Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på K: 1077 | Totalt: 13853 | nullstill
Forklåring Døme
check kabbe

myrde, drepe
Sjå også kabbe seg og <#3417#kåle.

Hèv' du 'kji kabba den vóndi hanen ennå?
check kabbe seg

1. drepe seg (sjølvmord)
2. omkome pga overanstrengelse
Sjå også kabbe, kåle og myre seg.

1. 'An ha' det tungt dei seiste årí, å kabba seg 'å endâ.
2. Eg sprang så ette' dei skjarre sauæ at eg tenkte eg kabba meg.

check kabrette (V) matvæte laga av mysa når ein yster; av sur, skumma mjølk. Ein kokar mysa til dess ostestoffet vert litt brunt og søtt; bruka berre i eintal. Sjå oppskrift i heftet "Gamle matoppskrifter og matskikkar frå Valle", utgjeve av Valle Bondekvinnelag.
Sjå også kabrettegraut'e,

An steller an deignull'e som an legg'e oppi grýtâ fysst an tykkar kabrette; dèt æ kabrettegraut'e.

close kabrettegraut'e

Matrett laga av kabrette og mjøl; bruka berre i eintal. Sjå oppskrift i heftet "gamle matoppskrifter og matskikkar frå Valle", utgjeve av Valle Bondekvinnelag.

check kabrettesleiv
image

sleiv til å røre i kabrettegryta med

An lýt rǿre i grýtunn mæ kabrettesleivinn, så det inkji sví'e.

check kadde

1. kalle
2. lokke på husdyr

1. Margjit å Torgrím kadda vèrestaen sikkå for Sóltún.
2. Hæge va' så gó' ti' kadde på kjýne.

check kadd'e

kall

Tór stelte an líten kadd'e for sòn sin híti bekkjæ.

check kadde opp'tt'e

Kalle oppatt (Gje born same namnet som andre i slekta.
I Valle og Hylestad har det mest vanlege vore å "reise opp'tte" besteforeldra. Eldste guten fekk same namn som farfaren, og andre guten fekk same namn som morfaren. Eldste jenta fekk same namn som farmora og andre jenta fekk same namn som mormora. Her er også forklåringa på at to brør stundom fekk same namn, og vart då som regel skilde som Stóre- og Lisle-. Tredje guten og jenta fekk gjerne same namn som oldeforeldra i same rekkjefylgja. Det var også vanleg å "reise opp'tte" syskjin til foreldra som hadde døydd unge).
Sjå også reise opp'tt'e, opp'ttereist'e og heite etti.

Da kadda opp'tt'e 'an Svein, som dǿe så allfor tí'leg.

close kaddefjøyr

skovl i kvinnekaddæ

close kaddeslòk

fører vatnet mot kvernkallen (Er det brattaste slòkji. Kor bratt terrenget er, avgjer kor mange og lange slòk ein treng. Ordet "kaddeslòk" vert bruka i samband med kvernhus)

check kaffé

kaffe; bruka berre i eintal

Eg kan alli bigjève mæ dei kafféæ.

check kaffébǿn (H)

kaffebønne
Sjå også kaffébø̀n (V), kaffékvinn, tró å trille, kaffémúrt'e og kaffébrenne.

Úbrende kaffébǿni æ kvíte.

check kaffébrenne
image

reiskap til å brenne kaffebønner i
Sjå også kaffébǿn (H), kaffébø̀n (V), kaffékvinn, tró å trille og kaffemúrt'e.

Førr' i tí'inn brende da kaffébǿnin i kaffébrennu.

check kaffébø̀n (V)
image

kaffebønne Sjå også kaffekvinn, tró å trille, kaffémúrt'e, kaffébrenne og kaffébǿn (H).

Úbrende kaffébø̀ni æ gråkvíte.

check kaffédeiren

sterk skjelv i kroppen etter å ha drukke for mykje kaffi; bruka berre i eintal bunden form
Sjå også deir'e.

Eg drakk så mange koppa kaffé at eg fekk kaffédeiren, å va' úlageleg lengji ett'å.

check kaffégalen

kaffitørst

Unde kríæ våre fókk jamt bådi kaffégalne å tóbakksgalne.

check kaffékasli

kaffekjele
Sjå også kasli.

Det æ gó'slegt mæ an sótutt'e kaffékasli.

check kaffékvinn
image

kaffekvern
Sjå også tró å trille, kaffémúrt'e, kaffébrenne, kaffébǿn og kaffébø̀n.

Hèv'male kaffé kaffékvinn?
check kaffémúrt'e
image

gamal reiskap til å male kaffibønner med
Sjå også kaffébrenne, kaffébǿn, kaffébø̀n, kaffékvinn og tró å trille.

Gýró sat kaffémúrtæ i fangjæ.

close kaffémåte

kaffimål

close kafféputt'e

"mælekopp" for kaffi
Sjå også putt'e.

check kafférús

1. bruka om nokre få personar på ein stutt tur med kaffi og kaker (V)
2. kaffikos heime (H)

1. A vént sundagsettenón hendte det mi reiste oppat Preststøyl å ha' kafférús.
2. Kunn di 'kji fýe mi heim'tt'e, så vi' mi hav' kafférús!

check kage

kikke

Anne kaga út glasi å ville sjå om kjýne ha' bròte sikkå út.

close kagehòl

kikhol

check kaire

karde (ull)
Sjå også kair'e.

Mamme sat å kaira i heile gjerkveld.
close kair'e
image

karde, reiskap til å karde ull med
Sjå også kaire.

check kairefyddi

ull som er grovkarda

Kairefyddí liggje flate i a korg.

check kakâo

kakao

Kakâoi i vermdeflaskunn mí hèv' kólna.

close kakke

1. dele opp i smått (i bitar)
2. blande td kald graut i mjølk

2. Eg èt'e kall'e graut'e i vorm mjåkk å kakkar grauten sund'e.

close kakkelomnsskrukk'e

røykbanen i ein etasjeomn (der det var spjøll, altså jernplate, som kunne dragast ut og skyvast inn for å regulere røykbanen. Skrukkjen var etasjen der røyken gjekk)

Hav spjølli inn i skrukkjen å sèt kaffékaslen 'pí!

check Kakkjisbók / Kakkjismussbók

Katekisme

I Kakkjismuss<->bókjinn måtte mi lære alt åttabók.

check kakl

1. noko ein ikkje får skikkeleg til
2. særmerkt lyd frå høner
Sjå også kakle og kaklen.

1. Det varte barre nåkå kakl dèt Jón gjåri, 'an fekk alli ti' nòkå ting.
2. Då rèven kåm innat hǿssehagâ, varte det i eitt kakl mæ hǿnó.

check kakle

1. ikkje få til noko ein prøvar på
Sjå også kaklen og kakl.
2. ruske med (td høy i usikkert tørkever, for å få det tørt)
3. lyd frå høne

1. Kò æ det du kaklar mæ; sjå ti' vare færig'e!
2. Nò hèv eg kakla mæ desse høyttæ i dagevís, men ennå æ det 'kji tjurrt, så det vare a dýrt fór!
3. Hǿnun kakle fysst da have vurpi.

check kaklen

person som ikkje får skikkeleg til det han vil
Sjå også kakle, kakl og hǿklen.

Tarjei va' sérs kaklen fysst 'an sille brúke iletrisk verktøy.

check kakleveir'e

bruka om person med dårleg handlag

Bjúg æ an kakleveir'e, 'an fær alli ti' nòkå ting.

check kaklomn'e

etasjeomn
Sjå også kaklomnskróne.

Kaklomnan hav' èt' opp mang' an brand'e.

check kaklomnskró

omnskråa, tett ved omnen; bruka berre i bunden form / dativ eintal
Sjå også kaklomn'e.

Det æ godt å sitje i kaklomnskróne itt an kjæm'e inn'tte fròsen.

close kakselèg'e (V)

skøyar, "spesiell" (ikkje negativt)

Haddvår æ så kakselèg'e, 'an finn'e allstǿtt på nåkå lǿglegt ell' rart.

close kaksen

løyen, morosam person
Sjå også lǿgleg (H) og lǿglèg'e (V).

check kaldbít'e

meisel til å dele ei jernstong med

Òlav sló på kaldbíten mæ enn tung'e håmåri så jinnstongjí varte déla greitt.

check kald'e

kald
Sjå også kald'e nedd'e.

"Eg æ så kold 'å hondó!", sa Yngjebjør. Eg æ ræd'e at det vare enn kald'e vetr'e i år.

check kald'e nedd'e

kald luft, kvass luft
Sjå også kald'e og nedd'e

'Er va' an kald'e nedd'e i kveld, det vare nóg kaldt i nótt. Eg lýt klæ meg godt i dag, for 'er æ enn kald'e nedd'e.

close kaldføykje

kald vind med snø

close kaldgraut'e

kaldgraut av ymse slag

check kaldgríne

lage seg i andlitet når det er kaldt
Sjå også kaldgrini.

Sigmund kaldgrein oppi hoppbakkâ mǿkedagskveldi då da gjåre sikkå sypti i dei minste Brokkebakkâ.

close kaldgríni

kaldt og noko trekk, svir i andletet, vert ikkje bøygt i kjønn, tal eller grader
Sjå også kaldgrine.

Kaldgríni å snjómørkt på heiinn æ inkji líkandi.

check kaldgrusti

kaldt og noko vind, vert ikkje bøygt i kjønn, tal eller grader

Det æ godt an skjerv'e kring halsen itt det æ kaldgrusti.

close kaldheiske

kaldmoe, frostrim

close kaldhæse

kaldgust

check kaldskleg

ser kaldt ut

D'æ kaldskleg å gange forotta skjerv'e i austørje å mótvind'e.

close kaldsklèg'e (H)

ser kaldt ut; t.d. om ein verestad eller om skinnseter i ein kald bil

check kaldslå

1. tynne ljåen under smiing utan oppvarming
2. blande kald væske med varm for å få opp temperaturen (mest bruka om væske som skal drikkast)

1. I stògesvòló stóge da å kaldslóge ljæne på a dengslesté.
2. Vatni æ så kaldt at du lýt kaldslå det førr'ell du drikk'e, hellis kan du vare krímsjúk, Titta!

close kaldvæte

vætetrekk under eller over jorda

check kalleg (V)

veldig, svært (forsterkande uttrykk)
Sjå også adverbet kalleg (H) og kallèg'e (V).

Det va' visst kalleg som da båre sikkå i bryddaupæ i Håptu.

close kalleg (H)

skummel, stygg
Sjå også kallèg'e (V), og adverbet kalleg (H).

Det va' a kalleg sýn mi mǿtte då mi kóme heim'tte, húsí ha' brunni.

check kalleg / kallegt / kallege (H)

1. skummelt, stygt
2. forsterkande uttrykk (noko svakare enn harleg)
Sjå også adverbet kalleg (V) og adjektivet kalleg (V).

1. D'æ kalleg hålt i dag.
2. D'æ kallege gama kjøyre skóter, seie Tarjei.

check kallèg'e (V)

skummel, stygg (forsterkande ord)
Sjå også adjektivet kalleg (H), og adverbet kalleg (V).

Åni æ kallèg'e itt 'an æ fudd'e. Hommfjødd æ kalleg bratt.
close kallegheit

fælt; forsterkande uttrykk

Det va' a kallegheit som da båre sikkå.

close kallegrad

kuldegrad

check kallrausta

røyst som ber godt, høyrest godt blant fleire som talar samtidig
Sjå også kvedd'e.

I Espetveit va' der mange kallrausta kara.

check kamb'e
image

1. kantbord i broderiet på setesdalsbunaden (både den mannlege og den kvinnelege)
2. kam

1. Kamban i løyesaumæ kunn' hav úlíke liti.
2. Eg plage have kamb'e i kverr ytrijakke.

close kammers

lite soverom innafor kjøkkenet

'U låg å sòv i kammersæ.

close kampe tòk

jamne tak, like sterke

check kampingji

likemann; jamne i makt eller storleik

Mi våre fíre kampinga frå Valle i hóp på Móæ.

check Kanâda

Canada

Góme ha' tvau syskjin som reiste ti' Kanâda å slóge sikkå néd dèr.

check kanél (H)

kanel
Sjå også kânél'e (V).

Vi' du flí mi kanéli, Bóa?

check kânél'e (V)

kanel
Sjå også kanél (H).

Èg brúkar allstǿtt kânél'e ti' rísgrautæ.

check kangse

"kaste på seg" på ein ugrei måte (særleg å vri og bøygje på hovudet til alle kantar)

Svein kangsa mæ hòvúdæ, å det såg út som 'an va' så svær'e.

check kangselèg'e (V)

uroleg med hovudet ("kastar på seg" på ein ugrei måte og vrir og bøygjer på hovudet til alle kantar)

Den mannen hèv' a kangselegt lag, 'an vare lagd'e merkji ti'.

check kaníne

kanin
Somme seier "kâníne".

Ungan på Sæstad ha' fjóra kanínu.

check kanne

kjennast ved (bruka om dyr, om mora vil kjennast ved avkomet sitt, og la det / dei suge morsmjølk)
Sjå også vite av og kanne innât.

Stóresau va' så gó'e ti' kanne lombí sí.

check kanne i hóp

vere kjærastar

Da kanna ihóp æ Gònil å Tårål.

close kanne innât

setje eit lam eller kje under ei anna mor
Sjå også kanne.

close kanne innât

setje eit lam eller kje under ei anna mor
Sjå også kanne.

check kanne njó (H)

vere kalvbeint
Sjå også kåvbeina og stabbeina.

Sòme æ filne i mjønnó, å kanne njó.

check kanne unde seg

la eit framandt lam suge morsmjølk og ta det til seg som sitt
Somme seier: "Kanne 'punde seg".

An slepp'e mykji stræv om an fær an sau'e ti' å kanne unde seg a moilaust lamb.

check kansi

kanskje

Mi mòge kansi setje det út ti' i morgó.

check kanting

broderi kring halsen på ei lusekufte

Krulla vare mykji brúka på kantingó i lúsetrøyó.

check kappast

tevle

Eg kappast an Òlav, å èg vann. Èg å systi kappast om å telje fórtast'e ti' hundre.

close kappfús'e

vere glad i å kappast / tevle
Sjå også kappast.

check kappgange

gå om kapp

Sku mi kappgange å sjå kvæ som kjæm'e fysst'e at Nórdibǿ?

check kapphoppe

tevle i lengdesprang eller skihopping

Gútungan tótte så gama kapphoppe.

check kapphopping

konkurranse i skihopping eller i hopping innan friidrott

Det va' jamt kapphopping i Jórisbakkâ då eg va' lítí.

check kappløype

kappast på ski (løyping, hopping)

Mi kappløypte jamt å samt då mi våre små.

check kara i ellæ

svært uroleg, sterk omsut for noko, nervøs for fare (også bruka om å ha vondt i kroppen, slik at ein ikkje kan vere i ro)
Sjå også kara og ellæ.

Det va' som 'u va' kara i ellæ mæ 'u tenkte på bonní som våre på heiinn i snjóstormæ."Eg sér du æ 'kji nåkå gó'e i dag". "Nei, det æ som eg ha' vòre kara i ellæ."

check kardús

rulletobakk; bruka berre i eintal

Kardús æ godt for den som æ ti'vånd'e. Æ der mykji tjø̀re i dessa kardúsæ?

check kardúsdås

dås til rulletobakk

'An ha' a kardusdås som ha' så vént a lòk.

close kareklæi

klede for vaksne menn; bruka berre i fleirtal
Sjå også karmannsklæi og klæi.

check karelé

høgre sida av midtgangen i kyrkja og andre forsamlingshus Sjå også kvendeléne.

Nò for tí'inn sitje inkji adde karan 'å karelénæ i kjørkjunn.

close karetrèv

trevet på "karesida" i kyrkja (på venstre side når ein går inn i kyrkja)

check karmann'e

mann, kar
Sjå også kvendmann'e (H).

Da våre seks karmenna ti' tekkje tòkâ.

check karmannrǿu

eldre uttrykk om samtale mellom menn om mannsrelaterte aktivitetar og interesser

Det varte mykje karmannrǿu fysst karan treftest å ha' tí' ti' rǿe.

check karmannsklæi

klede for vaksne menn; bruka berre i fleirtal
Sjå også kvendeklæi og klæi.

Yngjebjør va' nåkå sérs ti' saume greie å lagelège karmannsklæi.

close karmannskvendi

maskulin kvinne

check karmannsríve

stor rive (for karar; til å rake og kjembe med)

Karmannsrívun æ for tunge ti' breie mæ. Karan brúka a karmannríve ti' kjembe mæ, den va' stǿri 'ell kvenderívun.

close karmeis'e

mann, kar

check karsklèg'e (V)

karsleg (også bruka om maskulin kvinne)

Knút stó så karsklèg'e i dei nýe masjónsklæó.

check karsstykkji

krafttak (td lyfte tungt)

Det va' a karsstykkji å lypte desse steinæ.

close karstak

tungt tak (for ein sterk kar)

close karsverk

arbeidsstykke som få greier (tung og langvarig arbeidsinnsats)

check karte

1. hogge eller sage ned eit område med tre
2. hogge eller sage av greiner på tre

1. 'An karta nåkå rynninga oppi voddæ. Torgrím karta néd heile skógstykkji sitt i fjår vèt'e.
2. Tjógjei stód ottenat vé'eskjólæ å karta staur'e å stóppa.

close karte seg

dra ut alle tennene sine

check kartenagl'e (V)

tykk nagel på fot eller hand (når ein har mist naglen mange gonger etter skade eller neglesopp)
Sjå også nagl'e.

Góme hève kartenegla; det æ så úhǿgt å vóndt, 'u ríve da fysst 'u arbeier.

check kartenævr
image

never frå bjørkestamme som er flett ein gong før
Sjå også nævr og flette nævra.

A kartenævr æ inkji egna ti' å gjère 'å mæ.

check karve

1. skjere eller hakke i små bitar
2. sløse, utnytte dårleg (td tøy)

1. Vi' du reiske å karve opp sǿteplí, så ska' eg stelle ti' disær'e. Eg vi' karve desse småeplí for sauin.
2. 'U karva opp det dýre vallmåli så det varte mykji resti.

close karv'e

karve (plante)
Sjå også karvi.

check karvi

karve (krydder)
Sjå også karv'e.

Mange líke å have karvi i spaæ. Da brúka karvi n'i nåosten.

check kase

1. drage tømmerstokkane bort frå hogstplassen med hest og fram til støyteplassen eller omlastingsplassen
Sjå også kasedròg og kaseslodde.

Jø̀rund høgg'e, å Stein kasar.

check kasedròg (V)

hestereiskap, meiar med tverrtre og hakar, bruka til å dra i hop tømmerstokkar med
Sjå også dròg, kaseslodde og kase.

Det æ godt at kasedrògjí inkji æ så tung itt an ska' innat stokkó.

check kasen

1. trøytt, tom for krefter; vert ikkje gradbøygt
2. Fisk som vert liggjande daud i vatnet i fleire timar, vil kasne. Beina losnar frå kjøtet, dersom ein klemmer når ein reinskar fisken. Vert ikkje gradbøygt.
Sjå også kasne.

1. Nò æ eg så tròta å solten at eg æ plent kasen. 2. Det æ sòme som inkji vi' have kasen fisk'e.

check kaseslodde (H)
image

hestereiskap, meiar med tverrtre og hakar, bruka til å dra i hop tømmerstokkar med
Sjå også kasedròg og kase.

Det æ godt at kasesloddâ inkji æ så tung itt an ska' få innat stokkó.

check kaslelòk

kasserollelok
Sjå også kasli og kaffékasli.

Detti kaslelòkji æ for stórt ti' desse kaslâ!

check kasli

kjele, kasserolle
Sjå også kaffékasli.

Du lýt sjå ette' kaslâ, så inkji kafféi sý'e ivi. Kaslen va' glóheit'e.

check kasne

1.Fisk som vert liggjande daud i vatnet i fleire timar (sommarstid når vatnet er varmt), vil kasne. Då vert kjøtet blautt, og beina kjem ut på innsida når ein klemmer i samband med å reinske fisken.
2. verte heilt tom for krefter
Sjå også kasen.

1. Mi ljóte take opp nètí fyrr'ell mi ète bítåi, for disom mi vente ti' ettå, så vare det så lengji at fiskjen kan kasne.
2. Eg æ plent kasen ette dei harde túræ.

check kass'e

ryggbør
Sjå også moltekass'e og fiskekass'e.

Detti va' an tung'e kass'e, eg vare hengjehæra av 'ó. Eg slapp an kass'e då eg ha' bitala.

check kassett
image

kassett (musikk-kassett)

Det æ líti eg spilar kassett nò for tí'inn, det vare helst'e å laste néd musikk'e frå nètæ.

check kassi

kasse

Tårål stelte så grei'e an kassi.

check kast

1. 4 leivar med flatbraud (somme seier "braukast")
2. kast på td vaier eller hesjetråd (og anna)
3. steinkast

1. Ska' eg take inn tvau kost mæ brau?
2. Du må 'kji sveive inn mei', eg lýt fysst'e rétte på kostí! Fysst an sau'e ska' lembe å det æ kast på lambelègjæ, då lýt an have dýrelækjen.
3. Torgrím ha' dei lengste kostí mæ mi kappkasta.

check kast på lambelègji

kast på livmora til sau (utganga på livmora vert stengd rett før lamming)

Fysst an sau'e hèv' kast på lambelègji lyt an svint få an dýrelækji ti' hjelpe.

close kaste

1. abortere (helst bruka om kyr)
2. grave (td grøft eller grav)
3. kaste

1. Kjýrí kasta kåvæ i nótt.
2. me kasta op tvæ veito i Myrinn i dag.

close kaste bort

misse

check kaste håró

røyte; gjeld hest

Fysst våri kjæm'e, så kaste hestan håró.

close kaste ihóp

saume saman med kastesting

close kaste ivi

saume fast td ein fald på innsida av eit plagg

check kaste konni

bruke kasteskovlen til å "kaste konni" på låven (det tunge matkornet kom lengst, agnene kortast og lettkornet vart liggjande midt i mellom)

Da såte i låvâ å kasta konni attive hærí.

close kaste munk

eldre barneleik (utandørs)

close kaste opp reiní

spa ei brei fòr nedst i åkeren og kaste molda opp i åkeren

close kaste ǿri / kaste mynt

kaste på stikka (leik ute i det fri)

close kaste vóndt på

utøve trolldom for å skade einkvan

close kaste 'å

kaste trolldom på noko

check kastebýte

byte likt mot likt, utan mellomlegg

Sku mi kastebýte klokku? gamle bíla æ det vågeleg å kastebýte. Sòme kastebýtte gar'a i gamle dage.
close kastemaskjín

maskin med såld og vifte til å reinske korn medan ein treskte

close kasteplagg

stort og tykt hovudplagg for kvinner (raudt, med brodert kant rundt; roser på kanten)

Kasteplaggji æ 'kji brúka leng'e.

check kasteskóvl'e
image

trereiskap som vart bruka til å reinske treskt korn

Kasteskóvlen æ som a stór ause av tré, som an brúkar ti' å kaste det trekste konni attive hærí for å skjilje det tunge frå dei létte konnæ.

check katrandi líten

bitte liten
Sjå også katrandi seint.

Dèt va' a katrandi líti lamb!

check katrandi seint

svært seint
Sjå også katrandi líten.

Da gjinge katrandi seint.

close kattefarsýe

sylje med mønster som "far etter katten"

check kaun'e

byll, verkebyll
Sjå også kjøyne.

Tóne ha' så vónd' an kaun'e att'å halsæ.

check kaunsår'e

svært øm

Anne va' plent kaunsår då 'u ha' lègje allfor lengji å sóla seg.

check kaup

kjøp
Sjå også kaupe.

Dèr gjår' du a godt kaup, som fekk den véne kjistâ sò billig.

check kaupari

kjøpar

Der va' 'kji mange kaupara ti' dei garæ.

check kaupe

kjøpe
Sjå også kaup.

'U ville kaupe si an nýe bíl'e.

close kaupekake

kake som er kjøpt - ikkje heimelaga
Sjå også kaupe.

close kaupemat'e

mat som er kjøpt i butikk

check kaupestump'e

brød som er kjøpt på butikk
Sjå også kaupe og stump'e.

Det smaka kalleg godt mæ kaupestump'e førr'e, då eg va' líten.

close kaupmann'e

1. kjøpar
2. kjøpmann

1. Hèv' du fengje kaupmann'e ti' hestæ dí?

close kause

kjæle, kose med katten
Sjå også kausi.

'U sat å kausa så snilt mæ kattæ i fangjæ.

check kausi

1. hankatt
Sjå også kause.
2. storkar, kakse

1. "Gunnúv kausi" ha da som kjælenamn på kattæ.
2. Det va' ti' pass 'ó "Kausi"!

close kaut'e

stolt, kry

close kave

1. kave, streve
Sjå også i søkk å kav.
2. dukke under (i vatn)
Sjå også i kav.

2. Der va' så djúpt at eg kava.

check kavendi

veldig (forsterkande uttrykk)

'U song så kavendi vént. Dèt va' a kavendi gód blautkake.

check kâvére

gå god for, kausjonere

Ha' 'kji Åni kâvéra fyr' 'an, så ha' 'an mått frå garæ.

check kavtròta

svært trøytt, vert ikkje gradbøygt
Sjå også blindtròta (V), tròta og tròte.

Eg hèv' saga vé'e i heile dag, så nò æ eg kavtròta.

check ketsjupp

ketchup

Vi' du flí mi ketsjuppi?

check kiddi-kiddi / kitte-kitte

"kalle på geit"

Fysst mi kadda "kiddi-kiddi", kóme gjeitan røkkjandi.

check kiss, kiss, kiss!

"kalle på kalv"

"Kiss, kiss, kiss!", nò mòge di kåme så sku di få sutr!

check kissi

kalv
Sjå også kåv'e.

Du lýt brynne kissâ mæ' mjåkkjí æ vorm. Den lisli kissen hèv' dotte néd i a hòle.

check kjadr

mas, prat
Sjå også kjadre.

D'æ va' barre nåkå kjadr mæ 'enni Anlaug.

check kjadre

mase, prate for mykje
Sjå også kjadr.

Ko æ det du kjadrar etti, nò ljóte mi kåme i gong!

close kjafs

flokete, ustelt (om hår)

check kjafse

1. sakse, slå, skjere eller hogge på ein uvyrden og barnsleg måte som tek lang tid
2. ete på ein ufin måte (om menneske og dyr)

1. Dei tvei brǿan kjafsa å slóge, ljæne vår' helst'e skjemde.
2. Haddvår kjafsa å åt, 'an va' så solten.

close kjafselèg'e (V)

1. liten og veik person med lite kraft og makt
2. ustelt, oppfiltra
Sjå også tafselèg'e.

close kjafsen

oppsaksa, opphakka, tilsaksa, tilhakka

check kjakepúst'e

kinnskjegg

Tikje du det æ svært så stóre kjakepústa? Eg ha' tótt du ha' sillt raka av di kjakepústan.
check kjakji

1. kinn
2. underdelen av hovudet på eit slakt

1. Bóa ha' ískalde kjaka då 'an kåm inn'tt'e.
2. Ette reisdýrjaktinn lýt an livére inn kjakan av dýró.

check kjakk

"mykje tal med lite innhald"

Det æ tungt å høyre på kjakkji 'enni Gònil a heilt kveld.

close kjakke

mase, småkjekle, kritisere, stendig klage på ein annan person Sjå også kjakkjen.

Sòme moiri æ fæle ti' å kjakke på ungan. 'U gjåre 'kji kå kjakka på 'an allstǿtt.

check kjakkjen

person som er masete / fæl til å klage
Sjå også kjakke.

Èlí va' så kjakkjí at eg líkar inkji å vère i hóp æ. 'An æ så kjakkjen å úlílèg'e.

check kjamsle

1. ete så høglydt at det kan verte irriterande
2. tyggje noko som er seigt

1. Bóa kjamsla å åt så eg skjemdest fyr' .
2. Eg kjamsla lengji på den seige elgesteikjí.

check kjangle

småkrangle, gnåle om noko ofte

Turíd va' fæl ti' å kjangle.

check kjarr

1. lite område med mykje molter
2. småbuskar (td "víérkjarr", "dvergbjørkkjarr")

1. 'Er va' mykji molteblóm'e i desse kjarræ.
2. I kjorr mæ víér'e finn'e an tídt véne moltu.

close kjatr

skravl, mas

check kjatre

1. "barnespråk" (utydeleg tale hjå små born)
2. skravle
Somme seier "kjadre"
Sjå også kjatren.

1. Den lisli gúten kjatra å tala, men moirí ass svòra 'ó alli.
2. Dei tvæ systan kjatra så fælt at eg kunna alli vère der.

check kjatren

prate utan stans, mase

Små unga æ tídt kjatrne; da lære sikkå ti' tale.

check kjav

1. "forsamlingssurr"; bruka berre i eintal
2. plagsamt og irriterande preik
Sjå også tjave.

1. Det va' i eitt kjav inni mǿtesalæ, så an kunna 'kji nautt tale mæ dei néraste.
2. Det va' slig a kjav mæ dei ungó at eg måtte útom.

check kjave

tale mykje slik at det vert irriterande; helst bruka om born

Ungan kjava så fælt at dei vaksne finge alli rǿe.

close kjaven

Sjå også kjave.

check kjeddari

kjellar
Sjå også eplekjeddari, bakstrekjeddari, kjeddarlæm'e og kjeddartropp.

Det æ úhǿgt å inkji have kjeddari i húsó.

check kjeddarlæm'e

kjellarlem i golvet eller på utsida av huset
Sjå også eplekjeddari, bakstrekjeddari, kjeddari og kjeddartropp.

Det æ 'kji úfarleg å have kjeddarlæmen oppi.

check kjeddarsmòk

usmak i mat (etter å ha stått lenge i ein innestengd kjellar)

Maten hèv' slig a kjeddarsmòk at 'an snautt æ ètandi.

check kjeddartropp

kjellartrapp
Sjå også eplekjeddari, bakstrekjeddari, kjeddari og kjeddarlæm'e.

'An snåva å datt néd kjeddartroppí.

check kjedding

kjerring (eldre form)

Haddvår hèv' havt tvæ kjeddinga.

close kjeddingerís

dvergbjørk

close kjéepíne

stad der kjea vart sette om våren når dei vart skilde frå geitane (oftast på ei øy)

check kjeik'e

1. person som er noko meir enn rak i ryggen
2. person som vil vise seg / er stolt
Sjå også svær'e.

1. 'An va' sjúk'e a vike, men nò gjeng'e 'an líke kjeik'e. Ein som æ kjeik'e, sér sjellnare né' i grúsi 'ell ein som æ kruppen.
2. 'An gjekk der så kjeik'e. 'An kåm att'e líke kjeik'e.

check kjeikje si

få svei i ryggjen; bruka om dyr og folk (om dyr: ein gjer seg dermed klar til paring)

Kjýrí kjeikte si då stúten kåm. Å kjeikje si varte reikna for toskji, for då sýnte an at an va' svær'e.

close kjeikjekast

eit ofte vellukka "kast" i ryggtak

check kjeiknasa

oppstopparnase, vert ikkje gradbøygt

Den gúten va' kjeiknasa.

check kjeile

stikke ut eller fram

Fysst hòka kjeilar út, då æ an spahòka.

check kjeime

slå ut med armen / armane
Sjå også veivle og feipte.

Sòme kjeime så armó fysst da gange ette vègjæ.

check kjeime å slå

veifte med armane for å verje seg

'An kjeima å sló for å vanne seg for vafsó.

check kjeimeslå

svingslag

Der va' an drykkjebassi som kjeimesló så fælt, men 'an trefte alli nòken.

check kjeimespenne

sparke horisontalt

Tårål kjeimespente for å sýne ko svím'e 'an va'.

check kjeive

venstre hand
Sjå også kjeivhendt'e og kjeivedurr'e.

Tór brúka líke godt kjeivâ som vénehond.

check kjeivedurr'e

1. slag med venstre hand
2. keivhendt; negativt uttrykk, bruka om venstrehendte personar
Sjå også kjeive.

1. Eg fekk an dugelèg'e kjeivedurr'e.
2. Pass deg din kjeivedurr'e!

close kjeivhendt'e

venstrehendt, person som gjer ting best med venstre handa, vert ikkje gradbøygt
Sjå også kjeive.

check kjélingji

små husdyr (td sau)

Mi have fengje heim'tt'e av heiinn kverr kjélingjen.

check kjelke avgari

skunde seg av garde

Nò kjelka faisysti avgari. Da kjelka avgari mæ drykkjebassâ.

check kjelle
image

1. vasskjelde
2. farkvore kvinnfolk
Sjå også oppkóme.

1. I a gó' kjelle æ vatni kaldt om det så æ an heit'e sommårsdag'e.
2. Tóne va' a fæl kjelle.

check kjembe

mengde med turt høy, raka og klemt saman med riva slik at det vert fast og kan berast
Sjå også høystakk'e, stakkstad'e, stakksneis, murefót'e, stydje, krakji, vindverje, vindvevje, band, torve, býr,
og høyskóg.

Det va' vanleg mæ 4-5 kjembu i a býr.

close kjembe

1. å lage ei kjembe
2. lyfte framføtene høgt i ei "kjembe-rørsle" når ein spring (om hest)

check kjembe seg

kjemme håret sitt

Nò æ eg så flókutt at nò lýt eg kjembe meg.

check kjemberó

lag eller omgang med høy på høystakken (lagt i kjember)
Sjå også kjembe og .

Midjom kjemberóó lýt an leggje kraka så inkji høytti skrí'e út i frå sneisinn.

close kjemberòk

høy som ligg att på marka etter ei kjembe
Sjå også ròk.

close kjempestykkji

stort karsstykke

"Slagsmål å kjempestykkji drivest da mæ", sa Gunnår.

close kjeng'e

hake av metall eller tre (som bind saman)

close kjenne

1. kjenne at fisk bit på kroken
2. kjenne

1. Eg fiska heile kveldi, men kjende alli.

check kjennespak'e

flink til å kjenne att folk

Det æ 'kji adde som æ så kjennespak'e. Det æ iv'alt så kjennespòk æ.

close kjennskleg (H)

lett å kjenne att fordi ein har sett / høyrt den / det før
Sjå også kjennsklèg'e> (V) og adverbet kjennskleg.

check kjennsklèg'e (V)

lett attkjenneleg
Sjå også adjektivet kjennskleg og adverbet kjennskleg.

Eg hèv' 'kji sétt 'an på trædev år, men 'an va' kjennsklèg'e, endå så gåmål'e 'an hèv' vorti.

check kjennsklegt

særmerkt (lett å kjenne sidan det minner om noko)
Sjå også kjennsklèg'e (V) og adjektivet kjennskleg (H).

Det va' kjennsklegt å høyre sauebjøddu.

close kjeppsta'e

bruka om hest som er tung og vanskeleg å tøyme
Sjå også kjeppstrí'e.

close kjeppstrí'e

bruka om "stri" hest som dreg deg av garde sjølv om du prøvar å stanse hesten med taumane
Sjå også kjeppsta'e.

check kjepte

kjefte

Tóne va' så fæl ti' kjepte på ungan.

check kjept'e

1. kjeft
2. overførd tyding av forklåring 1 (td om sau)
3. flåkjefta person

1. Då 'an kåm att'e frå tannlækjæ, ha' 'an alli att'e a tonn i kjeptæ.
2. Augund såg alli an kjept'e då 'an va' av å leita ette sauó. Nò hav' mi fengje heim'tt'e kverr kjepten!
3. Den kjepten vi' eg inkji hav' mei' mæ å gjère!

close kjepteleg (H)

ugrei språkbruk

check kjèr

stort lagga trekjerald med øyro og lok, bruka til å lagre korn og mjøl og øl i, stod som regel i "buret"

Mýsan ha' naga hòl i mjø̀lkjèri.

check kjére seg

uttrykkje glede for noko (vere godt nøgd med eit resultat eller ein situasjon og syne dette med ord og fakter)
Sjå også kjèrelèg'e (V) og kjéreleg (H).

'U kjéra seg som a líti bån. 'An kjéra seg då 'an fortålde 'an ha' vunne i tipping.

close kjéreleg (H)

person som er koseleg, blid, smilande
Sjå også kjérelèg'e (V) og kjère si.

Det æ gama å vère i hóp kjèreleg fókk.

close kjérelèg'e (V)

person som er koseleg, blid, smilande
Sjå også kjéreleg (H) og kjère si.

Lisle - Knút æ allstǿtt så kjérelèg'e.

check kjèring

kjerring

Eg tikje gama å sitje mæ kjèringó å rǿe mæ da, mæ da bake brau. Ei slags kjèring æ a snikkarkjèring, hú stǿr oppunde fjø̀lí mæ eg hǿvlar.

close kjèringtonn

marimjelle

close kjerkje

1. sauesjukdom (sauen synest å vere heilt stiv i halsen og legg hovudet mot jorda og dauar)
2. hestesjukdom (sterk hoste)

tyding 2 IVH.

check kjerrehaus'e

navet i eit kjerrehjul

An lýt smørje kjerrehausan mæ feitt stundom.

check kjerresnæle

eike på kjerrehjul

Kjerresnælun slengje helst'e nòkå lause på desse kjerrehjúló.

close kjèrslòk

flatt lok på kjer

close kjerv'e

same tyding som lauvkjerv'e

close kjeske

ha lyst på
Sjå også kjeskjen.

close kjeskjen

når ein har lyst på
Sjå også kjeske.

close kjesle (H)

katten kjeslar
Sjå også yngje.

check kjeslingji

kattunge

Kjettâ yngde, å fekk fem kjeslinga.

close kjesse

lita byrd

check kjiggje

når geit / rådyr får kje

Gjeití kjiggjar úti.

check kjiggjing

kje-fødsel (geiter, rådyr)

Dei som have gjeita, plage helst'e have kjiggjing i januar.

check kjíke (V)

1. sjå i kikkert
Somme seier "kjikre".
2. kike, sjå

1. Då eg kjíka, såg eg der va' an stóre reissdýrhóp'e som låg å kvílti.
2. Knút kjíka på den nýe túptí som varte graví út.

check kjíker
image

kikkert (vanleg kikkert og kikkert bruka til nivellering)

Eg hèv' allstǿtt mæ mi kjíker fysst eg ska' på reissdýrjakt ell' leitar ette saui.

close kjíkjehósti

kikhoste

check kjíkre (H)

kikre (sjå i kikkert)

Sòme æ så nýsgjèruge at da plag' tídt kjíkre né'å vègjen.

close kjila bukk, kjila blakk, kjila líti nèvetakk

regle som vart bruka når ein kalla på kjea

check kjile

symje fort avgarde; om fisk

Såg du den fiskjen som kjila hítunde landstéi.

close kjilelèg'e (V)

straumlineforma (td fisk, fly og bil med liten luftmotstand)

check kjíletenne

sugegrøft med naturstein lagd som eit møne

An lýt hav' fast'e botn'e i veitunn itt an kjíletenner.

close kjíletennt'e

bruka om sugegrøft med naturstein lagd som eit møne

check kjinge

1. slå inn ein krampe (u-forma jernkrok)
2. spengje td ein omn
Sjå også kjingji.

1. I fjósæ åkkå hav' da kjinga ihóp tvei timrestokka.
2. An omn'e som ha' fengje an sprekk'e kunna da kjinge ihóp'tt'e.

check kjingji

1. smidd krampe
2. bøylane i ei revesaks
3. hake av metall eller tre (som bind saman)
Sjå også kjinge og spong.

1. Det stend'e nåkå kjinga i låvâ, dei hèv' eg smía sjav'e.
2. Rèven fekk kjingan rundt halsen då 'an beit i åtâ.
3. An kan brúke an kjingji ti' å halde innat annanné lytin i an sprekt'e omn'e.

check kjinkse

kaste med hovudet (om folk og hest)

Tòróv kjinksa då 'an vann ryggjetakji. Anlaug kjinksa fælt då 'u fekk att'e den filne reikneprǿvâ.

check kjinksen

kastande med hovudet (om folk og hest)

Borkjen kjinksa då 'an kåm inn i stadden å venta på høy, ette an har'e arbei'sdag'e.

check kjinn

1. planke innfeldt i lafta bygning ved dører og vindauger (dyrekjinn)
2. øksa skråkant i laftet i ein lafta bygning (kjinnslétte)

1. Kjinní halde stokkó i dynna å glòs i agji.
2. Sòme tikje d'æ vént mæ stóre kjinn i nòvó.

close kjinnebiti

nykinna smør på hardt flatbraud
Sjå også biti.

close kjinnefessi

regle eller ordlyd som skulle få rjomen til å verte til smør når ein kinna

check kjinnegjøys'e

gøys som kjem når ein tømer saupet ut av stampekinna etter at ein har samla opp smøret
Sjå også gjøys'e.

'U fekk kjinnegjøysen i andliti då 'u tǿmde út saupi.

close kjinnekross'e

kross i skiva nedst i kjinnestaven

check kjinnestav'e

staven og krossen til stavkinna
Sjå også stavkjinne, stampekjinne og sveivekjinne.

Den kjinnestaven hèv' èg brúka mang a gong.

check kjinnplagg

lite og utsauma tæpi eller plagg (smøyg eller krossting) som vert sveipt over herdane på reivbonn mest som eit sjal (går bakom nakken og litt over kinna ved øvste kanten)

Moírí sveipte kjinnplaggji kring hæran å hòvúi 'å dei lisle bånæ.

close kjinnslétte

lage "kinningar" på båe sider av eit hogg (lapt) når ein laftar eit hus

check kjippe ihóp

kippe saman, samle ihop
Sjå også kjippi og ljåkjippi.

Eg kjippar ihóp ljæne så da inkji sku nike né'å'nanné å vare skjemde.

check kjippi
image

knippe
Sjå også ljåkjippi og kjippe ihóp.

Vaktmeistaren hèv' jamt stóre kjippi mæ lykla. Eg hève mæ mi a kjippi mæ ljæ fysst eg ska' út'å teigjen.

check kjíse

myse

Koss æ detta du sit'e å kjíser, sér du filli?

check kjisle

kile
Sjå også kjislen ogkjislug'e .

Inkji kjisl meg, eg æ så kjislen!

close kjislen

kilen
Sjå også kjislug'e og kjisle.

Inkji kjisl meg, eg æ så kjislen!

check kjislug'e

kilen
Sjå også kjislen og kjisle.

Gró va' så kjislug unde fótó.

close kjissút!

noko ein seier når nokon nys

check kjiste
image

1. kiste, laga av tre
Sjå også kjistili og leddikk'e
2. likkiste
3. firkanta sylvdel på sylvbelte

1. Kjistâ va' så vént rósemåla.
2. Førr' i tí'inn gjåre da kjistun heimi.
3. Den eine kjistâ i sylvbeltæ 'enni Sigríd va' øyelagd.

close kjistebelti

brurebelte med "kister" av sylv; med forgylling

check kjistehekti

bruka til skospenne og gjúrehekti (av nysylv eller messing; for mann)

Eg hèv så véne nåkå kjistehekti på búna'skó mí.

check kjistelås'e

sylvhekte med botn; for menn og kvinner (i lúsetrøye og svårtestakkslínun)

Førr'e brúka kvendí kjistelås'e i svårtestakkslínunn.

close kjistestól'e

stol med eit rom under setet

check kjistetenne

sugegrøft med naturstein som er lagd med ei rad stein på kvar side og steinar som kviler på toppen av desse (småstein over desse "toppsteinane" og torv med graset vendt nedover, heilt på toppen)

Itt an ska' kjistetenne a veite, lýt an have lagelège steina.
check kjistili

1. lita kiste
2. pennalhus (H)
Sjå også kjiste og leddikk'e

1. 'U gjøymde breví i kjistilæ.
2. I kjistilæ hèv' eg fjuskelepp'e.

check kjittandi

fort; bruka om personar, helst born, som er raske til beins

'U sprang så kjittandi at fǿtan gjinge som trommestikku.

check kjǿkji

negativt påfunn

No lýt du slutte mæ dessa kjǿkjó dí! Ungan funne på nåkå fæle kjǿkji, da rulla sikkå rundt néd reiní, å ulka út klæí.

check kjól'e

1. frakk for menn
2. kjol

1. Tårål fekk si ný'e kjól'e ti' konformasjónæ.
2. Mamme sauma mi an ný'e kjól'e ti' jóle.

close kjólekar'e

vaksen mann med frakk

close kjǿlne skjí

ski med lite spenn i

close kjǿmd

noko som kjem; bruka berre i eintal
Sjå også vère i kjǿmdinn.

check kjǿmt

lett tilgjengeleg, greitt framkomeleg
Sjå også ukjǿmt.

Der æ kjǿmt å greitt å gange 'å Strondelénæ.

check kjǿre

rot

Dèt va' a fæl kjǿre du ha' stella ti' dèra!

check kjóse

velje

"Eg vi' kjóse mi den vénaste møyí i verdinn", æ der hoggje inn i steinen i Stórheddér i Bykle.

close kjót

bakarste delen av ljåen
Sjå også ljår'e og odd'e.

close kjótkruppen

bruka om ljå som er bøygd inn mot kjótet

close kjǿyregang'e

ferdsle etter vegen

check kjúke

hard sopp på lauvtre
Sjå også njóskekjúke.

Kjúkun kunn' vèr' snódige å sjå på.

check kjukle

klynke, ynke seg, gråte lågt og smått

Det va' syndlegt, 'u kjukla å grein så.

check kjukle å læ

uttrykket tyder at ein ikkje vil syne at ein ler

Dei tvei ungan såte i a kró å kjukla å lóge.

check kjuklingji

kylling

Å ète kjuklingji ska' vère så helsigt.

close kjúre

bry seg

Eg kjúrar alli om du gjère dèt. Kjúrar du om eg sveisar att'e dèt hòli?

check kjúrelaus'e

omsynslaus, vørdlaus; vert ikkje gradbøygt
Somme seier "gjúrelaus'e".

'An va' så kjúrelaus'e ti' danse å riste seg (Gamalt or Setesdal)

check kjúskne

høy og klede som turkar

Høytti hèv' kjúskna nòkå, så det vare vel tjurt ti' kveldæ.

close kjúsne

misse råskjen (om høy)

check kjydde

plukke alt av frukt eller bær ned frå busk eller tre i hagen

No ljóte mi kjydde aplan; det hève alt vòre frostnétte. Eg hèv' kjylt tvau ripsebèrtré.

check kjýhóp'e

kuflokk

Heile kjýhópen kåm inn'tt'å støylen, da våre så plaga av flygjæ.

check kjýklavi
image

halsklave til kubjølle

Kjýklavan våre jamt pynta mæ véne mynstri.

check kjykse

samanfiltra tråd eller leidning (td taugverk, fisketaum, fiskegarn, hyssing, skøyteleidning)

Denne kjyksâ snǿri fær eg alli rétte. Ungan låge i ei kjykse, da dutte i ein haug'e.

check kjyl'e

kulde, kuldeperiode

I vèt'e hèv' det inkji naua mæ kjylæ.

check kjylen spring'e

når det vert slutt på ein kuldeperiode
Somme seier "kjylen æ sprengd'e".
Sjå også kjyl'e og springe.

Mæ same eg kåm út i dag tídleg kjende eg at kjylen ha sprungji. Kjylen kjæm'e ti' springe.

close kjýli

klump, svulst

check kjylje

brenne kol

Sméen ha' øydt opp kòli, så 'an laut ti' å kjylje att'e.

close kjýlje å elle

fyre kraftig i omnen

Du må 'kji kjylje å elle så mi ljóte rýme!

check kjyltre

"forklefang", "kjolefang", "stakkefang"

Fysst mi munkast mæ mi våre små, ha' mi steinan oppi kjyltrunn. Eg hèv' så snilt a bån oppi kjyltrunn.

close kjyml

lite "emne" ute i naturen som ein kan bruke til eitt eller anna; bruka berre i eintal

check kjympe seg

1. vere vrang, ikkje ville lyde
2. utfordre til slagsmål
Sjå også kjympen.

1. 'An kjympa seg, å neikta å gjère som eg sa. Kåvan kjympa sikkå då mi sille ti' støyls.
2. Åni kjympa seg, men det varte inkji slagsmål.

check kjympen

kjempar imot, vil ikkje lyde, ugrei, person som vil krangle og slåast.
Sjå også kjympe seg.

'An va så fudd'e å kjympen at mi lute vère tvei for å få 'an út.

check kjýmukke

kukake

Det låg a kjýmukke innmæ heddâ.

check kjyng'e

nysnø; mykje på ein gong

Det kåm an kjyng'e i nótt. Drív'e det det sommårmål, ska' det kåme sjau kjyngji fyre våri.

close kjynnehús

frøhus i eple

check kjynnemesskjyng'e

fastelavnsrida (Kyndelsmesse er 2. februar)

An tar' alli tvile; kjynnemesskjyngjen kjæm'e kverrt år!

close Kjynnemessrí

ei tid kring Kyndelsmesse (2. februar) då det ofte var uver

check kjýnæpe

fornepe (turnips)

Kjýnæpun vakse fórt å gjève stór avling. Da gåve mykji kjýnæpu for búskapen førr' i tí'inn.

check kjýr

ku

Kjýrí va' brondutt. Da have sérs véne kjý i Heimigâ'. Karan kóme leiandi mæ kjýrinn 'enni Gró, den einaste 'u ha'.

check kjýrkåv'e

kukalv
Sjå også kjýr, kåv'e og stútkåv'e.

Det va' godt at Vénerós fekk an kjýrkåv'e denne gongjí, den vi' mi leggje 'å.

close kjýrlag

gammalt mål på ei viss jordvidd eller eit visst jordverde

check kjýsleikje

vikar i hårgarden over tinningane (mest berre bruka i fleirtal)

'An hève så stóre kjýsleikju; 'an fère ti' å snøyast frammati.

check kjyssebèr

kirsebær

Trastan æ kallège ti' å take kjyssebèrí om hausti.

check kjýte

framheving av seg sjølv med sterke ord

Dèr drykkjebassan samlast kunna an høyre mange kjýtu.

check kjýte

1. kyte (invitere til slåsskamp, skryte av seg sjølv)
2. skryte, rose

1. Aslak kjeima å kjýtti så fókk vorte mest'e ræde.
2. Da kjýtte av dei góe lefsó.

close kjýte fríkar'e

utfordre nokon til td slåsting

check kjývi (H)

halvstor fisk, omlag 15 - 25 cm lang
Sjå også fisklingji, kót, kjývingji, mikkjålskót og skark'e.

Eg fekk 'kji ko trjú kjývi i dag, så eg va' inkji fornǿgd'e.

check kjývingji (V)

halvstor fisk, omlag 15 - 25 cm lang
Sjå også fisklingji, kót, kjývi, mikkjålskót og skark'e.

Mi finge inkji stóre fiska, barre kjývinga.

check kjýværd

verdet av ei ku

I gåmó tíd varte verdíen av garó reikna i kjýværd.

check kjæ'i

td erteband av sylv (laga av halvrund sylvtråd, rulla på ein tein, glødd og saga opp. Hekta saman før ein spanar eller strekkjer det opp og loddar).
Sjå også snórelekkji.

Kjæ'i mitt æ så oksidéra nò at eg lýt blenkje det opp'tt'e.

check kjækta

bortskjemd
Sjå også substantivet kjæktepòsi og adverbet oppkjækta.

Såvi va' så kjækta av moi sí at det va' plent leitt å sjå på.

close kjækte

gjøle, skjemme bort (bruka om born)

Gúten varte kjækta mæ.

close kjækteleg (H)

bortskjemd

check kjæktepòsi

Bortskjemd; bruka om born (i eldre tid også om dyr). Vaksne folk har som regel "vakse av seg" kjækteposen.
Sjå også adverba kjækta og oppkjækta.

Det va' enn kjæktepósi den ungjen, eg æ i alle fall glad'e at 'an inkji æ min.

close kjælfís'e

person som toler lite av kulde, motgang

check kjære seg

1. klage over
2. uroe seg

1. "Eg kan alli kjære meg at du vi' sossa". 'U kåm å kjære seg for verkjæ.
2. Du tar alli kjære deg om du må gange eisemadd'e hèra.

check kjære seg

1. klage over
2. uroe seg

1. "Eg kan alli kjære meg at du vi' sossa". 'U kåm å kjære seg for verkjæ.
2. Du tar alli kjære deg om du må gange eisemadd'e hèra.

close kjæse

bruke kjæsi i mjølk for å få ost

check kjæsekopp'e

trekopp til å ha kjæsen i

Kjæsen ligg'e 'pi kjæsekoppæ.

close kjæseost'e

ost laga med kjæsi eller osteløype

check kjæsi

løypemagen / vístrí til slakta spekalv (Dei la inn i "kjæsen" den osten som var i kalvemagen. Vart bruka i ysting i staden for osteløype. Vart oftast bruka omatt heile sommaren).

Da brúka kjæsi fysst da yste kvítost'e.

check kjæte si

hoppe og sprette eller leike seg (mest bruka om dyr)
Sjå også kjæti, slå si opp kjæti og kåt'e.

Lombí plage kjæte sikkå fælt om våró.

close kjætekast

hopp og sprett som er gjort i kjæte og livsglede

close kjætesprang

"hopp og sprang" (td når dyra slepp ut om våren)

check kjæti

hopp og sprett (bruka helst om dyr)
Sjå også kjæte si og slå si opp kjæti.

Kjýne kunne av å ti' slå si opp kjæti.

close kjæve

når dyr får kalv, bruka om alle dyr der ein kallar avkomet for kalv, mest bruka om reinsdyr og elg
Sjå også kåme ti'.

Reissdýrí kjæve i april / mai.

close kjæving

kalving (reinsdyr)

check kjøltebeist

beist (td storfe, sau og geit) som haltar

Mi ljóte passe godt på desse tvau kjøltebeistí så da inkji meie sikkå fysst da gange i úkviddæ.

check kjørkje
image

kyrkje
Mange seier kjyrkje.
Sjå også kjørkjefókk, kjørkjegar'e, kjørkjetjell og kjørkjetæpi.

Om sundagjen vi' eg ti' kjørkjunn.

close kjørkjebók

salmebok

check kjørkjefókk

folk som er i kyrkja i dag (eller på veg til-, eller har vore i kyrkja på messe i dag; ordet vert berre bruka i eintal)
Mange seier kjyrkjefókk.
Sjå også kjørkje og fókk.

Nò sér eg kjørkjefókkji reiser heim'tte.

check kjørkjegar'e

kyrkjegard
Mange seier "kjyrkjegar'e".
Sjå også kjørkje.

I Valle æ der mange véne bjørka kring kjørkjegaren.

check kjørkjeklæi

finklær

Skó' alli jentâ i kjørkjeklæi, å alli slåttâ i sóleglæi...(stevline)

check kjørkjetjell

vove teppe til å ha over herdane i kjøleg ver, berre bruka til setesdals<->kvinne<->bunaden, og tidlegare berre bruka i kyrkja
Mange seier kjyrkjetjell.
Sjå også kjørkjetæpi, heimetjell, kvíletjell, býtjell, tevlingetjell, tjell og kjørkje.

'U sveipte kjørkjetjelli rundt seg.

check kjørkjetæpi

til same bruk som kjørkjetjell, men med finare mønster i vevnaden
Mange seier kjyrkjetæpi.
Sjå også kjørkjetjell og kjørkje.

Unde a messe, fysst kvendí gange daleklædde, kan du sjå bådi kjørkjetjell å kjørkjetæpi.

close kjøsslèm'e

lem av eit slakta dyr

check kjøssteik

Kjøtsteik. Salta, røykt og turka sauekjøt av sidestykka, skore opp langs ribbeina og steikt på glør.
Sjå også sodd'e å kjøssteik og glósteik.

Èg tikje kjøssteikjí æ best'e fysst 'u æ nòkå solt.

check kjø̀te seg

skyte dyr (når ein greier å skyte dyr når ein er på jakt)

Jaktaran sa da vill' av å kjø̀te sikkå, fysst da sille på reissdýrjakt.

check kjø̀teirikji

kjøtmeis

Der sat mange kjø̀teirika i aplâ.

check kjøtfadd

slakteskrott

Da våre på jakt å kóme heim'tt'e mæ a heilt kjøtfadd av an bjynn'e.

check kjøtròs

inste laget på eit dyreskinn (bruka i samband med slakting og reiing av skinn); bruka berre i eintal

An plage brúke enn røkkjespa'i ti' å take kjøtròsi av skjinnæ førr'ell an vi' garve det.

check kjø̀tskjæ

kjøtslintrer

Kjø̀tskjæ hèv' eg n'i rullepýssun.

close kjøtspikkji

kjøtmeis

check kjøyne

kvise
Sjå også kaun'e.

Tóne fekk så stygg a kjøyne midt 'å nòsinn.

check kjøyrari

hestekøyrar, skuterkøyrar

Der kåm a long røkkje mæ kjøyrara ette vègjæ.

check kjøyre

køyre

Då da våre úti å kjøyri i dei véne veiræ, kåm der lufsandi an elg'e ive vègjen. Sku' mi 'kji út å kjøyre, no si 'er æ så vént veir?

check kjøyre bjalka

køyre barka tømmer med hest

Ånund kjøyre bjalka kverr vetr'e.

check kjøyre bjalka

køyre barka tømmer med hest

Ånund kjøyre bjalka kverr vetr'e.

check kjøyre for / kjøyre fyri

vere privatsjåfør for (uttrykk bruka i samband med at eigaren av bilen sit i passasjersetet og drikk alkohol)

Eg vi' alli kjøyre for dei galningan mei'! Kvæ va' det dú kjøyre fyri i gjerkveld?

check kjøyre i ísi

dette gjennom isen med hest og slede / snøskoter (uttrykket er ubunden dativ)

Jón kjøyre i ísi út'å fjóræ, å hesten drukna. Sólveig kjøyre i ísi dei spillnýe skóteræ sí.

close kjøyre på skramlæ

køyre heim høy eller ved om hausten (så snart jorda var nok klaka, før snøen kom)

check kjøyre útivi

køyre utfor vegen

'An kjøyre útivi, å bílen trilla rundt tvæ vendu.

close kjøyrelǿtropp

løetrapp / låvebru
Sjå også lǿetropp og kjøyretropp.

Mange kjøyrelǿtroppi våre kalleg bratte.

close kjøyretropp

løetrapp / låvebru
Sjå også lǿetropp og kjøyrelǿtropp.

Mange kjøyretroppi våre kalleg bratte.

check kjåkkeband

bandet som ein dreg kjelken etter
Sjå også kjåkkji.

"'U æ nå mægjètí, húsmannskuptâ,
mæ hòl på hòl, og sund'e, skjortâ.
Men eg ska' seie koss dèt bèr' ti':
det æ kjåkkebandi som vell'e dèt!" (stev).

check kjåkkji

kjelke
Sjå også kjåkkeband, dragkjåkkji og bomre.

Det æ gama for ungan å løype på kjåkkji.

check klabbe

1. klistre
2. klabbe (ofte bruka om snø som heng fast under skia)

1. Inkji klabb adde dessa klabbemerkjí på skåpdynní dí, Bóa!
2. Skjíne mí klabbe så fælt, Papa!

check klabbedas

helst ubrukeleg ting

Eg æ leid'e klabbedasi det vare mæ dei billige å filne gognó.

close klabbefǿri

føre som gjer at snø klistrar seg fast under ski

check klabbemerkji

klistremerke

Jentun plage jamt setje klabbemerkji på bǿkan sikkå.

close klabben

klønete, ha dårleg handlag

close klafse

"søle" med mat, ete med kraftig "slafselyd"

Små unga líke å klafse mæ matæ.

close klaka

frosen
Sjå også klakji, klake og honnklaka.

'An stó' der plent som 'an va' klaka.

close klake

fryse, gjennomfryse, om daude ting

Eg trúr det kjæm'e ti' klake i nótt.

check klakji

klake; bruka berre i eintal
Sjå også klaka og klake.

D'æ leitt mæ dei klakâ fysst an ska' spa'. D'æ klakji i jórdinn ennå.

close klakke

banke med flat hand (td ei potetkake)

Ungan klakka út eplekakun.

check klamp'e

klump

Eg hèv' an stór'e klamp'e att'å ryggjæ.

check klampeskór'e

hestesko, det slaget som vert bruka om sommaren
Sjå også grevskór'e og hesskór'e.

Det slít'e fórtaste út klampeskóne, for dei brúkar an om sommåri.

check klamren

1. vanskeleg framkomeleg terreng
2. problem med å få ete

1. Der æ klamri å kåme forbí Klomrí. 'Å Úrelénæ æ så klamri å kåme fram.
2. Hesten æ så klamren ti' ète.

close klanke

klatre; t.d. i telefonstolpe eller ribbevegg

close klank'e

hard klump (helst bruka om isklump, men òg om lort; "lórteklank'e")

close klanke si

1. klatre bortover ei tregrein eller eit taug
2. klatre oppetter eit tre eller ein stolpe

1. 'An klanka si i a taug frå a tré å hít 'å tòkâ.
2. Mi klanka åkkå opp an timrevegg'e i lǿunn.

check klass

kliss
Sjå også klasse og klassen.

D'æ nåkå klass å slyngje håning.

check klasse

grise
Sjå også klass og klassen.

Du må 'kji klasse sossa mæ matæ!

check klassen

griseleg
Sjå også klass og klasse.

Eg lýt två meg, eg æ så klassí 'å hondó.

check klatr

urein tale (om vaksne som ikkje talar reint)

Eg skjø̀na alli ko 'u sa, det va' barre nåkå klatr.

check klatre

tale ureint (gjeld born som er så små at dei ikkje kan tale reint; katt = "tatt")

Gývi klatra så lengji, men nò talar 'u reint. Adde syskjiní klatra då da våre små.

close klatr'e

vaksen person med urein tale

An klatr'e kan inkji seie adde ljóan rétt.

close klattegjeld

gjeld ulike stader (mange småsummar)

check klauv

jernbussegrunnskjítti der kvernkallen sviv på ein jernbolt

Ette at mi rive det gamle kvinn'úsi, hèv' eg passa på klauví, grunnpíkjen å det hitt som høyre ti' kvinnekaddæ.

close klauvgny'e

fæl level frå klauvene til reinsdyra

close klauvhalt'e

dyr som haltar utan å ha synleg skade på foten; vert ikkje gradbøygt

close klauvlé'e

nedste leden på foten på eit hovdyr

close klauvmakk'e

hudfald mellom klauvene (på hest; mest berre bruka i bunden form eintal)

Klauvmakkjen æ fudd'e av hår.

check klauvmoir

ein kjertel mellom klauvene

Klauvmoirí kan 'an inkji ète, så den lýt 'an skjère út fysst 'an hèv' svie fǿtan og drègje av klauvin.

close klauvreisylv

sylv etter sylvsmedane frå Klauvrei (Birtedalen)

check klauvstæle

kile stålet inn i jarnet når ein smir

Øksa å níva ljóte klauvstælast.

check klauvstælingji

stålkniv med jern på båe sider av jernet (stålet smia ein i jernet)

Òlâv Jónson hèv' smía mange klauvstælinga.

close klavedrage

å merkje av, lage jamnbreitt

check klavedrègjen

klave som ein dreg over stokken (truleg av jern; så stokken skal ha same form i heile lengda)

Stokkan i loptæ æ bå' magetægde å klavedregne.

check klavi

lite rom innafor forstoga bruka til mjølkestell

Syrhókkan stande úti klavâ.

close kledetvått'e

klesvask

check kledren

usmak på mjølkeprodukt; kan også vere klebrig eller seigt

Osten va' 'kji gó'e, 'an va' kledren. Eg tótte mjåkkjí va' kledrí.

check kleggjeklýsse

spyttliknande klyse på grasstrå (laga av insekt)

"Der æ sikkert a meining mæ kleggjeklýssó au", sa Tóne.

check kleie

klø
Sjå også klå og klåi.

'An kleia så 'an fekk inkji sòve.

close kleimen

rå luft, skodde (som legg seg på hud og klede)

close kleiss

gjørme, kliss (noko som hengjer seg fast)

close kleisse

søle

check kleissen

seig, klissete

Karamella æ kleisne.

close kleiv

bratt bakke

check klekk'e

1. grornæm jord
2. ikkje utvakse gras som er vanskeleg eller seigt å turke (og vanskeleg å slå)
3. sprø, ung (td rabarbra)

1. "Sò klekk a jórd gjèv'e gó' grǿe".
2. Det klekke grasi æ næringsríkt for búskapen.
3. Rabarbrai æ klekk'e fyre jónsok.

check klemre seg

skade seg ved klemming; oftast fingrane

Spilemannen spila helst'e kleint, avdí 'an ha' klemra seg gjårførridagjen.

close klemstr

trong plass (td mellom steinar eller bygningar)

check klemstri

1. innsnevring i terrenget
2. inneklemd plass

1. 'Å Strondinn æ a leitt klemstri i støylsvègjæ, så der æ trongt å kåme mæ hest' å klyv.
2. Der æ an fillen húseplass'e i Røysó, det æ mest'e som a klemstri.

check kleppbròt (V)
image

handreiskap med hake i (bruka til å flytje tømmer med)
Same som hakebròt(H).
Sjå også hakji og bròt.

Kleppbròti lýt vère så sterkt at det tòler å brjóte hardt mæ det.

close klettast

skjemme / gjeve sneiord til kvarandre
Sjå også klette.

Gunnår å Tór våre fæle ti' å klettast, da tóttest alli kunne vère sams.

check klette

1. gjeve sneiord
Sjå også klettast
2. bruka i uttrykket ko kletter dèt; bruka berre i presens eintal

1. Hú lýt klette fókk ti' kòr 'u kjæm'e.

close kletting

håning, skjemming

check klíne

smøre smør på bløytte lefser

Jólelefsun vorte allstǿtt klínte jólepdagjen.

close kling'e

ferdig klinte lefser; bruka berre i eintal
Sjå også klingsbiti, skjerpekling'e og smø̀rkling'e.

Klingjen måtte vère feit'e sill' 'an vère gó'e.

close klingsbiti

Ein del av klingen (som ein riv av).
Sjå også kling'e og biti.

Det æ godt mæ fisk'e i klingsbitâ.

check klinke
image

dørklinke, til å opne/stengje ei dør, laga av jern.

'U høyre det tók i klinkâ.

close klíve

klatre

close kló

1. del av broderiet i setesdalsbunaden, både den mannlege og den kvinnelege
2. klo (dyreklo)

close klóklèg'e (V)

bruka om born eller ungdom som ser ut til å verte klok eller ter seg klokt

Gúten såg så klóklèg'e út.

check klomr

1. trong og ulendt del av veg
2. stor stein med kvasse nibber ved veg

1. Mæ klomrí renn'e Klamrebekkjen.
2. Klomrí haddar si útive vègjen.

close klǿnt

trongt

check klóti

klode, jordklode

'Er æ mange klóta i sólsýstémæ åkkå.

check kludr'e

person som er lite flink med hendene

An kan 'kji have an kludr'e ti' reprére bíla.

close kludre det ti'

rote til (td ein plan eller eit arbeid)

check kludren

uhag, lite flink med hendene

Den mei kludrni av brǿó måtte da allstǿtt passe på så 'an inkji skamfǿre seg.

check klukk'e

rugeferdig høne

An kan høyre på kaklingjinn fysst hǿnâ æ klukk.

check klukt

kluft, todelt grein på tre
Sjå også rjúpesnòre, bròm, gar'e, streng'e og snòrelíne.

Kluktí sting'e an godt néd' i snjóren. Toglesnòrâ heng'e i kluktinn.

close klundr'e

person med dårleg handlag i arbeid

close klundreleg (H)

dårleg handlag i arbeid

check klung'e

kongro, edderkopp
Sjå også klungenèt.

Dei gamle sa at det va' úlykke å drèpe enn klung'e.

check klungenèt

kongrospinn, spindelvev
Sjå også klung'e.

Mýhankjen varte hangandi i klungenètæ. Der va' så mykji klungenèt i krǿ, at det måtte vère lengji si' der va' tvègji.
close kluns'e

1. ein trestokk e.l. som har ein tjukkare del i eine enden eller har ein tjukkare del eller klump ein stad
2. seiemåte om mindre del som ein ofte ikkje nøyaktig veit kva heiter; t.d. straum<->forsynings<->boks til PC

close klurr'e

person som ikkje er flink til praktisk arbeid
Sjå også trénèvi)

close klurren

klønete (ha vanskeleg for å få noko til; om lag same tyding som tvoglen)

check klykkje (V)

å stramme opp klyva over ryggjen på hesten slik at ho ikkje ligg inn mot kroppen og gnagar (det er ein fordel å vere ein person på kvar side til å lyfte litt på klyvmeisane når ein strammar tauget)
Sjå også klykkjeband

Det va' viktig å klykkje passeleg mykji, så klyví låg stǿtt å lageleg.

close klykkje fóten

kvile den eine foten ved å lyfte han opp og halde han slik medan han kviler (om hest)

check klykkje kjembâ

når ein lagar ei kjembe brukar ein riva til å klemme ho godt saman med og brukar eine handa til å dra "kjemba" opp frå marka på midten

An klykkjer kjembun fysst an steller si a høybýr'. Eg klykkjer kjembâ å legg' æ på býretògji.

close klykkjeband (V)

tauget som vert bunde /stramma frå klyvmeis til klyvmeis (nedre / ytre kant) for å halde klyvmeisane ut frå sida på hesten / slik at klyvmeisane ikkje klemmere så mykje mot sidene på hesten.
Klykkjebandet er 2-dela der dei heng fast på kvar sin klyvmeis. Hektí / hegdí heng i den eine, og den andre er berre taugenden som vert festa i hektí / hegdí
Sjå også klykkje og stage klyví (H).

An klykkjer klyví klykkjebandæ.

close klykkji

tauget som vert bunde /stramma frå klyvmeis til klyvmeis (nedre / ytre kant) for å halde klyvmeisane ut frå sida på hesten / slik at klyvmeisane ikkje klemmere så mykje mot sidene på hesten.
Klykkjebandet er 2-dela der dei heng fast på kvar sin klyvmeis. Hektí / hegdí heng i den eine, og den andre er berre taugenden som vert festa i hektí / hegdí
Same tyding som klykkjeband.
Sjå også klykkje og stage klyví (H).

check klýpe

pinsett

An brúkar klýpâ ti' å krulle mæ, itt an gjèr' sylv.

check klyppari

person som klypper sauer

Nò kåme helst'e klypparan frå Skottland.

close klyv

kløv, last som t.d hesten ber. på kvar side av ryggen

close klyvje

1.frakte med kløv på hest
Sjå også fǿre og klyv.
2. framlesst tohjuls kjerre

2. du lyt leggje mei steine attast i tromæ so det inkje klyvjar

check klyvmeisbògji

ramme til ein klyvmeis'e (laga av td rogn eller bjørk)

Eg hèv' nåkå gamle klyvmeisbòga eg vi' vidje opp'tt'e.

check klyvmeis'e
image

kløvreiskap

Det an batt inn i klyvmeisan laut vèr líke tungt 'å båe lé'a.

close klyvreiskap

alt utstyr ein treng til hesten når ein skal klyvje

check klyvvèg'e

støylsveg der hesten gjekk med klyv

Klyvvègjen dèr hestan gjinge kunna sòmestad króke nòkå dèr det va' blautmerkt.

close klæ'egang'e

sett med klede (alt ein treng for å vere greitt kledd)

check klæeprýd'e

bruka om personar som ser pynta ut mest same kva slags klede vedkomande nyttar

'An va' sérs klæeprýd'e.

check klæ'evond'e

snor eller stong til å hengje klede på, til turk eller til lagring

Klæ'evonden min æ strøkkt'e frå stògehúsó ti' loptæ.

check klæi
image

1. klede (berre bruka i fleirtal)
2. tøy (berre bruka i eintal)
3. tunt ulltøy bruka i setesdalsbunaden der det er løyesaum'e
Sjå også daleklæi, fanteklæi, karmannsklæi, kvendeklæi, kvíleklæi, rétte klæi og vaksnemannsklæi.

1. Klæin 'ass vår' helst'e svårte.
2. Klæi æ tunnt ulltøy.
3. An brúkar bå' svårt, raudt, grǿnt å kvítt klæi.

check klæisklæi

kledeplagg laga av klede (som er eit tunt ullstoff)

Du kan få kaupe klæisklæi i Sætisdal Húsflídssentral i Valle.

check klæningji
image

1. ytre bordkledning på hus
2. klednad; full dress eller full bunad

1. Målingjí på klæningjæ mí fèr'e ti' flase av.
2. Vi' du brúke denna klæningjen i dag?

check klæskòt

kott for klede
Somme seier "klæekòt".

Du lýt sjå i klæskòtæ om du kan 'kji finne nédslagshúvâ dí.

check kløyvt n'í

bestemt type sauemark; skar i enden av øyra (snitt i øyra som syner kven som er eigaren; sjå bilete)

Eitt av sauemorkó som vare brúka, æ kløyvt n'i øyra.

check klå

klø
Sjå også kleie og klåi.

'An kló seg så i mýhankebitæ, at 'an varte plent rålíka.
Mi klóge kvorairne på ryggjæ. Vi' du klå meg att'å dei vístri hærebla'æ? Kjettâ hèv' klègje seg så mykji i dag.

check klåi

kløe; bruka berre i eintal
Sjå også kleie og klå.

'U ha' slig enn klåi at 'u fekk inkji sòve.

check klåre av

verte klårare, ljosne (helst bruka om veret)
Sjå også kveldsklåri.

Det sér út ti' klåre av, så då få mi nóg godt veir i morgó. Det klårar av ti' kvellæ.

close klårglenne

glenne på himmelen, riv i skylaget

check klåte

1. straumisolator
2. messing- / bein- / tre- plastklåte på kyr
Sjå også verbet klåte.

1. Klåtun æ gjåre av material'e som inkji leier straum'e.
2. An sèt'e klåtu på kjýhonní så kjýne inkji sku ska antel fókk 'ell aire dýr.

check klåte

feste klåter på kyhorna
Sjå også substantivet klåte.

Mi klåta allstǿtt kjýne som ha' honn.

check knabbe

mest fullgod, vanleg god, vanleg dyktig (mest bruka om halvvaksne karar)
Sjå også knabbi.

No have mi gjårt a knabbe dagsverk.

check knabbi

bortimot fullgod kar
Sjå også knabbe.

Hèr kjæm'e der tvei knabba som vi' vère mæ di i slåttæ!

check knage

1. streve mykje for å greie seg; gjeld utkome
2. klage, mase

1. Da knaga fælt for å greie sikkå på dei lisle plassæ. 'An knaga pæningan ihóp. No hav' mi knaga det ti'.
2. Gònil æ så fæl ti' knage. Kånâ knaga allstǿtt om at mannen va' ettelaten.

check knaggji

"gutplugg" (sterk og "seig" gut)

Tarjei va' den sterkasti av knaggó i Nórdibǿ.

check knagji

1. såvidt, tvilsamt
2. vanskeleg, smått

1. Det va' knagji å skaffe nóg pæninge ti' nýtt orgel.
2. Det va' mange som ha' det knagji førr' i tí'inn.

check knaltr'e

liten tettvaksen kar

Tarjei æ an knaltr'e, å brúkar seg i arbei'.

close knaltre òte

vere jamngode (i "karsstykke" eller anna kapping)

Det va' a knaltre òte midjom dei gútó.

check knarti

hard og vriden vedkubbe

'An stræva lengji mæ dei vesste knartó.

check knasi

mengd med ting eller dyr

Det låg an heile knasi mæ fýrstikku på tilæ ette at Åni ha' sète å tent i pípâ heile kvelli.

check knatti

liten knaus, bergpynt

Der va' så lívi å varmt unde knattâ.

check knauli

1. utvekst på tre
2. kvistekule

1. An kan finne knaula bå' på lauvtré å bartré.
2. Knaulan lýt an hogge ell' sage av tétt innmæ stokkjen.

close knedden

1. greileg skapt og kledd (om gut eller jente)
2. småspenstig

1. 'U va' kneddí å vént klædd.

check knée seg

kome seg att etter hardt slit eller vanskelege tider; t.d. helsemessig eller økonomisk

No hèv' 'an endeleg knéa seg, Haddvår, ettat 'an fekk kvitte seg mæ gjjelló.

check knekkje

1. kome over storparten, bruke opp mesteparten
2. knekkje

1. Nò hav' mi mest'e knekt vetræ! Nò hav' mi knekt mæ slåttæ. Nò hav' mi knekt mæ brauæ.
2. Eg hèv' knekt tvæ nèta, å båe våre tóme.

check kneltre tòk

mindre usemje, noko knuffing

Det kunna vare kneltre tòk midjom da.

close kneltren

mest vaksen; bruka om unge og sterke gutar

close knerr'e

grjot, styrke, nerk

Der æ knerr'e i dei kar'e!

close knerre seg í

ta seg på tak, spenne seg til, ta tak

check knerre seg ti'

spenne musklane når ein td skal prøve styrke med ein annan person

Jón Rønningen knerra seg ti' mang' a gong. An lýt knerre seg ti' ska' an løype 'å skjí i úkviddæ.

check knerren

sterk og spenstig (bruka om person som er sterkare enn ein kunne tru; bruka om helst liten person)

Dei tvei pøykan æ knerrne ti' arbeie.

close knerrhava

bruka om ein mei i slede og andre køyredoningar som er for skarpt bøygd

check knest'e

svak, stutt lyd

Bonní hav' sòve godt i nótt, eg hèv' alli høyrt enn knest'e frå da.

close knette í si

gjeve ljod frå seg

Det knatt alli í 'ó, same ko vóndt det va'.

check knikjen

gjerrig

Dei tvei brǿan æ så knikne, da tikjest plent tvítære.

close knípast

krangle om pris (gjerne om småpengar)

Da kníptest lengji om prísen lengji førr'ell da kóme ti'.

check knípe

1. vere såvidt
2. vere sparsam

1. Det kníp'e om eg kan kåme i dag.
2. Det hendte førr'e at da knípte mæ matæ så 'an sille halde lenge'.

close knípeleg (H)

1. gjerug person som gjev så lite som råd for det ein kjøper (og prøvar å få så mykje som råd for det ein sel)
2. "samanklemd" kroppsbygnad

close knípen

lite, gjerrig

close knípingji

1. person som gjev så lite som råd for det ein kjøper (og prøvar å få så mykje som råd for det ein sel)
2. person med "samanklemd kroppsbygnad"

check knippe

knipse med fingrane eller gomane

'An knippa å spǿnte si på dansetilæ.

check kniskjen

sprøtt og tunt

Nýbaka brau æ kniskji å godt.

check knisle

le smått og mest lydlaust

Det va' helst'e jentun som knisla å lóge.

check knite

1. greie å flytte på
2. vere viljug til å flytte på
3. røre seg seint

1. Steinen va'stór'e at mi knita alli.
2. 'An knita si alli.
3. Det va' såvídt 'an knita si ive tili.

check knók'e

1. kjøttlem
2. knok på hand
3. snilt skjellsord (din knók'e!)

1. Mi have etti barre an líten knók'e.
2. Eg minnest væl dei stóre knókan 'ass Taddak.
3. Din knók'e du æ, dèr narra du meg fælt!

check knolle

knulle

"Fókk ljóte knolle mei, sku mi halde oppi fókketali!", sa den gamli sveikadden.

check knǿs'e

person som er "fin på det" / "stor på det"
Sjå også knǿsen.

Fúten va' så knǿs'e at Eidsvolls-mannen Òlav Tveitinn varte vónd'e på 'an.

close knǿsen

person som er fin på det / stor på det
Sjå også knǿs'e.

check knǿte si

gjere seg til med fakter for å vise seg (helst i dansing)

Det va' vå'verk som Òlav gjekk å knǿtte si.

close knótebassi

person som har lett for å tale og stikke seg fram

check knǿtehósti

når nokon hostar for å få merksemd; bruka berre i eintal

Gunnúv lést vère så sjúk'e, men det va' nóg barre an fille knǿtehósti 'an ha.

close knóteleg (H)

flink til å snakke og stikke seg fram

close knǿteleg (H)

jålete

close knǿtingji

"jålete" person

close knubbast

"småstangast" (bruka om dyr, td lam, og om born)

close knuflast

småslåst, stangast

close knuldren

ujamn, uslett (td "kuler" på tre eller stein)

close knuldrutt'e

ujamn, uslett (td "kuler" på tre eller stein)

check knurkle

gråte ørlite grann

Tídt tar det 'kji vère så mykji gali førr'ell båni knurklar.

check knusstjurr'e

turt som knusk
Sjå også njósk.

Høytti va' knusstjurrt då regni kåm.
check knúterósí

rosenfeber (hudsjukdom)

Knúterósí æ an hú'sjúkdóm'e som æ vónd'e å få.

check knysje

ein heil del ting av same slag (ikkje så store ting)

Eg slípa a heil knysje mæ ljæ i kveld.

check knysje

knuse

Augund va' så úheldig'e at 'an knuste den véne konnâ. Råsí knuste skógjen fyre si, dèr 'u gjekk.

check knyst'e

låg stutt lyd

Fysst an gjeng'e på trétili, kan det tídt kåme an knyst'e frå tilebóró.

check ko'

kor
Sjå også det spørjande pronomenet .

Ko' langt hèv' dú kåmi?

check kò / ko

kva
NB: "kò" er trykksterk form og "ko" er trykklett form.
Sjå også adverbet ko'.

Kò, vi' du alli fýe? Ko sa du? Ko for a hús búr dú í?

check ko at?

"Kva var det du sa?"

Ko at? Kan du tale nòkå hægri?

check ko då?

kva så?, "kva var poenget?"

"Ko då?", sa Tarjei, då 'an varte leid'e den lange útgreiingjí om at gamle tradisjóna kóme ti' forsvinde.

check ko kletter det?

kva hjelp / nytte er det?
Sjå også klette.

Ko kletter det å måle mæ dessa lisle bostâ?

check ko' langt lí' 'er / ko' langt lí'e det

kor langt lid det?, kor mange er klokka?
Sjå også ko' lí' er.

æ eg leid'e å sjaue detti, ko' langt lí' 'er?

check ko' lí' 'er

kor langt lid det? kor mange er klokka?
Sjå også ko' langt lí' 'er / ko' langt lí'e det.

Røkkje mi ti' Slarvedalæ i kveld, ko lí' 'er?

check ko tí'?

når?

Ko tí' sku mi mǿtast i morgó?

check kò æ dèt ti'?

"kva skal dèt brukast til?"

"Kò æ dèt ti'?" spúre Svein, då 'an såg a ný gogn Gunnår ha' kaupt.

check kodde
image

lågt, rundt trekar, laga av stavar

Koddun vorte brúka fysst 'an sille fløyte rjómen av mjåkkjinn, førr'ell sepratóren kåm i brúk.

close kodd'e

pullen på ein hatt

close koddeleg (H)

rundt person i andlet og kropp
Sjå også kodde, nubbelèg'e og koddelêge (V).

check koddelèg'e (V)

i godt hald, friskleg, i godt humør

Gunne æ så koddelèg å fornǿgd allstǿtt. Kåven æ rund'e å koddelèg'e.

close koddemjåkk

mjølk frå mjølkekoller (når rjomen er fløytt av)

Mange tótte at koddemjåkkjí va' den beste.

close koddesyr

1. surmjølk, kefir, syrna i kodde (trekar); bruka berre i eintal
Sjå også syr.
2. sæd

check koddi

1. kolle
2. testikkel

1. Der æ an koddi på Rygnestad som var' kadda "Fa'kodd".
2. Koddan vorte brúka ti' kattemat'e itt da ha' slåtra.

check ko'e

kva; alltid bruka fyrst i setning

Ko'e! Hèv' 'an mist kórti att'e?

check kofor

kva for

Kofor enn lit'e líkar dú best'e?

check kòfyri

kvifor (vert ikkje gradbøygt)

Kòfyri laut du stelle deg sossa, Bóa?

check kógle

glo, stire

Ko æ det du kóglar etti, du fær alli sjå brævi líkevæl!

check kokli

kongle

Eg hèv' alli sétt so mykji kokla som i dei gråninn attenat loptæ.

check koks

kasserolle med avrunda botn; bruka i vedkomfyr

Koksí varte brúka ti' matlaging.

check kòladjúp

så djupt at ein ikkje ser botnen (bruka berre i eintal)

Det æ helst'e kulseleg å sjå néd i kòladjúpi fysst an æ út'å vatnæ.

check kòlaks

kornaks som er skadd av sot (soppsjukdom)

Kòloksí vurte plukka út å kasta.

close kólhus

helvete

close kollblår'e

mørkeblå (mest mot svart; på hud eller negler, td etter slagskade eller ormehogg)

check kolle

1. runde kanten i rotenden av ein stokk når ein skal "rinde"
2. person som drikk så mykje at han vert liggjande

1. Fysst an ska' rinde, lýt an kolle dei stokkan som æ butta.
2. Karen drakk så fælt av dei góe brennevínæ, at 'an kolla.

close kollekvint'e

ein dram brennevin

Nò ha' det smaka mæ enn kollekvint'e, sa Sigúrd.

check kollsvårt'e

kolsvart

Ungan våre plent kollsvårte i anlitó då da ha róta i eisunn.

check kòlmørkr

kolmørkt, svært mørkt (bruka berre i eintal)

D'æ jamt kòlmørkr i november.

check koltre

kolle (kurase utan horn)

Mi ha' tvæ kjý mæ èg va' lítí; ei kjýr å ei koltre.

close koltrenapp'e

koltreknapp (skålforma halsknapp til bunad)

close koltrestút'e

stut utan horn

check koltreveir'e

ver utan horn

Honnveirin æ fæle ti' stangast, men koltreveirin kunn' stange, dei au!

check komdére

kommandere

Knút va' så fæl'e ti' komdére dei hí syskjinó.

close kómenaut

husdyr som ikkje høyrer til flokken; skapar uro, ugreie og strid

check komle

1. "komle" (Matrett laga av mjøl og vatn. Sjå oppskrift i heftet "Gamle matoppskrifter og matskikkar frå Valle", utgjeve av Valle Bondekvinnelag).
2. bruka om seinfør person som ikkje får arbeidet unna

1. I Oppistog sóe da komlu i suppunn førr' i tí'inn.
2. Tóre sill' breie, å hú va' ingjó komle.

check kompås'e

kompass

D'æ greitt mæ kompås'e, itt d'æ skoddi út'å a stórt vatn.

check konformant'e

konfirmant
Somme seier "komformant'e".
Sjå også gange for prestæ, gange lèse, konformére, masjónsbonn, teikne seg og vare framtèkjen.

Der va' mange konformanta i 1986.

close konformasjónslypt

tyngd som ein kan rekne med at gut i konfirmasjonsalder greier å lyfte

check konformére

1. irettesetje, "setje på plass"
2. konfirmere
Sjå også gange for prestæ, gange lèse, konformant'e, masjónsbonn, teikne seg og vare framtèkjen.

1. disom du inkji gjère som eg seii, så ska' eg konformére deg!
2. Mi vorte konforméra sundagjen ette påske.

check kongji

konge
Sjå også dråning.

Harald æ an gó'e kongji for landi, bèt'e 'ell dei fléste av kongó.

close konn

1. bygg
2. enkeltkorn av eit eller anna
3. mengdeord for korn

close konnbýre

stor trekiste med flatt lok, musetett, bruka til ¨å lagre korn i
Sjå også býre.

close konne

mugge, kanne

check konngóv

lagringsrom for konnband før ein treskte.

I konngóvæ la' da konnbondí i tvæ røkkju, mæ oksó imót kvorairne, å slóge mæ flygjili.

close konnjórd

jord som er god til korndyrking

Valle ha' sérs gó' konnjórd.

check konnsnjór'e

1. små og korna ispartiklar (Danna av at små vassdropar har frose til is. Kvart korn er som regel mindre enn 1 mm i diameter)
2. sundfrosen snø under skare (særleg om våren)

1. I nótt kom det endél konnsnjór'e.
2. Eg trodde gjænom skaren å skrei i konnsnjóræ.

close konnstai

stabel med kornband
Sjå også høystai og lauvstai.

Mýsan líke sikkå i konnstaâ.

close konnturke

mengde korn som ein turkar i badstoga på to pada (ein gong)

check konnåkr'e

kornåker

I gåmó tí' ha' da mange, men små konnåkra.

check konst

tame (noko som krev dugleik)
Sjå også konstig'e og konstigt.

D'æ a konst å seie a grei meining mæ få órd. D'æ a konst å skjère út enn vén'e kubbestól'e.

check konsthevd

kunstgjødsel
Sjå også hevd og hevde.

Då bǿndan bigjynte mæ konsthevd, finge da mykji bèt'e avlinga.

close konstig'e

1. flink, kunstnarleg
Sjå også hag'e, bikundeleg (H) og bikundelèg'e (V).
2. unaturleg, uekte
Sjå også konst og konstigt.

Gunne tikjest kåme av mæ alt, 'u æ så konstig å bikundeleg.

check konstigt

kunstnarleg
Sjå også konst og konstig'e.

Dèt va' konstigt fengje ti'.

check kópe opp

lyfte haka, bøygje hovudet bakover

Vi' du kópe opp, Bóa, så eg fær sjå om du hèv' tvègje deg 'å halsæ. Kóp opp!

check koppe

1. lure folk for pengar eller andre verdiar
2. årelating

1. Eg varte koppa av dei forbaska kråmkaræ.
2. Da koppa i gåmó tíd for sòme slags sjúkdóma.

check kopp'e
image

1. samnamn på bollar og mindre kar
2. kopp
Sjå også stavkopp'e.

1. Eg sylte mi i dei gamle koppæ 'enni Góme.
2. Gunnår drikk'e allstǿtt av dei hevlelausæ koppæ.

check koppehǿvili

spesiell høvel til å høvle stavane innvendes til eit lagga kar

I an koppehǿvili æ tonní rund í si.

check koppeklút'e

oppvaskklut

Førr'e brúka eg koppeklút'e ti' två koppan; nò brúkar eg bosti.

close koppemattér

steinty, "porselen"

Koppemattér æ hardare 'ell krúsemattér.

close koppesmé'e

snikkar som lagar stavkoppar

check kòr' / kòri

kvar

Kòri hèv' du vòri si' du va' úti så lengji? Kòr' va' dú i gjerkveld?

close kór'e

lite "rom" øvst i ei kiste (same som lédikk'e)

check korpl

utslett på kroppen; berre bruka i eintal

Eg hèv' fengje nåkå korpl attå ryggjæ, men eg veit alli ko det æ.

check korplekròt

perlestrikking
Sjå også korplespit.

D'æ så moderne mæ korplekròt nò.

check korplereit

mønsterstripe i tekstilar

Góme spitar a trøye mæ korplereita fyr' meg.

check korplespit

perlestrikking
Sjå også korplekròt.

Det æ úlílegt mæ dei korplespitæ, det sér út som d'æ flekkjutt'e.

check korplutt'e

1. flekkut, ru, hard; bruka om t.d. hud
2. mønster i handarbeid

1. Bóa varte korplutt'e ette det 'an ha' havt vasskoppa.
2. Eg held'e på mæ a korplutt'e spit nò.

check korrjǿs'e

1. frekk, ufordrageleg, rett før ein vert sinna
2. overivrig etter å kome i gang med noko
Sjå også gjæs'e.

1. Dèt va' an korrjǿs'e ungji. Da kóme så korrjǿse.
2. Jón kåm så korrjǿs'e å sa at 'an ville have detti mǿterómi ei gong.

check kórt

1. sertifikat til personbil
2. kort

1. Hèv' du tèkje kórti nò, Tarjei?
2. Eg sendt' 'ó a kórt i postæ.

check kórtér

kvarter

Konserten bigjynder om a kórtér.

check kòs / kòsi / kossi

korleis

Kòs æ det mæ di? Kòsi æ det mæ di? Kòsi æ detta du bèr'e deg; inkji drag katten ette róvunn! Koss' æ det mæ di?

check kòsivóri

kva slags

Kòsivóri fókk æ dú av?

check koss liver så dú

korleis har du det?

Nò æ det lengji si' eg hèv' sétt deg, koss liver så dú?

check koss trú di 'ó / 'enni?

Korleis trur de det går med han / henne?; Ofte bruka om kva sjansar har han / ho til å overleve

Koss trú di 'ó? Kjæm'e 'an ti' vinne?

check kòss æ dèt laga

kvifor er det slik

Eg veit 'kji kòss det æ laga at eg æ så úmǿlen i dag. Kòss æ det laga at 'er æ så mykje mei' regn om sommåró nò 'ell førr'e? Kòss æ detti laga, skrúven passar inkji inn i hòli?

check kosste

kva for ein (av fleire alternativ)

Kosste vi' du have av desse trjå appelsínó? Kosste tótte dú va' fínaste av desse nívó?

close kosstròt

verte tom for mat; bruka berre i ubunden form eintal
Sjå også mattròt og trjóte.

check kost'e

1. haug, stabel lagd / lødd greitt eller reist opp mot noko
2. mat; bruka berre i eintal
3. gratis mat; bruka berre i eintal
Sjå også vé'ekoste og takkost'e.

1. Tarjei hèv' lagt ihóp mang' enn kost'e dei seiste vikun.
2. Brent brau å súrt saup æ fillen kost'e.
3. Eg hèv' hús å kost'e dèr eg búr.

check koste seg

fødsels- og smertelyd ved pressing (når eit dyr har fødselsrier / -veer)

Lislesau bigjynder å koste seg, så 'an lember nóg snart.

check koste si

koste på seg

Gýró vi' visst koste si nýe stakka ti' 17. mai.

close kosttròten

matlaus

check kót

småfisk omlag 5 - 15 cm lang
Sjå også fisklingji, kjývingji, kjývi, mikkjålskót og skark'e.

Det va' 'kji ko kót mi finge. Det kóti eg fekk ska' pusi få.

close kòt

kott (lite og trongt rom)

check kóvaukjen (H)

smalne av mot eine enden, "gulrotform"
Sjå også kóvòkjen (V).

Stavan i a kodde æ nòkå kóvaukne.

close kóvbògji

armbrøst, leikeboge med bygji og stokk
Sjå også bògji.

close kóv'e

1. pendelen i bjøddunn.
2. pil til boge der pila er butt framme

check kóvelèg'e (V)

"innestengt og trykkjande" (kjensle av td å vere stengd inne i eit lite rom)

Sòme av dei gamle stògó våre låge å kóvelège.

check kóvi

skort på luft, sterk astma (alvorlege pustevanskar)

Gamle-Haddvår fekk kóvi nést'e førr'ell 'an dǿi.

check kóvòkjen (V)

smalne av mot eine enden, "gulrotform"
Sjå også kóvaukjen (H), teppe og rótspríkjen.

Stokkjen va' så rótspríkjen å kóvòkjen, at der va' inkji så mykji kubikk som an kunna trú. Stavan i a kodde æ nòkå kóvokne.

check kòvonn

nysgjerrig person (negativt ord, helst bruka om born)

Den gúten va' a fælt kòvonn, 'an va' addestad dèr fókk samlast for å rǿe.

check kra seg

dyr eller folk som "klumpar seg saman"
Sjå også kradd'e.

Sjå koss fuglan kra sikkå ette tilefóntræó. No have da kradt sikkå i hóp.

close krabbeleg (H)

ein bestemt hest eller mann med medels kraft i

close krabbi (H)

ein bestemt hest eller mann med middelmådig kraft

close kradd'e

folk eller dyr som står tett i tett
Sjå også kra seg.

check kragji
image

krage

Kragjen på gråkuptunn stend'e beint opp.

check krake

sy att hol i td sokkar med berre tråd (utan bot)

Vi' du krake att'e detti hòli? Sokkehælen va' så úvýri kraka at eg maka meg.

close krakenål

stoppenål (til å bøte med)

check krakepar

to bjørkegreiner som er bundne saman i toppen (til å halde på plass høyet i ein høystakk)

An sveipte tvau krakepòr kring stakksneisí, så da péka ti' kversin kant'e.

check krakesopp'e

soppliknande hjelpemiddel av tre til å leggje inni ein sokk når ein skulle stoppe eit hol

Krakesoppen varte svorva, å jamt brúka itt an stoppa sokka.

check krakji

to bjørkekvister bundne saman i toppen, og svinga kring "stakksneisí" for å halde høyet på plass etter kvart som ein "byggjer" høystakken høgare
Sjå også høystakk'e, stakkstad'e, stakksneis, murefót'e, stydje, vindverje, vindvevje, band, torve, býr, kjembe og høyskóg.
Somme seier "stakkskrakji".

Mi måge have fleire kraka førr'ell mi bigjynde å setje opp stakkjen.

check krakk'e

liten stol utan ryggstø, kan ha tre eller fire bein

Nò lýt du sitje rólegt, for denna krakkjen æ snar'e ti' å valtre. Svålaug kasta krakkjæ ette' fríaræ.

close krakkestig

fot på krakk

check krakksitjandi

person som er gamal / ufør så han ikkje kan gjere noko

Taddeiv hèv' vorte plent krakksitjandi ette' at 'an braut av si fóten.

check krakksklút'e (H)

uvand klut

Krakksklútan vurte nóg inkji brúka ti' å turke av sivunn mæ.

check kralast

samlast, flokke seg

Sauin kralast på hægste ufsinn.

close kramm'e

kram (td snø)

close krampe

den delen av dørhengsla som står fast i karmren / veggen
Sjå også húrejinn.

check krani (V)

skitupp
Sjå også hav (H).

Såvi braut av kranen på dei eine skjíttæ.

check krank'e

skrøpeleg; gjeld helst føter og rygg

Da have vorte gamle å kranke, bògó.

close krapp'e

skarp
Sjå også kreppe.

check kraune

klage
Sjå også kraun'e.

'An krauna ivi at grauten va' for líti salt'e. Du må alli kraune for sossa líti, ha' du øyelagt bå' sjave deg å bílen, ha' det vòre nòkå å kraune fyri!

close kraun'e

klagande person
Sjå også kraune.

check kraunen

sytande, klagande

Torjús æ så kraunen, allstǿtt finn'e 'an nòkå å kraune ivi.

check kraunårskjedding

masete og klagande kvinne
Sjå også kraune.

Åslaug va' a fæl kraunårskjedding, alt tóttest vèr' gali.

check krav

isgraut, blanding av vatn og is / snø; bruka berre i eintal
Somme seier "ískrav".

Eg gróv kravi ó' fiskehòlæ.

close krave

bruka om når is flyt i ei elv (kan stanse opp og leggje seg fast)

Det va' leitt at det krava itt an sill' lýstre seinhaustis.

check kredde (V)

meslingar, kregde (smittesjukdom med forkjølingssymptom og utslett)

Eg minnest eg va kalleg sjúk'e då eg ha' kreddâ.

close kregdâ (H)

kregde; smittesjukdom med forkjølingssymptom og utslett

check krèk

krek, lite hjelpelaust levande vesen

Det seiste lambi va' 'kji kå a líti krèk. Mi ljóte tåte detti ilendige krèkji.

close krèke

krype krabbe
Sjå også krèk.

close krèke ti'

kome seg til hektane att etter sjukdom eller liknande

'An hève vòr' fillen, men bigjynder å krèke ti'.

close krekse

ureinsleg kvinne

check krekseleg (V)

ufyseleg, motbydeleg
Sjå også adverbet krekseleg (H) og krekselèg'e (V).

Det æ krekseleg fysst an finn'e makka i matæ. Det va' krekseleg å sjå da slakta.

check krekseleg (H)
image

ufyseleg, motbydeleg
Sjå også adverbet krekseleg (H) og krekselèg'e (V).

Gunvor tikje lauvmakkjen æ krekseleg.

close krekseleg (H)

ufyseleg, motbydeleg
Sjå også adverbet krekseleg (V) og adjektivet krekseleg (H).

check krekselèg'e (V)

ufyseleg, motbydeleg
Sjå også adverbet krekseleg (V) og adjektivet krekseleg (H).

Eg tikje troskan æ nåkå krekselèg'e dýr.

check krém

krem

Krém kan vèr' mangeleis; bå' ti' tonnó, ti' skó å ti' mat'e.

close kréme

gripe etter noko å halde seg i

'U kréma ette nòkå å halde seg í.

check kremme (V)

1. den mengda ein får i ei handflate (td med mjøl, salt, bær)
2. det ein kan klemme rundt med handa (gjeld td trepinnar)
Sjå også verbet kremme og kremmingji (H).

1. Det æ passeleg mæ ei kremme salt ti' desse kurvæ.
2. 'An tók a kremme mæ konn å stelte si an bendili.

check kremme

1. nå rundt noko med neven eller fingrane
2. når snøen vert kram
3. lage snøball
Sjå også substantivet kremme og kremmingji (H).

1. 'U va' så smòl at an kunna kremme rundt 'æ. Eg kremmer 'kji rundt denné koppen.
2. Itt snjóren kremmer æ det tungt å gange 'å skjí.
3. Eg kremmer mi ihóp an snjóball'e.

check kremmingji

den mengda ein får i ei hand, t.d. med mjøl, salt, bær o.l.
Sjå også verbet kremme og substantivet kremme (V).

Taddeiv kåm mæ enn kremmingji mæ Twist fyr' åkkå.

check kremte

klemme vatn ut av klede (når ein vaskar på gammaldags vis, med hendene, i ei balje)

I gjår kremta å tvó eg kjólen min. Mi kremta allstǿtt stakkan fysst mi tvóge da.

close kreppe

bøygje, gjere meir kruppen
Sjå også krapp.

close krepp'e

"knekk", vanskeleg periode

Kjýrí fekk an krepp'e ette at 'u ha' kåme ti'. Åkren fekk an krepp'e då 'an skjein så i sommår.

close kreppe si

huke seg ned, bøye seg

check krevje

krevje

Eg króv 'an alli for dei pæningan 'an va' skullig'e.

close krevje fóster

førebu fødsel, rier o.a.

Kåven kravde 'kji fóster, så 'an dauda.

check krí (V)

krig
Sjå også krí (H) og kríe.

Det æ allstǿtt krí einkvorstad på jórdinn.

check krí (H)
image

krig
Sjå også krí (V) og kríe.

'An va' som i órlogg å krí allstǿtt, kunna alli róe seg.

check kríe

1. krige
2. kjempe og arbeide
Sjå også krí (H) og krí (V).

1. Da kríe fælt i Sýria nò.
2. Mi kría å arbeidde fælt, så mi rukke å få inn høytti førr'ell regni kåm.

check kríkje

smittsam farang
Sjå også ivefær.

Det fèr'e så vónd a kríkje i vète.

close krikk'e

krok
Sjå også armekrikk'e.

check krile

krype, flytje seg seint
Somme seier "kréle" eller "krèle".

I Tveitbyggjelíinn æ så bratt at an lýt krile som a mús.

check krím

forkjøling; bruka berre i eintal
Sjå også krímsjúk'e, krímsjúkji og nòsekrím.

Eg hèv' havt så vóndt a krím, men nò æ eg bèt'e.

close krímkveise

sår i halsen, kvise i halsen

check krímsjúk'e

forkjøla
Sjå også krím, krímsjúkji og nòsekrím.

'U va' så krímsjúk at 'u måtte halde seg heimi.

check krímsjúkji

forkjøling
Sjå også krím, krímsjúk'e og nòsekrím.

Det fór så lei'e an krímsjúkji den vetren.

close kringe

gå rundt eit eller anna

close kring'e

krans, krull

'Å vestelénæ ligg'e an kring'e mæ gara.

check kringe seg / kringe si

arbeide seg rundt

Da kringa sikkå rundt steinan å túvun fysst da slóge mæ stuttorv. Tjógjei kringa si å sló rundt steina å runna.

check kringle

1. del av broderiet på setesdalsbunaden; både for menn og kvinner (kvadrat som er dela opp i fire)
2. stoppskive
3. trinse på skistav
4. spinnehjul til handtein
5. kringle (kake)

1. Kringlun brúkar an midjom anna i opplutæ. A kringle æ fíre flekkji å an kross'e ivi.
2. Eg legg'e a kringle unde mutteren å skrúvar ti'.
3. Ai-ai, dèr datt kringlâ av stavæ mí!
4. Dei ellgamle kringlun våre gjinni av stein'e.
5. Fær eg a líti mul av kringlun; 'u såg så gó' út....

close kringle (H)

gå rundt, gå omkring

'U kringla si rundt tjynní å leita.

check kringskòren

hårklypp, stutt hår bak, vert ikkje gradbøygt

Det æ greitt å vère kringskòren, så slepp'e an at håri kjæm'e né'i kragjen.

close krinteleg (H)

Sjå også krintelèg'e (V).

check krintelèg'e (V)

nett
Sjå også krinteleg (H).

Eg såg nåkå krintelège jentu på spilemannsstimnunn.

check krinten

liten og rund, om born

Dèt va' an krinten å snill'e ungji.

check krintóli

snurrebass

Danil va' så gó'e mæ krintolæ.

check kriske seg

vise tydeleg at ein er svært glad for noko

'U kriska seg som a líti bån då 'u ha' vunne i Lottó.

close krisle

kjenne ei veik rørsle mot huda (td av eit insekt eller eit anna kryp)

Det krislar innafor skjorta mí, det æ kansi an maur'e.

close krisnedóm'e

kristendom

check kristeleg (H)

personleg kristen, omvend

Fysst fókk vurte kristeleg slutta da som règel å feste å drikke.

close kristne seg

verte døypt

check krítpípe

tobakkspipe støypt av gips

Gamle-Gýró røykte i krítpípe.

check krjúpe

krype

Vi' an inn i Guddúrhòlâ, så lýt an krjúpe.

close kró

krå, hjørne

Lórterèka stend'e i króne innmæ kåvestiddi.
check krodda

det faste stoffet som er att når ein smeltar sauefeitt; bruka berre i fleirtal

Kroddan blandar an i hóp kurven.

close krodden

pertentleg med klede og utsjånad; mest berre bruka om kvinner

Anlaug Steigaræ va' så kroddí.

check krók' å lykkje

hekte til å halde saman kledeplagg (td bh, skjørt, bukseline og snøsokkar)

Eg hèv' krók' å lykkje i nokle av buksó mí.

check Krókan

stadnamn på Hovet

Nórenat Krókó æ der skjótebani.

check krók'e

krokut "bord" av kvit tunn tråd i broderiet på setesdalsbunaden (både den mannlege og den kvinnelege)

Krókan vi' eg bíe mæ ti' i morgóhindagjen.

check krǿkje

1. hekte, feste, krøkje
2. hekle
3. svinge seg (om veg)
4. Bruka i uttrykket krǿkje syddó og krǿkje ti'.

1. Eg krǿkte att'e húrí førr'ell eg la meg. Bóa krǿkte ongólen 'ni grautekuptâ sí.
2. Eg vi' krǿkje mi an líten dúk'e.
3. Vègjen krǿkjer seg kring steina å hauga å votn.

check krǿkje sviddó (H) / krǿkje syddó
image

1. lafte i hop dei fire nedste stokkane i ein lafta bygning
2. fire personar med same førenamn i same stoge (H)
Sjå også krǿkje, svidd (H) og sydd (V).

1. Fysst an hèv' krǿkt sviddó, hèv' an bistemt ko stór búí ska' vère.
2. Nò kunn mi krǿkje sviddó, for nò æ mi fíre Annu i desse stògunn.

close krǿkje ti'

to personar krøkjer ihop høyrivene; då vert det godt ver
Sjå også krǿkje.

close krǿkl'e

person som er krokbeina og har smale og stygge legger

close krǿkleleg (H)

krokbeina (og har smale, stygge legger)

check króknèv
image

Torvhaldskrok.
I tidlegare tider var denne laga av einer, men i seinare tid har også jern vorte bruka.
Sjå også torvolli.

Det æ inkji létt å finne greie imni av einére ti' króknèv.

close krókrugge

rugge med krokbragd-mønster

check kròm

1. vanskeleg situasjon pga t.d. dårleg økonomi
2. bruka i uttrykket kåme í a kròm.

1. Da hav' kåme sikkå ó' kròmæ no som da hav' bitala gjellin.

close kròm'e

maktesløyse

close kronglefure

krokete furutre

close kroppslut'e

kroppsdel

close krósetje

å ha gjort det meste av eit arbeid

Nò hav' mi krósett det, så nò kunne mi setje åkkå a bil.

check króskåp

kråskåp, hjørneskåp

På Voddæ have da a vént króskåp i stògunn.

close kròsleleg (H)

udugeleg

close króspenne

stokk frå stavlægjâ og opp i gavlen i eit hus

close kross å krakji

på kryss og tvers

check kross' å kringle

1. "hovudstrikkemønsteret" i setesdalskufta
2. del av broderiet på setesdalsbunaden; både for menn og kvinner (også mønster i band og belte)

1. Kross' å kringle lýt an have, hellis vare det gali.
2. Fysst an saumar kross' å kringle æ det viktig koss an sipar litó.

check kross'e
image

1. kross
2. Grensemerke. Då ny delingslov vart innførd 01.01.1980, vart det ikkje lenger lovleg med "krossar" som grensemerke i nyetablera grenser.
3. "kross" i ymse handarbeid
Sjå også deild og vinkeldeild.

1. Der æ mange krossa på dei gamle kjørkjegar'æ.
2. Krossen i an jarfast'e stein'e erstattar a deild.
3. Kross'e å kringle sjå mi bå' i løyesaum'e, i vevnâ'e å i spit.

check krosse seg

misbruke Guds namn

An ska' inkji antel banne 'ell krosse seg.
check krosskaste

1. setje den høgre foten over den venstre når ein skeisar gjennom svingane
2. gå i kryss; gjeld skia til skiløparar i nedforbakke

1. Mi ǿvde åkkå fælt ti' å krosskaste mæ mi våre små.
2. Eg krosskasta fælt då eg løypte néd Skavlen.

close krossklung'e

krosskongro

check krosskvéli

kjerrehjul (laga med kross i midten)

Krosskvélin ha' barre fjóra snælu.

check krosslauv

tunn sølvplate forma som ein kross (i "kuptelekkji"; "sylvlekkji" i kvinnebunaden og i klokkebandet for karar)

Krosslauvi dinglar så vént né'å bringunn.

check krossriste

Når ein slaktar: Ein skjer opp skinnet frå halsen til bakenden, og frå kvar fot til midtskurden, framme over bringekodden, bak over svongane til juret / testiklane.

An lýt hav' kvoss'e odd'e 'å nívæ, itt an krossrister.

check kròt

mønster, ornament (i td treskurd, saum eller bildekk)
Sjå også kròte.

Det va' mykji kròt på dei kubbestólæ.

close kròta sokka

bunadssokkar til setesdalsbunaden (kvite for menn og svarte for kvinner)

check kròte

lage utskjering eller mynster i tre, lage mynster i strikking
Sjå også kròt.

Òlâv ha' kròta namni sitt så vént i høybúinn.

check krú

samle seg, kome i hop, styrme

Sauin krú rundt meg så eg fær alli gange. Nò mòge di krú kring grýtâ. Nò hav' sauin krúdt kring ètâ.

check krubbedrag

bruka om hestar som bit i krubbâ og dreg inn mykje luft

Sòme hesta naga på ètâ, å då ha' da krubbedragji, som va' a lýti.

close krubbedragari

hest som gnagar på krubbâ

check krúdi

lita forsamling, klyngje med folk, flokk

Der va' an krúdi mæ fókk kring seljaren. Da såte i ein krúdi.

check krúke

fylle båe hendene (forma som ei skål) med t.d. bær

Eg fann alli mei 'ell a par krúku då eg va' på moltetúr'e i dag.

check krúke

sitje på huk og sparke ut med ymise føter; uttrykk i gangardans

Knút æ så fæl'e ti' krúke.

close krukle

stakkar, toler lite, arming (om kvinne)

check krukl'e

stakkar, toler lite, arming, pyse (om mann)

Haddvår hèv' alli vòr kå an krukl'e; fillen ti' ète å arbeie.

check krukle seg ti'

syne seg stakkarsleg, vise at ein toler lite (av td væte eller frost)

Dei hí arbeidde for fullt i úveiræ, men Ånund stód barre å krukla seg ti'.

close kruklelèg'e (V)

stakkar, arming (toler lite)

close kruklen

dårleg til beins

check krulle

1. brette, bøye, krumme
2. lage krullar til bunadsylv eller smykke (med krullestikke eller klype)
3. sy krullar i bunadssaum
Sjå også krulle si.

1. Pusi krullar si i stólæ sí fysst d'æ godt å varmt inni.
2. Nò hèv' eg sète å krulla i heile dag, så nò lýt eg kvíle.
3. Inkji adde æ líke góe ti' krulle, fysst det gjell'e løyesaum'e.

close krulle seg

krulle håret

Førr'e laut da ti' Býn for å krulle sikkå.

close krulle si

brette seg, bøye seg
Sjå også krulle.

check krulleskjeise
image

snabelskeise

Krulleskjeissun våre vónde få ti' hange unde biksaumó.

check krulleskúr'e

akantusskurd (ei form for treskurd)

Krulleskúren varte helst'e líti brúka i Sætisdal i gåmó tíd.

check krullestikke

eit lite spesiallaga verkty til ein spesiell slag krullar innan sylvarbeid

Der æ mange slags krullestikku i filigransarbeiæ, ti' úlíke slags krulla.

check krulli

1. låsemekanisme for td skåpdør eller sive
2. Krull i løyesaum (broderiet på setesdalsbunaden, både den mannlege og den kvinnelege. Mest vanleg i lusekufta).
Sjå også lúsekupte.

1. Krullen va' jamt vént laga.
2. Inkji adde dalebuksu ell' kuptu hav' krulla.

check krumlebjørk

småvaksen og krokete bjørk på heia

Krumlebjørkan kan an helst'e barre brúke ti' vé'e.

check krumlen

krokete og veikleg

Bjørkjí på heiinn æ krumlí å vónd å kløyve.

check krúne

1. isse
2. krune
3. krone
4. skråstilt firkant (i handarbeid)

1. Den ungjen æ så oppkjækta at 'an kan dríte n'i krúna 'å fai' sí (gammal herme)
2. Krúnâ som brúrin brúke ti' sætisdalsbúnaæ, heite lâ.
3. Segg mi, kan du léne mi tvæ krúno?
4. Sèt'e an mange krúnu ihóp så vare det a bóre.

check krúnering'e

fingerring laga av sølv (kunne også vere laga av tæger)

På støylæ kunna da finne tæga å stelle sikkå krúneringa.

check krupne

drage seg i hop, skrumpe inn, minke

Trématrialen krupnar itt 'an turkar. Stidder 'an inn vasketempratúren for håg'e, kunne klæí krupne.

check kruppen

1. krokryggja, framoverbøygd
2. bøygd (td ljå)
Sjå også kreppe, lút'e og krýlen.

1. Haddvår hèv' vorte så kruppen i det seiste.
2. Ljåren æ 'kji gó'e slå mæ, fysst 'an æ for kruppen, å hell'e inkji fysst 'an æ for gag'e.

close kruppepípe (H)

krokpipe

check kruppestav'e (H)
image

spaserstokk av tre (bøygd i toppen)

Mi have ennå kruppestaven 'enni Gamlegóme.

check krús

keramikkrukke

D'æ krúsemattér i krúsó.

close krúse epli

steikje rå poteter ved å leggje dei inn i glør

close krúse epli

steikje rå poteter ved å leggje dei inn i glør

check krúsedåsen min

kjælenamn på kjærast eller barn

Kåm nå hít, krúsedåsen min, så ska' eg finne di nåkå godt!

check krúsemattér

keramikk (td krukke av brend leire)

Syltekrukkun æ gjåre av krúsemattér.

close krúsi

1. klase av bær; t.d. tytebær
2. spiralringar av sylv i filigransarbeid
3.uttrykk frå leiken "Talpinn"

check krúskefure

stor og vid furu

I Finndalæ æ der mange krúskefuru.

check krúskji

full neve med td blåbærlyng

Eg fann mi an krúskji å åt opp dei bèrí mæ eg gjekk.

check krusl'e

eldre person med dårleg helse
Sjå også kruslelèg'e (V) og kruslen.

No bú da fíre krusla i same húsæ.

check kruslelèg'e (V)

ynkeleg, sjukleg
sjå også kruslen og krusl'e.

'An hèv vorte kruslelèg'e nò Haddvår, på sí gamle dage.

check kruslen

skranten, sjukleg
Sjå også kruslelèg'e og krusl'e.

'An va' den kruslnasti no på gardæ.

close kruslne

sjukne (verte dårlegare)

close krúsúli / kròsúli

stakkar, ein som toler / vågar lite, er lite tess
Somme seier "krusúli"

Åni varte enn kròsúli på si eldri daga, men 'an va' hausen førr'e.

check krútandi líten

bitte liten

I dýreparkjæ såg eg enn krútandi líten apekatt'e.

check krykkje si

krøkje seg saman (td for kulde og redsle)

Kjýrí krykte si âv for slògó 'u fekk, då 'u ha' tèkje út.

close kryklen

dårleg til beins; greier ikkje å gå normalt
Somme seier "kruklen" og "krǿklen".

check krýl'e

noko skarp bøyg
Sjå også krýle si, krýlen og krylryggja.

Der va' enn krýl'e på stokkjæ, så 'an laut buttast dèr.

check krýle si

krulle seg i hop, bøygje ryggen framover
Sjå også krýl'e, krýlen og krylryggja.

Jø̀rund krýlte si i hóp unde dýnunn. Håvår krýlte si i hóp gjeværæ, då 'an gådde dei stóre elgstútæ.

check krýlen

1. person som er krokryggja
2. krokut, t.d. tømmerstokk
Sjå også krýl'e, krýle si, krylryggja og kruppen.

1. Eg tótte Birgjitt ha' vorte gåmó å krýlí nò.
2. Stokkjen va' så krýlen, at 'an va' 'kji kå ti' vé'e.

check krýlryggja

person som er krokryggja
Sjå også krýl'e, krýle si og krýlen.

Pål va' gåmålsklèg'e å krýlryggja nò.

close kryml

krokete og vridd ved (td fjellbjørk)

close krymle

krokete tre, lite tre
Sjå også substantivet kryml

check krynglen

vanskeleg å kome fram i terrenget

Dei gamle vègjin vekse ti' mæ rysl å runna, så d'æ kryngli å kåme fram.

check kryplehynnt'e

bruka om ku med horn som vender mot einannan

Blómerós va' kryplehynnt, så 'u fór verre då da stangast.

check krýst'e

klem, omfamning

Fær eg enn krýst'e av di?, spúre Góme.

check kræ

stikke fiskegarn ut på vatnet med ei lang råte

Hèv' an 'kji pråm'e lýt an kræ út nètí.

check kræe

tvigreina trekvist med fisk tredd på
Sjå også fiskekræe.

Fær an mykji fisk'e, lýt an skjère si a kræe.

close kræme

gripe

check krætúr

storfe

Da ha' mykji krætúr i Nórdstog-Løyland.

check kræv'e

1. kvikk og pågåande; bruka om både menneske (berre born) og dyr
2. dugande, kraftig, sterk, uthaldande

1. 'An æ kræv'e, den lisli ungjen, kvik'e ti' vèr' så líten!
2. 'U æ kræv, Sigríd.

check kråke

1. blaut del midt under hestehoven
2. reiskap av tre (ei spik, flat med hake, til å dra vevtråd i vevreiæ)

1. Itt an skór hesten, plag' an skjère nòkå av kråkunn au.
2. Kråkâ heng'e i an trå'e på vevreiæ.

close kråkeblóm'e

fiol

check kråkefót'e

del av broderiet på setesdalsbunaden (både for menn og kvinner; brodert med kvitt tunnt garn)
Somme kallar dette for heksesting.

An kan godt seie at heksestingjí líkne på kråkefǿta.

check kråm

kram, småvarer (noko nedsetjande ord om handelsvarer)

Det va' nåkå filli kråm 'an ha' kaupt.

check kråmbú

krambu
Sjå også .

"Taddeiv Fossæ" ha' a kråmbú på Rysstad.

check kråmkar'e

kramkar (reisande handelsmann)

"Kragerǿen" va' an kråmkar'e som fór ette dalæ i femtí-åró.

check kråmskuld

pengeskuld til ei krambu eller forretning

Det todda på seg mæ kråmskuld alt fórt.

check kråne ti'

verte friskare, få krefter att

Eg hèv' kråna ti' ette dei fæle ivefærdinn.

check kubbekvéli

hjul til vogn laga av berre tre; utan jernskoning (bruka berre i fleirtal)

Kubbekvéli ha' barre tréås'e så det sveiv tré i tré. Fyre mykkjøyringjinn smúre da kubbekvéli mæ smolt, men det turka, så det våla å skreik så det va' våeverk.

close kubben

liten og tettvaksen; bruka om folk og dyr, ofte om dyreungar

close kubbesag

stor og brei sag for to mann (bruka til å felle tre)

check kubbestól'e

kubbestol, laga av ei uthola trestamme
Sjå også stól'e, brugdestól'e og vaggestól'e.

Kubbestólen stó midt 'å tilæ.

check kubbingji
image

planker mellom taksperrene over langveggen

Kubbingan tétte godt midjom raptó.

close kúbe

trog i botnen av tjøremile (Til å ta i mot tjøra frå tyriveden i mila. Eit hol i kuba leier til eit slok eller røyr, der tjøra kan renne ut)

check kufst

brått, fort, uventa

Den svingjen kåm kufst på. Du kåm så kufst at eg stokk.

check kúl

1. umogeleg, håplaust
2. forsterkande ord
(vert ikkje gradbøygt)

1. 'An æ plent kúl å vèr' ihóp mæ. Detti æ plent kúl å få ti'!
2. D'æ kúl úmúleg å skjø̀ne detti reiknestykkji!

close kuld'e

brent til kol

Du må 'kji steikje kjøssteikjí så 'u var' plent kuld!

check kúle
image

1. kule
2. den delen av separatoren der skålene er; bruka berre i bunden form eintal
Sjå også sepratór'e, skrýti og skålinn.
3. kålrotlager utpå åkeren

1. Tarjei kåm som a kúle oppigjænom vodden.
2. Kúlâ æ harleg tung for den som æ líten.
3. Det ha' vòr' a godt næpeår, så mi måtte stelle fleire kúlo.

close kúleell'e

kuleeld (svært kraftig varme frå bål eller omn)

Mi ha' an fæl'e kúleell'e mæ mi fiska nórdmæ strondí.

check kulli

haug

Òvafor húsí æ der an líten kulli, dèr stend'e det så vèn'e an hegg'e.

check kulse

fryse noko
Sjå også kulsen og kuls'e.

Gró bigjynte å kulse, å 'u va' ræd at 'u fekk krím.

check kuls'e

frost i kroppen
Sjå også kulse og kulsen.

Eg fekk slig an kuls'e í meg ette eg ha' lauga meg.

close kulse fyri

reddast for

Papa kulsa for embætsfókkji.

check kulseleg (V)

farlegt, nifst, skummelt
Sjå også kulsen, adverbet kulseleg (H) og kulselèg'e (V).

Eg tikje det æ helst'e kulseleg å gange ive Hengjebrúne.

check kulseleg (H)

personar og anna som ser farleg og skummelt ut

Sjå også kulsen, kulselèg'e (V) og adverbet kulseleg (H).

'An va' kulseleg, fudd'e å vónd'e som 'an va'.
Det va' enn kulseleg film'e.

check kulseleg (H)

farlegt, nifst, skummelt
Sjå også kulsen, adjektivet kulseleg (H) og adverbet kulseleg.

Det æ kulseleg å stande út'å kantæ på Prækestólæ å sjå beint n'i Lysefjórden.

check kulselèg'e (V)

om personar: ser farleg / skummel ut.
Sjå også kulsen, adjektivet kulseleg (H) og adverbet kulseleg (V).

'An va' kulselège, fudd'e å vónd'e som 'an va'.

check kulsen

1. ha lett for å fryse
Sjå også kulse og kuls'e.
3. kaldt, kjennest kaldt
3. redd
Sjå også adjektivet kulseleg (H), kulselèg'e (V), adverbet kulseleg (V) og adverbet kulseleg (H).

1. An vare kulsen fysst an hèv' lauga seg å kjæm'e opp'tó' vatnæ.
2. Det va' kulsi, sa Rustâ, då 'u datt i ísi (herme).
3. Eg ska' seie at hú æ 'kji kulsí, som tòre liggje eisemó.

close kulta

jamnsterke eller jamngode

close kulta sí

"jenta si" (rosande uttrykk om jente eller kvinne som greier noko vanskeleg og tungt)

Det va' kulta sí det!

check kult'e

den beste

Da sprunge ett' 'enni dei beste, men det va' kulten som strauk da av.

check kulte tòk

uttrykk bruka om jamsterke personar

Det va' kulte tòk midjom 'ó Sigúrd å 'ó Tårål; ingjen vann, å ingjen tapa.

close kultr'e

knaus, kolle

check kúløygd'e

utståande augo, vert ikkje gradbøygt
Sjå også hóløygd'e, som er det motsette.

'An va' så kalleg kúløygd'e, Haddvår.

check kumm'e

1. gjødselkjellar (rommet der husdyrgjødselen vert lagra)
2. kum
Sjå også landkumm'e.

1. Da ha' an stór'e kumm'e på Håptu.
2. An sér kumlòkjí ti' dei tvei kummó som liggje unde parkéringsplassæ.

close kunne

kunne

Ha' mi kunna reist førr'e? Eg ha' sillt kunna visst det. Ha' du kunna kåme i hug å kaupe mi a dås mæ prjónu?

check kunne mæ

vere vand med

Eg kan nå mæ at mi pynte jóletrétti jólepdagjen. Eg kan alli mæ detti kaupeǿli, det æ for glætt!

check kunne ti'

vere skuld i, gjere med vilje
Sjå også kunne.

Eg kunna inkji ti' at stólen varte øyelagd'e.

check kúpen

avrunda, rundvore, noko som er utboga, konvekst
Sjå også kúv'e, grúv'e, kúr'e, slút'e, kúve og kúven.

Smø̀røskjâ hèv kúpi lòk. Kjistila hav' jamt au kúpne lòk.

close kupne

t.d. trestykke som vert rundt med tida

close kupte

kufte
Sjå også lúsekupte og grautkupte.

check kúr'e

1. bøygd ved halsen, framlut, framoverbøygd
2. roleg, stille (om personar)
Sjå også kúv'e, grúv'e, slút'e, kúve, kúven og kúpen.

1. Bjúg varte så kúr'e på sí gamle dage.
2. Bóa sat kúr'e unde heile messunn.

check kurle

uttale skarre-r langt bak i halsen (ein noko "energisk" r, ikkje den slappe "sørlands-r'en)

Mange av bjønnaråó kurla fysst da tala.

check kurrandi stidd'e

helt roleg, heilt stille
Sjå også stidd'e.

'An stó' kurrandi stidd'e.

check kurre si

1. samle seg i hop
2. gå til sengs

1. Da kurra sikkå ihóp rundt åren.
2. Da kurra sikkå i ellev-tí'inn.

check kurrstidd'e

heilt still

An lýt vèr' kurrstidd'e fysst an æ i kjørkjunn å presten talar.

check kurv'e

Matrett, innmat av sau, laga av lunger, lever, hjarta, nyrer, hjerne, matrøyr, luftrøyr, blod, feitt og "kroddar".
Sjå oppskrift i heftet "Gamle matoppskrifter og matskikkar frå Valle", utgjeve av Valle Bondekvinnelag.
Sjå også kurvepýsse, kurveskjinn og kurvesneis.

D'æ góslegt mæ "kurv'e å lange kveld", som da sa det førr' i tí'inn.

check kurvekveld

kosekveld med nylaga kurv'e; når slaktinga var ferdig

Kurvekveldi va' det sjessi å få ný'e kurv'e.

check kurvenúten

uttrykk bruka om når ein har ete så mykje kurv at ein tykkjer det set seg fast i halsen

Kurven va' feit'e førr' i tí'inn, å sòme tótte det va' så godt, å da åte så fórt at da finge kurvenúten.
check kurvepýsse

pølse av innmat av sau (med skinn av tarmar)
Sjå også kurv'e, kurveskjinn og kurvesneis.

Kurvepýssun vorte turka som anna spikekjø̀t. Da åte kurvepýssu heile hausti.

check kurveskjinn

Tarmar og andre delar av magen som ein brukar til å fylle kurv i, når ein lagar kurvepylser.
Sjå også kurv'e, kurvepýsse og kurvesneis.

Katten èt'e kurveskjinní.

check kurvesneis

Ein kvesst trepinne eller jarntråd til å setje i kurvepylsa for å tette opninga når ho er fylt med rå kurv.
Sjå også kurv'e, kurvepýsse og kurveskjinn.

Kurvesneisan kan an passe på å brúke ti' néste haust fysst an slaktar.

close kuse

fille eller einerkvast til å ha kring mineboret når ein borar hol i stein (skal hindre at vatnet i holet ikkje sprutar opp i andletet når ein slår på boret)

close kúve

1. bøygje i ein boge
2. vere trykkjande, trykkje ned
Sjå også kúv'e, grúv'e, kúr'e, slút'e, kúven og kúpen.

2. "Dei stóre múrbygningan trykkje néd heile bygdí", meinte Gunnår.

close kúv'e

bøygd ved halsen, framlut, framoverbøygd
Sjå også grúv'e, kúr'e, slút'e, kúve, kúven og kúpen.

close kúven

i ein boge
Sjå også kúv'e, grúv'e, kúr'e, slút'e, kúve og kúpen.

close kvant'e

"min del av noko"

close kvas

kvister, skogsavfall

close kvate

mase

close kvat'e

glad, godt i lag

check kvedd'e

lyd som ber langt, person med mål som ber langt
Sjå også kallrausta.

Ordi "kvedd'e" kan an brúke bå' om mannemåli å om ti dǿmis a bjødde. Blómerós ha' så kvedd a bjødde.

check kveik

gjær bruka ved ølbryggjing
Sjå også kveikstokk'e.

Kveikjí varte samla opp i an kveikstokk'e.

check kveikstokk'e

liten firkanta trestokk med hol i der gjæra samla seg under gjæring av øl
Sjå også kveik.

D'æ lengji si' det varte brúka kveikstokk'e unde ǿlbryggjing.

check kveise

kveise

Eg hèv' så mykji kveisu i andlitæ, at eg sýter mæ å sýne meg úti blant fókk.

check kveisekåne (H)

sjukesyster som var rundt i skulane og vaksinerte mot koppar

Ungan líka inkji fysst kveisekåna kåm.

check kveisepass

attest på at ein er vaksinera mot koppar

Unde' kríinn lute adde have kveisepass.

check kveld

kveld

I kveld vi' eg barre sitje inni.

check kvelde

ta kvelden, avslutte arbeidet for dagen

Mi ljóte vel kvelde nò, sólí hève longe glâdt.

check kveldesèt

1. når ein er heile kvelden på besøk (V)
2. når ein skal heim og leggje seg etter å ha vore på besøk (H)

1. Det varte kveldesèt mæ mi i gjerkveld.
2. Nò æ det kveldesèt, sa Trygvi, å reiste heim'tt'e.

check kveldetí'

tid for å slutte arbeidet; bruka berre i ubunden form eintal

Nò æ det kveldetí', klokka æ sjau.

close kveldsbiti

Sjå også biti.

Lavrans måtte jamt have an kveldsbiti fø̀r 'an la seg.

check kveldskjǿgle

1. person som arbeider seint om kvelden, B-menneske
2. den styggast utkledde bassen, når dei vaksne var "bassar"
Hans Ross' ordbok: "Aftenspøkelse".
3. kveldsklåre, kveldsglenne
Somme seier "kveldskjygle".

1. Tarjei æ a kveldskjǿgle.
2. Ungan vorte lívræde då kveldskjǿglâ kåm inn dynní.
3. Kveldskjǿglâ æ sjella gód.

check kveldsklåri

klår himmel om kvelden
Sjå også klåre av.

Kveldsklåren æ alli gó'e, d'æ a filli mark for veiri néste dag'e.

close kveldslǿgje

eit lite opphald i regnveret om kvelden
Sjå også lǿgje.

Då det kåm a kveldslǿgje, sprunge mi heim'tte.

check kveldsró'

raude skyer om kvelden

Kveldsró' turkar høy, morgóró' míg' på møy (ordtak om vermerke).

check kveldssmeikje

solglytt mellom skyer ved ustadig ver

A kveldssmeikje kan vèr' gó, men lòvar inkji nåkå.

check kveldssvævd'e

svevnug tidleg på kvelden

Svein æ så kveldssvævd'e å vi' helst'e leggje seg i ní-tí'inn.

close kveldssvæve

løvetann

check kveldsøykt

arbeidsøykt i eldre tid (mellom kl. 16.00 og 19.00; i slåtten)
Sjå også kveld og øykt.

Da ha' a long kveldsøykt, klokka varte meste åtte førr'ell da våre færige.

check kvéle

hjul på kjerre (gammaldags kompakte trehjul)

Det æ lengji si' kvélun våre i brúk.

close kvélehest'e

hjulhest (barneleike)

check kvelje

høg lyd som gjev atterljom

Det kveljar i an sal'e som æ stór'e å tóm'e. Astrí rópa så det kvelja.

close kvellt mål

talemål som høyrest langt

'U ha' så makelaust kvellt a mål fysst 'u húva 'å heiinn.

close kveml'e

person som talar om motbydelege ting

close kvemleleg (H)

motbydeleg tale om "kvalme" ting

close kvemlen

kvalm, vert ikkje gradbøygt
Sjå også ýlen.

close kvendeforeining

kvinneforeining

check kvendeklæi

klede for vaksne kvinner; bruka berre i fleirtal
Sjå også karmannsklæi og klæi.

Svålaug va' så útifrå ti' saume greie kvendeklæi.

check kvendelé

venstre sida av midtgangen i kyrkja og andre religiøse forsamlingshus
Sjå også kareléne.

Eg sit'e helst'e 'å kvendelénæ i kjørkjunn.

check kvenderíve

mindre rive for kvinner (til å rake og breie høy med)

Då eg va' lítí ha' eg a kvenderíve, for 'u va' léttare å rake mæ.

check kvendi

kvinne

'U va' a drusteleg kvendi.

close kvendmann'e (H)

kvinne, eldgamalt uttrykk der mann'e tyder menneske
Sjå også kvendmannsarbei' og karmann'e.

close kvendmannsarbei'

kvinnearbeid; bruka berre i eintal
Sjå også kvendmann'e.

Karan ville alli gjère kvendmannsarbei'.

close kvendmannskar'e

feminin mann

close kvendmannsklæi

kvinneklede

check kvendskjen

kvinnegal mann (noko negativt)

'An va' så kvendskjen, å sprang frå dei eine ti' dei hí. Den kvendskni mannen tók út på Austlandi.

check kvenndag'e

kvardag, yrkedag (frå måndag, til og med laurdag)
Sjå også virkedag'e og hægdag'e.

Ette mange kvenndaga æ det godt mæ hæg.

check kvenndagsbrúr

jente eller kvinne som går for mykje pynta ti' kvenndags.

"Kvenndagsbrúr æ hægdagssút". D'æ sjella mi tale om kvenndagsbrúri nò ti' dags.

check kvenndagskleg

kvardagsleg

Det va' kalleg det kvenndagskleg Òlâv gjekk i kjyrkjunn i dag.

check kvenndagsklædd'e

kvardagskledd

No for ti'inn gange fókk kvenndagsklædde fysst da sku av å handle, det gjåre alli fókk førr'e.

check kvenndagsklæi

kvardagsklede

I virkó gjinge mi mæ kvenndagsklæi.

check kvenndagskost'e

kvardagskost

An kan 'kji plent seie at gomb'e æ kvenndagskost'e.

close kverk'e

innsnevring

close kverkjâ

hestehoste

check kverr

kvar

Bóa gjekk på skjí kverr dag'e i førri vikunn.

check kverrsin

kvar sin
Somme i Valle seier "kvessí / kvessin".

Da ha' kverrsin bílæ.

close kverrt dusti

kvart minste grann

close kvervi

område

check kvervili

kvervel

Der kåm an kvervili å flutte høytti hít i Haugebirksteigjen.

check kvesse í

"glefse til" (munnleg)

'An kvesste í då 'an fekk høyre valresultati.

check kvesse seg ti'

1. motivere seg for ekstra innsats, vere i gong med ein ekstra innsats
2. øse seg opp og verte brått sint

1. Taddeiv kvesste seg allstǿtt ti' frå morgónæ, men 'an héldt inkji út lengji.
2. Gýrí kvesste seg ti', å ville inkji vère mæ mei'.

check kvesse stakkjen

gjere høystakken smal oppover (høystakk og lauvstakk)

An laut kvesse stakkjen så 'an sló av si vætâ.

check kvesse stakkjen

gjere høystakken smal oppover (høystakk og lauvstakk)

An laut kvesse stakkjen så 'an sló av si vætâ.

check kví

inngjerding for husdyr (av tregrindar)
Sjå også kvíe.

Da samla búskapen i kvíne då det bigjynte å mørkne.

check kví

kvifor

Kví gjåre du nå detta? Kví fèr'e du sossa?

close kvidde

tyne, stogge i voksteren, forrøyne

close kvíe

lage / ha laga inngjerding for husdyra / krøtera
Sjå også kví.

check kviggjúre
image

reim på hesteselen som går under magen ved óra

Kviggjúrâ tar alli vèr' stromm.