Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på B: 929 | Totalt: 13829 | nullstill
Forklåring Døme
check ba'

utan stans

Mi kvílde 'kji ti' nóss, men héle det i eitt ba' ti' mi vår' færige. Da héle det i eitt ba'.

check babb'e

køyredoning til tømmerkøyring

Koss an babb'e såg út vite mi alli no leng'e.

check bafse

vere ureinsleg med maten, fare stygt med maten

Gútungan kóme heim'tt'e, hólsoltne, sette sikkå innat bóræ å bafsa å åte.

check bafselèg'e (V)

ser ureinsleg ut når det gjeld mat og klede

'An æ an bafselèg'e mann'e.

check bafsen

ureinsleg når det gjeld mat og klede

'An va' så bafsen mæ matæ.

close bak

rygg

'An laut att'å bakji for 'ó Såvi.

check bakastí

bakarst
Sjå også attastí.

Bussen va' fudd'e, å mi såte plent bakastí.

check bakbul'e

ryggsida på genser eller jakke
Sjå også frambul'e og bul'e.

Der æ åtteblarósu på bakbulæ.

check bake

1. snøbake
2. bake (berre bruka om flatbraud og lefser)
3. jule opp
Sjå også snjóbake.

1. Nò ska' eg bake deg! 'An varte baka så ti'.
2. Hèv' du baka ti' jóle?
3. Jón baka 'an Ånund fælt ti' i gjår.

close bake fullt

bake 9 tjug til dagen

check bake opp

reingjering av trekoppar på heia med hjelp av eineravkok (td trau, koller og holkar)

Fysst an kåm 'å støyli, å der va' øyesmòk i trékoppó, laut an bake da opp mæ einérbak.

check bake seg

vere i sterk varme (både i sola og innmed omn o.l.)
Sjå også bake seg med tåg.

Du må 'kji bake deg leng'e i sólinn, så var' du brend'e.

check bake seg

vere i sterk varme (både i sola og innmed omn o.l.)
Sjå også bake seg med tåg.

Du må 'kji bake deg leng'e i sólinn, så var' du brend'e.

check bake seg mæ tåg

smørje sauetalg under føtene og setje føtene tett inntil ein varm omn slik at talg trekkjer inn i huda
Sjå også bake seg, tåg og tåge seg.

Fysst Papa kåm ó' høyskóg om vetren å fraus 'å fótó, baka 'an seg mæ tåg.

check bakkbèrari

bagasjebrett bak sal eller sete på sykkel eller motorsykkel
Somme seier "bèrari".

Førr'e sykla mi mæ jentó att'å bakkbèraræ ell' på teinæ.

check bakke

rygge
Sjå også òpe (V) og hòpe (H).

Eg bakka beint på a stórt tré.

check Bakkjen

Bakken, gardsnamn både i Valle og i Hylestad.

Tarjei Bakkâ búdde på Rysstad.

check bakkji

1. bakke
2. knivsbakke

1. Da løypte jamt på rattkjåkkji néd bakkjen.
2. Eg nattar på bakkjen itt eg vi kløyve a véeskjíe mæ nívæ mí.

check bakklengjis

baklengs

'An raut bakklengjis útive múren; 'an va' søkkfudd'e.

check bakkvatn

bruka om når vatnet når opp i fjørene på kvernkallen og denne dreg med seg vatnet

Æ det fæl'e flaum'e i åne, kan det vare bakkvatn, så kvinnekadden svív'e i vatn å gjeng'e tungt.

check baklesse

lesse mykje bak på td ei kjerre
Sjå også bakleste og framlesse.

Du må inkji baklesse sossa, for då lypter det frammi.

check baklest'e

lass som har mest tyngde bak
Sjå også framleste og baklesse.

Bílen va' så baklest'e at eg va' ræd'e eg miste stýringjí.

check bakmeisbendi (H)

band til å feste ei ryggbør på ein bakmeis'e

Bakmeisbendi laut vèr' langt for at an kunna binde býrí støygt om 'u va' mykji i vavi.

check bakmeis'e (H)

spesiell ryggmeis av tre

Svein batt hókkjen på meisen å reiste 'å støyli.

check bakryv'e

stokk til å sveipe renninga omkring (med spildrer i mellom)

Varpi ligg'e rundt bakryven i vevreiæ.
check bakskreidd'e

bakglatt (bruka om ski)

Pål ha' så bakskreidde nåkå skjí. Det æ tungt å gange på skjí itt det æ bakskreitt.

check bakslodde

hestereiskap som ein fester bak framslodda slik at ein kan køyre lange ting utan at dei kjem nedpå marka
Sjå også framslodde og slodde.

Eg lýt setje på baksloddâ, for eg ska' kjøyre nåkå lange stokka.

check baksǿlt

plass med lite sol; vert ikkje bøygt i kjønn, tal eller grader
Sjå også avsǿlt og sǿlt.

Dei håge fjøddí gjère det baksǿlt nórdlénæ.

close bakspenne

baksparke (om hest)

close bakstamn'e hekkâ attarst i ein slede (høyskógsslé'i)
check bakstrebórd

Spesiell bordplate som vert nytta til å bake flatbraud, lefse m.m. på. Bordplata har ikkje faste føter, men vert bygd opp til passeleg høgde med stolar, benker o.l.

An gó'e bakari lýt have a godt bakstrebórd.

close bakstredag'e

full arbeidsdag for to bakarar (dei skulle då bake 9 tjug, altså 180 leivar)

close bakstrehedde

"flatbraudhelle" av stein

check bakstrekjeddari

kjellarrom der ein bakar flatbraud, lefse m.m.
Sjå også eplekjeddari, kjeddari, kjeddarlæm'e og kjeddartropp.

Det høyrdest an jamn'e dúr'e frå bakstrekjeddaræ.

check bakstrekåne

kvinne som bakar

Bakstrekånun hav' lang'e dag'e, frå seks om morgónen ti' sjau om kveldi, å då hav' da baka níe tjug. Eg vi' néd i kjeddaren ti' bakstrekånó mæ mat'e.

check bakstremjöl

mjøl til å bake flatbraud eller lefser av; bruka berre i eintal

Bakstremjöli æ mali av kveiti.

check bakstretròg

stort uthola tretrau til å kna deig i til flatbraud

Bakstretrògji va' laga av eitt tréimni.

check bakstrevé'e

ved til baking av flatbraud (ca 60 cm lang, småkløyvd, og med liten brennverdi)
Sjå også vé'e.

År 'ell anné "fillen vé'e" varte gjinni brúka som bakstrevé'e.

check bal (V)
image

oval balje, av metall, tre eller plast
Sjå også balje og sår'e.

Då eg va' lítí, tvó eg meg i hovdæ i a bal.

close baldére

bråke, ståke, sjaue med mangt

check baldren

vanskeleg, problematisk

Det kan vère baldri å kjøyre skóter i laus'e snjór'e.

check balje

oval balje
Sjå også bal (V).

Småunga líke å skvasle i a balje.

check ballblóm'e

trollbær

Ballblóman vakse i heimejóræ.

close ballstýren

vill, vanskeleg å halde styr på

check bals

søl; bruka berre i eintal
Sjå også balse, balsen og bals'e.

Det kan vère nåkå fælt bals å arbeie i vègeveitu.

check balse

1. skitne seg til
2. søle (med td vatn)
Sjå også bals, balsen og bals'e.

1. Knút balsa helst'e ti' den nýi dressen.
2. Inkji balse nå sossa mæ vatnæ, Bóa.

check bals'e

person som er fæl til å skitne seg til
Sjå også balse, balsen og bals.

Lisle-Bóa æ enn fæl'e bals'e, 'an hoppar allstǿtt i søyledammó.

check balsen

sølut, klissut osv
Sjå også balse, bals og bals'e.

Ungan våre så balsne at da vorte plent gjænomvåte.

close balstýren

vill, vanskeleg å halde styr på

close balstækjen

villstyren

close balsutt'e

sølete, klissete, tilgrisa

close balúr'e

bråk, skjenn

check band

1. band, snøre
2. vidjeband ("bindingen") på eldre ski

1. Mi have mange gamle bond (ljódbond) heimi.
2. Skjítti brast unde bandæ.

check banda stakk'e

stakk med voven list på eine kvåren

Banda stakka æ sjella å sjå nò for tí'inn.

check bandenív'e
image

knivjarn med to handtak, rett eller litt krumt, bruka til lafting eller skaving av bork

Bandeníven æ a hǿgt reiskap.

check bandetjóv'e

ein stein som er for stor eller ugrei og som dermed hindrar samanbinding av steinar i mur (murar-uttrykk)

Mi vi' líksågodt sipte út den bandetjóven, for 'an passar 'kji plent hèra.

check bandfesti

1. feste til kuband inne i eit fjos; av tre eller jern
2. treplugg som ein slo inn i fjøsmuren eller i jorda når ein skulle mjølke kyrne på støylen

1. An lýt have sterke bandfesti ti' stóre stúta.
2. Eg sló bandfesti néd i jórdí mæ a øks.

close bandfló

lag med kornband (i konngóvæ)

check bandhakji

1. reiskap til å feste gjårin på lagga kar
2. smidd hake med eit tau fest i auga; til å dra stokkar med

1. Mæ bandhakâ strammar an gjårin.
2. Taddeiv ha' inkji hest'e, så 'an laut drage dei tyngste vé'estrangan mæ bandhakji.

close bandmòn'e

rom for å stramme eit vidjeband td på eit kjerald

check bandvèvari

person som vev med "bandvevrei"

An bandvèvari laut vèr' nøyen å tolmódig'e.

close banglast

"gå på tverke", vere uheldig

close bangle

Bruka i uttrykket bangle ti'.

check bangle ti'

få noko til (på eit vis)
Sjå også bangle.

Vigleik fekk bangle det ti', om 'an va' tvoglen å únýten.

check bangli

på skakke, ugreitt, vanskeleg å lage, "går opp og ned"

Det hèv' gjengje så bangli i dag.

check bank

pengelaus

Eg æ plent bank, så eg kan alli bitale denne reikningjí.

check bankatré

trestykke (ca. 70 cm) med handtak; bruka til å banke tøyet med når ein vaska ute ved ein bekk eller elv

Bankatréi æ flatt i endâ mæ a rundt handtak.

check barkakjèr

stort lagga "kjèr"; bruka til å barke skinn i

Barkakjèri fyllte da mæ vatn å bjørkebork'e ell' grånebork'e.

check barke

lage avkok av bork for å barke skinn
Sjå også beite og barkekjèr.

Stúteskjinní plag' eg barke ti' skóleir.

close barke i veg

leggje i veg

close barke ti'

å gyve på, setje i veg

check barkekjèr

kjer til å barke huder eller skinn i
Sjå også barke.

Barkekjèri æ stórt å vídt.

check barkekjýli

adamseple

"Barkekjýli va' stórt som a epli", sa Sigríd.

check barkji

1. luftrøyret, pusterøyret; bruka både om menneske og dyr
2. "halsen" av laftehogget

1. Å svægje i vronge æ å få mat'e ell' drykk'e né' i barkjen.
2. Barkjen høgg'e an út mæ øks.

check barme seg

1. forbarme seg, stelle med, ta hand om
2. ynke seg, klage, jamre

1. Det va' godt da barma sikkå iv' 'ó.
2. 'An barma seg for helsunn som ha' vorte fillnare ettekverrt.

check barre

berre

Der fýgde barre mæ sommårsdekk ti' bílæ eg kaupti.

close barsǿl

heimebrygg til å servere gjester når eit barn var født

check bartu

bart; bruka berre i fleirtal

Snykkjen rann nédive bartun 'ass.

check bas

ugreie, "over stokk og stein" (om arbeid)

Det varte a fælt bas førr'ell mi finge ti' detta vanskelège arbeii.

check bas'e

1. basstrengen på fele og hardingfele
2. "den flinkaste"

1. Fysst basen va' stilt'e på "gorrlaust", sa dei gamle at 'an surra som a humle.
2. Der va' mange som våre góe ti' spile, men Ånund va' basen.

check bas'e

"så verst", nokså god, flink

"Svinge di, Svålaug, du æ 'kji så bas!"

close baske

kvinne som arbeider hardt med noko og ikkje tek seg tid til pausar

close bask'e

mann som arbeider hardt med noko og ikkje tek seg tid til pausar

check baske ba'

fælt og langvarig regn

Nò hèv' regni halde det i a baske ba'!

close baskeleg (H)

hardt arbeid og ikkje tid til pausar

check baskjen

1. strevsam
2. vått (om regn og snø)

1. Det va' så baskji a fǿri.
2. Det va' an baskjen dag'e, det ringde å dreiv omananné.

check bassari

basar
Mange seier "basar'e".

Der æ visst bassari i Òveinang i kveld.

check basse

drikke og feste

Ånund kjæm'e inkji i dag, 'an æ heimi å bassar.

check bassegraut'e

graut for jolebukk (Vart servert nyttårskvelden og oftast bore fram på bordet i kveldinga. Ein skulle rope på bassen med tvòrunn i handa)

Bassegrauten varte reidd'e av saup å byggmjöl.

close basseklæi

klede til å vere bassi i

check bassekveld

nyttårsaftan og 13. januar (om kvelden er det tradisjon å gå julebukk i Valle og Hylestad)

Ko vi' dú gjère bassekveldi?

check bassemål

endra talemål til ukjenneleg når ein er jólebassi (slik at ingen skal vite kven ein er)

Den minsti jólebassen tala alli bassemål, så adde forstóge mæ ei gong kvæ 'an va'.

check bassi
image

1. jolebukk, utkledd til nyttårskveld og 20. dag jol
2. person som ser uflidd ut

1. Det kåm mange bassa, den seisti va' kveldskjǿglâ.
2. 'An va'skjeggjutt'e at det va' púre bassi.

close basstogdott'e

tøystykkje til å tette att den ca. 15 cm vide opninga; bruka berre i eintal
Sjå også basstòge.

check basstòge

1. frittståande bygning nytta til turking av korn, røykjing av kjøt. Tidlegare også bruka til å få bort lyser og lopper i kleda. Var plassert i ei viss avstand frå andre bygningar på grunn av brannfaren.
Sjå også basstogdotten.
2. badstoge

1. Konni låg på pada ti' turking i basstògunn.
2. Du hèv' det så heitt som i a basstòge! sa Svein mæ 'an Haddvår.

check basstoghiti

"badstovevarme" (altfor varmt til å tole)

Hui, nò æ det så varmt inni at det æ basstoghiti! Vi' an døye fyddu, lýt det vère basstoghiti.

check basstogomn'e

oppmura steinomn (gråsteinsomn utan avtrekk) i basstòga

Basstogomnen æ oppmúra midt i basstògunn.

check basstogpad'e

kornpaden i badstoga

I gamle dage la da sikkå på basstogpaden fysst da sill' "lauge" sikkå.

close bate

få fordel av, til fordel for

check bati

bate (hjelp, vinning, nytte)

"Fysst greie jentu hav' fare gali, for adde slarvan det æ an bati" (stevline)

check batne

heilast

'U ha' a sår som alli ville batne.

check bausen

ufin i måten å ete på

Kråmkaren va' så bausen ti' ète.

check baute

gå eller vasse i laus snø eller tungt snøføre
Sjå også bauten og bauti.

Mi bauta ti' langt på lærí. Èg gjeng'e fyri å bautar, å Bóa kjæm'e etti.

close bauten

plass som det er tungt / strevsamt / vanskeleg å take seg fram på grunn av laus / djup snø, vert ikkje gradbøygt
Sjå også baute og bauti.

close bauti

vanskeleg / strevsamt / tungt å take seg fram på grunn av djupt / laust snøføre, vert ikkje gradbøygt
Sjå også bauten og baute.

check bé'e

1. be
Sjå også bǿn.
2. invitere

1. Mamme ba' meg om å inkji vère så sein'e i kveld. 'An ba' ti' Gud om at det måtte gange da godt.
2. Marí ba' meg ti' middags om sundagjen.

check bé'e si

tigge
Sjå også bé'e.

Ingjen æ så fatikke at 'an tar bé'e si i dag.

check bé'e si

tigge
Sjå også bé'e.

Ingjen æ så fatikke at 'an tar bé'e si i dag.

close bée ti' bórds

bede folk til eit større måltid i heimen

close bée ti' bórds

bede folk til eit større måltid i heimen

check bée ti' bóti / bée ti' bótis

bede om hjelp etter tap (av eit eller anna)

Da vurte nøydde ti' bée ti' bótis ette dei fæle brannæ.

close bé'ehús

bedehus

check bé'elag

bearlag (ein krins som var saman i bryllaup og gravferd; alle vart bedne)

A bé'elag va' 'kji så stórt områdi, men der kunna bú mange fókk.

close béemann'e

person som går rundt i bedelaget og bed til likferds (i eldre tid var nok dette ein mann, men seinare kunne det òg vere oppgåve for ei kvinne)

check bé'esi-kjèring

tiggarkone

Bé'esi-kjèringan båe sikkå helst'e matmjöl.

check befs

frynser

På kjyrkjeploggó æ langt befs. Befsi ska' 'kji hange n'i blèsâ.

close befse a plagg

saume "befsi" på eit plagg
Sjå også befs.

close bei'bròt

beinbrot

check bei'grind

1. skjelett til menneske og dyr
2. uferdig utkast

1. Der låg a bei'grind úti skógjæ.
2. Nótenédskriftin 'ass Knút Jónson Heddi vår' helst'e barre bei'grindi av slåttó.

check bei'gródd'e

1. skinn og vev veks rett på beinet ved brotskade
2. svært tynn og spinkel person

1. Eg såg at leggjen 'ass va bei'gródd'e dèr 'an ha' bròte 'an av.
2. 'An æ plent bei'gródd'e å sjå ti'!

close beikke (H)

gjere bein, rette ut
Sjå også beinke (V) og beikk'e.

close beikk'e (H)

hårskilje
Sjå også beink'e (V) og beikke.

check beilaus'e

vinden som blæs og lagar lyd, helst kring husnovene; bruka berre i eintal

Høy' beilausen, nò ýler 'an kring húsí!

check beilei

beinveg, snarveg
Sjå også bei'vèg'e.

Mi vi' inkji gange hèra, mi take beileií.
close beinke

beine, teneste, hjelp

check beinke (V)

gjere bein, rette ut
Sjå også beikke (H) og beink'e.

Da finge a gravemaskjín ti' å beinke vègjen. Nò beinke 'kji fókk spíker lenge'.

check beink'e (V)

hårskilje
Sjå også beikk'e (H) og beinke.

Sòme hav' beinkjen midt 'å hòvúdæ, å aire hav' 'an 'å lénæ.

check bei'sau'e

eit bestemt bein i føtene på ein sau (td bruka til å vinde renningtråd i samband med veving)

An bei'sau'e sille have a viss vikt mæ varp.

check beisl

beksel

Eg hengjer beisli på bógtrétti itt eg tèk'e av silen.

close beisle

setje beksel på hest

check beisle seg

uttrykk bruka om når fisken hengjer seg i garnet etter tennene

Det æ stundom vanskeleg å få út fiskan itt da hav' beisla sikkå i nètæ.

check beisle seg

uttrykk bruka om når fisken hengjer seg i garnet etter tennene

Det æ stundom vanskeleg å få út fiskan itt da hav' beisla sikkå i nètæ.

check beislelaus'e

utan beksel

Hesten va sò grei'e; an kunna ríe 'an beislelaust.

check beislering'e

ringen på kvar side av bekselet som taumane er feste i

Beisleringan våre jamt gjåre av jinn.

check beisletygjili

stutt taugstump eller lerreimstump til å feste i bikselet for å leie ein hest

Titta leier hesten ette beisletygjilæ. Stundom legg'e eg beisletygjilen på klyví å stýrer hestæ.

check bei'só'

kraft koka på bein

Hèv' an godt béi'só' var' suppâ au gó'.

close beist

ku

close beistelèg'e (V)

stort, kraftig

check beistemat'e

fór, mat for kyr

Håm'e va' grei'e beistemat'e.

check beit å bar

furukvistar

Sauin naga å tubba på beit å bar.

check beitast

1. skjenne, bruke munn
2. kortspel (eit spel heitte "beit")

1. Bjørgúv å Gunnår vår' fæle ti' beitast.
2. Nò som mi hav' gód tíd i kveld; sku mi beitast?

check beite

1. stund
Sjå også bil og òte.
2. saltlake til å konservere (garve) skinn med

1. Eg bía a lang beite.
2. Kjöti va' salt som beite.

check beite

1. preparere skinn med salt og alun
2. beite; om dyr
Sjå også barke.

1. An treng'e mykji salt itt an vi' beite stóre húi.
2. An ska' alli beite plent glèrsnautt.

close beiti

svært salt (ikkje etande)

check bei'vèg'e

beinveg, snarveg
Sjå også beilei.

Det æ 'kji adde bei'vègji som vare líka.

close beiål'e

1. bruka om person som er "rett på sak"
2. pågåande, noko grådig

close bekanta (H)

oppfinnsam, lett for å finne på ein god idé
Sjå også bekant'e (V).

close bekant'e (V)

oppfinnsam, lett for å finne på ein god idé
Sjå også bekanta (H).

check bekkjefydd

flaumfulle bekker (etter ein turkeperiode)

Det laut trjú bekkjefydd ti' a rótbløyte.

check bekkjesikl

liten bekk (såvidt vatnet renn)

Det ska' 'kji stóre bekkjesikli førr'ell det fydder an brunn'e.

check béle

frie
Sjå også béli, bélegút'e og bélevand'e.

Tjógjei ha' mæ si an bélegút'e ti' béle fyr' seg.

check bèle

1. rope høgt
2. gråte høgt
Sjå også bèl'e, illbèle, belje og våle.

1. 'An va' fudd'e, å bèla som enn stút'e.
2. Anlaug bèla heile nóttí.

check bèl'e

høgt rop
Sjå også bèle, illbèle og vål.

'An la ti' mæ an kallèg'e bèl'e.
check bélegút'e

kar som frir for ein annan kar
Sjå også béli, béle og bélevand'e.

Òlâv va' bélegút'e for 'an Haddvår. 'An ha' mæ si bélegút'e.

close bélesvein'e

kar som frir for ein annan kar (same tyding som bélegút'e)

check bélevand'e

vand om friarane
Sjå ogå béle, béli og bélegút'e.

Sigríd va' så bélevond at 'u fekk alli nòken.

check bélevekkje

gut som på vegne av ein ven fortel ei jente at vedkomande er interessert i henne

"Bélevekkje tar' 'an 'kji have, at èg æ ǿr ett'ó veit 'an sjav'e" (stevline).

check béli

friar
Sjå også bélegút'e og béle.

Der va' så mange béla som romstéra på fosstogtrèvæ.

check belje

1. rope høgt
2. gråte høgt
Sjå også illbelje, bèle og våle.

1. 'An belja så mi høyre det alt heim'tt'e.
2.Gúten belja å skreik då 'an datt å sló seg.

close bellmyrkt

bekmørkt

close beltestein'e

lodd til å hengje i veven

close bendast om

krangle om, diskutere veldig

check bendi

tynt taug
Sjå også binde.

Eg strotta sekkjin mæ bendi.

check bendili

band av halmstrå kring eit kornband
somme seier bendli

Èg stelte bendla, å batt konnbondí, mæ Mamme å Papa skåre.

check bendlekast

"knuten" på bendilen som ein sveiper kring eit kornband

Fysst an steller bendlekasti vrí'e an toppen på konnoksó å legg'e skjóran unde armen.

check bendlekaste

kaste bendlane på same tid når to personar ville kappast om å skjere korn fortast med sigd

Mi ville bendlekaste, å sjå kvæ som va' skjótast'e ti' skjère.

check bendlevrie

band som lagar lykkjer på seg når tråden ikkje er strekt

Bendlevriun kunn' vèr' vónde å rétte.

close benk'e

1. sitjebenk
2. kjøkkenbenk

close benkjegåve

gåve i bryllaup

check bensín

bensin

Bensíni æ hǿgt ti' mangt, men det smedd'e fælt fysst det tenner.

check bèr

bær

Bèrí eg pila i haust have vorte ti' sylte, å liggje i frjósaræ.

close bèrandi

"mogeleg å bere" (over ei viss avstand; pga form og tyngd)

check bèrast

1. bere (av garde)
bruka i uttrykket bèrast fyri
2. få tanke om (av fyrebó)
3. herje, bråke

1. Kòri berst det av mæ di i dag?
2. Det barst fyre mi at 'an kåm ti' å druknast.
3. Nò mòge di inkji bèrast så fælt!

check bèrast fyri

ha tankar om / sjå for seg ting som vil hende i framtida
Sjå også bèrast og fyrebó'.

Det berst fyre mi at sòn 'enni alli kjæm'e heim'tte. Det barst fyre mi at 'an kåm ti' å druknast.

check bèrast ti'

bruka om noko som hender uventa eller tilfeldig

Det barst ti' a gong 'an va' ti Býn at 'an trefte 'an Tårål att'e.

check bère

1. bere
2. bruka i uttrykka å bère ned og bère fyri.
3. kalve (om ku)
Sjå også kåme ti' og drabbe.
4. når snøen / isen er så fast / sterk at ein ikkje søkk / trør igjennom
5. stemne, gå, føre i ei viss lei
6. ha på seg t.d. kledeplagg, våpen o.l.

1. Gútungjen va' så tròta at fair 'ass laut bèr' 'an seiste bakkjen.
3. Nò hèv' kjýrí drabba så lengji at 'u må vel bère snart.
4. Det æ léttfǿrt itt skaren bèr'e.
5. Det bar så fórt avbakkt, at eg rokk alli å skjóte fyrr'ell reissdýrí gladdi.
6. Det va' vanleg å bère nív'e ti' rétte klæi førr'e.

check bère at røysó

bere vekk daude dyr (bruka om svært skrøpelege dyr som som det snautt var verdt å fø på)

Det hendte da laut bère at røysó dýr som da ha' avlíva fordi da inkji våre lív lagji.

check bère at si

bruke medisin eller styrkjemidlar

Dei unge tóre 'kji sýne at da båre at sikkå, då våre da helselause å finge 'kji gjipte sikkå.

check bère avbakk

1. halle nedover
2. vere løynd pga terrenget

1. Det léttar fælt for hesten å drage lassi fysst det bèr'e avbakk.
2. Det bar avbakk så eg såg alli då da kóme.

close bère bód

kome med ei melding (vere sendebod)

check bère fyri

1. bere høygjev inn til buskapen
Sjå også bère, og æsle.
2. gå fyrst av kvinnene som serverer (når ein ber inn maten i brudlaup eller gravferd)

1. Èg ska' æsle disom dú vi' bère fyri.
2. Svålaug bar fyri i líkfærinn 'ass Gófa.

check bère í

sovne (eit lite bel)

'U vakna å sa: "Eg trúr eg hèv' bòre í."

check bère í seg

ete / drikke mykje

Å ja, dèt han bère í seg! Eg tenkte 'an va' galen som 'an bar í seg.

close bère imót

vere motbakke

Det bèr'e imót nò.

check bère ivi mæ

tilgjeve eller oversjå lei eller ugrei oppførsel

Du lýt bère ivi mæ 'ó, 'an æ så líten.

check bère langt

høyrest lang veg (om lyd)

Det bar så langt fysst Tóne kadda på kjýne.

check bère langt

høyrest lang veg (om lyd)

Det bar så langt fysst Tóne kadda på kjýne.

check bère lýdt

høyre lyd klårt langt borte (td i skodde, verdrag eller over eit vatn)

Det bar så lýdt at mi høyre da tala 'å hí lénæ 'å vatnæ. Du tar' 'kji tale så hågt, for hèr bèr'e det så lýdt.

check bère lýdt

høyre lyd klårt langt borte (td i skodde, verdrag eller over eit vatn)

Det bar så lýdt at mi høyre da tala 'å hí lénæ 'å vatnæ. Du tar' 'kji tale så hågt, for hèr bèr'e det så lýdt.

check bère néd

snøe
Sjå også bère og dríve.

Det va' harlegt dèt det bar néd i gjår, det kåm enn håv'e méter.

check bère på hondó

vere så glad i barnet sitt at ein "gjer alt" for det og dermed "overbeskytter"

'U æ så ræd fyr' 'enni at 'u bèr' 'æ plent på hondó.

check bère seg

1. oppføre seg dårleg
2. greie tosteget i eit tresteghopp

1. Du må inkji bère deg sossa!
Kòss æ det du bèr'e deg?
'An bar seg så eg gorrskjemdest.
2. 'An greidde 'kji å bère seg det fysste stigji, så 'an hoppa 'kji langt.

check bère seg

1. oppføre seg dårleg
2. greie tosteget i eit tresteghopp

1. Du må inkji bère deg sossa!
Kòss æ det du bèr'e deg?
'An bar seg så eg gorrskjemdest.
2. 'An greidde 'kji å bère seg det fysste stigji, så 'an hoppa 'kji langt.

close bère si ti'

verte slik

Det bar si ti' at mi reiste heim'tt'e.

close bère ti'

i ferd med å hende

check bère undâ

mjølke fleire kyr med same bytta

Kjýne halde på å låte âv, så nò bèr'e eg úndâ mæ eg mókkar.

close bère útivi

spreie rykte, sladre, spreie noko som ikkje skal gjerast kjent (enno)

close bère 'å

byrje, ta til (om regn)

close bère 'å seg

ser større ut enn det er (om buskapen)

close bère 'å si

"ha med seg"

close bèreróm

avstanden mellom vassflata i bøtta og toppen av bøtta

check bèrfètili

fatle (på hýkkji eller ryggmeis)

Den eini bèrfètilen på hýkkjæ æ mest'e útsliten, å hell'e på å gange âv.

check bergebrúskji (H)

bergfrue

"Bergebruskjen" æ a diktrøkkje av ó Tarjei Bjørgúvson Rysstad.

close bergeflæe

flatt og utbreidt berg (slik som ein kan finne på høgheia)

check bergenòv

bergnabb

Det stakk fram a bergenòv i ein av svingó.

check bergeskórte

berghylle, skar i fjell

Sauen va' skorfast'e i a bergeskórte.

close bergestír'e

geolog; person som skulle kunne sjå om det var metall i ei gruve, eller om fjellet var dårleg

close bergetunn'e

grunnt ned i jorda før ein kjem nedpå berget; vert ikkje gradbøygt

check bergingsveir

godt ver for å tørke høyet (på bakken)
Sjå også høyveir.

'Er hèv vòr' godt bergingsveir i sommår, mi have alli turt sett opp a hesje.

check bergjingsråd

bergingsvon

Eg trúr alli 'er æ bergjingsråd for denne gamle å håvrotne búí.

check berglilje (V)

bergfrue

Kommúneblómen i Valle heite berglilje.

check bergsi

mann frå Berg

Bergsan bú hågt.

check bèrhendis (V)

berrhendt
Sjå også berrhendis (H)

Eg gróv bèrhendis néd i ískaldt vatn å fekk frost í meg. 'An kasta bort vettó sí å laut gange bèrhendis i kjylæ.

check bèrhendt'e (V)

berrhendes; vert ikkje gradbøygt

'Er æ så kaldt i dag at du må inkji gange bèrhendt.

check berje

Kornband breidde ut på eit tett låvegolv, ferdig til å treskjast med "flygjili"

Nò hèv eg trekst a berje, så no æ eg síle sveitt'e.

check berke

1. verte snøberrt; bruka berre i eintal
2. gjere synleg (td tenner)

1. No sér eg det fèr'e ti' å berke i bakkó. Det hèv' berka godt i dag.
2. 'U berka tanngaren.

close berknysje

stampa bær

check bèrkrúsi

krans av td tytebær

Det va' sérs stóre bèrkrúsa dèr eg plukka i dag.

check berlòg'e

tytebærdrykk; laga ved å blande tytebær og vatn og la det stå nokre veker
Sjå også lòg'e.

Det smakar godt mæ berlòg'e attat graut'e.

close berre seg

vedkjenne seg, vere open om noko

check berrfís'e

1. bille som ofte er i blåbær eller ripsbær; rundvoren, flat og med små prikkar
2. rotne tytebær (V)

1. Eg sér fleire berrfísa i blåbèrspannæ dí!
2. Berrfísan plukkar eg inkji fysst eg æ at bèrskóg.

close berrhendis (H)

berrhendt
Sjå også bèrhendis (V)

check berrhovda

ikkje ha td lue eller hatt på hovudet

Det æ godt å vère berrhovda itt det æ varmt.

check berrlest'e

utan ryggbør (vert ikkje gradbøygt)
Sjå også tómreipis.

Det æ snart í vère sjót'e ive heií itt an æ berrlest'e.

close berrsnau'e (H)

skalla; person utan hår på hovudet

check berrstæle

leggje stål på jern, t,d. på hestesko

Sméen berrstæler for å styrkje jinni.

check berrtennt'e

synberr tanngard

Ein som æ berrtennt'e sýner mykji av tanngardæ om 'an inkji lær.

check berrtevli

snautt område (td open slette med fritt utsyn; bruka berre i eintal)

Då jasen å èg kappsprunge út'å berrtevlæ, va' det èg som vann.

check bert

einast, berre

"Eg kjenner bert úfré'e í mi nò", sa Såvi.

check besne

verte friskare

Eg va' krímsjúk'e i a vike, men no hèv' eg besna.

check bíbelbód

predikant, reisande religiøs talar

Gófa varte omvend'e, å reiste rundt som bíbelbód.

check bíbili

bibel

I bíbilæ æ der tvau testament, det gamle å det nýe.

check bíe

1. vente
2. når ein har ete mykje mat slik at det vert lenge til ein vert svolten att
3. når hesten / merra er i brunst
Sjå også hestegalen.

1. Mi vi alli bíe på 'an, mi reise barre ti!
2. An bíar lengji ette an gó'e dògúr'e.
3. Eg sér at merrí bíar, for 'u æ så vrong å ústýrlèg.

check bíe etti

bruka om mat som gjer at det går lang tid før ein vert svolten att

Feit'e mat'e æ gó'e å bíe etti. An bíar lengji ette a gó' flotmylje.

check bíebiti

mellommåltid (når ein et litt sidan det er for lenge å vente til neste faste måltid)
Sjå også biti.

Eg må have enn bíebiti, det vare for lengji å vente ti' kvelds.

close bíemat'e

mat som nærer godt og gjev krefter lenge

check bíetòl

tolmod til å vente

Hèv' du bíetòl, ell' ljóte mi gjère det plent nò?

check bíflat'e

heilt flatt

Det lýt helst'e vère bíflatt dèr an ska spenne fótball.

check bigange seg

overleve, kome seg etter sjukdom (om dyr)

Det sér út ti' at hesten bigjeng'e seg.

check bigange seg

overleve, kome seg etter sjukdom (om dyr)

Det sér út ti' at hesten bigjeng'e seg.

check bigjève

slutte, halde opp med

Du lýt bigjève mæ røykjingjinn, Bóa!

check bigjève seg

la vere å gjere det ein hadde tenkt til

Såvi sa 'an bigav seg, å vill' vente ti' i morgó. Vi' du bigjève deg?

check bigjève seg

la vere å gjere det ein hadde tenkt til

Såvi sa 'an bigav seg, å vill' vente ti' i morgó. Vi' du bigjève deg?

check bigjynde

byrje

Ko, hèv' du bigjynt mæ brillu!

check bigjynde mæ ungdómæ

verte med i ungdomshopen og deira aktivitetar

Det va' sòme som bibjynte mæ ungdómæ mæ same da våre konforméra.

check bihytte

passe på, take vare på

Eg hèv' 'kji róm ti' bihytte alt. Kòsi sku mi bihytte detti?

check bik

bek

Bik, bikatrå'e, biksauma; bik trunge da ti' mangt førr'e.

check bika heili

klisterhjerne, ha lett for å minnast

Da fortålde at gamle-Jón Ròtunn ha' bika heili; ha' 'an lèse nòkå ei gong, så sat det.

check bikanta

oppfinnsam, ikkje rådlaus

Gýrí æ så bikanta å kånstig mæ alt 'u gjèri.

close bikengjili

demon, Djevelens engel

check bikhúve

tjøreblanding på hovudet til småborn (råd mot utslett)

Eg trúr mi ljóte leggje på a bikhúve mót skurvæ.

check bikmørk'e

bekmørk
Somme seier "bikmyrkt" eller "bikmjørkt".

Det va' bikmørkt å sílregn då da kóme heim'tt' av heiinn.

check biksaum'e
image

eldre skisko

Eg líka bæri å hoppe mæ biksauma 'ell mæ dei nýmótens hoppstivló.

check biksi

1. jernplugg til å feste tømmerstokkar ved tømmerkøyring (bein plugg, med hol til lekkje)
2. storkar, kakse

1. An biksi héldt filnare 'ell an hakji i stokkjæ.
2. Bjørgúv va' biksen i Òveinang, mæ mykji skóg'e å nóg av pæninge.

check bikundeleg (H)

oppfinnsam person som er god til å utføre vanskelege tekniske oppgåver
Sjå også bikundelèg'e (V), konstig'e og hag'e.

Den bikundelegari av da va' Eirik.

check bikundelèg'e (V)

oppfinnsam person som er god til å utføre vanskelege tekniske oppgåver
Sjå også bikundeleg (H), konstig'e og hag'e.

Svein va' den bikundelègasti av da. Hú æ bikundelèg ti' å kåme på det.

check bikåme

få, få tak i

Kòri hèv' du bikåme dei greie leirstivlan?

close bikåri

1. ver
2. person med mange rare påfunn
3. gammaldags lang omn (omnsponnâ var så vid at dei elde på henne og koka kaffi i ei skòre)
Sjå også veir'e og høyveirsbikåri.

check bil

bel, stund
Sjå også beite og òte.

Sit nå a bil ti', sa Jórånd.

check bílhús

garasje

I bílhúsæ æ der straum'e ti' ljós å ti' motórvermari.

check biljett'e

billett

'U kaupte si biljett'e mæ tókjæ ti' býn.

check bílstadd'e

garasje for bil

Sòme seie bílstadd'e i staden for bílhús.

close bilåten

stappmett, godt forsynt

check binde

1. binde
Sjå også bendi.
2. bruka i uttrykket binde í.

1. Inkji bitt hesten i brunnsråtâ! Bindi strottan nòkå hardare!
2. Torjús batt í an nýslípa ljår'e, men stei'hoggje a líti bil ett'å.

check binde í

1. uttrykk bruka om det å feste ljåen til orvet
2. binde fast ting i klyvmeisan
Sjå også binde.

1. Ti' å binde í brúkar eg a leirreim å a einérspite.
2. An lýt binde klyvmeisan så fast å stramt at det an hèv' i klyvinn inkji fær lée si.

check binde lodda

nålebinding; spesiell teknikk for å lage lodda

Gýró va' ti England å lære engjilsmennan å binde lodda.

close binde ó'

løyse klyvmeisan, ta ut ljåen frå orvet

close bindingsnåvåri

stor bygningsnavar, stavbandsnavar

check bindøks

lett tømmermannsbile (bruka til å spretthogge eller berkje med)

Ti' å spretthogge an stokk'e æ det best'e å brúk' a bindøks.

close bingji

binge

check bírebjødde

syngjande bjølle (laga av messing)

Bírebjøddun kan an høyre langt, om ljóden inkji æ så håg'e.

check birgjen

person eller dyr som et endå om det ikkje er den beste maten

An må vère birgjen om an èt'e mygla stump'e.

check Birgjit / Bergjit / Bjirgjit

Birgit

Birgjitt hèv' vurte gåmó nò.

check bírhani

tappekran

Du lýt få a ný pakning i bírhanâ, det drýpe så.

check birkje (V)

tappe bjørkesaft frå bjørk
Sjå også birkji og renne birkji (H)

Fysst èg birkjer, så bòrar eg hòl gjænom bjørkeborkjen, klemmer fast a slòk av blèk å sèt'e a flaske nédundi, néd'å jórdinn. An kan au skjère av a grein, å hengje på a flaske for å samle opp birkjen.
check birkji
image

bjørkesevje
Sjå også: renne birkji (H) og birkje (V).

Birkjen æ nòkå sǿt'e, å gó'e å drikke, tikje sòme.

check birri

1. tverr person (vrangpeis)
2. borre (arcticum lappa)

1. 'An vill' alli låne mi pæninge, den birren. 'An glór som an birri.
2. Birran hengje sikkå létt i klæin.

check bisett'e

svært ivrig

Pusi æ plent bisett'e ti' å opp'å kjykkenbenkjen.

check bisk'e

vere ram til, ha hang til

'An va' bisk'e ti' setje seg fysst ingjen såg 'an.

check bísne

stire med stor interesse, undre seg

Da bísna at alli Òlav øyelâ seg, som 'an martéla seg ti'.

close bisse

bysse i svevn (om born)

check bissmål'e

bismarvekt (stongvekt)

Bissmålen vóg i pund.

check bit

bruka i samband med å skildre kor kvass td ein kniv eller ljå er

Der æ godt bit i dei nívæ!

check bíte hòvúdi av skomminn

svært negativt uttrykk om person som ikkje bryr seg lenger om han gjer det han ikkje burde gjere

Hèv' an bíte hòvúdi av skomminn, så gjèr' an létt oppatt'e det an inkji ha' sillt gjårt ell' sagt.

check bíten

plutseleg mykje spyttproduksjon i munnen; bruka berre i bunden form eintal (magen set i gong spyttproduksjon, men væska kjem ikkje frå magen)
Sjå også brjósvée.

Fysst an fær bíten, æ an inkji plent gó'e i magâ.
close bíteskjíe

vertikal stolpe som vert driven inn i spor i enden av laftestokkane (i døropninga, for å halde desse på plass, og som også går inn i gròp i den øvre og nedre stokken i døropninga)

check biti

1. bløytt lefse eller flatbraud med smør
Sjå også brau, bíebiti, blaut'e biti, bòren biti, bæse biti, jasebiti, kjinnebiti, klingsbiti, kveldsbiti, lúsebiti og øyktebiti.
2. hjørnetann
3. stovebjelke; stor tverrbjelke mellom sideveggene i ei årestoge. I stover med to bjelkar får den eine eit anna namn: "Biti" om den bakaste og "rond" om den fremste.

1. Høyskógsmennan ha allstǿtt mæ sikkå bita mæ smör å ost'e.
2. Eg verkte i dei hǿgri bitâ.
3. Biten æ røykròkjen å gjyvutte.

check bitjinn

stål til eggverktøy

Mýrmalmen gav godt bitjinn.

check bitrúdd'e

1. til å stole på, påliteleg
2. ikkje til å stóle på

1. I an butikk'e ell' a forretning lýt an have bitrúdde fókk.
2. 'An æ bitrúdd'e ti' å stèle, for 'an hèv gjårt det førr'e.

check bitut'e

merke i huda etter loppebit

Eg kleiar så att'å ryggjæ; vi du klå meg, Mamme, eg æ så bitut'e.

check bítå

frukost (kl. 5.00 - 5.30 frå gamalt av)

An kan bíe lengji ett' a godt bítå.

close bivresús

1. kalvesus
3. gele (både som dessert og i middag)

close bjalkehoggari

tømmerhoggar

check bjalkeskòt

bratt bakke som vart bruka til å rinde sevla tømmerstokkar ned (gjerne for bratt til å køyre med hest)

Bjalkeskòti va' ísa, så stokkan fór' som a rit n'igjænom.

check bjalkeslodde (H)
image

hestereiskap bruka til å køyre tømmer eller ved med
Same tyding som bakslodde.
Sjå også bakslodde og slodde.

Fysst an kjøyrer vé'e å det æ mykji útfyri, brúkar an barre bjalkeslodde.

check bjalkji
image

1. berebjelke i eit bygg
2. tømmerstokk

1. Kjöti varte turka på stava oppunde bjalkó i stògunn.
2. Såvi laut sevle kverr bjalkjen.

check bjóe âv

1. takke nei (td mat, drykk eller betaling)
2. å ikkje ha lyst på meir mat eller drykk
Sjå også bjóe imót.

1. Eg bau' âv då Ånund kåm mæ ǿlboddâ. Gunnúv bau' av, 'an ville 'kji have nåkå bitaling.
2. Æ an mett'e så lýt an barre bjóe âv.

check bjóe imót

1. ikkje ha lyst på mat
2. ikkje kjennast rett
Sjå også bjóe av.

1. Det bau' imót å ète sói sauekjöt som va' steikt.
2. Det bý'e mi imót å take bitaling fysst eg hèv' gjårt sò líti.

check bjóe ti'

1. by noken slagsmål eller tvekamp
2. "bjode seg til" (men ingen reaksjon)

1. 'An bau' 'ó ti', men Taddeiv tóre alli.
2. Bílen min bau' alli ti' vi' starte i dag.

close bjóe vóndt

svare nokon med trugsmål, svare med tilbod om slagsmål

close bjóe vóndt

svare nokon med trugsmål, svare med tilbod om slagsmål

check bjór'e
image

bever
Sjå også bjórstemm'e og bjórhús.

Bjóren stýver å stemmer mykji i Finndalæ.

close bjǿre

binne

close bjóreslæpe

"slæpe" der beveren har drege tregreiner

close bjórestýve

tre som er stývt av bever

close bjorhaus'e

hovud

check bjórhús

beverhus
Sjå også bjór'e og bjórstemm'e.

Der æ tvau bjórhús i Grípemóbekkjæ.

check bjórstemm'e

beverdam
Sjå også bjór'e og bjórhús.

Sjå den bjórstemmen! Mæ Heddestøyl æ der så stór'e an bjórstemm'e, at skógjen ikring hèv' daua.

check bjórvé'e

tre som beveren har felt (og han har oftast gnaga av borken)
Sjå også vé'e.

Det låg så mykji bjórvé'e ette strendó at mi samla det å tóke det mæ åkkå heim'tt'e.

close Bjúg'e

Bjug

Bjúgan fare ti' vare sjella nò.

check bjúgleitt'e (H)

framståande munn og nase og tilbaketrekt panne

Det æ sjella sjå bjúgleitte fókk.

check bjúgnasa
image

bøygd / krum nase

Pål æ så bjúgnasa, dèt æ så fræmindsklegt.

close bjus

utydeleg tale, låg tale

check bjuse

tale utydeleg, med noko attknipen munn

'An bjusa å tala så eg høyr' alli 'an sa.

check Bjynn

Bjørn

Ko Bjynn ha' gjårt gali då 'an tók ti' skots, veit inkji èg.

check bjynne

sprengje stein ved å leggje dynamitten på steinen, utan å bore hol

Stundom kan an vèr' heldig'e mæ å bjynne, men jamt kan det vare mislykka.

check bjynn'e
image

1.bjørn
Sjå også vetlé'e og húnebère
2. høvel med 2 handtak
3. lekkjestrammar
4. stor og sterk person
5. kloss mellom stokkane i ein tømmerbygning

1. I gamle dage va' bjynnen a fæl plåge.
2. An bjynn'e, 'ell bjynnehǿvili va' skjót'e å hǿvle stògetimr .
3. På framsloddunn lýt an júre bjynn'e, an fær godt vègetak då.
4. Bjúg æ an bjynn'e.

close bjynnebiti

fysst ein tek ut bringebeinet, så hev ein ei grei steik

close bjynnebòke

myrgras i runde tuver på heia (griffelstarr?)

close bjynnedrag

kronisk hestesjukdom (hesten reiar att og fram med framkroppen)

check bjynnehǿvili

høvel med to handtak

An bjynn'e, 'ell bjynnehǿvili va' skjót'e å hǿvle stògetimr mæ.

check bjynnekamb'e

bjørnkam (Blechnum spicant), bregneart i sisselrotfamilien

Bjynnekamben æ grǿn'e heile vetren.

check bjynnelamp'e

bjørnelabb

Bjynnelampen æ spélèg'e.

close bjynnelås'e

innvendig lòke til å låse opp med innanfrå (bruka i lopt og búr)

check bjynnestræti

veg der bjørnen ofte ferdast

I Finndalæ æ der fleire bjynnestræti.

check bjødde

bjølle

An høyre godt bjøddun itt sauin kåm' heim'tt'e av heiinn. Fysst bjøddâ lýer fysst kjýrí jórtar, kaddar bjøddâ på regn.

check bjøddeblóm'e

blåklokke

Der va' mykji bjøddeblóm'e òvenat stògehúsó.

check bjøddeklavi

halsklave til å hengje bjølla i

På bjøddeklavâ stend'e namni å adressa 'å eigaræ.

check bjøddereim

reim til å feste bjølla til klaven

Eg hèv' tvæ gamle bjøddereima heimi.

check bjøddeskraml

sterk lyd frå bjøller frå mange dyr
Ordet vert også bruka som hankjønnsord (bjøddeskraml'e).

Der æ såden bjøddeskraml oppi líinn at sauin måg' have vorte ræda.

check Bjørgúv/Bjørgúvi

Bjørgulv

Bjørgúv Holæ hèv' laga programmi ti' desse internettsí'unn.

check bjørgúvsponne (H)

omnsponne under omnsdøra der ein kunne setje kaffikjelen for t.d. å halde han varm

Órdi bjørgúvsponne kjæm'e av ó Bjørgúv Uppstad, kjempekaren.

check bjørk

1. pyntebroderi av kvitt perlegarn på setesdalsbunaden, både den mannlege og den kvinnelege
2. bjørk

1. Der æ seks sting, tvau ti' vístri å tvau ti' hǿgri å tvau i midjom, i a bjørk.
2. Bjørkjí kan brúkast ti' mangt: Imnetré, taknævra, garving, tæga, vidju, fór, å mangt anna.

close bjørkefút'e

bjørkekvist til å pryle ungar med.
Sjå også stong.

close bjørkekryml

krokete og vridd småbjørk

check bjørkemål

"svært gammalt setesdalsmål"

"Det gamle sætisdalsmåli va' runni ó' dei gamle bjørkemålæ", sa sòme.

check bjå

oppdyrka jordteig

Mange stadnomn kunna fortelje om bjå: Bjåne, Bjålí, Bjådal, Bjåmidjom å Líbjå.

check Bjåí

Bjåen (gardsnamn i Bykle)

Bjåne æ evsti garen i Sætisdal.

check bla'

blad (td vekeblad)

Kòri hèv' du gjårt av adde bló'ó som mi finge i gjår?

check bladd'e

utvalt (det beste)

Detti timri æ bladt, kvistlaust å stórt.

check bladde kara

utvalde karar

I a fótballag æ det barre bladde kara.

check bladre

tale fort og utydeleg

'An bladra å tala så eg skjöna 'kji ko 'an sai.

check blake

1.smelle, skyte, kaste td snøball
2. arbeider og strever med liti framgong

1. Da blaka å skute.
2. da blaka med dessa buinn men det tottest alli mone a grand

check blakk'e
image

1. gulbrun farge; bruka berre om hest; vert ikkje gradbøygt
Sjå også músutt'e, blår'e og borkutt'e.
2. pengelens

1. Tór hèv' enn blakk'e hest'e.
2. Tór varte blakk'e då 'an kaupte hesten.

check blank'e

ublanda, rein (bruka om metall)

'An laga det av blank'e kåpår'e.

check blarre

breke, lyden som sauen lagar
Sjå også blækte og blarr'e.

Sauin blarre fælt itt an skjil'e lombí frå moiró om hausti.
check blarr'e

1. fremste delen av tunga
2. lyden som sauen lagar (å blarre, blækte)

1. Èg vi' ète blarren, for den æ best'e.
2. Eg høyre enn blarr'e, så sauen må vère nérhendeleg.

close blase

prate tull

close blaskre

1. plaske i vatn; t.d. i badekar eller ute
2. rote i papir eller aviser slik at det vert mykje lyd

check blaskre kvé

lage "tyggis" (ha tunne bjørkenevrar over elden og etterpå i vatn; då vert det ein klump som ein kan tyggje)

'An héldt tunne nævreflak 'pive ellæ, å da krulla sikkå å smelta.

check blaug'e

blyg, unnséleg, sjenert

Den jenta va' så blaug at eg fekk inkji a einaste órd útav 'enni.

check blauglèg'e (V)

virkar tilbakehaldande

Ungan våre blauglègare førr'e 'ell da æ nò.

check blaut'e biti

bløytt flatbraud med smør rulla saman
Sjå også biti.

Blaut'e biti mæ mykji kvítost'e æ nauendi godt.

check blaut'e kjakji

klem (frå born)

Ungan gåvest blaut'e kjakji då da skjúldest.

check blautgrjót

kleberstein
Somme seier "blautegrjót".

I Blåsteinsånæ mæ Bjynnevatn æ der blautgrjót.

check blautmerkt

blaut myr der det er veg over

Hestan æ ræde å gange dèr det æ blautmerkt.

check blé

1. velje
2. bla; t.d. i ei avis eller bok

1. Eg hèv' blétt mi út stórvaksi timr ti' dei nýe húsó mí.
2. Eg hèv' blétt fórt igjænom Sætisdǿlen.

close bleie

kinnplagg som er utsauma som ei drègjilshúve

check bleikjetíd

tid når det er godt å bleikje tøy (td lin og vadmål; særleg om våren, men også om hausten)

Lavrans rulla vadmåli út 'å voddæ, mæ den beste bleikjetídí va', om våri.

check bleikjeveir

når det er regn og sol om einannan (i slåtten; bruka berre i eintal)

Detti va' a leitt bleikjeveir, nò som høytti va' så grǿnt å gó'slegt; å mest'e tjurrt.

check blèk

1. blekk til å skrive med; bruka berre i eintal
Sjå også blèkhús.
2.blekk (tunn metalplate)

1. Førr'e skríva fókk mæ blèk; nò æ det helst'e tjurrblèk å kúlepenni fókk skríve mæ.
2. Bylgjeblèkplatu æ gjåre av blèk.

check blèkhús
image

blekkhus, lita flaske til å ha blekk i, i bruk før ca. 1960.
Sjå også blèk.

I dei pultó som mi ha' på 50-talæ va' der a hòl i platunn ti' å setje blèkhúsi n'í.

check blekk'e

1. vindkast
2. røyksky som slår inn i romet, frå omnen
3. noko uventa som skjer, sjukdom / motgang
4. blink, skyteskive (H)
5. slag mot kroppen
Sjå også blekkje.

1. Der va' alli an blekk'e på vatnæ, så fiskjen vill' alli bíte.
2. Det kåm an blekk'e néd omnspípâ så stògâ varte fudd av røyk'e.
3. 'An fekk an blekk'e då húsí brunne.
4. Da drive å skute på blekk'e.
5. 'An fekk an blekk'e å seig ihóp.

check blekkje

1. blinke, merke tre som skal hoggast
2. slå inn i romet gjennom omnen (om vind)
3. slå, kaste
Sjå også blekk'e.

1. Skógbrúkssjæfen blekkte i tynningsfeltæ i Kanalíinn.
2. Det æ leitt fysst det blekkjer i omnæ.
3. Der va' så svikhålt, å så blekkte det meg 'å ryggjen, så eg sló meg i hòvúdi.

check blekkje leiven

lyfte og lufte leiven før ein steikjer lefser eller flatbraud

An lýt blekkje leiven fleire vendu førr'ell an legg'e 'an på takkâ.

check blekkje ti'

slå til

'An blekkte ti' 'ó alt det 'an vann.

check blekkjestein'e

steinhelle på kant i åren, mot døra

Blekkjesteinen gjère ti' at det inkji blekkjer frå dynninn itt 'o stend'e oppi.

check blekkji
image

1. blad på planter
2. blad av t.d. metal

1. Seinhaustis dette blekkjí av tréó. I båneskúlâ samla mi blekkji å turka da.

check blekksmé'e

blikkslagar

Blekksmé'in gjèr' dropprennu av blèk.

check bléme

blemme
Sjå også lygjebléme.

Aslak brende seg så 'an fekk blému 'å adde fingó.

check blendebrev

Blendepapir. Under andre verdskrigen vedtok okkupasjonsmakta (tyskarane) ei lov om at det var ikkje lov å ha lys i vindaugo når det var mørkt ute. Difor var det i "blendebrev" i handelen slik at ein kunne ha ljos inne. "Blendebrevet" vart kjøpt i metervis, og det var vanleg at ein tilpassa dette som gardin til glaset, med ei trestong i kvar ende, og denne blendingsgardina vart hengd opp om kvelden og teken ned om morgonen.
Sjå også brev.

Fókk skjöna inkji kofyri da laut brúke blendebrev hèra som det va' langt midjom fókk.

check bleng'e

vassaktig væske som ligg under ostemassen i sur mjølk
(faren øvst, ostemassen i midten og "blengjen" nedst)
Sjå også fari.

An kan drikke mjåkkjí om der æ nåkå bleng'e í.

check blengsetje seg

når kabrettâ har skilt seg (gjeld "kabrette" og surmjølk)

An laut rǿre i mjåkkjinn an ha' slègje ihop om våri, så 'u inkji blengsette seg.

check blengsett

når kabrettâ har skilt seg (gjeld "kabrette" og surmjølk)

Fysst den súre mjåkkjí hèv' blengsett seg, lýt an fløyte blengjen av, så mjåkkjí vare drikkandi.

check blèse

panne

Nò heng'e håri langt n'i blèsa, så nò lýt du klyppe deg!

check blèseband

reim som går over panna på hestegrima / bikselet

Sòme pynta blèsebandi på stassilâ.

check blèsebein

pannebein

Snæri fekk a slag i blèsebeini så 'an úvita.

check blèseberr'e

bunadplagget dregje høgt opp på panna (om kvinner, rekna som ugreitt; vert ikkje gradbøygt)
Sjå også blèse.

'U va' blèseberr, den nýe kånâ i Heimigâ.

check blèsepligg'e

1. pigg i slaktevåpen (slår hol i panna på td ein gris)
2. vond, snappsinna

1. Gófa hèv' enn gåmål'e blèsepligg'e liggjandi.
2. Blèsepligga æ det inkji úvandt hav' mæ å gjère.

close blídkast

verte blid att

check blídke

gjere blid, gjere blidare
Sjå også blidke seg.

Det blídka 'an fælt då 'an såg 'an ha' vunni i Lóttó.

check blídke seg

verte blid

Da blídka sikkå då da finge mat'e.

check blídke seg

verte blid

Da blídka sikkå då da finge mat'e.

check blidr

fargar som er urolege eller glitrande; bruka berre i eintal

Fysst an hève fillí antenne æ det jamt blidr i fjærnsýnæ.

check blidre

1. glitre
2. vondt å sjå på, t.d. urolege, sterke fargar

1. Det blidrar så i vatnæ.
2. Det blidra i augó, det va' så blonk a sól å så kvít'e snjór'e.

check blidren

uroleg, glitrande synsinntrykk

Eg tikje løyesaumen din æ helst'e for blidren!

check blike

bleke

Blika gjekk fyre kraftútbyggjingjinn alt oppat Hallandsfossæ.

check blikne

bleikne

Høytti hèv blikna ette ringsbøygjâ. Lauvi bliknar om hausti.
check blikre

blinke, glitre

Det blikrar i lauvæ.

check blindetjug

barneleik (liknar bomme å leite / løyne å leite; den som skal leite vert blinda og skal prøve å få tak i dei andre som er med i leiken)

Fysst mi leika "blindetjug" på heiinn, héle mi helst'e ti' i fjósæ.

close blindgòte

gate der det ikkje er hol (på bunad for kvinner; til pynt)

check blindgraut'e

graut utan smørauga; bruka berre i eintal

Det æ alli godt mæ blindgraut'e.

check blindingji

1. molteplante på det voksterstadiet at bekarblada ennå ikkje har opna seg
Sjå også glåpari, graskårt'e og kårt'e.
2. ein slags klegg (chrysops relictus)
3. blind person

1. Du må inkji plukke blindinga, for dei vi' alli mogne.
2. Blindingan æ létte å slå i hèl si' da æ så gålause.
3. Det æ stygt å kadde blinde fókk for blindinga.

check blindtròta (V)

svært trøytt, heilt utsliten (vert ikkje bøygt i kjønn, tal eller grader)
Sjå også kavtròta, tròta og tròte.

Det va' 'kji unde da våre blindtròta då da kóme heim'tt'e av heiinn, mæ tunge kassa å lang'e vèg'e.

close blísklèg'e (V)

blid utsjånad

check blódarm'e

blodfattig (låg blodprosent)

Da vorte tídt blódarme av einsídig'e kost'e.

check blódbògji

samla blodsprut (som når ein skjer over ei pulsåre)
Sjå også bògji.

'An trefte bjynnen i bringâ så blódbògjen stód.

check blódfæsl

bandasje til å stoppe ei bløding

Fysst blǿingjí hèv' stansa, lýt 'an sipte blódfæsl.

close blódkomle

komle laga av blod og mjøl

check blódpýsse

blodpølse

'An varte rau'e som a blódpýsse.

check blódslivr

klump av størkna (levra) blod

Reisdýri ha' dutte útiv' bergji å låg i blóslivrinn i úrinn undi.

check blódslonk

blodtrevl som hengjer seg på tvara (tvòrâ) når ein rører i blodet medan ein slaktar

An lýt rǿre i blódæ mæ same an hèv' rennt det av dýræ, så inkji blódslenkan livre sikkå.

close blódstukkjen

blod under skinnet når ein har slått seg

check blódsyt

blodblanda væske som tyt fram frå sår
Somme seier "blódsýt".

'U fæsla seg då det kåm nåkå blódsyt dèr 'u ha' skadt si 'å handebakjæ.

close blódteig'e

"betaling" eller "erstatning" for td drap (drapsmannen kunne då sleppe hemn)

check blódtèven

når ein spring hardt og pustar så kraftig at det verkjer i halsen og ein får "blodsmak" i munnen.bruka berre i bunden form eintal og dativ.
Sjå også tèv'e

Eg sprang så fælt at eg fekk blódtèven.

check blódtròg

stort "tretròg" til å samle blodet i når ein slaktar

Dú bóa lýt halde blódtrògjæ!

check blódvassle

blod og væske frå sår

Der kåm mykji blódvassle frå såræ.

close blódverk'e

sår som det ikkje er verk i

check bló'ge

få blod på seg

Det æ lyksi ti' bló'ge seg itt an slaktar.

check blòke

1. "bukseloket" i den mannlege setesdalsbunaden
2. dei ulike delane av bulen i kuftene til den kvinnelege setesdalsbunaden før dei er sydde saman
3. dei ulike delane av brúsdúkjen i den mannlege setesdalsbunaden, før han er sydd saman.
4. dei to delane i eit fantebuksepar

1. Blòkâ ska' helst'e vèr' alt oppat halsnappó.
2. Eg hèv' mynstr ti' adde blòkó.
3. Blòkâ att'å ryggjæ 'å brúsdúkjæ æ kvít.
4. Der va' barre tvæ blòku i a fantebuksepar.

check blokkeklavi

bjølleklave med blokkar på (blokkane dingla som i ei lauvsylje)

Mi have barre ein blokkeklavi, å den gjeng'e Lauvrós mæ.

check blǿmandi

friskleg og raudleitt i andletet (mest bruka om jenter og kvinner)

"Dei blǿmandi kjinní du fyrr'e ha'i, no hav' da bleikna å tèkje ska'i" (gammal stevline).

check blóm'e

del av broderiet på setesdalsbunaden (både den mannlege og den kvinnelege)

Blómen æ sauma midjom sylvbóró, midt 'å opplutæ.

close blómelilje

td heggelilje, liljekonvall, marihand

close blonde

1. blanding (helst væske, td oppspedd sur mjølk)
2. blanding (td språkblanding)

close blòte

"fyllekule" (ein eller fleire personar som drikk mykje alkohol over fleire dagar)

check blòte

når snøen vert laus så ein søkk igjennom, snøen "ber" ikkje lenger, dette skjer på vårparten; bruka berre i eintal

Det blòta så fælt at mi lute snú.

check blòti

svært våt og blaut snø (helst om våren)
Sjå også vårblòti.

Det kåm enn fæl'e blòti så fókk vorte faste mæ å kjøyre.

check bludre

tale utydeleg med lite open munn

'U bludra så lågt at eg høyre alli ko 'u sa. "Inkji bludr sossa, tal så eg høyrer ko du sei!"

check bluse

tale fort og utydeleg

Du må 'kji bluse sossa, eg forstend'e 'kji ko du seii.

check blægje

drikke mykje og fort; for å sløkkje tørsten

'An blægja å drakk så eg tenkte 'an kunna var' ýlen.

check blækte

breke; gjeld sau
Sjå også blarre.

Det må vère nåkå gali, for sauen hèv' blækta i heile dag.

check bløyg'e

kile
Sjå også bløygje.

An kan brúke bløyg'e fysst an ska' kløyve stóre trékubba.

check bløygje

bruke bløyg'e for å kløyve tre på langs

Du lýt nóg bløygje denné branden for å få kløyv 'an.

close bløyte søyledíkji på ein fǿrslevèg'e.
check bløyte

1. bløyte, væte
2. gjere rørd

1. 'U bløytte si brau å stelte si biti mæ smör å ost'e.
2. "'Er æ inkji nåkå som bløyter som féla", sa spilemannen.

check bløyte brau

helle vatn over flatbraudleiv
Sjå også brau.

Eg vi' stelle mi an gó'e ostebiti, å då lýt eg bløyte braui a bil fyri.

check bløytt'e

sterkt rørd (kjenslemessig)

Mange vorte bløytte då da høyre immisæren i bé'ehúsæ.

check blåbèrbuskji

blåbærlyng

Det æ gama plukke itt blåbèrbuskan' æ tunge av bèr.

check blåhúve

lue til småborn (både gut og jente)

Blåhúvun våre av svårt vallmål å våre kanta mæ grǿnt.

check blåklædd'e

folk kledde i mørk dress (gjekk ikkje i daleklæi)

Det va' vel helst'e svårte klæi da ha', dei som vorte kadda blåklædde.

check blåklæi

dress som menn utanfor dalen bruka (ikkje bunad)

Da gjinge mæ blåklæi ottafor dalen.

check blåkupte

stutt kufte av svart vadmål til kvinnebunaden i Setesdal (med løyesaum)

Blåkuptâ vare brúka ihóp mæ svårtestakk'e som kjyrkjeklæi ell' ti' anna fínt brúk.

check blåmann'e

person utanfor Setesdal som gjekk "blåklædd'e"; altså utan bunad

Blåmennan, som gjinge blåklædde, skjúlde sikkå út fysst da kóme ti' dalæ.

check Blåmannsbygd

bygder nedanfor Gullsmedmoen (ved Byglandsfjord, der ikkje folk gjekk i setesdalsbunad til dagleg)

Fysst an kåm út'å Blåmannsbygdí, såg an mæ ei gong at fókk dèr våre aila.

close blåmi

stor mørkeblå sky

close blåmiltri

kar frå byen (blåklædd'e)

'An æ 'kji nåkå å brý seg om, denna blåmiltren!

close blåmyse

tunn myse (myse: del av mjølka som blir att når ostestoffet er skilt frå)

check blånéa

skiftet mellom ne og ny måne

Denne vikâ æ det blånéa, men ti' hægjinn æ det ný.

check blår'e

blå farge

Hesten æ helst'e kvít'e, men mi sei 'an æ blår'e, å mi kadd' 'an Blåren.

check blåsari

skøyar med gode talegåver (betre i ord enn i gjerning)

Haddvår va' an fæl'e blåsari, som fann på mangt snódig, an kunna 'kji trú på alt 'an fortåldi.

check blåse bústein'e

innbille seg at ein er gravid

Det hèv' hendt at kvendi hav' blåse bústein'e

check blåstakk'e

stakk til brurebunad i Setesdal; også bruka av jenteborn opp til om lag 12 år ("blåstakk'e" og bórastakk'e er same stakken)

I blåstakkjæ æ der sylvbóru i staen for ei grǿn å tvæ raue lista.

check blåstein'e

mørkfarga stein (td i bruk i kvernstein)

Blåsteina å syl'steina i kvinnó var' kadda heigjeitila.

check Bóa

kjælenamn på smågut
Sjå også bóari og Titta.

"Snille min bóa, vi' du nå lýe".

check bóari (H)

kjælenamn på ein smågut
Sjå også Bóa og Titta.

Dèr stend'e der tvei snille bóara!

check boddi
image

1. bolle
2. kveitebolle

'U sylte si i boddâ.

check bó'fǿr'e

vere i stand til å bere bod eller gå med ei melding

Ungan turve 'kji vère så gamle før'ell da æ bó'fǿre.

close bògestiddi

oppmura løynleg plass til å liggje på lur for å skyte reinsdyr med boge (helst i tronge klemstri og skar, ved dyregraver og liknande stader)

check bògji

boge

Ungan tikje gama å skjóte mæ bògji.

check bògó

båe (mann og kvinne)

Da kóme bògó i líkfærinn. Eg trefte da bògó.

close bógtaske

feittpute på bogen til hesten

check bók

bok

'An kåm heim'tte mæ bókó sundeleppa. Far snilt mæ bókjinn!

check bòke

feittlaget på reinsdyr (bakarst på ryggen)
sjå også bòkerein'e.

Sòme tikje bòkâ æ det beste på reissdýrskrottæ.

check bòke

1. ståke med, skuve på, gnu
2. bruka i uttrykket bòke seg fram.
Sjå også bòte.

1. Da bòka ti' da finge det ti'.

check bòke seg fram

trengje seg fram, skuve andre til sides for å kome seg fram
Sjå også bòke.

Gútan bòka sikkå fram i trengslunn.

check bòkerein'e

feit og velfødd reinsbukk (som regel bruka om reinsbukk i tida før brunsten)
Sjå også bòke.

Æ du heldig'e mæ jaktinn kan du få an bòkerein'e.

check bóksamling

bibliotek

Eg mǿtt' 'ó Tjógjei i bóksamlingjinn. Bóksamlingjí æ òpí kverr dag'e.

check boksi

boks (td hermetikkboks eller ølboks)

'An fiskar mæ enn boksi det hèv'e vòre fiskebolla í, å så hèv' 'an nulla enn lang'e sènetaum'e rundt.

close bóktré

1.lese- og skrivestativ
2. treplate til å leggje på knea

check bóle

opphøgd sirkelforma del av bolesylje
Sjå også bólesýe.

Bólun i a bólesýe liggje rundt ytri kanten.

check bòlen

opphovna

'U æ bòlí unde augó.
check bólesýe
image

bolesylje (til bunadbruk)
Sjå også bóle og sýe.

Bólesýun æ jamt dei tyngste å mætaste av sýó.

check bǿli

bol
Sjå også músebǿli, humlebǿli og vafsebǿli.

Æ der vafsa i dessa bǿlæ?

check bolne

1. hovne opp
2. leggje på seg

1. Fysst an hèv' kusmâ, då bolnar an opp i kjakó.
2. An hèv' létt for å bolne opp disom an sit'e mykji å èt'e godt.

check bolteló

tjukk jarnplate med hol i mange storleikar (som smeden brukar når han skal smi boltar)
Sjå også .

Boltelóí ligg'e på smidjestabbâ i smidjunn.

close boløks

øks, vanleg med smal kjeft (til skilnad frå bile) helst bruka til ved eller skogsøks 8 og ei liknande øks til å hogge hol for blingnaglar ned eller til å hogge mosefaret i tømmerstokken med)

close bomme

stor og halvrund øskje av tre

check bomre
image

tung heimelaga kjelke av fjøler og utan stabband
Sjå også kjåkkji.

Det æ gama løype mange på same bomrunn.

check bǿn

1. bøn
Sjå også bé'e.
2. bokomslag (H)
3. bønne (H)
Sjå også bön (V).

1. 'An ba' a bǿn.
2. Bókjí va' så mykji brúka at bǿní va' plent útslití.
2. Bǿni vurte alli dyrka hèra i evri dalæ.

check bòne

1. beinknutane bak på ryggen (på storbuskap)
2. hoftekammen (på menneske)

1. Kjýrí va' så tjurr at bònun våre kvosse.
2. 'U datt å sló seg 'å eine bònâ.

check bǿne

be om, tigge (bé'e si)

Hèv' an alli nòkå ting lýt an barre bǿne si.

check bórastakk'e blåstakk'e med sylvbóru i staden for kvåra; også bruka av jenteborn opp til om lag 12 år (blåstakk'e og "bórastakk'e" er same stakken)

Bórastakkjen hève svårt klæi i staen for vallmål.

check bórd

1. bord (kjøkkenbord)
2. materialbord

1. Mi have 'kji dúka ti' adde bórdó åkkå.
2. Bórdi va' for stutt.

check bórdgang'e

bordsetning
Somme seier "bórdgong" (hokjønn)

Der va' tvei å trí bórdganga i dei stǿste bryddaupó, sò stóre våre da.

check bórdhald

bordsetning (ved td gjestebod)

Der va' så mykji fókk i dei bryddaupæ at der va' tvau bórdhald.

check bórdkrakk'e

lang benk på framsida av stovebordet

Denné bórdkrakkjen æ visst eldgåmål'e.

check bórdòkji

labank

Bórdòkan æ 'å undelénæ, å halde ihóp bórdplatâ.

check bórdspjørre

bordbrikke, bordløpar

Bórdspjørrâ va' så vént vòví, mæ mange véne liti å a vént mynstr.

close bórdstig

fot på eit trebord

check bordstol'e

understell til bordplata

D'æ úlíleg mæ bórdstǿli som æ vryglne.

check bóre

borde

Der æ mange bóru på stakkó, gjåre av sylv.

close bòren biti

uttrykk bruka om når ein kjem heim med ein rest av nista som ein ikkje har ete opp; bruka berre ubunden form eintal
Sjå jasebiti og biti.

check borg

1. steinmur framanfor langveggen på våningshus, opphaveleg fundament for svolestolpane
2. steinmur i bratt terreng; for å verte kvitt stein, og for å halde jorda på plass
Somme seier "stògeborg".

Stògehúsí stóge oppi bakkâ a håg borg frammenat.

close borge

byggje husmur

check borgji

kome greitt og turrt i hus

Høytti æ godt borgji.

check Borgjill

Borghild

Borgjill gjèr' bå' rósemålar å skrívar dikt.

close borkelòg'e

bork som er bløytt i vatn til å garve skinn

check borkutt'e

gulbleik farge (bruka berre om hest; vert ikkje gradbøygt)
Sjå også blakk'e, blår'e og músutt'e.

Fjórdhestan æ jamnaste blakke ell' borkutte. Mikkjål hèv' a borkutt merr.

check borr'e

1. dor til smiing
2. person som trengjer seg fram med makt
Sjå også drivi og stú'e.

1. Mæ desse borræ slær eg hòl for boltan i húrejinnæ.
2. An kan var' leidd'e dei borran som alli kunn' vente ti' d'æ deiris túr'e.

check borre seg fram

trengje seg fram med makt

Sòme tikjest ljóte borre sikkå fram for å få vère i fysste endâ.

close bǿrsl

Uttrykket er bruka i samband med at det vert gjort ein avtale om handel av eit husdyr, men at kjøpar skal overtake dyret på eit avtala tidspunkt i framtida. Samtidig vert det avtala kven som har ansvaret for dyret, og difor må bere tapet om det skulle daude / verte sjukt / skada i tida fram til leveringstidspunktet. Dette ansvaret er bǿrslí.

close bortgjèven

ha gjeve seg bort til Den vonde

check bortnykt'e

liten, veik (bruka helst om dyr, td eit lam som er sers lite og ikkje trivst, men òg bruka om folk)

Lambi æ så bortnykt at det vare 'kji nåkå av det.

check bòs

bøss, strø for td kyr
Sjå også bysje.

An lýt have nóg av bòs ti' bysje mæ. Kvílebòs æ au bòs, men dèt æ helst'e håm'e ell' høy.

check bǿse seg

arge seg opp; ofte for å utfordre ein annan; gjeld både menneske og dyr

Pusi bǿste seg då 'an såg den stóri hunden.

check bossbreie

kledet / teppet som vart lagt nærast eller oppå halmen, dengong dei bruka halm til madrass i senga

Sòme brúka bossbreiu i kvíló ti' ette kríinn.

check bǿst'e

1. trå etter, ha lyst på, ha lyst til
2. vere morsk (H)

1. Gunleik va' bå' ǿr'e å bǿst'e ett' 'enni Tóre.
2. Inkji vèr' så bǿst'e, Dreng!

check bosti

kost, børste

'An stelte bosta av hestetogl. 'U leita ette bostâ ti' sópe snjóren av heddunn.

close bòte

bruka i uttrykket bòte seg fram.
Sjå også bòke.

close bòte seg fram

trengje seg fram, skuve andre til sides for å kome seg fram
Sjå også bòte.

close bǿte út

betale bot (pengar)

close bóteflókji

så fillete av det ikkje er bótevó'

check bǿtevó' / bótevó'

von om å få reparere ein ting som er utsliten eller øydelagd; oftast bruka i nektande form

Denné sykkelen æ så øyelagd'e at der æ alli bótevó'.

check bótfærug'e

angrande, klar til å gjere bot
Sjå også færug'e.

Bjørgúv varte bótfærug'e på sí gamle dage.

check bóttfóri

ein type kjøpte lersko (noko over anklane høge)

Bóttfóran som da brúka førre vite mi inkji kòs' såge út.

close bótutt'e

stor fargeflekk, store fargeflekker (om td sauer og kyr)

check braddandi

drivande, utolmodig etter å kome i gong

Kjètil æ så braddandi, 'an kan alli vente på åkkå.

check bradde

vere utolmodig, vere drivande, vere brå

Du må 'kji bradde, mi ljóte have tí' ti å stelle åkkå. Gýró braddar oppi så tí'legt om morgónen.

check brame

felle i auga (td skarpe fargar)

Løyesaumen bramar, der æ så mange véne liti å týdeleg mynstr.
check bramelèg'e (V)

prydeleg, staseleg, vakker (td om rik løyesaum og staseleg pynta person)

Flatelandan kóme så bramelège inn i kjørkjâ.

check brand'e

1. ukløyvd, oppkappa ved
2. reisning (ereksjon)
Sjå også ve'ebrand'e

1. Stóre bjørka plage eg sage opp i branda mæ ei gong.
2. Eg fekk plútseleg brand'e då eg såg det véne kvendi.

check branke

1. veikje, sprekkje, knekkje
2. bryte, vri
3. Bruka i uttrykket å branke isen.

1. Eg datt å sló meg i sía, eg æ ræd'e eg hèv' branka bein.
2. Eg snåva i a grein, så at eg branka vístri okla mitt.

check branke ísen

veik is som sprekk når det kjem tyngde på han
Sjå også verbet å branke.

Den eini brankar, den airi brýt'e, den tréi i vòkjinn flýt'e. (gåmålt ordtak)

check brase

1. lodde med kopar og massing, slaglodde
2. steikje i panne

1. Den eine silesýa æ sund'e, så eg lýt brase æ.
2. Gunnår brasa å steikti.

close brasi

sprakande eld

check bratt'e

bratt

A brott stétt æ vónd å kåm' opp for eldri fókk.

check brattlenda

stutt bak krysset (om dyr, helst hest)

Denna hesten æ 'kji vén'e, 'an æ for brattlenda.

check brattrausta

1. bygning som har bratt tak
2. stolt kroppshaldning (oftast bruka om høge personar)
Sjå også raust.

1. Snjóren ræser létt fysst tòkâ æ brattrausta.
2. 'An va' brattrausta, å gjekk mæ hòvúæ hågt.

check brau

flatbraud; bruka berre i eintal
Sjå også biti, bløyte brau, braubingji, braubomme, braubýre, braujedd'e, braumòli, braurúve, brausleiv'e, harangebrau og smör å brau.

Det smakar allstǿtt godt brau.

check braubingji

musetett binge, plassert i eit kjøleg, mørk og tørr rom (oftast "búret"), der ein lagrar flatbrau, lefser m.m.
Sjå også mjölbingji, eplebingji og brau.

Itt an hèv' mykji brau, æ det greitt å have det i braubingâ.

check braubiti

passeleg stor bit av flatbrød; hardt flatbrød, eller gjennombløytt og med smør

Danil hèv' feit'e braubiti ti' nyste.

check braubomme
image

trekar til å lagre lefser og flatbraud i, tilpassa storleiken på leivane
Sjå også brau.

Det æ greitt braubommu for músó.

check braubýre

stor trekiste med flatt lok (musefritt; bruka til å lagre flatbrød i)
Sjå også býre og brau.

Der æ tjörekrossa på braubýrunn.

check braujedd'e

hjell til å ha flatbraud på
Sjå også jedd'e og brau.

Der låg barre tvei leiva på braujeddæ.

close braukast

fire leiva med flatbraud

check braumòli / brausmòli

stykke av flatbraudleiv
Sjå også brau, mòli og brausleiv'e.

'U sylte si av braumòló.

check braurúve

stabel med flatbraud
Sjå også brau.

Braurúvâ datt n'i tili, 'u varte for håg.

check brausleiv'e
image

flatbraudleiv
Sjå også brau, leiv'e og braumòli.

Det gjekk gjinni an brausleiv'e ti' manns.

check brausodd'e

flatbraudsoll (matrett av knusa flatbraud og mjølk)
Sjå også sodd'e

Eg hèv' vòr' braulaus i a håvt år, så eg hèv' alli ète enn einaste brausodd'e.

check brausyll'e

få mat heime eller på støylen sjølv om ein ikkje er i nær slekt med vedkomande som serverer maten (om slektskap som er mindre enn syskenborn)

"Mi æ så mykji i hóp at eg tikje mi æ brausylle", sa Såvi.

check brausyllske

få mat på støylen sjølv om ein ikkje er i nær slekt med vedkomande som serverer maten (om slektskap som er mindre enn syskenborn)

An talar om brausyllske fysst det gjell'e fókk an hèv' mykji mæ å gjère, å som an treffer tídt.

check braut

1. skråning med "laus" sand eller grus
2. kanten opp frå vegen, der snøen som er brøytt vekk ligg
Sjå også snjóbraut.

1. Ungan hoppa i brautinn, sprunge å húva.
2. Eg tèk'e brautí ette brøyteplógjæ mæ snjófræsæ, så eg fær kjøyre greitt opp ifrå túnæ.

check brautægje braubomme laga av tæger

I brautægjunn mí æ der róm ti a håvt tjug håvnepte brausleiva.

check bredd

1. kant (td på ei bytte)
2. kanten av td eit bratt fjell

1. Der æ a sukke i breddinn 'å byttunn. Åne æ plent på breddó.
2. An må inkji våge seg út'å breddí.

close breddfudd'e

heilt full, t.d. ei bytte som er så full at det renn over

check breffe

1. stor og kraftig kvinne; vil gjerne syne seg fram
2. kvinne med uvyrden tale
Somme seier "braffe".

1. Anne æ a breffe, det æ sjella an sér makjen.
2. Borgjill va' a fæl breffe, 'u tala mest'e som an anleggsslusk'e.

check breffelèg'e

tjukk kvinne
Sjå også breffe.

Der gjeng'e a breffelegt kvendi ette vègjæ.

close bregd

endring, avvik, forvrenging

check bregde på

1. forandre på
2. endre på fargar eller mønster i bunadsaum

1. Tór bregda alli a grand på måli fysst 'an va' ti' Bý'n.
2. Yngjebjør bregda nåkå líti på saumen, mæ aire liti 'ell èg brúkar.

check breggje å le

le høgt og støyande

Karan breggja å lóge, da ha' det visst gama.

check breiari

person som breier høy

'U va' breiari dèt sommåri.

check breidke
image

gjere breiare (helst bruka om veg)

Da halde no på mæ å breidke vègjen oppi Garan.

check breie

breitt område; td teig med høy som ligg på marka for å turke i sola
Sjå også kvirvle og verbet breie.

Mi ha' a fæl breie mæ høy útivi då regni kåm. Eg såg a heil breie mæ reissdýr i dag.

check breie

Jamne graset utover marka, med rive. Når ein slår graset med orv vert graset liggjande delvis i haug. Å slå gras med stuttorv var tungt arbeid og var mannsarbeid. Å "breie" var som regel kvinnearbeid.
Sjå også substantivet breie.

Ei jente breidde ette tvei slåttekara. Breislejentâ brúka jamt mufla fysst 'u breiddi.

close breie attivi

dekkje til

check breiemjöl

mjølet ein spreier på bakstrebordet når ein bakar flatbraud og lefser; berre bruka i eintal

Bakstrekånun have an haug'e mæ breiemjöl innmæ sikkå fysst da bake.

close breiskle

vide utover
Sjå også breiskle si og breisklen.

check breiskle si

1. gjere seg større, bruke meir plass enn turvande
2. "ta mykje plass" og vil vise seg
Sjå også breiskle og breisklen.

1. 'An breiskla si så at eg fekk inkji sitje innmæ 'an.
2. 'An breiskla si å tala heile tí'í, så ingjen aire finge kåme ti'óri.

check breisklen

plasskrevjande
Sjå også breiskle og breiskle si.

Det æ breiskli mæ stakka.

check breisleitt'e

breikjaka
Sjå også langleitt'e, raudleitt'e, rundleitt'e, smalleitt'e og tunnleitt'e.

'An æ breisleitt'e plent som gófa sin.

check breislejente

jente som breier etter ein slåttekar

Breislejentun gjinge mæ a ríve å breidde ette karan som slóge.

close brekkfudd'e

breiddfull

check brekkísen

1. den beste eller flinkaste av fleire personar
2. den personen som byrjar, t.d. å slåst
bruka berre i bunden form eintal

1. Eg hèv' høyrt mangt, men dèt va' brekkísen! Ragnill va' den fælaste av da, hú va' brekkísen.
2. Gunnår va' brekkísen!

check brèm

brem

Brèmi på húvunn skjyggjer for sólinn.

check brèmhúve

skyggelue
Dei fleste i Hylestad seier "brimmhúve"

Brèmhúvâ kan vèr' hǿg å have i fótball, for den som stend'e i mål.

close brend'e

skade på hest når ein klyvjar (under søylefòtó vert det varmt og tett så hårlaget vert ljosfarga eller hårlaust og det vert varig skade)

check brenne

1. ved
2. mengda med kaffi ein brenner i ei kaffébrenne

1. Tjurrvé'e æ allstǿtt gó' brenne. Lauvstývi va' tjurr å gó' brenne om vetren.
2. "A brenne hell'e 'kji kå a håv vike", sa Gunnår.

check brenne

hårlaget losnar under søylefótó (Om hest som går lenge med tyng kløv og ikkje får lufte seg. Sveitte og varme kan føre til at hårlaget losnar og det kan verte varig skade. Er støylsreisa lang kan ein måtte ta av kløva og lufte hesten på halvvegen)

Då da kóme å' støyli ette dei heite å tunge reisunn, å tóke av klyví, såge da at hesten ha' brunni unde trýgjâ.

check brenne kvé

lage "tyggis" (ha tunne bjørkenevrar over elden og etterpå i vatn; då vert det ein klump som ein kan tyggje)

Sòme tótte gama sjå om da finge ti' å brenne kvé.

check brenne seg

1. uttrykk om å gjere ein dårleg handel eller td vere for seint ute med eit eller anna
2. brenne seg

1. Eg hèv' brent meg på mang enn bílhandel. Eg hèv' brent meg førr'e mæ å inkji sjå ette rútetíó i rútetabellæ.
2. Brenni dikkå inkji, bonn, fysst di røyte snårta opp i luftí!

check brenne ti'

setje i gong i full fart

Eg måtte barre brenne ti' for å vare færig'e i tí'i.

check brenne út kjæsen

1. få vekk vond lukt og smak av kjæsen; ein slo gloheitt vatn i bytta og reingjorde denne
2. desinfisere separatoren med gloheitt vatn

1. Hèv' du brent út kjæsen?
2. Mi brende helst'e út kjæsen om sommåri.

close brennenosle

brennesle

close brennkaldt

svært kaldt

check brett'e

brett (på papir, tøy o.l.)

Brettin 'å dúkó lute vère beine! Sjå ette brettó, at da fýast!

close brev

1. brev
2. papir; bruka berre i eintal
3. kontrakt, skjøte
Sjå også blendebrev.

check brevast (H)

skrive brev til kvarandre

Sku mi brevast?

check brevhús

eldre ord for posthus

D'æ lengji si' 'er va' brevhús.

close brevpòsi

pose av papir

check brevpæningji

papirpengar (pengesetlar)

Brevpæningan kunn' vèr' hǿge, endå om an hèv bankkórt.

check brevsekk'e

papirsekk
Sjå også brev og sekk'e.

Brevsekkjin kunna fórt gange hòl 'å fysst det va' vått úti.

check brevsýnt'e

1. uttrykk bruka om person som har lært å lese
2. uttrykk helst bruka om eldre person som ikkje greier å lese utan briller

1. I gamle dage va' det 'kji adde som vår' brevsýnte.
2. Eg hèv' dimka så at eg æ 'kji brevsýnt'e leng'e, kå fysst eg hèv' brillu.

check brík

låg vegg (låvebríkjí)
Sjå også ive adde bríka.

Vi' dú Bóa klíve ive bríkjí å flí mi siptelykjilen?

check brillu

brille; bruka berre i fleirtal

Eg hèv dimka, så eg sér inkji godt nóg mæ brillu helle.

close brimm'e

brem

check brimse

bremse
Somme seier "bremse" eller "brymse"

Torbjør ville brimse, men brimsun tóke alli, å 'u laut kaste si av sykkelæ i dei bratte bakkâ.

check bringe

bringe, bryst

Håvår hève så stór å sterklèg a bringe. Det æ vóndt i bringunn itt eg hóstar.

check bring'e

brystkasse på dyr

Bógtréí liggje imót bringjæ på hestæ.

check bringekodd'e

mellom framføtene på eit dyr, "pute" med feitt

Itt an slaktar, krossrister an ive bringekodden. Der æ líti udd på bringekoddæ.

check bringeskjinn

brystduk av mjukt saueskinn med ull (bruka av kvinner; til vern td mot troddi)

A bringeskjinn æ varmt å hell'e godt på vermden.

check bringesýe

stor sylje i bringa (bolesylje eller lauvsylje)

I kvendehópæ glitra å singla det i bringesýu. Bringesýun æ gjylte ell' gullvéra.

close bris

innhaldet i heimelaga pølse (som var laga av feitt, hjerne og noko kjøt frå inne i magen)

close brispýsse

heimelaga pølse (Ofte laga av hjernemasse, bukspyttkjertelen og noko feitt frå inne i magen. Dette vart fóga saman til ei pølse som vart turka og stundum røykt)

check brissel å fikrell

kjemisk stoff til å beise ullgarn med før ein tilset farge

Brissel å fikrell laut an have førr'ell an lita valmåli svårt.

check brjósk

brusk

Sòme ète brjósk, det ska' vèr' helsigt.

check brjós'nål

pyntenål for kvinner (ikkje til bunad)

Det va' a kavendi vé' brjós'nål! Brjós'nålin have an tunn'e.

close brjóst

bringe, bryst

close brjóste

lérreima på klyvsalen som går framom brystet på hesten, og er fest i klyvmeisan.
Sjå også brýste (V).

check brjósvé'e

halsbrann; bruka berre i eintal
Sjå også bíten.

Det æ vóndt å få brjósvé'e, det svíer i halsæ å i bringunn.

check brjótast

når mjølka skil seg ved tilsetjing av syrna mjølk eller osteløype

Fysst mjåkkjí hèv bròtest, kan an sjóe æ ti' gumb'e.

check brjóte

1. bryte
2. smelte i elv eller vatn (om is som vert broten opp; slik at det vert ope vatn)

1. "Brjót 'kji av ríveskapti fysst du brúkar det sossa!"
2. Nò fèr'e ísen på åne ti' brjóte.

check brjóte av si

bryte arm eller bein
Sjå også brjóte.

Andrés braut av si fóten mæ 'an hoppa på skjí.

check brjóte bórdskjikkjen

oppføre seg udanna ved eit måltid (t.d. ete med lue på)

Jón va' allstǿtt fæl'e ti' brjóte bórdskjikkjen fysst 'an sjala si.

close brjóte bræ

opne augo etter svemn

close brjóte í

setje i gong

check brjóte i målæ

1. kome i røysteskifte
2. verte på gråten

1. Då eg braut i målæ, laut eg bigjève å syngje.

close brjóte måli

knote (leggje om til bymål)

check brjóte opp

dyrke jord

Kjètil braut opp så mykji ný jórd at 'an fekk diplóm.

check brjóte opp'tt'e

1. rive opp gammalt sår eller skade
2. bryte opp gamle frostskadar kvar vår (huda sprekk)

1. Svein braut opp'tt'e den gamli úmeien.
2. Såvi ha' ska'fròsi om vetren mæ 'an sette snòru, å så va' det så vóndt fysst det braut opp'tt'e om våri.

check brjóte stakkjen

forme stakkskóren slik at spríkjin ligg greitt (bruka både om når ein saumar "spríkjin", og når ein legg stakken bort etter bruk)

Det æ viktig å brjóte stakkjen så an heng'e greitt ti' an ska brúk' 'an att'e.

check brjå

lyn

Brjåi ha' slègje néd i a fure.

check brjå

lyne; bruka berre i eintal
Sjå også veileike.

Det va' harlegt dèt det brjåddi. Det brjådde fælt fyrr'ell tóra sló.

check brodde

rive av groane på poteter
Sjå også brodd'e og brydde.
Somme seier "take broddan".

Tårål va' så svårt'e 'å hondó; 'an ha' brodda eplí.

check brodd'e
image

1. groe på potet
Sjå også brodde.
2. metalpiggar som ein fester i skosolane på vintersko; bruka berre i fleirtal
Sjå også brydde.

1. Eplí vare visne å våke itt da have lange brodda.
2. Svein ha' brodda unde skó, avdí 'er va' svikhålt.

check bróedótter

brordotter (niese)

Eg æ sjå bróedǿttó mí no mæ hægjí.

check bróer

bror
NB: I td ordet "broer" fell "r"-en bort når fyrste bokstaven i ordet etterpå er ein konsonant (sjå det andre dømet)

Gýró hève ein bróer å tvæ systa. Bróe min å brǿan dí stròke mykji i hóp.

check Brói

1. onkel, vert bruka både sjølvstendig og i hop med namnet
Sjå også faibróer og moibróer.
2. besteven

1. Eg spúr' 'an Brói om eg måtte fý' 'ó ti' Òveinang.
2. Kom nå Brói, så ska' du få nåkå ǿl av mi!

close bròk

bukse
Sjå også buksu.

check Brokkâ

stadnamn i Valle

Tårål Nómeland meinte at Brokkâ i Valle varte kasúsbøygt avdí garden va nýare 'ell Brokke i Hylestad.

check bròkålbèr / bråkålbèr

trollheggbær
Sjå også bròkål'e.
Somme seier bròkålebèr eller bråkålebèr.

Bròkålbèrí æ gjiftige.

check bròkål'e

brakal (trollhegg)
Sjå også bròkålbèr.

Bròkålen æ mest'e som a úgras i skógjæ.

check bròm

1. små bjørkekvister med mykje knuppar (td bruka til lokkemat innmed rypesnarer; bruka berre i eintal)
2. raklar på bjørk
Sjå også klukt, rjúpesnòre, gar'e, streng'e og snòrelíne.

1. An lýt hav' godt bròm stóre knuppa itt an sèt'e snòru.
2. Det æ mykji bròm på bjørkó i år. Rjúpun hav' ète bròmi av kvistó.

check bròmbuskji

knippe av bjørkeris (med mykje knupp eller bròm på; ein sette ein busk på kvar side av rypesnara for å lokke rypa gjennom kluktí)

Fysst an sèt'e rjúpesnòru æ det viktigt å finne góe bròmbuska.

close bròme

gå og ete bjørkeknuppar (om rype som et bròm)

check bròmepòsi

krås hjå rype

I bròmepòsâ var' maten múld'e sund'e.

close bròmpòsi

krås (lager / del av nedbrytingsprosessen for mat i halsen på hønsefugl)

close bronde

brjote ris av td raun eller selje (som fór til geit og sau på vårkanten)

check brondutt'e

mørkebrunflekkut; gjeld storfe

Vetrongjen va' brondutt'e å kvít'e unde magâ.

close brònebléme

brannblemme

check bròni

stad i skogen der all vegetasjon er brend (for å bruke staden td til dyrking)

Der veks'e mykji gjeisskór'e i dei gamle brònâ.

check brǿsnål

brystnål, brosje (smykke av sylv, tinn osv)

Torbjørg fekk a vé' brǿsnål av góme sí.

check bró'sòn'e

brorson (nevø)

Den eini bró'sòn min æ fæl'e ti' spenne fótball.

check brossi (H)

sengeteppe vove av garn i mønster med fleire fargar, sydd saman i dobbel breidde
Sjå også rugge og fillerugge.

'U breidde brossen ive kvílâ.

check bròt

1. handreiskap av tre eller jern til å flytje / lyfte tunge ting med
Sjå også hakebròt.
2. bratt bakke, brekke
3. vrangbord, fremste delen på ermane på genser / jakke
Sjå også oppslag.
4. brot

1. Hèr æ a passelèg bjørk som eg kan stelle a bròt av.
2. Då mi kóme út'å bròti å såge heim'tte, finge mi nýe krefti.
3. Bròtí på genseræ våre så slitne at 'u ville spite nýe.
4. Der va' bròt i fótæ mí, så eg varte nøydd'e ti' gjipse.

check bròte

velte på noko tungt med eit bròt

Mi ljóte vèr' tvei ti' bròte denné steinen hít i røysí.

check bròtelèg'e (V)

kraftig; bruka om personar

Mikkjål æ bròtelèg'e å sterk'e.

check bròten

1. omvend til tru på Gud
2. vondt sår i silestaden (om hest; alvorleg og ofte varig tilstand)

1. Då Andrés varte bròten, spila 'an alli slåtta mei'.
2. Hestan have a filli gróhold, så fysst hesten va' bròten, så va' det alvårleg.

check brotfǿrt

bruka om føret når folk eller dyr bryt gjennom skaren

"Fysst det æ brotfǿrt æ det helst'e úmògeleg å gange på skjí", sa Eivind.

check bròthoggjen

sløv, veldig uskarp (om øks)

Øksí æ sò bròthoggjí at 'u æ plent øyelagd.

check bròti

1. ei mengd, mange
2. vase av tømmer under fløyting
Sjå også øye bròti.

1. Der va' an bròti fókk på fótballkampæ.
2.

close bròtúvi

stor kraftig kar (som ofte "bryt seg fram")
Sjå også storbròten.

close bròtøks

øks til å dele opp kjøt med

check brú
image

bru

Den gamle brúne æ mest'e ròtí. Der æ fín'e vèg'e midjom dei tvæ nýe brúó.

check brugde

ryggstø
Sjå også brugdestól'e.

'An studde seg ti' brugdunn då 'an reiste seg frå stólæ.

check brugdebenk'e

trebenk med ryggstø (brugde)

Brugdebenkjin æ gamle å vént útskorne 'å brugdó.

check brugdestól'e
image

halvhøg stol med nærast halvsirkelforma ryggstø, gjerne 3 bein
Sjå også stól'e, kubbestól'e, vaggestól'e og brugde.

Da ha' enn brugdestól'e i stògunn som va' så gó'e å sitje í.

check brúkari

person som driv ein gard (eigar eller forpaktar)

I Prestegaræ hèv' det vòre mange brúkara.

check brúke

1. drive ein gard
2. bruke
Sjå også brúkari.

1. Torkjell hève brúka på mange gara.
2. "Brúkji viti, bonn, tenkji dikkå om!".

check brúke seg

1. arbeide hardt
2. kjefte ut nokon

1. Mi brúka åkkå plent det mi kunna, men mi vorte inkji færige mæ arbeiæ den dagjen.
2. "Inkji brúk deg!", sa Mamme mæ den oppǿsti mannen.

check brúke seg

1. arbeide hardt
2. kjefte ut nokon

1. Mi brúka åkkå plent det mi kunna, men mi vorte inkji færige mæ arbeiæ den dagjen.
2. "Inkji brúk deg!", sa Mamme mæ den oppǿsti mannen.

check brúlé

1. brurefylgje
2. "leggje bruled"; dvs leggje steinar i ei rekkje der brurefylgjet har gått

1. Heile brúléi kjøyre mæ hest å kjerre.
2. På heió kan an finne brúlé fysst an gút'e ell' a jente hèv funne si a gjipte ó an anné dal'e.

close brulle si (H)

brette ein egg på eit reiskap t.d. spade eller td takplater som vert krumma ved brann

check brún

augnebryn
Sjå også bræ.

Brúnin hinge mest'e né' i augó på 'ó.

check brunde

1. vere i brunst; bruka om hanndyr som lagar lydar
2. fare i risskog i vårknípâ

1. Då eg va' i skógjæ, høyre eg nåkå rare lýda, det måtte vère a dýr som brunda.
2. Æ an plent fórlaus'e, lýt an brunde.

check brund'e

brunsttid

Rúkattan æ fæle ti' míge rundt húsí i brundæ.

check brundebukk'e

1. bukk som leitar etter brunstige geiter
2. også bruka i overførd tyding om menn
Somme seier "runnbukk'e".

1. Brundebukkjen gjeng'e i gjeitehópæ å snusar. Da sleppte brundebukkjæ inn ti' gjeitó, så da finge sjå om der va' nòken som flaug.
2. Det hèv' vurte tala om brundebukka i ungdómshópæ.

check brundelupt'e

lukt av brunst (om ver og bukk)

Bukkan have sterkare brundelupt'e 'ell veirin.

check brunnsråte

lang stokk på stativ (som vektstong til å lyfte ei bytte med vatn opp or ein brunn)

Brunnsråtâ æ gåmó å ròtí.

close brúrebrett'e

uttrykk bruka når stakkeskoren på setesdalsbunaden har brett seg opp

close brúrebøysti

det finaste kjøtstykket eller kvitosten som brura skulle få (skulle liggje øvst på "brurebordet"); bruka berre i eintal

close brúrefýi

brurefylgje (på veg til eller frå kyrkja)

close brúregåve

gåve som brura gjev til brudgomen

check brúrelâ
image

brurekrune

Valle húsflídslag ha' fudd'e brúrestas'e mæ brúrela ti' útleige.

check brúrering'e

giftering med mykje doblar på (for menn og kvinner; helst berre bruka under sjølve bryllaupet)

Eg fann enn gåmål'e brúrering'e i enn kjistili oppå skjeltilæ.

close brúreslag

brureslått

check brúresvein'e

oftast ein bror til brura; han var ein del av fýisfókkjæ
Somme seier "brúsvein'e".
Sjå også brúrkåne.

Brúresveinen va' av dei fremste i røkkjunn fysst da gjinge at kjørkjunn.

check brúresøyningji

middag som vert koka den første bryllaupsdagen (i eldre tid, då bryllaupa kunne vere i mange dagar)

I brúresøyningjæ brúkar an det beste kjöti an hèvi.

check brúrkåne

syster til brura og syster til brudgomen som del av fýisfókkjæ
Sjå også brúresvein'e.

Brúrkånâ va' jamt syster å' brúrinn ell' brúdgåmæ.

check brús

brus (kolsyrehaldig leskedrikk)

Dèt va' a våkt brús!

check brúsdúk'e / brjósdúk'e
image

vesten i den mannlege setesdalsbunaden

Hèr sér du enn gåmål'e brjósdúk'e.

check bruse

1. små kvister av furu med turre nåler (til å gjere opp eld med)
2. bål som gjev god varme

1. Brusu æ góe å gjère 'å mæ. Det vare bysutt'e mæ brusu inni.
2. Nò ha' du ellt opp a gó' bruse!

close brúsk'e

"dott" i panna (på somme sauer)

check brúskjen

mykje greiner og kvistar (stort i omfang; bruka om tre)

Brúskne furu have havt det godt. Den furâ æ brúskjí å stórkvistutt.

check bruskle

rasle (td med papir)

"Inkji bruskl sossa mæ avísunn, eg høyre alli ko da seie i radióæ!"

check bryddaup

bryllaup

Det va' a stórt bryddaup, mæ mange útlaupara.

close bryddaupskost'e

drikkevarer som ein kjøpte inn til eit bryllaup

Nò æ 'an âv ette bryddaupskostæ, Såvi.

check brydde

setje broddar under skosolane
Sjå også det andre verbet brydde.

Dreng brylte allstǿtt opp a skópar ti' vetræ. Fysst det æ glèrungjen, æ det viktig å brydde skóne.

check brydde

1. spire, om korn og andre vokstrar
2. take av groane på poteter (bruka sør i Valle)
Sjå også brodde og det andre verbet brydde.

Konni hèv' brydda i åkræ nò. "Det bryddar strå, det sveller knupp."

close brydding

det ytste av hårpelsen på eit dyr er brydding
mår, rev m.m.

close bryggjekopp'e

lagga stavkopp som vart bruka til ølbryggjing

close brykkje

dele opp kjøt i mindre delar
Sjå også lute.

check brylle

tale høgt og kvasst

Bjynn brylla så hågt å vóndsklegt at ungan vorte ræde.

check brylt'e

broddsette skosolar

Det æ trygt å vère godt brylt'e itt det æ svikhålt.

close brýne nòsí

gnike seg på nasen; oftast bruka om born som er trøytte og kjedar seg

close brynne

høveleg mengd mat (ein gjev dyra)

check brynne

gje husdyra drikke

Det æ greitt drikkekar, så slepp'e an å brynne.

close brýrí

bryderi

check brysje

stort uhell (i tale eller handling)

Det va' néri mi gjåre brysju då mi rive néd omnspípâ. Det va' a brysje då mi forsåte åkkå.

check brýste

lérreima på klyvsalen som går framom bringa på hesten (og er fest i klyvmeisan)
Sjå også brjóste

Brýstâ lýt vère stromm så inkji klyví síg'e attigjænom i bakkó.

check brýste

skryte

Mange rugge kara brýsta inkji mæ styrkâ sí.

check brýste på

gå på med for mykje kraft

Sauin brýsta på så gjæri gav etti.

close brýter

sterkleg mann

check brythogg

uskarp øks
Sume seier "bròthogg".

Denne øksí æ barre a brythogg, så an kan 'kji brúk' æ kå ti' kjöt.

close brytje

hogge kjøtstykke til middag (med brythogg)

check brytøks

øks til å dele opp kjøt med

Fysst an brúkar brytøksí ti' å déle kjøtlèmin mæ, så kan an 'kji brúk' 'æ ti' anna.

check bræ

augnehår; bruka berre i fleirtal
Sjå også brún.

'U ha' så mørke bræ å brúni.

check bræ

smelte
Sjå også bråne.

Itt an kjæm'e på heií å inkji hèv' vatn, lýt an bræ snjór'e. Ska' eg bræ detti smöri?

check bræ seg

varme seg ved ein gloheit omn
Sjå også bræ.

'An brædde seg innmæ omnen då 'an kåm så fròsen av heiinn.

check bræ å brúni

augnevipper og augnebryn
Sjå også bræ og brún.

'U va' mjørk i bræ å brúni.

check bræe

solvarme som varer ei stund (sterk og trykkjande)

Dei vesste bræun i slåttæ arme meg út.

close bræle

brøle, rope høgt

check bræse

1. stygg flekk, klyse
Sjå også verbet bræse og bræsutt'e.
2. ei feit kvinne (Hylestadmål)

1. Der æ a fæl bræse på skjortunn mí, så eg lýt två !
2. Tvæ fæle bræsu gange nårigjænom gongji.

check bræse

1. steikje (med mykje feitt)
2. bruka i uttrykket bræse seg ti'.
Sjå også substantivet bræse.

1. Gunnår bræsa å steikte si kjöt i ponnunn.

check bræse seg ti'

flekke til kleda
Sjå også bræse.

Det va' då fælt som du ha' bræsa deg ti'.

check bræsutt'e

flekkut, ureint; vert ikkje gradbøygt
Sjå også substantivet bræse og verbet bræse.

Eg kan 'kji gange mæ desse bræsutte fyreklææ.

check brøysle

tjukt lag med nysnø, så det er tungt å vasse

I vète hèv det kåme den eine brøyslâ ette den .

check brøysli

mykje snø der ein ferdast (på veg eller i utmark)

'Er æ så brøysli úti at eg lýt starte snjófræsen.

check brøyte

1. tilsetje syrna mjølk eller osteløype for å få ostemassen til å skilje seg
2. gå eller køyre som førstemann i nysnø
3. brøyte snø

1. Eg vi' stelle mi haglette av feskjí mjåkk, å då lýt eg brøyte mæ nåkå líti súrt.
2. Vi' dú Òlav brøyte, som hèv' dei breiaste skjíne.
3. Eg hèv' inkji brøytt mykji i vèt'e.

close brøyting

hjelpemiddel til å skilje mysa frå ostestoffet (til kabrette eller gumb'e)
Sjå også brøyte.

close brøytt mjåkk

sur mjølk som har skilt seg (kunne også brukast til súrost'e)

check brå

smelta feitt av kjøt; bruka berre i eintal
Sjå også flòt.

D'æ godt mæ nåkå brå attat nósmatæ.
Det vare líti brå itt an steikjer magert flesk. Fleskji va' så feitt at det varte 'kji kå brå i ponnunn.

check brådøy

døy brått (td i ulykke)

Da finge a sjokk då den lisle jentâ brådǿi.

check bråi

smelta (ofte bruka om smør)

Eg lýt hav' bråi smø̀r attat kompó.

check bråk

1. utstyr (jernbøyle) til å make skinnfellar med (gjere dei mjuke)
2. ein slags kam med handtak til å reinse linfibrane

1. På garó ha da som régel a bråk hít i lǿunn an sta'e, ti' å møykje skjinn mæ.
2. Førr' i tí'inn dyrka da lín hèr oppi dalæ, å då laut an hav' a bråk ti' å møykje fíberan mæ.

check bråne

smelte, tine
Sjå også bræ og verbet tíne.

Smöri brånar i varm'e graut'e. Snjóren brånar i túnæ nò.

close brår'e

fortfarande, snappsinna

close brås

"billeg" stas

check bråse

kvinne med fyldig og raudleitt andlet

Anlaug va' a bråse, å varte inkji gjipt.

close bråse seg ti'

stase seg for mykje

check bråselèg'e

1. stort og rundt andlet (bruka om vaksne folk)
2. storslegen, staseleg

1. Å vère bråselèg'e va' jamt a teikn på at 'an va' for feit'e.
2. Det va' an bråselèg'e amtsstút'e da ha' kaupt nò.

check bråsen

1. stort og rundt andlet (bruka om vaksne folk)
2. flott (men noko "for mykje")

1. 'An æ så bråsen å feitlagd'e i andlitæ.
2. Løyesaumen må inkji vère for bråsen, då tikje sòme at det skjemmer út. Den sýâ æ så bråsí.

check bråsleitt'e (H)

rundt og fyldig andlet

Gunnår hèv' vorte så bråsleitt'e i det seiste.

check

1. mindre og helst lafta bygning
Sjå også høybú, sètebú, slåttebú.
2. butikk
Sjå også kråmbú.

1. Búin på støyló våre små å mjørke.
2. Fókk mǿtast på búinn.

close bú seg

førebu seg

check búdròs

flokk med buskap (storfe)

Bøykjen va' så slemm'e at heile búdròsí tók út, å la' 'å vatni.

close búdrått'e

mat frå buskapen (smør, kjøt og liknande)

check búe

1. gjødsle (husdyrgjødsel)
2. spreie husdyrgjødsel ut på åkeren om våren
3. spreie husdyrgjødsel frå mittingjinn på støylen før ein reiste heim om hausten

1. An lýt búe godt ska' an få gó' avling.
2. Papa kjøyre lórt'e, å mi hí búa.
3. Adde våre mæ å búa på støylæ.

check búfardag'e

siste dagen med buskapen på støylen
Sjå også búfarsell'e og búfartembe.

Búfardagjen va' det allstǿtt ståkji.

check búfargraut'e

oftast graut på heilmjølk som vart reidd før folk reiste med bufærdí heim av støylen

Det va' góslegt å sitje ihóp adde å ète búfargrauten.

check búfarkveld

siste kvelden med buskapen på støylen (før ein flyt heim om hausten)

Búfarkveldi stelte da tídt enn ell'e på støylæ, å det va' mangt som laut gjèrast førr'ell da reiste heim'tt'e om morgónen. Búfarkveldi sille mi búhage, førr'ell mi reiste heim'tt'e av støyli.

close búfarost'e

ost som kom frå heia búfardagjen

close búfarsell'e

Bål, samla i hop og brent kvelden før folk reiste frå støylen. Ei slags feiring / markering.
Sjå også búfardag'e og búfartembe.

check búfarstrykk'e

å vere uvel etter å ha ete mykje (i samband med å ete opp maten som var att dagen før ein flutte heim frå støylen)

Eg minnest mi ungan finge búfarstrykkjen jamt búfarskveldi.

check búfartembe

siste store måltidet på støylen før ein flutte heim att om hausten
Sjå búfardag'e og búfarsell'e.

Da åte búfartembe kveldi førr'ell da reiste heim'tt'e av støyli.

check búflòti

samling av buskap frå mange gardar

Nò æ heile búflòten nórd i siljehagâ.

close bufse

slengje, føykje

close bufse út

rote til, grise til

close bufsen

stor og uflidd person

close bufsi

mann som er stor og uflidd

check búfærd

samling med dyr og folk som skal på heia

Búfærdí røkkte ette støylsvègjæ.

check bugde

1. v-forma bjørkekvist til å feste ei rypesnare i
2. bøyg

1. Bugdâ lýt an stinge djúpt n'i snjóren så inkji rjúpa greier å ríve seg laus.
2. Ormen krèk'e i bugdu.

check bugde seg fram

krype i bugdu

Ormen bugda seg fram.

check bugde seg fram

krype i bugdu

Ormen bugda seg fram.

check bug'e

bøyg
Somme seier "bjug'e".

Bjalkjen stó' i enn bug'e, då 'an kåm i bend mæ da rindti.

check bugjen
image

1. bøygd (mest bruka om tømmerstokkar og folk)
2. hjulbeint
Sjå også langbugjen.

1. Danil æ lang'e å bugjen, men fair 'ass va' bugnare. Åsan i búinn æ bugne.
2. Sigúrd va' så bugjen i fótó då 'an va' líten.

close bugji bein

bøygt bein

check búhag'e

1. ete opp resten av maten før ein reiser heim frå Støylen
2. gjere seg ferdig med eit arbeid (og rydde skikkeleg opp etter seg)

1. Itt mi búhaga, kunna mi mest'e var' for mette.
2. Nò hèv' eg plent búhaga ette meg!

check búi

person som bur i eit hus

Gunnår æ búen i Sýgâ.

check Búí

daglegvareforretning; t.d. Coop Hylestad

Hav' da kaffé på tibód néd'å Búinn nò?

close buke

skuve, slite tungt

close búke mæ

streve med, halde på med

close búke mæ

streve med, halde på med

close bukke seg ti'

"uver kjem smått om senn"

close búkongji

den leiande og sterkaste kua i kuflokken

close bukse seg

ta på seg buksa eller dra opp buksa

check bukselòk

øvste delen av dalebuksa framme

Bukselòkji æ vént løyesauma.

check buksu

bukse (bruka berre i fleirtal. Jfr. engelsk trousers og shorts)
Sjå også bròk.

Buksun mí æ hòl'å 'å njó.

close buldre

streve

close buldr'e

person som bråkar mykje

check buldren

høgmælt, bråkete

Buldrne drykkjebassa lýt an passe seg fyri.

check buldri

bråkete

Der va' tidt så buldri, mæ mykji húving å håg'e musikk'e.

check bul'e

1. overkropp
2. genser, jakke (utan ermane)
Sjå også frambul'e og bakbul'e.

1. "Eg håpar at viti 'ass Pål veks'e mæ bulæ", sa Anlaug.
2. Bulen stramma så ive magjen, at 'u måtte røkkj' 'an opp'tte, å spit' 'an stǿri.

close búlempe

stor mus

check bulig'e

tjukk

Torjús æ buligare 'ell 'an Bjynn.

check bultren

tykkfallen, "rund"

Svein va' bultren å feit'e.

close bumsen

ha ugrei tale eller framferd; gjeld personar som "kjem brått"

check búnadsspong

sylvplater på sylvbelte (vert og bruka i blåkuptu og i stakkslínun)

Desse búnadsspengan hav' vòre i a gåmålt sylvbelti.

close bundingsgån

garn til å lage loddar med

bundingsgåne kan an au binde si sirål av

close bundingsnål

"loddenål" til å binde lodda med

close bunga

bruka om "oppsvulma" del av slange eller dekk (like før punktering)

check bung'e

utbuling, bulk, kledningsbord som har slått seg
Sjå også bunge si út.

Kaslen hève an bung'e i botnæ, å då sýe det seint på a plate.
check bunge si út

bule ut ( td vegg, metall)
Sjo også bung'e.

Húsi æ så ròti at veggjen bungar si út. Omnsplatâ ha' vorte så heit at 'u ha' bunga si.

close bungjen

holt, bøygt (om td bordplanke)

close bungutt'e

holt, bøygt (om td bordplanke)

check bunt'e

sølvbunt, sølvbunke (Descámsia caespitosa) gras; bruka berre i eintal

Dýrí líke alli bunt'e, túvun vare standandi etti.

check buntegras

sylvbunke

Buntegrasi veks'e i túvu, å æ filli fór.

close búnøyte

store samlingar med mjølkekyr og hamningssau på beite

check búr

fyrste høgda i stabburet
Sjå også búrsvòl, búr, lopt og loptsvòl.

Førr' i tí'inn ha' fókk gjinni maten i búræ.
check búrahonn

bukkehorn (kanskje signalhorn)

Honní på desse bukkjæ kunne vare nåkå fíne búrahonn.

check búrsvòl

svalgangen i fyrste høgda i stabburet
Sjå også búr, lopt, loptsvòl og svòl.

Búrsvòlí æ barre på eine sí'unn av loptæ, dèr búrsdynní æ.

check búrt'e

kvist til å hengje kaffikjelen på

Ånund va' svirp'e hít i an runni å skar si an búrt'e, å då va' det 'kji lengji førr'ell kaffékaslen kåm 'å sau'!

check burve seg (H)

grave seg i nasa

Sveikadden sat å burva seg.

check burve seg fram

trengje seg fram i ei folkemengd

Å burve seg fram æ alli greitt.

close burven

1. omsynslaus framferd
2. unøyen, ufin, ugrei
Sjå også burvi.

check burvi

1. uhøvisk person
2. ein ting som er unøyaktig eller ugreitt laga
Sjå også burven.

1. An æ an burvi, 'an lýt allstǿtt trengje seg fremst' i kǿen.
2. Den burven vi' eg inkji have standandi frammi i stògunn.

check burvi (H)

"busemann" (størkna slim i nasa)

'An sat å kleia seg i nòsinn, å gróv út burva.

close búrøkkje

buskapsrekkje

check bus

smått avfall (sop)
Sjå også busutt'e.

Du lýt duste av di busi på buksó førr'ell du kjæm'e inn!

close búsalt

Blanding av salt og mjøl til å gjeve buskapen når ein vil få dei etter seg; bruka berre i eintal.

close búsbeiti

beite for buskapen
Somme seier "búbeiti".

check busbrett

feiebrett
Sume seier bysbrett.

'U tók límen å busbretti å sópa tili.

check buse út

"strø rundt seg"; oftast på golvet, med sagflis, smular, høyrusk e.l.

Inkji bus nå út, no som eg plent hèv' tvègje tili!

close búsètestópp'ús

stolpehus for ein búsèti.

check búsèti
image

person som budde hjå andre, og heldt seg sjølv med mat

Sòme rósemålara våre búsèta.

check buskji

busk

Den buskjen æ i vègjæ, eg lýt hogg' 'an néd.

close buskle

1. riste opp kvílebòsi
2. lyden ein får ved å riste eller bla i td avispapir

check búskóg'e

skogen eller fellesbeitet der husdyra beiter om dagen
Sjå også gjæsleskog.

Búskógjen åkkå held'e oppunde fjøddi.

close buskrí

"noko som sleng" ("grovt avfall" td i ei gammal hytte)

close búslag'e

buskapslag

check búsló

vegen der buskapen gjekk i utmarka

Búskapen fýgde allstǿtt búslóinn.

check busme

søle, misse noko

Då tóreflóne kåm, busma mi fælt då mi sille få inn høytti.

close busmen

ureint, rotete; ofte bruka om hus

check busmi

ord bruka om å ikkje få med seg alt (noko ligg att)

Det va' busmi gjårt, detta fjósstelli ditt!

check busse

1. bussing, lager (av støypejern, messing eller tre)
2. "lager" som held spænólen på plass midt i kvinnauga

1. Det skreik fælt i bussó fysst treskjeverkji sveiv mæ vasskraft.
2. Bussâ téttar att'e auga i undesteinæ i kvinninn.

check busse kara

gode vener

Busse kara tikje gama rǿe.

check busselèg'e (V)

velfødd

Einår va' rund'e å busselèg'e.

check bussi

1. ven, kamerat (berre bruka om gutar og karar)
2. velstandsmann (gjerne velfødd)

1. Sku' mi vèr' bussa?
2. 'An va' an bussi, rund'e å trivlèg'e.

close búste

kvinne med nauten framferd

close búst'e

mann med nauten framferd

check bústein'e

forsteina foster; berre bruka i eintal

Kjýrí ha bústein'e.

close bústeleg (H)

nauten

check bústelèg'e (V)

ugreitt stelt i kledevegen, dårleg kroppshaldning, mindre ven utsjånad

Gunnår va' helst'e bústelèg'e, úsjålèg'e å stússen.

close bústi (H)

snørr som har storkna i nasa, i fast form
Sjå også snykk'e og búvi.

check bústivili

pinnsvin

Bústivla æ 'kji å sjå hèra.

check bústó

støyl på heia utan fjøs, kvileplass for buskap i utmark

Mi sette åkkå ti' kvíle mæ bústónæ.

check búsúgari

lam som stal mjølk frå kyr (lamma var tekne vekk frå mødrene, som skulle mjølkast)
Sjå også hark'e.

Búsúgaran våre nóg líti være som slakt om hausti.

check busutt'e

mykje boss; vert ikkje gradbøygt
Sjå også bus.

Der vare helst'e busutt rundt omnen fysst an eller.

check but

bod

Der æ tíe but i Bíbilæ.

check bútró

område der buskapen går mykje (så det syner i terrenget)

Staven eg fǿre bort låg midt i bútróinn.

check butte

kutte tømmerstokk eller vedstrange i høveleg lengd
Sjå også butte seg.

Stokkjen va' så tung'e at mi vorte nøydde ti' butt' 'an i tvei for å greie å drag' 'an fram.

close butt'e

seie lite, vere tverr

check butte imót

1. støyte i mot
2. motgang i livet

1. Fysst eg rælar i desse røyræ, buttar det imót, så då må 'an vèr' tétt'e.
2. Fysst an "mǿter veggjæ", då buttar det imót.

check butte seg

kome borti noko og skade seg noko
Sjå også butte.

Dynní va' så låg at eg butta meg i blèsa så eg såg sjynnu.

check buttforskór'e

sko med tverr tupp

Karan brúka helst'e buttforskó.

check buttfyri

1. uskarp odd eller egg på reiskap
Sjå også núv'e.
2. ugrei, tverr og vrang person (H)

1. Øksí mí æ så buttfyri at eg må hav' stei'hoggji.
2. 'An æ plent buttfyri i dag!

check buttili

Flaske av glas. Ordet vert sjeldan bruka om mindre flasker opp til ein halv liter og om flasker av plast.

'U safta fem buttila kjyssebèrsaft.

close bútunn'e

ha lite buskap

Mi våre helst'e bútunne i haust, for Kjètil fekk nautí sí no i vår.

close búve

kvinne som gjer noko dumt i fullt sinne

check búvèg'e

veg etter husdyr til eller frå beite eller støl

Margjitt fýgde búvègjæ, for den va' så grei'e gange.

close búveleg (H)

dum oppførsel i fullt sinne

check búvi (V)

1. "busemann" (slim som har storkna i nasa)
Sjå også snykk'e og bústi.
2. person som steller seg vitlaust og dumt

1. Ungan stóge úti å fruse, mæ búva i nòsinn.
2. Sjå den búven!

check búvidd'e

viltspringande; bruka om husdyr

Kjýne sprunge plent búvidde, det va' nóg bøykjen da våre ræde.
check (V)

storbuskap
Sume (både valldølar og hylstringar) seier "stórbý".

Det va' jamt ungan som lute gjæte býttæ.

check býens

byaktig

Det va' býens å krulle seg førr' i tí'inn.

close bygd
close bygdebikkje

person som går rundt og fortel sladder

check Bygdeléne

Særnamn for Hovet, Haugen og Bjørgum.

Den gamle stavkjyrkjâ som varte riví på attenhundretalæ stó' på Bjørgum 'å Bygdelénæ.

close bygderøkkje

bygdesladder, bygdetal

close bygdesvipi

lokal likskap i ei grend (td framferd, talemåte)

close byggje bort pæninge

låne bort pengar (mot ei viss godtgjering av ein eller annan slag)

check byggje seg

byrje i arbeid (og dermed tene pengar)
Sjå også take på seg.

Førr'e laut an jamt útó' bygdinn for å byggje seg.

check bygji

1.den bøyelege delen av ein boge, som ein strammar snora med
Sjå også bògji.
2. kvistfri ung trestamme som ein kan bøygje og bruke til ulike føremål.
3. forma til å halde på plass noko som er bøygt (td holk, ambar, smørkopp)

1. Góe einérimni æ godt brúkelège ti' bygji.
2. Eg lýt finne mi bygji ti' å stelle mi nýe klyvmeisa.
3. Bei'vaksne å kvistlause imni av raun'e våre góe ti' gjère bygji av.

check býkvåe

vanleg tyggegummi
Sjå også kvåe.

Býkvåâ æ léttare å tyggje 'ell heimekvåâ.

check bylgjeblèk
image

bylgjeblekk

Eg sipte út bylgjeblèkji for tíe år sía å la' takstein'e.

check Bý'n

Kristiansand

Gunnår reiste allstǿtt ti' Bý'n å handla fyre jól.

close bynje

1. skròvig ku eller merr
2. tjukk kvinne

check býre
image

stor trekiste med flatt lok, musetett, bruka til å lagre korn / flatbrød / mjøl
Sjå også braubýre, mjölbýre og konnbýre.

Braui låg i býrunn.
check býreròk

høy som ligg att på marka etter ei høybør
Sjå også ròk.

Breislejentâ tók býreròkjí.

check býretal

tal på byrder i td ein høystakk

Nò hèv' denné høystakkjen býretali! Býretali kunna ymse ette ko vanskeleg det va' å få høytti heim'tt'e om vetren.

check býretòg
image

taug lagt dobbelt med litt avstand, bruka til å bere høybør med
Sjå også býr.

Býretògji skjèr'e n'i hæran itt an bèr'e tunge høysbýra.

close byrre

bruka i uttrykket byrre på.

check byrr'e

1. vassmengde til å drive td ein kvernkall, stamp eller ei vassag; bruka berre i eintal
2. kraft i t.d. motor
Somme seier "børr'e"
Sjå også kvinnebyrr'e og byrre på.

1. 'Er æ for fillen byrr'e ti' male ennå.
2. Der va' fæl'e byrr'e i dei nye bilæ 'ass Taddeiv.

check byrre på

presse på, skunde på, anne til, vere ivrig for få noko i sving
Sjå også byrre og byrr'e.

Kjètil byrra på så mi sille få arbeii unda. Det æ mange som byrre på for å byggje kultúrhús.

close byrte

1. stelle med
2. verte betre (om veret)

1. Eg byrta mæ det ti' det fór ti' brenne.
2. Eg trúr det byrtar seg opp'tt'e.

check bys

1. smått avfall, sop
2. "strø" til husdyr i bås

1. Ånund sópar bysi opp i a bysbrett.
2. Håmhakk æ godt bys for kjýne i båsó.

close bysbreie

fillerugge
Sjå også rugge, fillerugge

check byse

"strø rundt seg" når ein arbeider med td høvel eller annan reiskap

Du må 'kji byse såssa; sóp opp'tt'e spækjin ette deg!

check byse út

"strø rundt seg" (oftast på golvet, med sagflis, smular, høyrusk e.l.)
Sjå også buse út

Du bysar út fysst du tægjer i stògunn. Det æ fælt ti' byse út rundt omnen.

close bysje

stor kvinne som er rufsete kledd

check bysje

strø sagflis e.l. på liggjeplassen for buskap
Sjå også bòs.

Itt húsdýrí få mat'e mæ mykji væte í, lýt an bysje godt fyr' da, så da få liggje tjurrt.

check bysje í seg

ete fort og mykje

Æ an hólsolten, kan an bysje í seg mest'e ko det æ av mat'e.

check bysje undi

ete noko lite mellom måltida, helst noko nest føre eit måltid

No æ mi 'kji så soltne, for no have mi bust undi.

close bysji

kvinne som er rufsete kledd

close byskji

1. busk, holt
2. mark som er tilgrodd med buskar

close byste

børste (med børste eller hender)

check byste seg

kjemme håret

Om morgónen byste mi åkkå allstǿtt.

close bysutt'e

mykje boss

check býte

1. grense til kvarandre
2. dele, skifte
3. handle utan mellomlegg
Sjå også býti og býte si.

1. Dei tvei bǿndan býtte mæ Hamrebekkjen.
2. Sku mi býte sèt? Da býtte sikkå reisskjöti ette jaktí.
3. Sku mi býte i níven, å dú fær klokkâ?

close býte mæ ljåræ

bruka om to eigarar som slo gras ved ei byteline

check býte si sund'e

gjere for mange ting samstundes

An kan 'kji býte si sund'e.

check býte si ti'

1. skifte arbeid
2. skifte ut ting og kjøpe noko anna
3. gjere lik innsats

1. Èg kan bake, å dú kan saume, så då kunn' mi být' åkkå ti'.
2. Eg trúr eg vi' býte mi ti' an anné traktór'e.
3. Sku' mi být' åkkå ti' detti arbeií?

check býte sikkå

dele ein ting mellom to eller fleire; bruka berre i fleirtal

Mi vi' býte åkkå a sǿtepli.

close býtestreng'e

grenseline, byteline

check býti

grense mellom jordeigedomar
Sjå også býte.

Kòri gjeng'e býti?

check býtjell

fabrikklaga ullteppe
Sjå også heimetjell, kjørkjetjell, kvíletjell, tevlingetjell og tjell.

Býtjellí æ tunnare 'ell dei heimevovne.

check bytne

1. tette med skjåskjinn (td ein holk med væske i, som skulle fraktast på hesterygg eller mannerygg)
2. kome til botnar
Sjå også bytni.

1. An lýt bytne så det vare tétt.
2. Dublungjen bytnar for tí'leg i hòlæ!

check bytneskjinn

skinn til å bytne ein holk med
Før vart det sagt "bytnaskjinn".

An lýt have bytneskjinn på hókkó itt an klyvjar da.

close bytni

Sjå også bytne.

close bytningji

1. liten holk, hjuringholk
2. person som er "dum"
3. holk med botn i båe endar (spunsehol og spuns; td "brennevínskagg")

check bývallmål

fabrikklaga vadmål (i motsetnad til heimevove)

'An kaupte si bývallmål ti' dei nýe grautekuptunn.

check bæge

1. drage belgen (trekkspel, orgel, i smie m.m.)
2. drepe
Sjå også bæg'e.

1. Dei gamle trǿorgelí som an laut bæge mæ fótó vorte kadda for "salmesykkel". Eg hève vòre mæ å bæga i smidjunn.
2. Flí mi flugesmikkjen, så ska' eg bæge denna flugâ!

check bæg'e

1. belg
2. fosterhinne (folk og dyr)
Sjå også bæge.

1. Bægjen kan vèr hǿg'e have fysst an vi' gjèr' 'å.
2. Då mi slakta, såg eg at der måtte vèr' nåkå gali mæ bægjæ.

close bægflette

flå skinnet av eit slakt utan å krossriste (for å få det av heilt, td når skinnet skal brukast til mjölhít)

close bægflett'e

skinn som er bægflett

check bægjari

ein som dreg belgen

Knút va' bægjari då da smía den dagjen.

check bægje

avverje

No bægjer úlykkâ av!

check bægje

drikke mykje og fort (samanhengande, store slurkar)
Sjå også bæse og lemje.

'An bægja å drakk å varte alli útysst'e.

check bægjevåg

kraftig handtak på smiebelgen

Bægjevågjí lýt vère lageleg å få tak í for sméen.

check bægskrapari

siste barnet til ei kvinne

Bægskraparan var' tídt nåkå kjæktepòsa.

close bækte (H)

gjeita bæktar, t.d. for å rope på kjeet sitt
Sjå også mækre.

close bæn

setebeinet

check bænå

øydelagt, utslite (ordet vert bruka for moro)

Skóne mí æ bænå, da lèke som síla.

check bære dé!

stakkars deg! (trugsmål)

Bære dé, disom sauin dí kåme né'å den nýsåddi plænen min!

check bæse

drikke fort og mykje
Sjå også bægje og lemje.

'U bæsa å drakk ti' 'u va' útysst.

check bæse

1. lage bås for husdyr
2. bruka i uttrykket bæse biti.

1. Eg lýt bæse i fjósæ.

close bæse biti

kvile etter maten
Sjå også bæse og biti.

check bön (V)

1. stiv perm på ei innbunden bok
2. bønne
Sjå også bǿn (H).

1. Bókjí va' så mykji brúka at böní va' plent útslití.
2. Böni vurte alli dyrka hèra i evri dalæ.

check børsenåvåri

navar som børsesmeden bruka

Tarjei Dysje va' an gjètórds gó'e børsesmé'e, å børsenåvåren ligge kansi ennå på Dysje.

close børsesmé'e

yrkestittel for person som "smidde børser"

close børsetrump'e

børsestokk

check bøygje

bøye, bye, regn eller snø

Nò kjæm' 'er a fæl bøygje, så nò ljóte mi kåme åkkå inn'tte.

check bøyk'e

insekt som er mindre enn ein klegg (står stille i lufta; legg egg som vert til makk under huda på storfe)

På støylæ varte búskapen stundom så for bøykjæ, at da sèna å tóke út.

check bøyle seg

1. Når td kyrne vil stangast, legg hovudet på sida og ned mot jorda, ser sinna ut og vil "varsko" at no vert det snart alvor (stanging).
2. unngå augekontakt (fordi ein ikkje kjenner seg vel i situasjonen)

1. Da bøyla sikkå, dei som ville vère garsjagari.
2. Eg veit 'kji ko det æ 'u gjeng'e bøylar seg fyri.

check bå' / bådi

både

'An tikjest vi' have bå' i pòsi å sekk'e.

check båe / båi (V)

båe

Båe karan kóme daskandi. Båa jentun sauma sikkå stakka. Bògó bonní finge nýe vetti ti' jóle.

check båi (H)

båe

Båi tvei vi' vèr' mæ.

check båi slagjen

båe slag

Mi hav' båi slagjen, bå' raue å grǿne sǿtepli.

check båkk'e

1. liten teig
2. mellomrom mellom to staurar i ei hesje

1. Førr' i tí'inn ha' kverr gar'e sin båkk'e 'å kjyrkjegaræ.
2. An båkk'e va' jamt på trjú stig.

check båkkstǿre

sidestolpe i kubås

Båkkstǿrun gange frå flóstokkjæ ti' simsí.

check bån

barn

Å båni mitt, hève du slègje deg?

check båndǿmi

senilitet; bruka berre i eintal, og mest alltid i hop med preposisjonen "i", og dermed i dativform
Sjå også bån, fjatren, fjatre, i vodró og vadre (tyding 2).

'U varte så kalleg i båndǿmæ dei seiste årí 'u livdi.

check bånebrogd

ein unge som gjer ei "umogi" handling
Sjå også bån.

Gófa sa: Du må 'kji vère så har'e mæ ungjen, detta æ barre a bånebrogd.
close bånedage

tida då ein var barn

close bånekrakk'e

krakk med hol i plata til å setje eit lite barn i

close bånekrúdi

liten flokk med born

check bånelaug