir

ver som høvde godt når ein flytta til eller frå stølen (td ikkje for varmt eller mykje regn)

Det æ godt å have lageleg flytjeveir fysst an ska' flytje at støylæ.

close flæe

flatt eller noko hallande og snautt område på heia

check flækje

spreie ut, kaste ut (td om høy)

Mi flækte høytti útivi så det sille turke.

close flækje

kjefte

close flækte

drive ap med, geipe, le spottande

close flækte å gríne

gråte av liten grunn (for å få sympati eller merksemd; helst born)

close flæse

noko som er uvøre utspreidd (td møk eller høy til turk)

close flæse út

spreie ut; t.d. ei høysåte

check fløygd'e

flygedyktig

Fugleungan æ 'kji fløygde ennå.

check fløyg'e
image

bakereiskap av tre, til å snu leiven med
Somme seier "bakstrefløyg'e".

Fløygjen lýt vère glatt'e, tunn'e å létt'e.

close fløymann'e

leiar i flokken eller laget

close fløyr'e

1. utvekst i andletet eller på kroppen (på menneske)
2. utvekst under magen på kalvar og ungdyr. Smalare innmed "rota".

close fløyskre

grov "flis" i ved, flak av tre

close fløyskre opp

dele seg i lange flak (om tremateriale)

close fløyskrevé'e

tømmer som flagnar seint og fløyskrar seg opp

close fløyte

bruka i uttrykket fløyte av.

check fløyte

symje dårleg eller med hjelpemiddel

Gudmund fløytte si ive tjynní.

close fløyte av

take vekk noko (det) som flyt på ei væske, med skei el. l.
Sjå også fløyte.

close fløyte seg

klare å livberge seg, vere ovanpå

close fløyti

trespik til å halde oppe ei stegle i vatnet (kavla av furubork)

check fløytingji

Tunt lag på mysa. Når ein yste søt mjølk til ost og skulle lage brunost av mysa la det seg eit tunt lag på toppen. Dette fløytte dei av fordi ein ikkje skulle blande "fløytingjen" med osten.

An brúka a stór trésleiv ti' å fløyte av fløytingjen.

close fløytingssleiv

sleiv til å fløyte av fløytingjen av mysa

close fløytingsspón'e

treskei som vart bruka til å fløyte rømmen av mjølka

close fløytt'e

berga, hjelpt, vere "over kneiken"; vert ikkje gradbøygt

check flå

flat

Det æ for det meste flå heia på Harangevíddunn.

check flågjæve

kvinne eller jente som flørtar med "kven som helst" og held det same korleis ho steller seg i ungdomen (sterkt nedsetjande ord i eldre tid)

Flågjævun æ flogrne å halde det same ko órd da få.

check flåhǿvd'e

bruka om hest med hov som legg seg for flat så han kan trø mest mot hovskjegget bak (kan kome av at hesten vert skodd for sjeldan; gjeld helst bakføtene)

Det æ sjella sjå flåhǿvde hesta no for tí'inn.

close fnas

rusk og rask etter t.d vedhogst; bruka berre i eintal
Somme seier "fjnas"

check fnjadde

pusse opp, rydde

Nò hav' mi fnjadda opp ette åkkå, så nò æ mi færige mæ desse arbeiæ.

check fodd

den delen av vadmålstoffet bak på svartestakken i setesdalsbunaden som er smått plissert (òg bruka til "felte bukser, altså den gamle brudgomsdrakta i Setesdal, i eldre tid)

Der va' véne fedda på desse stakkó. Feddan våre så dvålka. Eg vi' snú foddó.

close fǿdd'e

fødd; bruka berre i ubunden form, vert ikkje gradbøygt



check foddokk

follog, kårfolk
(Når den yngre generasjonen overtok eit gardsbruk, var det vanleg at foreldra gjorde avtale om retten til å bu i huset, og rett til å få ei bestemt mengd matvarer, ved o.a. så lenge dei levde).

Foddokkjí fýe gar'æ.

close foddokskjýr

ku / kyr som kårfolket "eig" i høve til ei kårkontrakt
Sjå også foddok, foddoksnaut, foddokskróne, foddokskontrakt og kjýr.

check foddokskontrakt

kontrakt om føderåd for dei som har gjeve frå seg garden
Sjå også foddok, foddokskjýr, foddoksnaut og foddokskróne.

Dei unge tótte at foddokskontraktí va' hard.

close foddokskró

bruka i uttrykket foddokskróne æ mørk; bruka berre i eintal
Sjå også foddok, foddokskjýr, foddoksnaut og foddokskontrakt.

close foddokskróne æ mørk

ordtak som visar at kårfolka ofte vart tilsidesette av dei andre som budde på garden (av dei som overtok garden
Sjå også foddok og foddokskróne.

close foddoksnaut

krøter som kårfolket "eig" i høve til kontrakt
Sjå også foddok, foddokskjýr, foddokskróne og foddokskontrakt.

close foddoksvær

nok til livsopphald for foddok.
Sjå også fǿslevær.

close fódrial'e

penneskaft
Sjå også fódrialhús.

check fódrialhús

pennal, pennehus
Sjå også fódrial'e.

I fódrialhúsæ mí frå 50-talæ hèv' eg blýant'e, viskeleir å penneskapt.

close fǿedag'e

fødselsdag

close fó'gar'e

gard som gjev god avling

check fóge (V)

å fylle dei ferdig reinsa tarmane med ferdig blanda rå kurv

Mi ljóte fóge å sjóe kurven i kveld.

check fóge í seg

stappe i seg (mat), ete fort og mykje

No ljóte di fóge í dikkå, det vare lengji ti' néste mål.
'An fóga í seg så mykji at det va' snart sjå at 'an ha' 'kji ète på lengji.

check fogg

seinfør og klossete person
Sjå også fogge og fogg'e.

A fogg lýt have gód tíd for å stelle seg ti'.

check fogge

seinfør og klossete kvinne
Sjå også fogg'e og fogg.

'U va' a fogge som alli kunna vare færig.

check fogg'e (H)

seinfør og klossete mann
Sjå også fogge og fogg.

Den foggjen kunn' mi inkji brúke på tòkunn.

check foggúvi

1. heimelaga tøydokke; fylt med filler eller ull
2. original person

1. Småjentun tótte så gama å stelle mæ foggúvó sikkå.
2. Pål va' an foggúvi.

close fó'hest'e

hest som ein har på for (ein kunne bruke hesten mot å fø han)

close fǿing

oppføding (helst bruka om husdyr)

Dei gamle ha' líti høy, så det varte so som so mæ fǿingjinn i vårknípunn.

check fǿisheim'e

heimen der ein er fødd

Papa å Mamme héle fǿisheiman så gjæve.

close fòk

fokk, når snø, regn og anna fyk i vinden
Sjå også rennefòk og fjúke.

close fó'kjýr

ku som er bortleigd "på fór"

check fókk

1. folk, folkegruppe
Sjå også fókkeskjýr'e.
2. slekt, ætt

1. 'Er æ mykji fókk samla på sauesjåæ.
2. Da sa 'an va' av godt fókk.

check fókke si

folke seg (oppføre seg på ein skikkeleg måte)

Vi' du 'kji fókke di, så rópar eg på 'an fai din!

close fókkefær

"folkeslag": bruka berre i eintal

check fókkeskjýr'e

folkesky
Sjå også fókk og skjýr'e.

Gró hèv' visst vurte plent fókkeskjýr, da sjå æ alli úti midjom fókk lenge'.

check fókkevank'e

"gjennomstrøyming" av folk som stoppar i stuttare eller lengre tid

Der va' mykji fókkevank'e i Sagneska.

close fókkevit

folkevett

check Fókkji

Folke

Fókkji æ ódelsgút'e i Heimiga.

close fokksnjor'e

foksnø
Sjå også fòk og snjor'e.

check fǿkl

litt snø i lufta

Det dreiv inkji, det va' barre nåkå fǿkl.

close fòkmat'e

når snøen på bakken er så lett / laus at vinden får tak i han til å lage snjóføykje
Same tyding som føykjeimni.

check fol-fol!

"kalle på hest"

Fysst mi have brúk for hesten mæ 'an gjeng'e úti, kadde mi "fol-fol!", å då kjæm'e 'an jamnast'e.

check fòli

fole
Sjå også: merr, grahest'e, jalk'e, fyl og annæringji.

Eg vi' blé mi út enn gó'e fòli på dýreskúâ.

check fó'na'e

fødnad, forlager

Hèv' an godt sommårsbeiti, hjelper det på fó'naen.

check fòne seg ti'

somle, vere seinfør, ha lite tiltak
Sjå også fònen og fònefót'e.

"Torgrím kan alli fòne seg ti', mi kunn' alli vente på 'an".

check fònefót'e

person som er seinfør og tiltakslaus; nytta som skjellsord
Sjå også fònen og fòne seg ti'.

Torjús va' an fæl'e fònefót'e, det tóttest alli haste mæ nòkå ting.

close fònelèg'e (V)

seinfør, tiltakslaus

check fònen

seinfør, tiltakslaus
Sjå også fòne seg ti' og fònefót'e.

"Ní, hú æ så fòní at det vare alli nåkå av!"

check fǿ'ningji

buskap som ein forar gjennom vinteren

Mi finge så mykji vetrefór i år at mi kunne have stǿri fǿ'ningji i år 'ell i fjór.

check fonn

fonn

Snjóren hèv' blåse i djúpe fenna.

check fonne seg

blåse i fennar (bruka om snø, når det er lite av dette i området)

Det hèv' vòr' mykji austaveir, så det hèv' fonna seg mykji i hoddó.

check fonnesett

om våren når snøfennene er så harde at ein kan gå til fots på snøen, utan å søkkje nedi, vert ikkje bøygt i kjønn, tal eller grader
Sjå også fonnesliti og snjófonn.

Nò hèv' det fonnesett seg, å då æ det så léttfǿrt.

check fonnesliti

om våren når snøen er borte så mykje at det er like mykje berr mark, vert ikkje gradbøygt
Sjå også fonnesett og snjófonn.

I mars æ det jamt fonnesliti heimi.

check for

1. kor
2. svært, i høg grad

1. Góme fortålde for minnug Svålaug va'. " 'An ville sýne kongâ for rotne vakti 'an ha' ". Å nei, for vént det va' å sjå mæ da dansa!
2. 'An tótte for gama å vère mæ ungdómæ.

check for

for å få

Sólstukkji høy æ spélegt for beineverk'e.

close fòr

1. spor
Sjå også trask.
2. drill, rad i åkeren med t.d. poteter
Sjå også øyefòr og eplefòr.

check for fjúkandi

bruka om stader det er umogeleg å kome fram til (mest berre mogeleg for fuglar)

Der va' så úkviddi at der va' 'kji framkomandi kå for fjúkandi.

check for gama

for moro, ikkje på alvor

Det va' barre for gama eg løynte húvâ di!

close for gjinni

svært gjerne

check for gluggâ

"i sikte" (om gut eller jente som ikkje er tilgjengeleg)

'An varte skòten for gluggâ, 'an fekk alli æ Sigríd.

check for inkji

gratis

Denne mjåkkjí kan du få for inkji.

close for nauinn

påkravt, naudsynt

check for nòken

like nokon, bry seg om nokon

Signe æ så for 'ó Haddvår.

close for óris skuld

bruka i samband med å gje noko som verkar positivt på gjevaren (men er lite verdt for mottakaren)

check for sjave mi

for meg sjølv

Eg búr for sjave mi nò.

check for ålvòrâ

for alvor

'An féla (spela fele) for ålvòrâ frå 'an va' tí år.

check fǿrandi

grei veg til å fǿre (gå med hesteklyv)

Hèra æ greitt fǿrandi. Denné vègjen æ 'kji fǿrandi, 'er æ så díkjutt'e.

close fǿrari

person som leier (fører) klyvhest

check fóras

vinterfor

Fórasi kåm nóg helst'e frå heieslåttæ.

close forbanka

forbaska, leitt

check forbyggje seg

byggje større hus enn ein har råd til

'An forbygde seg på det nýe lopti, å laut frå garæ.

close fordansa

utslite, øydelagt

check fordè

1. likevel
2. fordi, på grunn av

1. Såvi va' gorrvåk'e, men Gýrí líka 'an fordè.
2. Eg la meg fordè eg va' tròta.

close fordervelèg'e

lei, ugrei

close fordíså

difor (bruka når ein ikkje vil gje forklåring)

check fóre

samle vinterfor

Mi fóra fælt i sommår, det va' så godt a høyår.

check fǿre

1. føre
2. kløvje med hest
3. bruka i uttrykka fǿre néd og fǿre í seg.

1. An veit alli ko framtí'í fǿrer si.
2. Nò ti' dags æ det mest'e slutt å fǿre hest'e.

check fǿr'e

1. tettvaksen, kraftig
2. spandabel

1.Gunleik æ bå' lang'e å fǿr'e.
2. Åni va' allstǿtt så fǿr'e.

check fǿre bort

misse, ikkje finne att
Sjå også fǿre.

Eg fǿre bort mobíltilefónen min i gjår, så nò lýt eg kaupe mi ný'e.

check fǿre grindí

flytje ei kvi til ein ny stad

Der va' så lórtutte at eg laut fǿre grindí.

check fǿre í seg

ete, drikke (negativt uttrykk)
Sjå også fǿre.

Det æ mæ soppó som mæ midisín; an må alli fǿre í seg anna 'ell di an veit at æ trygt. Du hèv' vel 'kji fǿrt í deg flugesopp'e? 'An fǿrer visst í seg raudspritt. An lýt vite ko an fǿrer í seg.

check fǿre néd

misse, velte, sleppe (i vanvare)
Sjå også fǿre.

'An fǿre kaffékoppen n'i tili. Det leitt å fǿre néd a fullt målespann.

close fǿre n'ive seg

søle mat på seg sjølv

close fǿre n'ive seg

søle mat på seg sjølv

check fǿre sund'e

øydeleggje, knuse
Sjå også fǿre.

'U fǿre sund'e skålí å koppen.

close fǿr'e ti'

i stand til

'An æ fǿr'e ti' å bère den tungji sekkjen, Torgrím, om 'an æ ung'e.

close fǿre útivi

sladre, spreie bygdesnakk

Du må 'kji fǿre útivi denna slòsâ!

close foreining (V)

1. butikk (Valle Handel)
2. lagsmøte

check forelli

foreldre; bruka berre i fleirtal

Det æ vóndt fysst nòken av forelló døy mæ' ungan æ små.

check forfarast

er i ferd med å verte øydelagt; t.d. bruka om bygningar og ting

Féla hèv' inkji forfarest i Andrésis eige.

close forfengelèg'e (V)

uvyrden i talemåte (talar om alvorlege ting på ein uvyrden måte)

check forfjuse seg

1. forhaste seg, gjere ein ting for fort
2. gløyme seg bort

1. No må du 'kji fare så fórt at du forfjusar deg!
2. Eg forfjusa meg, å fekk alli sjå detta fjernsýnsprogrammi.

check forfudd'e

svært full (om alkoholkonsum)

'An låg forfudd'e i vègeveitunn.

check forfýe

plage

Denné hiten forfýer mi!

check forfýelèg'e

1. plagsamt (td varmt eller mykje insekt)
2. plagsam, innpåsliten

1. I dag æ det så heitt at det æ plent forfýelegt.
2. 'An æ så forfýlèg'e, Svein, an var' alli kvitt' 'ó!

close forfýgd'e

1. plaga av noko (td varme, kulde, plagsame insekt)
2. forfylgd

check forgjère si

1. ta livet sitt
2. skade seg med vilje

1. Å forgjère si varte sétt på som a stór synd, førr' i tí'inn.
2. Ingjer forgjåre si så stygt i skógjæ.

check forgjète

gløyme

Eg kan alli forgjète ko gó'e heierjómen va'.

close forgjøyme

gøyme noko så godt at ein ikkje finn det att

Det hendte at da forgjøymde sylvi.

close forgjård'e

fortrolla (oppføre seg unormalt)

check forgløyme

gløyme (eldre og høgtidsamt ord)

Eg forgløymer alli den dagjen då Bóa kåm heim'tt'e frå Amérika.

check forgrípe seg

gjere langvarig og einsformig arbeid med hendene (så ein får vondt i handgrepet)

Det varte allstǿtt at an forgreip seg fysst an skar konn mæ sigd'e.

check forhite

varme for mykje

Detti vatni hèv' du forhita, så du lýt have í an skvett'e kaldt vatn.

close fǿrisfadd

bruka om når snøføret vert dårlegare (snøen er så våt og laus at ein søkk ned)

Eg va' 'å heiinn i dag, men nò æ det fǿrisfadd, så det varte nóg seiste túren i vèt'e.

close fǿrismåni

Månad i året då der er best føre til å frakte / ferdast i fjellet med hest og snøskuter. Uttrykket er frå den tid då bøndene slo høy på heia og frakta det heim med hest og slede på vinterføre. Hovudelementer i godt føre er at det er meir stabilt ver og mindre nedbør, og atsnøen har sett seg meir enn tidlegare på vinteren.

Mars æ den besti fǿrismånen ti' å i høyskóg.

close fork'e

høygaffel

close forkjøyrd'e

Lei, trøytt; vert ikkje gradbøygt. Må alltid ha med eit av verba vère eller vare.
Sjå også leid'e.

check forkåmast

1. rotne bort, verte borte, forsvinne (om ting)
2. døy (om dyr)
3. sterkt plaga (om folk)

1. Stokkjen hève forkåmest.
2. I gjår forkómest lambi.
3. 'Er æ så heitt at eg hell'e på å forkåmast.

check forlana / forlanna

forbaska, svært leitt

Det va' forlana at eg sill' gløyme å kaupe mjåkk!

check fǿrleik'e

funksjonsdyktig

'U hèv' 'kji rétt'e fǿrleik'e i útlèmó, eg kan alli minnast æ kå sò.

check forleite si

å slite (fysisk) meir enn ein har godt av
Sjå også leite, leite si og leite på.

Eg hève visst forleita mi, for eg hèv' fengje så vóndt i ryggjen.

check forlíkelèg'e (V)

fredsæl

Det æ góslegt fysst fókk æ forlíkelège mæ kvorairne. Lidvår æ forlíkelège mæ adde.

check forlíse

misse, gå glipp av

Dèr forlíste du mykji, då du inkji vill' have av dei kakunn!

check forlypte seg

lyfte meir enn kroppen toler

'An forlypte seg på an stein'e å øyelâ ryggjen.

check forlypte seg

lyfte meir enn kroppen toler

'An forlypte seg på an stein'e å øyelâ ryggjen.

close forotta

utan, forutan

close forrenne seg

gjere noko fort, som ein angrar på etterpå

close forsagd'e

1. arbeidsoppgåve
2. akkordarbeid
Sjå også akkórt'e.

check forsée seg

1. gjere noko som ikkje er greitt og går ut over ein sjølv
2. la seg lure, forrekne seg
Sjå også forsjå seg.

1. 'An forséa seg då 'an skríva dèt avísstykkji.
2. 'U forséa seg då 'u kaupte úsétt det gamle sýmaskjíni.

check forsegne

slå fast, stadfeste, innprente

'An forsegna mi at sò va' det. Gófa forsegna mi så grant, kòss eg sille fare i slagsmål. (Gamalt or Sætesdal)

check forseie

1. love (om eit noko stort "prosjekt")
2. love noko ein ikkje kan stå inne for (greier ikkje å halde lovnaden)

1. 'U ha' forsagt at 'u ville saume stakkan ti' våræ.
2. Det æ leitt fysst an hèv' forsagt seg.

check forselje seg

selje for billig

Eg såg at eg ha' forselt meg, eg ha' kunna fengje mei' for veiren!

check forsil

forskjell

D'æ stórt forsil å kjøyre an gåmål'e bíl'e å an spillnýe. D'æ stórt forsil 'å rake seg å å skjère av si hovú'i.

check forsitje seg

overskride ein tidsfrist, verte for sein, ikkje kome seg i hug i tide

'An forsat seg då 'an sille take atte gar'en. Eg forsat meg i kveld å fekk inkji sjå Dagsrevýen.

check forsjå seg

verte narra, la seg forføre
Sjå også forsée seg.

Ettå hestehandelen fann 'an út 'an ha' forsétt seg.

close forskjil 'å

ikkje med måte, uvanleg

Du veit d'æ forskjil 'å, so dann talari!

close fǿrslegjúre

reim til å spenne fast trygjen med (når ein klyvjar)

close fǿrslevèg'e

veg der ein kunne klyvje (men ikkje køyre) med hest

close forsmjúge seg

smyge der det er så trangt at ein ikkje kjem ut att

check forspørje seg

uttrykk bruka i samband med å ikkje vere redd for å spørje

An kan alli forspørje seg (ordtak).

check forstaen

1. bruka om gras eller korn som har stått for lenge på rot eller er overmoge
2. forstått

1. Nò æ vodden forstaen, 'an rotnar i rótinn. Konni æ forstai, det grånar, å då vare det inkji godt matmjöl.
2. Sætisdǿlan vare greitt forstane nò ti' dags.

check forstande

1. ha godt skjøn på (td folk, maskinar, musikk)
2. finne teikn på at reinsdyr er i området eller i nærleiken

1. Òlav forstend'e motóra.
2. Forstóge di dýr då di våre på heiinn?

check forsúle seg

gjere noko gale (t.d. fordi ein ikkje har tenkt seg godt om)

Eg forsúla meg då eg gjåre detti orvi, det ha' sillt vòre trèkare.
Hèv' an forsúla seg, så lýt an live mæ det.

close forsýnt'e

1. lei av, fått nok av
2. forsynt med mat

close forsýte

forsyrgje

check forsýtt'e

lei av, fått nok av

Eg æ forsýtt'e av å gjère detti opp'tt'e å opp'tt'e!

check fǿrt

framkomeleg (gjeld føre)

Der æ filli fǿrt på heiinn i vèt'e.

check fórt vare...

"lett verte til at...."

Det kan fórt vare ti' at an kjøyrer for fórt, disom an hèv' spræk'e bíl'e.

check fortale seg

forsnakke seg

'An fortala seg, så 'u fekk greie på ko 'an ha' gjårt.

close fortelje

fortelje

close forténe si

ut og få seg arbeid

check fórtfarandi

1. bruka om folk som arbeider fort
2. rask

1. Sòme æ så fórtfarandi at an lýt passe seg fyre da.
2. Turíd æ så fórtfarandi at det va' inkji undeleg 'u datt i dei bratte stéttinn.

close fortulla

ørsk, forvirra, sanselaus

close fortæniste

overskot, inntekt

check fòrvèg'e

veg laga av mange fòr

Ulven tók jamt fòrvègjen ette reissdýró, helst'e vetretíi.

check forvend'e

omvendt til "feil" oppfatning i religiøse spørsmål

Tór åkkå æ så forvend'e, 'an hèv' fengje a rang trú.

check forøyeleg (H)

ein som brukar mykje pengar eller anna, meir enn ein har råd til
Sjå også forøyelèg'e.

Sòme våre så forøyeleg at da kóme út'å ví'åsen.

check forøyelèg'e (V)

ein som brukar mykje pengar, meir enn ein har råd til
Sjå også forøyeleg.

Sòme våre så forøyelège at da kóme út'å ví'åsen.

check fǿsleflekk'e

føflekk

Det kan vèr' syndlegt om dei som få mange stóre fǿsleflekkji i andlitæ.

close fǿslevær

(nok til) livsopphald
Bruka berre i eintal
Sjå også foddok og foddoksvær.

close fǿslingji

1. sko, der hælen er skinnet på hasen på eit dyr
2. reim av skinn (der håret sit på; bruka til å binde slagvòlen til handvòlenflygjilen)

check fossekar'e

person som arbeider med tømmerfloting
Sjå også flòte og flòtari.

Tårål va' fossekar'e i ungdómæ.

check fosstòge

forstove, gang
Sjå også fosstogtrèv.

'An sette néd skóne úti fosstògunn.

check fosstoghúr

dørblad til forstovedør

An lýt late att'e fosstoghúrí fysst det æ kalleg kaldt úti.

close fosstogskjeltili skjeltili over forstoga
close fosstogsnikkari

snekkar som ikkje gjer fint arbeid

close fosstogsstétt

trapp frå forstoga opp til andre etasje i eit hus

check fosstogtrèv

loftsgangen, romet over forstova
Sjå også fosstòge.

'U høyre an fæl'e glam'e opp'å fosstogtrèvæ.

check foste

fastetid

I fostunn, fyre påske, va' an helst'e nøydd'e ti' fýe tradisjónæ mæ å inkji ète.

close fót

fot, lengdemåleeining, 1 fot = 31,4 centimeter, vert ikkje bøygt i fleirtal
Sjå også fót'e.

check fót fǿtis (H)

gå saman, gå hakk i hæl (uttrykket er ubunden dativ)
Sjå også fóts fǿti (V).

Da fýgdest fót fǿtis.

check fótband

nedste kornbandet når ein feste korn på staur

Fótbondí stande mæ skjóró né'å jórdinn.

check fót'e

1. heile "beinet" (lår, legger og fotblad)
2. fotblad
Sjå også fót.

1. Dei tvei fǿtan mí æ 'kji líke lange.
2. Eg vrei meg så i fóten at det æ mæden eg stintar.

close fóte seg

ikkje falle sjølv om ein glid / kjem i ubalanse
Sjå også fǿte si.

check fǿte si

vere lett og smidig på foten, ha god balanseevne slik at ein ikkje dett
Sjå også fóte seg.

Dèt va' jente som kunna fǿte si, 'u dansa gangaren så vént.

close fótefeiti

beinmarg

Fótefeiten vare brúka ti' rokke-smyrje, 'an heng'e så godt oppmæ, å rokkjen gjeng'e så sérs létt.

close fótefær

ganglag

check fótespenni

karmen i fotenden av senga

Det kan vère kaldt nédmæ fótespenni itt an inkji hèv gjårt vetrekasti.

check fótfeiti

margfeitt frå leggbeinet

Da brúka fótfeiti ti' smørje rokkjen mæ. Kòri hèv' du gjårt av fótfeitâ?

check fótpòsi

pose som ligg kring fosteret når ein dyreunge vert fødd

Eg kjenner gjænom fótpòsen at der æ tvei fǿta, å då gjeng'e det nóg greitt.

check fotr

gammal og sterkt redusert kvinne

Fotrí i Oppistog kan inkji greie seg sjóv leng'e.

check fóts fǿti (V)

gå saman, gå hakk i hæl (uttrykket er ubunden dativ)
Sjå også fót fǿtis (H).

Da fýgdest fóts fǿti.

close frakke

dressjakke

close framati

framanfrå

close frambul'e

framdelen av genser / jakke
Sjå ogsp bakbul'e og bul'e.

close frametti

noko opp i åra (i dag 60-70 år)

close frametti

frametter

check framfǿdd'e

bruka om å vere fostra og fødd fram til ein greier seg sjølv

An æ framfǿdd'e i konformasjónsaldræ.

check framivi

framover
Sjå også attivi.

D'æ léttare å gange framivi 'ell attivi.

check framkjǿmd

måte å kome fram på

Ei framkjǿmd va' å trandle dei blautaste mýran.

check framlesse

lesse mykje i framenden av eit lass
Sjå også framlest'e og baklesse.

Inkji framlessi sossa!
close framlest'e

lass som har mest tyngde framme
Sjå også bakleste og framlesse.

check framlút'e

framoverbøygd
Sjå også lút'e.

Tóne æ framlút nò, men så æ 'u ive níttí år au.

close frammafor

framanfor

check frammafyri

framanfor

Gunne æ frammafyri å passar på at inkji kjýne springe opp líí.

close frammenat

framanfor, på framsida av

close frammette

frametter

close frammigjænom

framover

check framryv'e

rund stokk med ei spalte til å feste spòlen (i vevstol: der ein sveiver veven på)

Spòlen æ sveipt'e rundt framryven.
close framslengjingji

gut i puberteten

check framslengsaldr'e

alder mellom barn og vaksen
Sjå også aldr'e.

Da forandre sikkå fælt i framslengsaldræ, ungdóman.

check framslodde

hestereiskap bruka til å køyre tømmer / ved med
Sjå også bakslodde og slodde.

Fysst an kjøyrer vé'e å det æ mykji útfyri, brúkar an barre framslodde.

close framstamn'e hekkâ fremst i ein slede (høyskógsslé'i)
close fram'tom

framom att

check fram'ttemæ

langs med

Eg gjekk fram'ttemæ å skóa.

close fram'ttemæ

langs etter

close fram'tt'å

fram på att

close fram'å

fram på

close Frankeríkji

Frankrike

close franske

når fotblada på menneske / høvene på hest vender utover (dette vert rekna for eit lyte på hest)

check frate

fjerte (med lyd)
Sjå også frèt'e og gleppefrèt'e

Lavrans frata, å tótte leitt: "Ai, ai, eg va' nøydd'e ti'."

close frau

skum
Sjå også fraue.

check fraue

skumme
Sjå også frau og gjuve.

Det fraua unde' fossæ. Såpâ fraua godt. Det fraua i munnvíkó på hestæ.

close frauedott'e

skumdott, gauvdott

close fré'e

fred

check frège

spørje varsamt for å få greie på

Eg frèga 'an út om ko da ha' gjårt. 'U frèga etti koss det stod ti'.

check freisteleg (V)

freistande, lokkande

Det va' freisteleg å spørje om eg kunna få prǿve den nýi bílen 'ass Pål.
Sjå også freistelèg'e og adverbet freisteleg (H).

check freisteleg (H)

freistande, tiltalande, lokkande
Sjå også adverbet freisteleg (H) og freistelèg'e (V).

Dèt va' enn freisteleg bíl'e, men 'an va' for dýr'e.

check freisteleg (H)

freistande, lokkande

Det va' freisteleg å spørje om eg kunna få prǿve den nýi bílen 'ass Pål.
Sjå også adjektivet freisteleg (H) og adverbet freisteleg (V).

check freistelèg'e (V)

freistande, tiltalande, lokkande
Sjå også adverbet freisteleg (V) og adjektivet freisteleg (H).

Dèt va' a freistelegt hús, men det æ for stórt for mèg.

close frékjèr

kjer til såkorn

check fremme

få gjort mykje (arbeid)

Mi have fremma godt i dag, lagt i hóp mykji vé'e.
close fremmelèg'e

gravid

check fremmind'e (H)

framand, ukjend

Det va' létt å sjå at da våre fremminde.

check frèt'e

1. promp
2. svært stor navar (brukt ved husbyggjing)
Sjå også frate og gleppefrèt'e.

1. Tvau ting kan du alli take inn'tt'e, frèten du sleppti å órdí du sa!
2. Frèten va' tung'e å bòre mæ, lei'e ti' sprengje út tré'i.

close fríari

friar
Sjå også fríe.

close fríe

gut / mann frir til ei jente / kvinne
Sjå også fríari.

close fríkar'e

person som rår grunnen, som ingen hamlar opp med, helst i karsstykke, slåsting

close fríkjýt så langt dalen æ hóle

kjyte av ein som vil slåast

check frise

1. få veksande irritasjon eller sinne
2. bruka om sprakande lyd og gneistar frå nytent fyrstikk og fyrverkeri o.l.

1. Det frisa fórt í 'ó fysst nåken kjýtti.
2. Du må 'kji frise í så mange fýrstikku barre for gama, Bóa!

close fríske seg / fríske på

"reparere" med alkohol om morgonen etter å ha drukke kvelden før

check fríske tòk

uttrykk for at noko går fort og greitt

'An la' avgari, fríske tòk. Da la' ti' å slógest att'e, fríske tòk.

close frísk'e å fær'e

heilt frisk og i god form

close frísk'e å rǿrug'e

"kvik og sprek", i god form

close frjósari

frysar, fryseskåp

check frjóse

1. fryse
2. klake

1. Eg frýs'e allstǿtt 'å hondó om vetren.
2. I nótt ha' eplevísen fròsi.

check frjóse úti

fryse i hel utandørs

Haddvår fraus úti nýårsbil for mange år sía.

check frjóse úti

fryse i hel utandørs

Haddvår fraus úti nýårsbil for mange år sía.

close frǿestèv

sers vakre eller kloke stev

close fròke

dyr som veks raskt opp

check fròke ti'

vekse frodig (bladrikt)

Næpegaren fròka ti' då regni kåm.

close fròkeleg (H)

rask til å vekse

close fromvokstringji

gut som er mest vaksen

check frǿse

blåse luft fort ut gjennom nasen; t.d. om hestar

Hestan kappsprunge, å frǿste fælt då eg stoppa da.

close fròsen

frosen

check fròsen mat'e

mat som har frose utandørs eller innandørs (i vanvare)

Fròsen mat'e va' så fillen at det va' mest'e barre vombfydd.

check frǿsi

mule på ein hest (også bruka om store og utståande lepper på folk)

Hesten la frǿsi innat mi å ville have nåkå godt.

check frostig'e

bruka om person som har lett for å fryse
Sjå også frostnæm'e, frostsam'e og frostål'e.

'An va' gåmål'e å frostig'e å måtte have det varmt.

close frostlèg'e (V)

ser ut som om ein frys

check frostnæm'e

lett for å verte skadd av frost (gjeld helst grøda)
Sjå også frostig'e, frostsam'e og frostål'e.

Åkren va' så frostnæm'e.

check frostsam'e

frostvar (toler lite kulde og frys lett i kroppen)
Sjå også frostig'e, frostnæm'e og frostål'e.

An var' mei' frostsam'e mæ åró.

check frostsmedd'e

smell i veggene når det er svært kaldt om vinteren

Eg låg mæ hòvúdæ innat veggjæ, å då kåm der an frostsmedd'e så eg stokk mest'e.

check frostål'e

lett for å fryse
Sjå også frostig'e, frostnæm'e og frostsam'e.

Stakkars lítí, 'u va' allstǿtt så frostål, 'u va' 'kji frísk.

close Frú frú Fruttistrå

1. sur person
2. barneleik (ein plasserer ein pinne eller ei stikke under underleppa og skal halde henne der og seie: "så bar eg dèt, så bar eg dèt"; heilt til stikka dett)

close frúbèr

skrubbær

check frukke

støyt, bulk
Sjå også verbet frukke.

A frukke fær an itt an stúar nòkå så det vare núvt.

close frukke

bulke
Sjå også substantivet frukke.

check frumbòren

førstefødd; vert ikkje gradbøygt
Sjå også frumsebån.

Den frumborni kåven va' stór'e å vén'e.

check frums

gauv, skum (td når ein mjølkar ei ku)

Du lýt barre blåse frumsi ifrå førr'ell du drikk'e!

check frums'e

fyrstefødd

Kåven æ frums'e.

check frumsebån

førstefødt barn
Sjå også bån, frumbóren og frumsekjýr.

Frumsebåni va' så ettelengta.

check frumsekake

kake med råmjølk (frumsemjåkk) frå ei ku som har fått fyrste kalven

Frumsekakun æ naugóe, mjúke å plent sǿte.

check frumsekjýr

ku / kvige som har fått fyrste kalven
Sjå også frumsemjåkk og frumsebån.

Frumsekjýrí æ så imnelèg å vént faddí.

check frumsemjåkk (V)

mjølka frå fyrste gongen ei ku / kvige vert mjølka etter at ho har fått fyrste kalven (vert bruka berre i eintal)
Sjå også frumsekjýr.

Mi vi' stelle lyktost'e av nòkå av frumsemjåkkjinn.

check frunten

stivt, tjukt, ulageleg

Trøyâ mí æ så fruntí, 'u æ for lítí fyre meg au. Sokkan æ fruntne å vónde å gange mæ.

close fruse

1. auke, vekse, bruse
2. slå til

check frúse ivi

bruse over

Ǿli frúsa ivi då eg dróg opp korkjen.

check frúsemynnt'e

store / tjukke lipper som bretter seg noko ut
Sjå også frúsen.

Eg sér ko fókk han æ av, da æ så frúsemynnte i dei slektinn.

check frúsen

tjukk i andletet
Sjå også frúsemynnt'e.

Da våre frúsne bògó, Pål å Angjærd.

check frutte

furte, verte / vere sur
Sjå også frutten og fruttestikke.

Tarjær frutta då 'u inkji fekk sjå "Detektímen".

check frutten

person som har lett for å verte sur
Sjå også frutte og fruttestikke.

Ånund va' så frutten då 'an laut gjève seg.

close fruttestikke

bruka om personar som har lett for å furte
Sjå også frutte og frutten.

check frúve

frue, dame (oftast bruka om "finare" bydamer)

Eg trefte prestefrúvâ i dag.

check fræ

1. frø
2. settepotet
Sjå også fræ seg, fræhús og frækonn.

1. Det beste konni lýt vèr' etti ti' fræ.
2. Nò ljóte mi setje frætti ti' gróings.

check fræ seg

spreie frø
Sjå også fræ.

Sòme úgrasplantu æ fæle ti' fræ sikkå, la'kkå seie heimollu 'ell mellestokk'e.

close fræbýre

kjerald til såkorn

close fræepli

settepotet

close frægd'e

rik, mektig

close fræhús

"frødelen" i midten av ei frukt
Sjå også fræ.

check frækjèr

kjer med frøkorn

Du må alli tǿme frækjèri i vårknípunn.

close frækonn

frøkorn, såkorn
Sjå også fræ.

check fræmind'e (V)

1. framand, ukjend
2. ikkje oppvaksen her i bygda

1. Det va' létt å sjå at da våre fræminde.
2. 'U æ fræmind, men hèv' búdt 'er i femtí år.

close fræmindkar'e

framandkar

check fræmindsklèg'e (V)

person som har utvikla seg til å likne meir på framandfolk (i oppførsel, språk osv)

'U hèv' vorte så fræmindsklèg ette å hav' vòr' i Ósló sò lengji.

close fræmindt fókk

framandfolk

check fræsa

bestevener (berre om karar)

Gjermund å Tårål våre slig fræsa då da våre små, allstǿtt góe vèni.

close fræving

såing, planting

check frøyne

tale på ein uvyrden og sint måte
Sjå også frøynen.

'U frøynte ti' 'ó, men 'an svòra 'enni alli..

check frøynen

bruka om person som verkar overlegen og på ein flåsete måte nedvurderer andre personar med ord
Sjå også frøyne.

Hú va' frøyní, eg líka 'æ inkji.

check frøyse seg

utsetje seg for kulde

An må inkji frøyse seg itt an nýss hèv vòr' krímsjúk'e, då kan an rèke attí.

check frå

frå

'U fekk a tekstmelding frå mé.

close frå bånsbein av

"frå barnsbein av"

check frå dí

"frå den tid"

Eg hèv' det frå dí eg va' vaksen.

check frå mǿnæ

frå morgonen av

Mi vi' reise frå mǿnæ i morgó. Tóne æ så kvik frå mǿnæ, 'u røkk'e mykji førr'ell aire hav' rise opp.
check frå ævórs tíd

frå uminnelege tider

Ifrå ævórs tíd hav' fókk sagt "i Brokke" å inkji "på Brokke".

close frå'nanné

frå einannan

check fråtsen

ete mykje og utan manérar

'An sill' inkji vère fråtsen mæ suvlinn.

close fu

baken
Sjå også fuball'e, fuskór og fuhól.

close fu i fang

når to ligg på sida tett inntil kvarandre i same retning i senga; same tyding som kvæve tròg

close fuball'e

rompeball
Sjå også fu, fuskór og fuhól.

check fuband

baksele til hest

Fubandi held'e attom hestelærí å róva.

close fubót

bot i buksebak

check fubrand'e

1. halestokk (stav til å leggje under halerota på kløvhesten og med band eller kjettingar frå endane fram i kløvsalen)
2. skjellsord

1. Fubranden heldt att'e fysst lassi skaut for mykji.
2. Du kan pakke di heim'tte, din fubrand'e!

close fudd gonge

rask gang

check fudd'e

1. full
2. drukken (påverka av alkohol)
Sjå også stemt'e og drukkjen.

1. Týtebèrbytta mí æ fudd!
2. 'An va' så fudd'e at det va' såvídt 'an stód.

check fudde fúru / nåkå fúru

bisn (svært merkeleg og ofte alvorleg innfall eller hending)
Sjå også øye fúru.

Det vare 'kji fudde fúru førr'ell 'an kjøyrer mæ traktóræ gjænom lǿeveggjen. D'æ allstǿtt nåkå fúru mæ 'ó Knút!

check fudd'e kar'e

god og vaksen arbeidskar

Òlâv arbeidde som an fudd'e kar'e endå 'an va' barre tretten år.

close fuddmåni

fullmåne

close fugge seg ti'

pakke på seg mykje klede

check fuggjen

1. tjukklagd; om personar
2. stappa full, bulande
3. fullt og rotete; td eit rom

1. Eivind æ helst'e fuggjen no.
2. Eg vill' sjå om der va fuggji, sa 'u, då 'u glåpte på buksun 'ass. Det var' så fuggji mæ a tykk spitekupte inni buksó.
3. Då eg kåm inn i stògâ, va' der så fullt å fuggji at an fekk naudt stíge.

check fuglemat'e

toppen / sporehuset på ein moseart

Da fortålde at i húseteigjæ va' jórí så útarma at det vóks barre fuglemat'e.

close fuhòl

endetarmsopning, anus
Sjå også fu, fuball'e og fuskór.

check fullaldra

vaksen
Somme seier "fuddaldra".

Fysst an lýt i millitære, då æ an fullaldra.

close fullgar'e

gard som var verd ei "hud" (eldre verdsetjing av gardseigedom)

check fullgjengjen

fødd etter vanleg svangerskap (9 månader; ordet vert oftast bruka om born som er for tidleg fødde)

Gýrí fekk a bån som inkji va' fullgjengji, så det va' så bitte líti.

close fullkomen

fullvaksen, fullmogen (om td folk, dyr og grøde)

Åkren æ fullkåmen.

check fullne

1. fullføre, gjere ferdig
2. fylle

1. Det fullnar a mål, det mi have skòre mæ konn i dag.
2. I fjår va dressen for stór'e, men i år fullnar Bóa 'an út.

check fullt

helst, temmeleg

'An æ fullt gó'e ti' spile. 'U æ fullt vé'.

check fullt gó'e

god, godt brukande

Einår va' fullt gó'e, men inkji nåkå meistari.

check fundéra

godt bygt på alle vis (td om hus; ikkje berre om grunnmuren)

Denné múren æ godt fundéra, 'an síg'e nóg inkji.

check funkjen

i godt hald, førlagd (ikkje så tjukk som strunkjen)

Tårål må hav' havt det for godt i det seiste, 'an hèv' vorte så funkjen.

close funni

fjorgammalt og turt finnegras som har visna på rot

I góe slåttu, som æ ivekvílde, kan der vèr' mykji funni.

check fure
image

furutre

Den furâ dèr hèv' nóg stae i hundrevís av år.

check fúre

forundeleg hending, merkeleg innfall, noko som er fælt

No mòge di inkji finne på nåkå fúru mæ eg æ úti!

close fúreleg (H)

fælsleg

close furelús

trekrypar

close fúreskap

fæl og til dels farleg ting eller påfunn

check furge

1. klemme / presse hardt ned i ein kasse, koffert o.l.
2. stappe i seg mat
Sjå også furgjen.

1. Eg hèv' furga så mykji néd i denné kofferten at 'an æ plent rund'e. Nò furga ' an seg néd i dei tronge langstivlan, men lat nå hav' 'an det.
2. 'An furga í seg itt 'an fekk gó'e mat'e.

close furge seg ti'

1. kle seg svært tjukt
2. klemme seg hardt saman, td. våt snø under ein slede e.l.

check furgjen

1. trong, ulageleg, tek mykje rom (bruka om klede om sko)
2. kjenne seg full av mat eller eller ha mykje luft i magen
Sjå også furge.

1. Det vart'e så furgji i skó mæ dei tykke sokkó. Eg æ så furgjen at eg fær mest'e 'kji gange.
2. Nò æ eg så furgjen at eg lýt barre setje meg!

check fúrte

verte sinna / sur og dreg seg bort

Yngjebjør va'fæl ti' fúrte fysst 'u tapa.

close fuskòr

rompeskar
Sjå også fu og fuball'e.

Fysst vatni renn'e né'ette fuskòrinn, då dapar móti.

check fusse

tilstand der ein står i stampe og ikkje kjem vidare

'U ussa i same fussunn å varte alli færig.

check fusse

bruke svært lang tid på td å stelle seg eller kome i gong med noko (meir negativt enn å usse)

'U fussa å tusta å kunna alli var' færig.

close fusselèg'e (V)

seinfør, sein i td arbeid

Det æ tunglegt å sjå sò tusselège fókk som 'an Aslak.

close fussen

ureinsleg, gå med ureine klede

close fustak

reim attom rova på hesten (del av hesteselen)

close futaske

rompetaske

check futurke

dotørk av ymse slag (td mose, avispapir, toalettpapir)

På heiinn æ det stundum vanskelegt å finne futurku.

close fý ulke!

fy!;uttrykk som ofte vert bruka når ein ser, kjenner eller smakar noko ein ikkje likar

close fý vorre!

fy!; uttrykk som ofte vert bruka når ein opplever noko ein ikkje likar

check fýast

1. fylgjast
Sjå også fýe.
2. ha fast fylgje

1. Sku mi fýast heim'tte av heiin?
2. Da fýgdest visst i fjår, Anne å Jón.

check fydd

fyll

Da ha sikkå fleire fyddi i jólinn, dei tvei sveikaddan hít'å Bygdelénæ.

check fydde
image

sengetøy laga av saueskinnsfellar med ulla på (sydde i hop, bruka som dyne i eldre tid, utan dynetrekk)

Mange vi' 'kji liggje fydde, for da tikje det kleiar så. Der æ mykji vermdi i a fydde haustudd på.

close fydde

fylle

close fydde seg opp

drikke seg full på alkohol

check fyddebassi

fyllefant, ein som er full og bråkar

I jólinn va' det mange fyddebassa ette vègó, da húva å båre sikkå.

close fyddemakari

person som sauma og maka fyddu

close fyddevas

"tullprat" i fylla (som ikkje er noko å lite på)
Sjå også drykkjevas.

close fyddingji

saueskinn (med ulla på)

check fýe

samling av tømmer i elv som fløytarane skulle få med seg vidare
Sjå også fýe fýunn.

Der va' a stór fýe mæ Halland. Fossekaran hav' kåme ti' Kallefoss mæ fýunn.

check fýe

fylgje
Sjå fýast.

Eg ska' fýe di ive vègjen.

check fýe fòrinn

gå etter "plogfòrí" og slette eller jamne jorda med ei rive (i kornåker)

Papa plǿgdi, å tvau-trjú menneskji fýgde fòrinn mæ ríve å finge opp úgrasi, som va' kvike, trauske å anna.

check fýe fýunn

uttrykk bruka om fossekarar som fylgjer tømmeret under fløyting i elva
Sjå også fýe.

Det va' unge, spræke å sterke kara som fýgde fýunn.

check fýe fýunn

uttrykk bruka om fossekarar som fylgjer tømmeret under fløyting i elva
Sjå også fýe.

Det va' unge, spræke å sterke kara som fýgde fýunn.

close fýe vègó

arbeide med vegvedlikehald på offentleg veg (i eldre tid)

Sigúrd hèv' fýgt vègó mest'e heile lívi sitt.

check fýi

fylgje, lang rekkje med menneske

Der kåm a langt fýi ette Bispevègjæ.

check fýisfókk

eit ektepar frå kvar av slekta til brur og brudgom og ein eller fleire bruresveinar som var frå brura si side (om lag same funksjon som forlovarar)
Sjå også brúresvein'e og brúrkåne.

Fýisfókk va' a nérskjylt ektepar å' brúgåmæ, å eit å' brúrinn, å brúresvein'e.

close fýismann'e

ektemannen til brurkåna

check fykl

1. litt snø i lufta
2. fint og lett materiale i lufta (td mjølstøv)

1. Det dreiv inkji, det va' barre nåkå fykl.
2. Det legg'e seg mjölfykl på víebjalkâ fysst an mèl'e.

check fykle

verte laus av vind (om snø eller anna som er lett og fyk i lufta, td blomemjøl)

Det blés og fykla nåkå líti inn i vègjen dèr mi gjinge.

check fyl

føl, opptil 1 års alder
Sjå også fylje, fòli, merr, grahest'e, jalk'e og annæringji.

A kått fyl æ fælt ti' å bakspenne.

close fyldig'e

bruka om merr som skal ha føl

check fylje

merreføl mellom 1 og 3 år

Nò æ fyljâ så stór at an kan bigjynde å temj' 'æ.

check fylje

når hesten (merra) får føl
Sjå også fyl.

Merrí fylja i nótt.

close fynd'e

vyrd (om folk)

'Er hèv' alli nòken gjårt slig grip som Jón; late fai sin liggje, slig fynd'e mann'e, å reise opp a narr ó' Sandnès sokn.

close fynde fókk

vyrnadsfolk

check fyndeleg (H)

person som utmerkjer seg positivt med utsjånad og veremåte (myndig)
Sjå også fyndelèg'e (V) og fyndi.

Svein æ den fyndelegasti av dei tvei.

check fyndelèg'e (V)

person som utmerkjer seg positivt med utsjånad og veremåte (myndig)
Sjå også fyndeleg (H) og fyndi.

Knút æ så fyndelège fysst 'an stend'e på talarstólæ.

close fyndi

usynleg makt
Sjå også fyndeleg (H) og fyndelèg'e (V).

check fyr

førti
Sjå også fyrtjúge.

Eg hève fyr vetrefóra saui, å då fær eg kansi sjauttí lomb ti' våræ.

check fyre

1. for
2. før

1. Det gjeng'e godt fyr' åkkå.
2. Eg må få gjårt det fyre jól.

close fyre enden

til slutt

Fyre enden vi' det sýne si kvæ som ha' rétt.

check fyre seg

gjere seg gjeldande

Tjóstóv æ så líti fyre seg at 'an líe trått úlut'e. Han æ så mykji fyre seg at han kjæm'e si nóg fram i verdinn.

check fyrebód

varsel om død
Sjå også bèrast fyri.

Skraml'e av líkkjistebórd på lǿunn hèv vurte høyrt som a fyrebód.

check fyrefadden

forfallen (om kroppen)

Eg såg ein på sauesjåæ som eg tótte va' så fyrefadden.

close fyregongsmann'e

1. ektefellen til brudgomen si eldste syster (han skulle vere den som opna døra for brudgomen, og liknande)
1. føregangsmann

check fyreklæ

forkle

Fyreklætti 'enni Gýró heng'e ti' turk på vondæ. A ermefyreklæ æ an kjól'e, mæ napping frå halsæ å néd.

close fyrelòge

oppgåve

"An held'e líti út itt det gjeld'e vande fyrelògu", sa Gunnår.

close fyremann'e

ein av forfedrane

check fyremòn'e

1. fordel, bate
2. forsprang

1. Gònil va' så fislí fysst 'u ville have nåkå fyremòn'e.
2. Brói fekk an fyremòn'e på vègj'e førr'ell dei hí rukke attí 'an.

close fyrenón

føremiddag
Sjå også nón og ettenón.

close fyresigjår'e

forseggjord

close fyresleng'e

dei to fyrste av dei fire linene i eit stev
Sjå også ettesleng'e.

close fyresveip'e

dei to fyrste linene i eit stev eller fyrste delen av ein slått

close fyrgje

tjukk kropp og mindre vakker utsjånad (om kvinne)

close fyrgjeleg (H)

tjukk og lite vakker (om kvinne)

check fýrhús

fyrstikkeske

Vi' du flí mi dèt fýrhúsi, eg vi' gjèr' 'å, eg æ så kulsen å saggjen i klæó.

check fyri

først

Kan 'kji dú gange fyri? "Det veit ingjen antel lykka æ fyri ell' etti", sa Haddvår.

check fyrom

framom, i førevegen

Den som æ undesett'e treng'e 'kji kåme si fyrom.

check fyrr'e/ førr'e

før
Sjå også førr' i tí'inn.

Fyrr'e va' eg allstǿtt ti' Býn å handla, no plag' eg helst'e ti' Evje.

check fýrstikkhús

fyrstikkøskje

Hèv' du enn tennari ell' a fýrstikkhús så eg fær gjèr' 'å?

close fyrtjúge

førti
Sjå også fyr.

close fýse

like, lyste, stunde / trå etter

Eg fýser 'kji ette mei'.
Sjå også adjektivet fýse.

close fýse mål

svært godt måltid
Sjå også fýsen og mål.

close fýsemat'e

god / fin mat; bruka berre i eintal
Sjå også fýse

Detti va' fýsemat'e; det æ lengji si' eg hèv' ète så godt.

close fýsen

god / fin, velsmakande
Sjå også verbet fýse, fýse mål og fýsemat'e.

close fýsn

bruka i uttrykket få fýsní av si; bruka berre i eintal

check fýsne

mindre hug etter noko ein tidlegare har hatt sterk hug til

Eg hèv' 'kji den fýsnâ leng'e, si' eg foråt meg så fælt av blautkake.

close fýsne etti

ha lyst på noko (helst bruka om mat)

close fýsnemål

svært godt og velsmakande måltid

close fysse

fosse

check fysst

når
Sjå også itt, dissom, visst og sjå / sétt nå.

Fysst mi hav' gjårt leksun, kunn' mi út å have det gama. Fysst røysekatten sýner seg, kæm'e det úveir.

close fysst skjérí nýs'e

svært tidleg om morgonen

I morgó ljóte mi reise fysst skjérí nýs'e.

close fysstedag

fyrstedag (1. joledagen, 1. påskedagen, 1. pinsedagen)

check fysstunda

i fyrste delen av (vert ikkje gradbøygt)

Eg ska' have færi fysstunda i agust.

close fystegåve

gåve som brura fekk av brudgomen før dei gifte seg

check fægje

gjere reint, pynte opp

I dag hav' mi fægja opp ti' jóle. Stògâ va' fægja opp sò virkeleg at det va' góslegt å kåme inn.

close fælast fyri

ha otte for

check fæle

1. ottast
2. undrast

1. Eg fæla for 'ó Bóa då 'an reiste ti' sjǿs.
2. Det va' snér eg fælti då eg såg ko mørkt det va'.
"Ko tí va' det?" "Ja, eg fæler, va' det 'kji i fjår?"

check fæl'e

1. flink
2. stygg
3. sterk

1. Han va' fæl'e ti' få det ti'! Hú æ fæl ti' løyp' 'å skjí!
2. Dèt va' an fæl'e bassi! Det va' nåkå fæle klæi 'an gjekk mæ.
3. Det va' an fæl'e vind'e i nótt.

close fæle av

verte redd

Då 'an såg bjynnen, fæltest 'an av.

check fæl'e ti'

1. flink til
2. gjere ofte
Sjå også fæl'e.

1. Hú æ fæl ti' saume klæi.
2. Dei æ fæle ti' farte. Han æ fæl'e ti' finne på addeslags moddu.

check fælskji

uhygge

Der fýgde slig fælskji mæ 'ó fysst 'an va' vónd'e.

check fælt

1. leitt, vondt, kraftig
2. forsterkande uttrykk

1. Dèt va' det fælaste eg hèv' høyrt! Det glama så fælt i smidjunn itt sméen natta på stéi.
2. Eg æ fælt úeinig'e mæ deg.

check fænåfadd

saueslakt
Sjå også fadd.

Eg hèv' trjú fænåfodd eg lýt lute å salte i dag.

close fænåmjåkk

mjølk av sau eller blanding av sau- og geitemjølk

Sóipå æ best'e mæ fænåmjåkk.

check fænår'e

flokk med sauer, samnamn på vaksne sauer, gimrar, verar og lam; bruka berre i eintal
Sjå også smòlogg, gjellsmòlogg og vetrongsmòlogg.

Fænåren gjeng'e rólegt nórdigjænom heievègjen.

close fænårknók'e

knok / lem av sau eller lam
Sjå også fænår'e.

check færd

1. fylgje
2. ferd

1. Der va sjauåtjúge hesta i færinn då Anlaug å Knút gjipte sikkå.
2. Det va' a long færd å reise ti' Amérika førr' i tí'inn.

close færde seg út

skaffe sg utstyr til ei ferd (førebu ei lang reise)

close fær'e

før, i god form

check fære seg at kvílunn

gjere seg klar til å gå til sengs

Nò lýt du fære deg at kvílunn, du kan 'kji vèr' oppi leng'e!

close fære seg ti'

gjere seg ferdig til å reise

close fære út

gjere ferdig (td ein snikkar som gjer ferdig eit rom)

close fære út

gjere ferdig (td ein snikkar som gjer ferdig eit rom)

check færelag

framferd

'U ha' så greitt a færelag.

check færelèg'e (V)

ser reiseklar ut

'An såg færelèg'e út dèr 'an stód mæ rjúpesekk'e å krykkje.

check færig'e

1. utmødd
2. ferdig, avslutta, fullført

1. 'An va' plent færig'e då 'an kåm opp at Skavlæ.
2. Æ du færig'e mæ leksó, Bóa?

check færug'e

1. frisk, i god stand
2. ferdig, klar til å reise

1. Æ Svein frísk'e å færug'e?
2. Gýró sér så færug út, 'u vi' visst avgari.

close fæsl

bandasje på sår

close fæsle

ha bandasje på sår

close førr' i tí'inn / fyrr' i tí'inn

før i tida
Sjå også førre.

check førr'ell / fyrr'ell

før enn, tidlegare enn
Somme seier "forr'ell".

Førr'ell eg ska' ète lýt eg sjóe mi nåkå kaffé.

check førri / fyrri

førre; vert ikkje gradbøygt

Eg trèga at eg selde den førri bílen eg ha', for dèt æ den besti eg hèv' havt.

check føykje

vind og snø i lufta
Sjå også verbet føykje, snjóføykje og føykjeimni.

Det va' slig føykje at eg såg 'kji snér ti' gange. Detti æ alli nåkå mot dei fæle føykjó 'er va' førr' i tí'inn.

close føykje

blåse med vinden
Sjå også substantivet føykje, snjóføykje og føykjeimni.

close føykjeimni

når snøen på bakken er så lett / laus at vinden får tak i han til å lage snjóføykje
Sjå også substantivet føykje, verbet føykje og snjóføykje.

Ette den seiste snjókjyngjen va' det nóg av føykjeimni.

check føykjelèg'e (V)

lett på foten og ha greie fakter når ein går (berre bruka om kvinner som går i stakk eller skjørt)

Borgjill va' så føykjelèg dèr 'u stuka attenat diskjæ.

check føykjemjødd

lett og fin snø (blæs i vinden og stryk over snøen)

Føykjemjøddí kan lage véne mynstr i snjóræ.

close føysingji

1. Ordet vert bruka om karar som har spesielt flotte klede på seg og viser flott framferd som folk legg merke til. Dei vil gjerne vise seg fram. Noko negativt.
2. person med noko for høge tankar om seg sjølv

check

1. få
2. skaffe

1. Du stǿgje deg, fyngje du 'an, å fyngje du 'an, tǿkje du 'an (gammal regle med konjunktiv-former av stande seg (stǿgje seg), få (fyngje) og take (tǿkje))
2. Vi' du âv å få mi nåkå kardús?

check

1. leggje linstrå i vatn for å få løyst opp fibrane
2. å tære av ver og vind
3. gå innpå, verte merkt av noko
Sjå også fådapi.

1. Kjellâ vare kadda Fådapen, så hèr mòge da hav' fådt líni førr' i tí'inn.
2. Vé'en ha' lègje så lengji úti at 'an va' fådd'e av veir å vind'e.
3. Det får inkji 'å 'ó.

close få av

greie å løyse / take av
Sjå også .

check få bèlen

få meir enn nok av
Sjå også bèl'e og stikkjast.

Eg fekk bèlen då eg varte så narra av dei agentæ, at eg kauper alli mei' av sovórne omreisandi seljara.

close få dage

få betalingsutsetjing

close få drengji / hav' drengji

få nattefrieri (for kvinner)
Sjå også dreng'e.

close få drykkjen

få vatn i munnen når ein td badar (ikkje farleg, men kan vere ubehageleg)

close få drykkji

få vatn inn i munnen og ned i lungene (slik at ein lyt kaste opp, når ein har dotte i vatn)

close få drykkji

få vatn inn i munnen og ned i lungene (slik at ein lyt kaste opp, når ein har dotte i vatn)

check få fat í

få tak i

Nò fekk eg endeleg fat i den gamle bókjí.

check få flú

1. få som fortent, få juling, tape i tevling, tape i ordstrid
2. verte fort oppbruka

1. "No fekk 'an flú!", sa Margjitt, då tjóven varte jaga ó' túnæ. "No fekk snjóren flú!", sa gófa då det sette inn mæ vermdi om våri.
2. Mamme sa: "No finge kakun mí flú!", da våre så góe.

close få frost í seg

slite med å få varmen att i kroppen (når ein td har vore for dårleg kledd, eller har drukke noko kaldt)

An fær létt frost í seg av kold mjåkk.

close få fyre si

få tanke om

check få fýsní av si

få nok av, noko ein ikkje greier etter å ha prøva
Sjå også fýsn.

Nò hèv' eg fengje fýsní av mi, eg vi' 'kji fleire gongu at bankjæ å spørje om lån. Eg fekk fýsní av mi, så dèt gjèr' eg alli mei'.

check få hogg

få ris / juling / straff
Sjå også hogg og dengje.

'An fekk hogg av fai sí.

check få í

få tak i

Eg æ inkji å få í i dag. Fær an í kasett leng'e?

check få í seg kvosst

ete kvasse ting (td spiker, jerntråd; om husdyr)

Blómerós hèv' fengje í seg kvosst, eg trúr mi ljóte hente dýrlækjen.

close få kjøyre seg

få sitje på med bil eller hest

close få líti nóg

"hadde venta noko meir"

check få nodrun

å få "dyreskjelven"

Det va' 'kji frítt 'an fekk nodrun då 'an såg den stóri dýrehópen kåm i mót 'ó.

check få órd for

verte omtala som

Hæge fekk órd for å vère flogrí.

close få små

føde barn

close få snasen í

få snusen i
Sjå også snas'e og snase.