Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på L: 704 | Totalt: 13633 | nullstill
Forklåring Døme
check la
image

lade (td batteri, sprengladning, patron, gevær)

Vi' dú la, så ska' èg skjóte.

check la'

brurekrune med sylvstas

La'i hève botn'e av raudt klæi.

check la'

stabel med ved eller materialar
Sjå også stòpúli og lǿ.

Vé'eló'í æ så greitt lodde at da ræse alli néd. Der ligg'e an presendingji på ló'ó.

close lab

kraft, sod (same som lapi)

check labbelèg'e (V)

bruka om person som er liten og har stutte bein og lang rygg (i tillegg til at han går seint og dragande)
Sjå også laddelèg'e.

Danil hèv' allstǿtt vòre labbelèg'e å líti tak í.

close ladd'e

full av

check laddelèg'e (V)

bruka om person som er liten og har stutte bein og lang rygg (i tillegg til at han går seint og dragande)

Den laddelègji Taddeiven reiste ti' Amérika.

check laddi

1. sokk (tykke og tynne, heimestrikka eller fabrikkvare) (H)
2. person som er liten og har stutte bein og lang rygg (i tillegg til at han går seint og dragande) (V)
Sjå også leist'e.

1. Eg hèv' filli mæ ladda, eg lýt kaupe mi nåkå nýe pòr.
2. Taddeiv va' an líten, våklèg'e laddi.

check ladi

sjokolade
Sjå også sukkerladi.

D'æ godt mæ ladi, stundom, for den som líkar sǿtt.

check lafsandi

hengjande, lavande

'An ha' nåkå lafsandi arma.

check lafsandi

hengjande, lavande

Høytti på hesjó varte lafsandi vått då det ha ringt a bil.

check lafse

hengje, bøygje (td grein, strå)

An sommårsmorgón'e ligg'e doggjí så tung at grasi lafsar. 'An æ så feit'e at det lafsar.

close lafs'e

Sjå også lafsen.

check lafselèg'e (V)

1. likesæl, slapp, berusa
2. ikkje spenst eller kraft til å halde fasongen

1. Gunnår sat lafselèg'e i stólæ å va' kalleg fudd'e.
2. Denné hatten som æ so lafselèg'e kan du 'kji brúke.

check lafsen

1. mjuk, tunn (om tøy)
2. slapp, kraftlaus
Sjå også lafs'e.

1. Det va' då nåkå lafsi tøy du hèv' kaupt.
2. Det kjennest nòkå rart å handhelse på ein ell' ei mæ lafsne henda.

check lag

form, utsjånad

Det va' a rart lag på dei skapningjæ.

check lag

1. lag; foreining
2. lag; t.d. fotballag
3. lag med t.d. papir
4. avstanden mellom 2 hesjestaurar

1. 'Er æ mange fríviljuge lòg å organisasjóna i Valle kommúni.
2. Ko mange ska' 'er vère på kvære lagjæ?
3. Eg ha' på mi mange lòg mæ klæi, si' det va' så kaldt. A DVD-plate hèv' fleire lòg. Der va' mange lòg mæ isolasjón'e i veggjó.
4. Eg trúr mi hav' hesja mest'e líke mange lòg.

check lage

1. bruka i uttrykket lage seg.
2. vri ljåen til rett form med ljålagjæ.

2. Dei nýe ljæne æ gjåre av så hardt stål at an fær alli lage da.

check lage seg

1. gjere grimasar.
2. ordne seg
3. bruka i uttrykka lage seg etti og lage seg ti'
Sjå også lage.

1. Jón va' så fæl'e ti' å lage seg.
2. Det lagar seg nóg, ska' du sjå.

check lage seg etti

1 herme faktene til ein person
Sjå også lage seg.
2 føye seg etter noken

1 Åni va' så gó'e ti' å lage seg ette 'ó Tór.
2 Olav måtte allstøtt lage seg ette fai si

check lage seg ti'

Nærme seg kalving. Skrovet til kua sig då ned, senane slaknar, opninga svulmar opp osb
Sjå også lage seg.

Eg trúr at Homrei lagar seg ti' nò, så mi måge nóg vère oppi i nótt.

close lage si ó' imni

gjere noko unaturleg, gjere noko uventa eller uvanleg

close lage ti'

gjere avtale om td å møtast

check lage undi / leggje undi

leggje pinnar av or og halm i botnen av bryggjekjeret

Nò lýt du leggje undi sipeleg så det inkji téttar seg i spunsehòlæ.

check lageleg (V)

høveleg
Sjå også adjektivet lageleg (H), adverbet lageleg (V), adverbet úlageleg (H) og adjektivet úlageleg (H).

Det æ lageleg å have ein i húsæ som kan stelle orv. D'æ lageleg å reise fysst an hèv' bíl'e sjav'e.

check lageleg (H)

1. greitt laga, greitt / lettvint å bruke
2. person som er grei å ha med å gjere
Sjå også lagelèg'e (V), adverbet lageleg (H), adverbet úlageleg (H) og adjektivet úlageleg (H).

1. Da æ lageleg, desse fjernkontrollan.
2. Ånund æ enn lageleg granni, bé'e eg om hjelp så fær eg det.

check lageleg (H)

høveleg
Sjå også adjektivet lageleg (H), adverbet lageleg (V), adverbet úlageleg (H) og adjektivet úlageleg (H).

Det æ lageleg å setje néd bílen beint framom heddâ.

check lagelèg'e (V)

1. greitt laga, greitt / lettvint å bruke
2. person som er grei å ha med å gjere
Sjå også adjektivet lageleg (H), adverbet lageleg (V), úlagelèg'e (V), adverbet úlageleg (V).

1. Da æ lagelège, desse fjærnkontrollan.
2. Ånund æ an lagelèg'e granni, bé'e eg om hjelp, så fær eg det.

check lagge

1. lage spor til botnen i eit trekar
2. rusle smått
Sjå også lagg.

1. Eg hell'e på mæ å lagge opp'tt'e denné hókkjen i dag.
2. Haddvår lagga inn'tt'e i stògâ sí.

close lagge opp'tte

setje ny botn eller stavar i ein stavkopp, t.d. ei kodde
Sjå lagge og opp'tte.

check lagji

lagnad

Det va' lagjen 'ass at 'an sille døy ung'e.

check lagji

1. i stand til (vert ikkje gradbøygt)
2. lagnad

1. Lambi va' så filli at det va' 'kji lagji ti' live.
2. Det va' vóndt for moirí at sòn' 'enni laut vère så vóndt lagji.

check lagji ti'

lagnad til

Det va' 'kji lagji ti' at dei tvau sille fåast.

check la'i

stabel i løa med utreskte kornband

Dú syndlegheit, der æ púre múseskúr'e i la'â!

check lakebrend'e

skjemd (bruka om fisk som ligg i saltlake, og noko av fisken stikk opp av laken og dermed vert skjemd)

Denné lakebrendi fiskjen vi' mi inkji have ti' jóle!

close lakk

lakk

close lakke

1. hoppe / hinke på ein fot
2. hoppe paradis

check la'kkå

1. lat oss
2. lat meg

1. La'kkå nå slutte å dragast, mi vare 'kji einige líkevæl.
2. La'kkå sjå, ko lí'e det no?

check lale

rope på ein syngjande måte

Det va' så vént fysst hjúringan lala ti' kvorairne.

check lamb

lam
Sjå også lambungji og tåtelamb.

Mi have tjúge lomb út'å jóræ. Lombí æ snille å sjå på. Det eine lambi æ sjúkt.

check lambefydde

skinnfell av lam

Dèt va' a vé lambefydde du ha', å den æ nóg mjúk å vorm.

check lambelamb

lam av eitt år gammal sau (gimmer)

Mi para adde lombí i haust, å då våri kåm, finge mi mange lambelomb.

check lambelègji

livmora til ein sau

Fyre lembingjinn kan lambelègji kåme út nòkå, og då lýt sauen stande bakfótó hægri.

close lambsau'e

lammesau

check lambungji

lam, eldre seiemåte
Sjå også lamb og tåtelamb.

Moirí vi' alli kanne den eini lambungjen.

check lambveir'e

ver som er 1/2 - 1 år gamal

Lambveirin mòge inkji vère i hóp mæ sauin seinhaustis.

close lame

leggje opp låm
Somme seier "låme".

close lamm'e

lam

close lamp'e

labb (på td hund eller katt)

close lamselèg'e (V)

ordet vert bruka om person med lange og sterke steg (og som har ei fast haldning)

close lamsen

ordet vert bruka om person med lange og sterke steg (og som har ei fast haldning)

check land

1. land
2. innmed land i ei elv / vatn
3. åkerkant
4. urin / gjødselvæske frå husdyr, samla opp igjennom inneforings<->sesongen (berre bruka i eintal)
Sjå også landkumm'e og landbrunn'e.

1. Mi lære om mange nýe lond då mi gjinge i framhaldsskúlâ.
2. Fiskjen stend'e innmæ land tídleg om våri.
3. Det vare gjinni så mykji úgras innmæ land i åkró.
4. Der æ mykji nitrogén i landæ.

check landbrunn'e

1. "kjellarromet" under fjøset der den faste og rennande gjødsla vert lagra (ein mòkar ned mokstreglugget og ned i "landbrunnen")
2. "kjellarromet" under fjøset der den faste gjødsla vert lagra; medan urinen går til "landkummen" (noko nyare driftsbygningar frå ca 1950)

1. Frå landbrunnæ lesst' an lórten oppi a mykkjerre, å kjøyr' 'an út'å åkren.
2. Landbrunnen 'ass Svein æ helst'e fudd'e no.

check lande

pisse

Det va' kalleg det kjýne ha' landa i nótt, 'er æ vått útiv' heile fjóstili.

check landefré'e

fred i landet

Nòrik hèv' havt landefré'e alt si' 1945.

check landfullt

bruka om når vatnet i flaum slår opp under graset i ei elv eller vatn (maksimal normal vasstand)

Det kan var' liggjandi etti rèk, fysst vatni æ landfullt.

check landgange

ordet vert bruka om fisk som held seg mot land i varmt ver om våren

Fiskan landgjinge fysst vatni varte varmare, å dèt va' jamt fysst mi våre der mæ fysste på støylæ.

close landkórt

kart

close landkumm'e

romet der urinen frå husdyra vert lagra
Sjå også land, kumm'e og landbrunn'e.

check landkunne

geografi (nemning på dette faget i eldre tid)

Mæ landkunne meinest kunnskap om land å fókk i heile verdinn.

check landlòse

losne frå land (om is)

Eg trúr 'kji det hèv' landlòsa på Saksund ennå.

check landskòt

"bruhovud" (på båe sider)

Kallefossbrúnæ hève landskòt av stór'e, kjíla stein'e.

check landsté

torvkant som heng utover ved vatn eller elvebreidd

Landstéí æ greie å løyne si undi for fisk'e å anna livandi som held'e ti' i vatn.

check langbrýni

svært langt bryne til å kvesse ljå med

Langbrýni sette da mót jórinn å skóve ljæne opp mæ.

close langbugjen

bøygd, ikkje bein,jamnt bøygd over heile lengda mest bruka om tømmerstokk, vert ikkje gradbøygt
Sjå også bugjen.

check langbuksu

setesdalsbunad for karar

Langbuksun ha' jamt stǿri skjinnfu fyrr' i tí'inn 'ell da have nò ti' dags.

check langdrjúg'e

1. personar som talar lenge
2. langdrygt

1. Såvi va' så langdrjúg'e, 'an varte alli færig'e.
2. Det va' a langdrjúgt vaskeprogram i dei maskjínæ.

close lang'e

1. lengde (td om trematerialar)
2. strekning

close lang'e

lang
Sjå også langt.

check lang'e bògji

lange bogedrag (på fela)

Sòme spilemenna brúke lang'e bògji, å aire brúke stutt'e.

close lang'e i stigjæ

ha lange steg

close langekrakk

stod på langveggen, frå omnen til bordet, veggfast

check langfarssjúkji

smittsam febersjukdom, tyfus, nervefeber

Langfarssjúkjen va' an kalleg smittsam'e fébersjúkdóm'e som dei gamle våre lívendi ræde.

close langgló

stire lege på noko, glo langt og lenge etter eitkvart

check langgófa / Langgófa

tippoldefar
Sjå også gamlegófa.

Langgófaen min kåm ifrå Skafse.

check langgóme / Langgóme

tippoldemor

Langgóme varte åttí år.

close langhava

lang og slak bøyg på havi (om slede eller kjelke)

check langhǿvili
image

spesielt lang høvel

Langhǿvilen vare brúka fysst an ska' skjóte ihóp å líme.

check langhærd'e

langhåra, vert ikkje gradbøygt
Sjå også lóen.

Torjús æ så langhærd'e at 'an sér út som a jente attati.

close langkvílt

uttrykk bruka når ein ikkje hadde slege graset på heia i 4 år eller lenger

check langleitt'e

langt andlet
Sjå også breisleitt'e, raudleitt'e, rundleitt'e, smalleitt'e og tunnleitt'e.

Haddvår va' langleitt'e, Ånund va' rundleitt'e, men brǿa våre da.

check langlíva

bruka om menneske eller dyr som lever lenge

Katten åkkå æ helst'e langlíva, nò æ 'an ive tretten år.

check langorv

langorv
Sjå også orv og stuttorv.

Det lýt vère helste slétt ska' an kunne brúke langorv.

close langorvsljår'e

langorvsljå
Sjå også ljår'e og stuttorvsljår'e.

check langróva

dalasau, vert ikkje gradbøygt
Sjå også hallrasa, hallrasi og stuttróva.

Dei langróva sauin halde sikkå helste i smæri hópa, ell' barre ein å tvei.

close langsameleg tí'i (H)

svært lang tid (lenger enn forventa)

check langsamelège tí'í (V)

svært lang tid (lenger enn forventa)

Mi have venta i langsamelège tí'i at det ska' vare an snúna'e.

close langse ba'

lang og vanskeleg framkomeleg veg

check langskjemmast

verte svært skamfull

No hèv' du stella deg så du ha' sillt langskjemst!

close langslòk

fører vatnet frå rindeslòkjæ. Kor bratt terrenget er, avgjer kor mange og lange slòk ein treng. Ordet "langslòk" vert bruka i samband med kvernhus)

check langstetang'e

langfingeren; bruka berre i ubunden form eintal

Då mi ha' drègje krók, fekk eg så vóndt i langstetang.

check langstivili

gummistøvel

Nò æ der hòl i langstivló mí, så nò lýt eg kaupe mi nýe.

check langstóda

langvarig (same veret i lang tid)

Nò hèv' det vòri langstóda i ive trjå viku.

check langsydde

leggje grunnstokken nedst på langsida i eit hus

Fysst an langsydda kunna tussan take út mæ heile húsæ, for då kunna da drage det som an kjåkkji!

check langtifrå

langtfrå

Detta æ langtifrå godt nóg!

check langtròm

vogn på to hjul med faste skjæker (ikkje karmar)
Sjå også tròm.

Knút kjøyre inn konni langtròm.

close langtøyg'e

tid med tungt arbeid (mange dagar i strekk, eller veker samanhangande)

close langvédt

"langveda" (lange og smale tre som veks fort)

close langvende úlenkjelèg'e skapnad (lang og smal)
check langversa

like å tale lenge (så det kan verte for lenge)

'An va' så langversa at fókk vorte leide å høyre på 'an.

check langvónd'e

langsint

Gjermund æ sérs langvónd'e, d'æ lengji ti' 'an vare blí'e att'e.

close la'ningji

ammunisjon, sprengstoff

close lapi

kraft, sod

close lappekaffé

spesielt sterk kaffi (av og til med bòke i)

close lappekjistili

skomakarskrin til skoreparasjon

check laprí

1. moro, leik, munter og morosam tale; bruka berre i eintal
2. dårleg reparert
Sjå også liven og léven.

1. Det varte jamt tala om "laprí å liven" fyrr' i tí'inn.
2. Det var' barre laprí mæ 'ó, 'an kan alli gjèr nòkåting sipeleg!

check lapskaus
image

lapskaus

Dèt lapskausi æ det beste eg hèv' prǿva!

check lapt
image

laftehovudet, stokkenden som stikk utom laftehogget i ein lafta bygning
Sjå også laptekassi.

An lýt vère forsiktige itt an flyt'e laptestokka, så an inkji slær av loptí.

close laptehals'e

staden i båe endane av ein laftestokk der stokken er tunnast (der stokken skal passe saman med andre stokkar)

check laptekassi

Når ein lafta bygning vert kledd med utvendig kledning, vil laftehovuda stikke lenger ut. Dette er "laptekassen".
Sjå også lapt.

A hynni på a hús hèv' allstǿtt tvei laptekassa.

close larpe

slarke, slengje laust (td handtak på td ljå på orv, greip)
Sjå også larpen

close larpen

slarkete, laus
Sjå også larpe.

close lask

ca 10 cm brei tøyremse, frå under armen og heilt ned, i skjorta til setesdalsbunaden, både den kvinnelege og den mannlege

close laske

1. reparere sko
2. lage pynt på sko

check lass

lass
Sjå også høyslass.

Tårål kåm allstǿtt heim'tt'e mæ stóre loss fysst 'an ha' vòre i høyskóg.

check lassen

slapp, kraftlaus (også om ein vil dovne seg litt)

Knút va' lassen heile dagjen, 'an ha' vel stræva for mykji dagjen fyri. Svein låg så lassen i sólinn, men det va' sundagjen.

check lassi

veldig stor fisk

Eg fekk an fæl'e lassi i gjår.

close lassi skjýt'e

uttrykk bruka i samband med at eit tungt lass i unnabakke gjer det tungt for hesten å halde att

close last

tømmerstokkar

close lastehoggari

tømmerhoggar

check lastekjøyrari

ein som køyrer tømmer med hest

Lastekjøyraran ha' góe å sterke hesta.

check lasterulle
image

haug med ferdig kappa tømmer (utan strø)
Somme seier "rulle".

Timri ligg'e færigt kappa i lasterullunn.

close lasteskòt

bratt bakke der ein slepper tømmer

check lastetròm

lasteplanet på ein bil
Sjå også tròm.

Førr'ell fókk ha' egne bíla, såte da jamt på lastetròmæ 'å lastebíló.

close lat gló det

la det stå til, la det verte om det vert

check latast

late som, gje skin av

'An létst alli som 'an såg det.

check late

1. la, gjeve lov
2. bruka i uttrykka late ti', late opp, late att'e, og late om.

Lat hange ellskòrâ på nabbæ. Lat kåme da, kvæ som vi'! Lat koste det, mi vi' have det! I gjår lét eg vère å ǿrte 'an Gunnår.

check late att'e

lukke
Sjå også late og late opp.

Lat att'e húrí, Titta! Hèv' du lèt' att'e glasi i stògunn?

close late inn'å

sleppe til, late nokon få bruke
Sjå også late, preposisjonen inn'å og adverbet inn'å.

close late om

fortelje, seie
Sjå også late.

check late opp

opne
Sjå også late og late att'e.

Vi' du late opp húrí, Titta, eg hèv' fullt i båe hondó.

check late seg ti'

å ville bruke seg

'An ville 'kji late seg ti', så mi hí vorte nøydde ti' å gjère alt.

check late ti'

gjeve, stille til rådvelde
Sjå også late.

Vi' du verkeleg late ti' bílen på desse fæle vègjæ? Knút lét ti' timri ti' búinn.

check late ut

betale

'U laut late út for det bonní ha' gjårt.

check late vère

la vere

'An lét vère å hjelpe den som ha' skadt si. Lat det vère, det vare 'kji aila då.

check latehèkji

1. bruka om når ein tok ein liten slåtteteig og slo seg ut av denne
2. ha ei "doven" lune

1. An kan 'kji take latehèka i heitaste slåttæ.
2. Nò æ eg 'å latehèkâ, men eg fekk a syvjelúne så eg laut leggje meg.

check lattklauv

to hornaktige "klauver" noko oppe på føtene på klauvdyr

Kjýne vassa i lort'e ti' oppunde lattklauvin.

check lâ'tøy

1. reiskap til å få inn kruttladning i munnladningsgevær (latein, krutladning og kule)
2.

1. La'teinen i la'tøyæ brúkar an ti' presse inn krút å kúle mæ.
Bjúg ha' lâ'tøyi sitt oppå múseskjeltilæ.
2.

check laudag'e

laurdag

Den laudagjen mi kóme att' ifrå býn, va' det fæle snjóélgara.

check laugste

lyge mot ein (som svar på noko ein annan har sagt), nekte for noko ein har gjort

'An laugsta meg beint opp i andliti.

check lauparkatt'e

hankatt på jakt etter kjette på framand grunn

Det trefte at an kunna var' vekkt'e av lauparkatta som slógest om kjettâ.

check laupe

1. når kua er i brunst
2. bruka i uttrykka, laupe av og laupe úti.

1. Blómerós lèp'e, så mi ljóte ringje ti' dýrlækjæ, så 'an kan kåme å inseminére. Brondrós løyp'e i dag.

check laupe av

1. ryme, take ut
2. når kua er ferdig med brunsten
Sjå også <#1330#laupe.

1. Spilemannen Tarkjell Aslaksson laup av på Nordlandi. "No hèv' 'u sendt heim'tt'e kuptâ å laup' av", sa gamle-Jórånd.
2. Kjyrí hèv' laupe av nò.

check laupe i stògó

vere stadig på kveldsbesøk hjå folk

Kvendí tótte jamt karmennan våre for fæle ti' laupe i stògó.

check laupe úti

vere mykje borte frå heimen (negativt uttrykk i eldre tid)
Sjå også laupe.

Sírí tikjest ljóte laupe uti ústanseleg. 'An løyp'e úti kverrt èvige kveld.

check laupingeskòr

laftehogg som ikkje bind stokken oppå fast

Laupingeskòri æ hólka út ette stokkjæ.

check laus om landi

ferdig med ei teneste eller arbeid

Nò æ eg færig'e mæ slåttæ, så nò æ eg laus om landi.

check lausbeina

1. laus og ledig (utan bør)
2. bruka om hest utan helle

1. D'æ létt å gange på heiinn itt an æ lausbeina.
2. Hestan gjinge lausbeina på støylæ.

check lausbeitt'e

når fisken bit så laust i agnet at han slepper når ein vil få han i land

Eg fekk mange napp, men det va' så lausbeitt at eg fekk i land barre ein fisk'e. Det æ úlíleg fysst det æ lausbeitt.

close laus'e bas'e

låg bas (felestille GDAE)

check laus'e kar'e

1. ugift mann
2. ein som ikkje har gard, eller har gard i vente

Det va' mange lause kara i Tveitebǿ då mi vår' små.
2. Kjetil va lause kare so han reiste ti byn

check lausebån

barn som er født utanom ekteskap

Auver va' a lausebån, å det fekk 'an tídt høyre då 'an va' líten.

check laushendt'e

lett på handa (forsiktig handlag)

Gýró va' sò gó' ti' take rusk ó' augó, 'u va' så laushendt.

check lausmókka

bruka om ku som er lett å mjølke (slepper mjølka lett og gjev tykk mjølkestråle)

Fermelí va' så létt å mókke, for 'u va' så lausmókka.

close lausslòta

lett i avtrekket (om børser og bogar)

check laussvævd'e

lett for å vakne

Tóne va' så laussvævd, for 'u vakna for det minste grandi.

check laust fókk

folk utan fast bustad

'Er æ inkji laust fókk hèra i bygdinn.

check laustlív

diaré (bruka berre i bunden form eintal)
Sjå også springaren, drita og lívsýkji.

Fókk våre sjúke, spýdde å ha' laustlív.
check lauve

hogge greiner av tre, binde dei i hop og få dei under tak, bruka til dyrefor
Sjå også lauvkjerv'e.

Nò mòge mi lauve denne vika, for vente mi lenge, så kan det vare så seint at lauvi gúlnar.

check lauvkjerv'e
image

Før i tida var det vanleg at bøndene bruka lauv til dyrefor. Det vart då hogge av greiner med lauv som vart bunta saman og sette til turk. Bjørk, raun og osp var mest vanleg.
Sjå også: lauve, lauvsigd'e, lauvnív'e og lauvstakk'e.

Lauvi varte bundi i lauvkjervi på same måte som konni varte bundi i konnbond.

close lauvlǿe

hus / rom der dei lagra lauvkjervi til dyrefor
Sjå også høylǿe og lǿe.

close lauvmakk'e

bjørkemålar

Lauvmakkjen kan sòme år plent snøye bjørkeskógjen for lauv, å det hender at bjørka daue.

check lauvmark

sauemark som syner kven som er eigaren; klyppt med saks; halvmåne framafor eller attafor øyra

Lauvmarkji æ mest'e midt 'å øyra.

close lauvnív'e

Rett sigd med "nebb" bruka til å styve lauv med

close lauvrís

riset som er att i lauvkjerven etter at lauvet er ete av

close lauvsdungji

mål for nevertak (18 kg; 1 lass var om lag 12 "lauvsdungar")

check lauvsigd'e
image

sigd (krum sigd og sigd med nebb bruka til å lauve med)

D'æ godt mæ an kvoss'e lauvsigd'e itt an lauvar.

close lauvstai

stabel med lauvkjervi
Sjå også høystai og konnstai.

close lauvstakk'e

lauvkjervar i stakk

close lauvstývi

ved som var att etter lauving; oftast samla inn om hausten når han var meir tjurr

check lauvsýe
image

lauvsylje
Sjå også bólesýe og sýe.

Lauvsýun ringle i gangardansæ.

close lauvvé'e

ved av lauvtre

check lave

dette ned; om snø

Snjóren lava néd.

close laven

bruka om tre som er fullt av frukt

Åpålen stó' sò laven.

check lavre

vere slepphendt, uforsiktig, fare noko fort så ein øydelegg, dårleg motorikk
Sjå også lavr'e og lavren.

Nò må du 'kji lavre å fǿre sund'e mei'´, bóa! Såvi hèv' allstǿtt vòre lavren å únýten i hondó.

check lavr'e

person med dårleg finmotorikk
Sjå også lavre og lavren.

Du æ an lavr'e, haldt i håmåren din!

close lavrekopp'e

slepphendt person (dårleg handlag, uvyrden; same tyding som lavrenèvi)

check lavreleg (H)

dårleg motorikk i hender og armar

Såvi va' så lavreleg, å úviss'e ti' hǿve spíkeran.

check lavren

slepphendt, ha dårleg finmotorikk
Sjå også lavre og lavr'e.

'An va' så lavren at 'an sleppte koppæ n'i tili.

check lavrenèvi

person som har lett for å sleppe ting or hendene

Å, din lavrenèvi, laut du nå fǿre néd mjåkkbyttâ!

close lavri

halde for laust i noko (td reiskap)

'An héldt så lavri i øksí.

check la'vrins'e

brurekrune; tøykruna som ein fester sylvstasen på (raudt klede utanpå ein stiv krage)

Da måtte rundt for å låne sikkå sylv ti' å pynte la'vrinsen mæ.

check lavøyra

1. Om dyr: Når øyro heng unormalt mykje ned.
2. Om folk: når ein har gjort noko gale, og det syner på kroppsspråket at ein skjemmest.

1. Stóresau va' sérs snill'e, men så lavøyra, at vén'e va' 'an inkji.
2. Dreng ha' steihoggje laudagskveldi, å kåm heim'tt'e helst'e lavøyra.

close

opning i gjerde, grind

Lat atte léi, Boa.

check

side
Sjå også ti' lés.

Bílen æ oppskrípla 'å eine lénæ. 'An stend'e 'å hí lénæ å fiskar.

check le i kjíkji

le til ein "syp etter pusten"

'An tótte det va' så lǿglegt at 'an ló i kjíkji.

check léast

røre seg

"Alt som léast å liver hèv' meining", meinte Trygvi.

check lédikk'e

lite rom i kiste eller kistil
Sjå også kjistili og kjiste.

Tóre ha' mykji vént i lédikkjæ i kjistunn sí.

close lédis

1. fullstendig overlegen (td i tevling)
2. når ein person har vore ugrei og får "løn" som fortent

1. Eg sló 'an så lédis då mi kappsprunge.
2. No fekk 'an det så lédis at...

close lée

røre, kome borti
Sjå også lée si.

check lé'e

ledd

Fysst an var' gåmål'e kan an vare sjúr'e i lé'ó.

close lee a róm

gjeve rom, lage rom for noko

check lée si

røre seg

Tór ville have det så stilt fysst 'an kvíldi at ungan finge helst'e inkji lée sikkå.

check lé'egjikt

leddgikt

Gró va' så plaga mæ lé'egjikt, fingan våre bådi trútne å krókutte.

close léegrind

grind i vegen

check léelaus'e

laus i samanføyinga (td møblar)

Da æ léelause mest'e adde stǿlin åkkå, mi ljóte ti' mæ lím å tvingu.

close lé'emót

led

Eg verkjer i kvert lé'emót.

check lefsebiti

passeleg stor bit av lefse (gjennombløytt og med smør på)

Mange líke lefsebiti, ti' næpespa, ti' suppe ell' ti' feskjí mjåkk.

check lefsetøyr'e

mildver og slaps før jol

Det æ púre lefsetøyr'e å slafs i dag.

close lèg

liggjeplass

Eg fekk mi a godt lèg i dei høybúinn.

close legde

legde i åker og eng, når mykje regn gjer at gras- / kornstråa vert bøygde og legg seg flatt ned på marka

Nò hèv' det vorte legde i åkræ si det rigna så fælt i gjår.

close lège

1. merke i snøen eller graset etter dyr som har lege der
2. verestad eller støyl på vesteheia der buskapen vart samla til natta Sjå også liggje.

1. Der ha' vòre fleire elgji, for eg såg trjå lègu i grasæ.
2. Der æ trjå búi Júvasslègâ? Ko mange lègu hav' di nórd i heiinn?

close legge si n'í

ha kald graut ned i kald mjølk

check leggja

støygleg, noko kraftig; berre bruka om kvinner

Torbjørg va' a leggja kvendi, støyglèg, å a godt kåneimni.

check leggjast ti'

noko som kjem i vegen eller i tillegg (arbeid eller bry)

"Det leggst ti'" sa 'an, då 'an laut hente góme sí, å kåm for seint ti' mǿtæ.

check leggje
image

1. gå ærend (stutt avstand)
2. leggje
3. isleggje seg

1. Legg néd i kjeddaren å hent nåkå epli! Legg út i vé'eskjóli å hent nåkå nǿri!
2. 'U la bókjí på bórdi.
3. Åne la tí'leg i år.

close leggje att'e

så til åkeren med grasfrø

check leggje av

1. å leggje av kornband når ein slo kornet med hest og slåmaskin
2. ta av klyví

1. Èg tøymdi, å Papa la av.
2. Da ha' så lang'e støylsvèg'e at da laut leggje âv klyví å kvíle a bil, midt 'å heiinn..

check leggje det néd

gløyme ei hending

Eg kjæm'e alli ti' leggje det néd, då eg såg koss da fóre mæ 'ó Òlâv. Eg legg'e det alli néd så lengji eg liver.

close leggje etti

gå etter, springe etter

check leggje í

skrive seg i bok på basar

Eg va' på basaræ i gjår å la í for túsen krónu, å så vann eg trjå vendu.

check leggje i blòt

leggje i bløyt

Førr'e la da allstǿtt klæí i blòt dagjen fyre da tvóge.
close leggje í seg

ete mykje og godt

close leggje ihóp

1. addere
2. leggje i haug (td ved i skogen)

close leggje imót

gjeve att pengar når ein får for mykje i betaling

check leggje innât

1. leggje til land
2. auke, leggje til (td pengar)

1. Da la innât i a ferjesund.
2. Èg la' innât så Tór fekk råd ti' kaupe bílen.

close leggje inní

ha ved inn i omnen når der brenn
Sjå også leggje inn'tí.

Nò æ det fjóri gongjí eg legg'e inní i dag.

close leggje inn'tí

leggje inn meir ved i omnen
Sjå også leggje inní.

close leggje leiven

Uttrykk bruka om når korn som vart male ikkje var tørrt nok, slik at mjølet klabba seg fast på kvernesteinane. For å få dette vekk måtte dei male noko sand.
Sjå også leggje og leiv'e.

close leggje líti í det

ikkje gjere sitt beste, ikkje leggje så stor vekt på noko ein gjer

close leggje lunnen

leggje botnen i ein høystakk

close leggje mykji í det

gjere sitt beste

check leggje om

vere i mot, slå, straffe

Der va' mange som la om 'an.

check leggje opp

1. lage til ei låm
2. lage til eit sprang (setje rekord i "meistersprang")
3. leggje klyví på hesten

1. Torgrím la opp så grei a låm.
2. Sprangji som Òlâv la opp, tala da om lengji.
3. An lýt helst'e vèr' tvei, ein 'å kvære léne, fysst an legg'e opp klyví.

check leggje opp mæ

alvorleg påminning

Forellí la' opp mæ ungan at da inkji måtte út'å ísen førr'ell 'an va' sterk'e nóg.

close leggje på bleikjen

leggje plagg av lin eller bomull på siste snøen om våren til bleiking (sola var då særleg sterk, slik at solbleiking fungerte godt)

check leggje seg ti'

1. leggje seg til sengs for lengre tid pga fysisk eller mental tilstand
2. stanse lenger enn planlagt (td overnatte på ein fjelltur)

1. Det hender at sòme leggje sikkå ti', om an inkji kan sjå at da féle nåkå.
2. No ljóte mi barre leggj' åkkå ti', for mi røkkje alli heim'tt'e i ljósi.

check leggje si 'pí

ha kald graut ned i kald mjølk

Nò vi' eg leggje mi' 'pí!

check leggje ti'

"våge seg til" (ofte i samband med eit spørsmål; fordekt nyfiken)

Gunne la' ti' spúre etti koss det va' mæ 'enni Torbjør.

close leggje ti' mæ

seie, utbryte, gjere
Sjå også leggje.

'An la ti' mæ nåkå stygge ei'i.

check leggje undi

gjerde inn slåttemark på heia og bruke det til beite

Då det va' slutt mæ å slå på heiinn va' der tvei bǿnda som la undi slåtte å brúka æ ti' beiti.

check leggje út

1. verte feitare
2. betale mellombels for ein annan
3. fortelje med stor innleving
4. fortelje helst omfattande om negative ting slik at det kan verte oppfatta som plagsamt
5. gå (td for å hente noko)

1. Eg tikje du hèv' lagt út i det seiste.
2. Eg kan leggje út fyr' deg, vist eg fær det att'e i morgó.
3. 'An la út om ko gama reisa ti' Lófótæ ha' vòri.
4. Knút la út om kòss 'an ha' vurte rundstòlen då 'an va' i býn seist'e.
5. Så la 'u út i hagjen for å hente nåkå sǿtepli.

close leggje 'å

gå til åtak på

'An la 'å 'an mæ same da mǿttest.

check leggje 'å

fø, ale opp
Sjå også leggje.

Mamme sei mi vi' leggje 'å den véni kjýrkåven mi finge i nótt.

check leggje 'å sòm

leggje ut på symjetur

Svein la 'å sòm for å få tak i eikjâ som ha' rèkje av.

close leggje 'å sundi

take til med å symje

close leggje å' vèg'e

når hesten vègar den fyrste turen i høyskóg eller vé'eskóg'e

Det kan vère bauti å leggje å' vèg'e.

close leggjesokk'e

sokk forutan fot

Det va jamnen førre at kvendi, store å små, gjinge mæ leggjesokka å leista ti kvenndags

check leggjetrå'e

tykke og doble ulltådar sydde på baksida av stakkeskoren

Leggjetråen æ tykk'e å dobbel.

check legne

1. når vinden løyar eller stilnar; bruka berre i eintal
2. lefser som er gjennombløytte og ferdige til å kline
2. verte ferdig (om øl som skal ut av gongkjèri)

1. Det plage legne mót kveldæ. Visst inkji vinden legnar, kunne mi alli arbei'e på tòkunn i dag.
2. Fysst an hèv' bløytt lefsun lute da liggje a bil førr'ell an kan klíne.

check leiast

verte lei av

An leiest av sjessematæ au.

check leiast

gå hand i hand

Gró å Pål leiddest så snilt då da sille i skúli.

check leid'e

Lei av, trøytt av. Må alltid ha med verbet vère eller vare
Sjå også forkjøyrd'e.

Eg hèv' vòr' sjúk'e a heil vike, så nò æ eg leid'e av å barre vèr' inni.

check leie

lei hending

Det va' slig leiu mæ bjynnæ, førr' i tí'inn.

close leie

leie, leie eit dyr i band, personar som går hand i hand
Sjå også leiast.

check lei'e

1. ugrei, vond
2. Bruka i uttrykka vère lei'e ti' og vère lei'e med.

'Er æ så lei'e an vind'e i dag, at det æ best'e eg held'e meg inni. Influensa æ an lei'e sjúkji.

check leielæti

sutring (ugrunna)

Eg høyre det va' barre leielæti, så eg ensa 'enni alli.

check leiesvein'e

ringfingeren; bruka berre i ubunden form eintal

Au! Leiesvein kåm i klem!

close leiing

leidning (td elektrisk)

close leiingji

ugrei person

check leike

gå kring joletreet og syngje jolesongar

På jólefestæ va' der trí ringa mæ mi leika kring jóletréi.

check leikjendi

svivel

An lýt have leikjendi, så inkji sèní tvinnar seg fysst an fiskar.

close leikvodd'e

leikarvoll (slette der ein "leika", td ringdans, songdans)

check leir

lér; bruka berre i eintal

Leiri i an skósóli lýt vèr' tykt å slítesterkt.

check leirgróv

leirtak (der ein finn leire til å mure med)

Det va' vandt å finne góe leirgróvi i Valle.

close leist'e

"sokk" som rekk godt oppom okla
Sjå også sokk'e, loddi og tæse.

close leite

1. sjå etter, prøve å finne
2. bruka i uttrykket leite på
Sjå også leite si og forleite si.

close leite på

1. vere viktig, haste
2. røyne på, gå sterkt innpå
Sjå også leite, leite si og forleite si.

close leite si

take i så mykje ein greier
Sjå også leite, leite på og forleite si.

"Sò æ det itt du sjòte? leite si."

close leiti

det lengste ein ser

check leitt

noko sårande

Eg tikje leitt fysst an bé'e fókk, å da inkji kåme.

close leitt lýti

lei skavank / uvane
Sjå også leitt og lýti.

check leive

spare att (å ikkje ete / bruke opp alt)
Sjå også leivningji.

Det æ bèt'e å ète mannleg 'ell å leive skamleg.

check leiv'e

leiv av flatbraud eller lefse
Sjå også brausleiv'e.

Der æ tjúge leiva i a tjug mæ brau.

close leive skamlegt

ikkje ete opp all maten på tallerken (dette vart oppfatta som negativt)

close leivningji

rest som ikkje vert ete / bruka opp
Sjå også leive.

close lèke

vere lekk, vere utett

check lekkji

kjetting, lenkje

A lekkji kan vère bå' gróvt å fínt, bå' som timrelekkji å klokkelekkji.

check lekse ó' si

halde ei lang skjennepreike

'An leksa ó' si då 'an trefte att'e dei som mest'e kjøyre på 'an.

check lembe

lamme
Sjå også lembing og lembe av.

I nótt lembde det sjau saui.

check lembe âv

vere ferdig med lamminga (når alle sauene i ein buskap har lamma)
Sjå også lembing og lembe.

Det hèv' som règel lembt âv fyr' 17. mai.

check lembing

lamming
Sjå også lembe og lembe av.

D'æ greitt at inkji lembingjí tèk'e ti' for tídleg på åræ.

check lème

dele opp eit slakta dyr

An lýt lème opp a reissdýr for å få det néd i sekkjen.

check lèm'e

kroppsdel, både på folk og dyr

Eg æ sår'e i adde lèmi. Den lambelèmen va' líten.

check lemje

1. drikke mykje og fort
2. ta på, slite tungt
Sjå også bæse, bægje, lemje kar'e og lemje å springe.

1. Du må 'kji lemje í deg så fórt detta kalde vatni!.
2. Dèt va' nòkå som lemja!

check lemje kar'e

stor og kraftig arbeidskar
Sjå også lemje og lemje å springe.

Jón va' an lemje kar'e, 'an va' útifrå godt vaksen.

check lemje å springe

springe det ein greier (med lange og kraftige steg; helst bruka om karar)
Sjå også lemje og lemje kar'e.

Gunnúv lemja å sprang, men 'an rokk inkji attí fantan.

close lend

bak krysset på td hest

Nò kan dú Bóa sitje att'å lendinn, attenat klyvinn.

close lende

gå i land

Det blés så fælt at da måtte lende austom sundæ.

check léne

låne (frå eller til)

Hèv' an 'kji sjav'e, så lýt an léne.

check lène

1. bløyte td lefser
2. regne uventa

1. Jólepdags<->morgónen lènar eg lefsun.
2. Det va' úlíleg det lèna útivi, nò som høytti va' sò tjurrt.

check lengji

lenge

Nò have mi venta lengji, så nò va' det godt du kåm.

check lengji

lenge, meir
Sjå også lang'e.

'U æ alli snart úti lenge.

close lengji å lengstom

uttrykk bruka om noko som aldri tek slutt

Stríen héldt på lengji å lengstom.

close lengslom å lengji

etter lang tid

'An kåm farandi lengslom å lengji.

close lengst'e

så lenge (du ynskjer)

Hèra kan du vère lengst'e du vi'.

close lengstom å lengji

svært lenge

close lente å rǿe

koseleg måte å snakke på (roleg og morosamt)

close lentebassi

humorist, spøkjefugl

check lenten

morosam, skøyen (talar seint og er god til å ordleggje seg)

Taddak va' så lenten å lǿglèg'e at det va' allstǿtt gama å vère i hóp mæ 'an.

check lèpe

1. bruka om når kua er i brunst
2. bruka i uttrykket lèpe i augó (2)

1. Kjýrí lèp'e, så mi ljóte ringje ette dyrelækjæ.
2. An ska' 'kji take dèt som lèpe i augó.

check lèpe i augó

1. vassrenne (H)
2. "venare enn ein trur", gjev godt fyrsteinntrykk, men tapar seg (V)

1. An kan lèpe i augó fysst an fær rusk inní da.
2. Anne æ så vé', men 'u lèp'e i augó.

check lèpesí'e

ujamn nede i kanten (gjeld td kjole og brem på hatt)

An lèpesíe hatt'e æ så mjúk' at 'an lafsar.

check lepje

1. slikke i seg drikke med tunga
2. når ein har for store sko og foten ikkje sit godt fast i hælkappa

1. Katten hèv' vorte lauparkatt'e, men 'an æ heim'tte å lepjar stundom.
2. Desse skóne lepje så eg hèv' maka meg hælæ.

close lepp'e

1. lapp; t.d. papirlapp
2. lite jordstykke

close leppe av

rive sund, ta bort deler

check leppe sund'e

rive sund (i bitar), dele opp

Eg leppa sund'e bå' klæí å stivlan mæ eg arbeidde mæ mínesteinó. Det tikjest vère vóndsklegt å leppe sund'e detti véne verkji å så då saume det ihóp'tt'e ett'å.

close lèputt'e

ujamn lengd på kjolar og skjørt

check lèrept

1. kvitt tøy til å saume bunadsskjorte eller anna skjorte av
2. lerret (td kinolerret eller målarlerret)
Sjå også ruskeverk.

1. Skjortun våre allstǿtt sauma av lèrept.
2. An lýt hengje opp lèrepti fysst det ska' vèr' bygdekjínó.

close lèsari

haugianar, kristeleg person, "bibellesar"

check lèse

lese

Mi låse kverrsí bók i gjerkveld.

close lesp'e

"lespande" person (problem med å uttale s-en)

check léssklèg'e

lettvint og grei(tt)
Sjå også adverbet léssklegt (V) og adverbet léssklegt (H).

Knút æ an léssklèg'e kar'e som æ góe bé'e.

check léssklegt (V)

ser lett ut
Sjå også léssklegt (V) og léssklèg'e.

Knút gjeng'e så léssklegt.

check léssklegt (H)

ser lett ut
Sjå også léssklegt (V) og léssklèg'e.

Det æ léssklegt fysst an æ færig'e slåttæ.

check léssmann'e
image

lensmann

No vi' politímeistaren i Býn take av åkkå léssmannen!

check lessna'e

lesnad

I Pontoppidan æ der mykji gó'e lessna'e, sa Gamle-Torgrím.

close lessne

verte lettare

check lest

bør med taknever (storleik 60/80 cm i kant og 25 cm høgt, tre fjøler under og tre fjøler oppå, bunde saman med hesjetråd, til ryggbør eller kløv)

La da taknævran i lesti, kunna da vite så nòkålundi ko mange da trunge ti' a loptstòke.

check léstast

late som om

'An léstest som 'an kunna det.

check létt'e í si

lett i kroppen, lett til sinns

Tarjei æ så gó'e å bée, å så æ 'an så létt'e í si.

check létt'e på tæsan

lett på foten, rask, kjenne seg lett

Nò va' du létt'e på tæsan!

close léttebrand'e

lyfteordning som gjer at ein kan lyfte kvernkallen og dermed ivesteinen slik at kornet vert male grovare eller finare

check létteklòv'e

stokk i kvernhus til å lette kvernsteinen med (står loddrett, nede fast i grunnskiet)

Létteklòven brúkar an ti' lypte den evri kvinnesteinen for å kunne stidde ko gróvt ell' fínt an vi' have mjöli.

close léttekonn

"korn med lite mat i" (det som fyrst datt ned når ein kasta konni)

close léttevåg

lyfteordning som gjer at ein kan lyfte kvernkallen og dermed ivesteinen slik at kornet vert male grovare eller finare

check léttfǿrt

lett føre, lett å ta seg fram (mest bruka om vinterføre; vert ikkje gradbøygt)
Sjå også tungfǿrt.

Det va' léttfǿrt då karan våre i høyskóg i gjår.

close léttskjyllug'e

lett å be om noko (helst bruka om born)

close léttvint

enkelt, léttvint
Sjå også léttvint'e.

Det æ léttvint å vaske opp itt an hèv' oppvaskemaskjín.

check léttvint'e

1.person som ser positivt på arbeid som skal gjerast, lett å spørje, grei å ha med å gjere
2. lett, enkel
Sjå også léttvint.

1. Pål æ léttvint'e å arbei'e i hóp .
2. Detti æ den léttvintasti vègjen å kjøyre.

close léutt'e

ledelaus (td grind som slarkar)

check léven

moro, leik, bråk; bruka berre i eintal
Sjå også laprí og liven.

Da héle slig léven mæ 'ó då 'an kåm att'e om nóttí.

close líast

like kvarandre, tole kvarandre

Dei tvei trektest allstǿtt, da kunna alli líast.

close líast av

døy

check libbi

kjælenamn på lam; bruka berre i Hylestad

Lisle-Sigmund hèv' sin eigjen libbi. Den libben tikj' 'an sérs gama í.

check Lidvår

Lidvard

D'æ inkji så lengji si' eg fann a tréspík dèr Lidvår ha' skòre út namni sitt så vént.

check líe

1. tole (ein person)
2. lide (ha det vondt)
3. fare til, i ferd med

1. Nórstògan hav' alli lie Heimigaran. 'U lei alli æ Åsne ette skuldingan 'u kåm mæ. Skrøytebassan var' alli line.
2. Torjús lei' fælt det seiste åri 'an livdi.
3. Det lí'e ti' at mi æ færige snart.

check líe âv

1. døy
2. nærme seg slutten med eit arbeid

1. 'U lei âv dèt åri.
2. Nò lí'e det snart âv mæ desse arbeiæ.

check líe av londó

"det drygjer før ein kjem fram"

"Det lí'e av londó", sa valldǿlen, 'an ródde rundt Kjéhómen heile nóttí.

close líe langt

lang tid (har gått lang tid; td i ei årstid)

close líe sult'e

svelte

Bunni mi sku kje lie sulte

check lí'e úlut'e

få mindre enn ein har rett til

'An lei slig úlut'e då da déla reisskjöti.

close líe 'å

mune med tida

Då det lei' 'å dagjen reiste da heim'tt'e.

close líebar'e

likant

check líebjørk

bjørk som veks i liane i dalen

Nævran av líebjørkjinn vurte brúka ti' tekkjing av hústòku.

close líedrag

li langsmed eit dalføre

check líeleg (H)

sympatisk, grei å vere i hop med
Sjå også líelèg'e (V).

'U æ så líeleg å snill, Sigríd.

check líelèg'e (V)

sympatisk, grei å vere i hop med
Sjå også líeleg (H).

'U æ så líelèg å snill, Sigríd.

close líelink'e

stutt mildare periode, kortare enn "tøyr'e"

close lige

gå vaggande

check lige si

gjere fakter i dans

Taddeiv ligar si fælt itt 'an dansar.

close liggje

1. liggje, ligge
2. overnatte
Sjå også lège.

2. Bonní våre så svære fordè' da ha' lègje sjå góme å góffa síkkå a heil vike.

close liggje frammi

1. liggje ved sengekarmen i ei seng
2. liggje ved kvilestokken, liggje på golvet i rommet

close liggje í

søkke djupt i eit blautt dike (om buskap)

close liggje i andlåtó

andenaud før døden

check liggje í mi

tykkjest minnast, hugse

Det ligg'e í mi at Haddvår va' frå Fyrsdal.

check liggje i åveltunn

leggje seg slik at ein ikkje kjem seg oppatt (bruka om dyr)
Sjå også liggje.

Kjýrí låg i åveltunn å laut hjelpast opp'tte.

close liggje lík

liggje på trandó (om lik før gravferd)

close liggje mæ

dele seng

'An ligg'e mæ moi sí.

close liggje på krakkjæ

liggje på likstrå

check liggje ti' fóte

liggje andføtes
Somme seier "liggje ti' fótan".
Sjå også liggje.

Ska' an liggje trjú i a kvíle, lýt den eini liggje ti' fóte.

close liggje úti

vere i millitæret

check liggje å grúve

liggje på kne framoverbøygd (uttrykket er ubunden dativ)
Sjå også liggje og grúve.

'An låg 'å grúve innmæ omnen å blés for å få glǿan ti' å fate i véen.

check liggje 'å heilâ

liggje svært avslappa på ryggjen med nakken ned (gjeld katten)

Fysst katten ligg'e 'å heilâ kjæm'e der úveir.

check liggje 'å njó

liggje på kne

Da låge jamt 'å njó fysst da båe fyrr' i tí'inn.

close Líí

Lii

Oppi Líinn budde Nils å Jón.

close líkare at / líkast'e at

betre at / best at
Sjå også likt.

Det va' nå líkast'e at mi gjåre det på denna måten.

check líke att'e fyri

"med same mynt"

Det ska' du få líke att'e fyri, si' du lúra meg sossa!

check líke fyri

gjengjeld (positivt og negativt)

Det ska' du få líke fyri, dú som stól bílen min! Sigríd fekk líke fyri at 'u ha' vòre så trugjí å flink i arbeiæ.

close líke hendt'e

held det same korleis utfallet blir

'An va líke hendt'e om det gjekk gali.

check líkeis

same slag, likeins

Gunvor ha' plent líkeis skó som èg.

close líkfing'e

finger som vert kvit (td ved arbeid med boremaskin eller liknande arbeid med mykje vibrasjon)

check líkfærd

gravferd

Der va' tvæ líkfærdi i Valle førri vikâ; ei i Òveinang å ei i Tveitebǿ.

close líkjast

likne

'An líkjest fai sí.

close líkjast ó' ættinn

ikkje likne på eiga slekt (utsjånad eller framferd)

close likk'e

bøyg, bukt (td tråd, metall, taug)

close líkleg / líklegt

tyder på at

D'æ líkleg ti' at da vi reise. Det va' så líkleg 'ó Taddeiv å seie sòvóri.

close líknament

likskap med noko; bruka berre i ubunden form eintal

Det va' 'kji líknament slig 'an bar seg.

check líknelsi

"minner om noko", "noko som liknar"

Det va' 'kji naudt líknelsi av an kåv'e, sò vanskapt'e va' 'an fǿdd'e.

check líkt

1. likeins
2. bruka i uttrykka líkt ti' og líkare / líkaste at.

1. Mi sjå 'kji líkt på verdí, adde.

check likåm

lekam

Ai-ai, detti likåmi mitt; eg verkjer så fælt!

close lílepp'e

tøystykke av lin

check lilje

1. stilk med fleire bær (t.d. rips, solbær og heggebær)
2. lilje (laukplante)

1. D'æ skjótt å plukke bèr fysst d'æ stóre lilju.
2. Kommúneblómen i Valle æ a lilje som heite berglilje.

check lille

"syngje" med spesiell "utbrodering" av tonane (utan ord)

Angjær lilla å song så nauendi vént.

check lími
image

langkost, rislime

Tarjei braut av skapti på límâ.

close linde

sveipe ein linde kring eit reivebån for å halde kleda på plass

close lindi

langt og breitt vove band (som er lagt fleire gonger rundt barnet for å halde reivan på plass)

check líne
image

brodert ulltøyremse øvst på stakkane framme i setesdalsbunaden

Desse línun våre vént sauma.

close línhekle

handreiskap til å rense lin (tekstil)

close links

ha "ustabile kne" som vimsar

close linn'e

tunn (blanda)

Grauten æ nòkå linne, så eg må hav' oppí nòkå mei' mjöl.

close linnke

gjere tunnare; t.d. graut

check linsapøyl'e

hengjemyr
Sjå også linsedíkji (H) og linse.

Det æ gama, men nòkå farlegt, å huske si på an linsapøyl'e.

check linse

bruke kroppstyngda slik at underlaget gjev seg
Sjå også linsedíkji og linsapøyl'e (V).

Mi ungan linsa åkkå på dei blaute díkjæ. D'æ gama linse si på hengjebrúne.

check linsedíkji

hengjemyr, attgrodd tjørn med vatn under
Somme seier "linsadíkji".
Sjå også linsapøyl'e (V) og linse.

Du må inkji gange út'å linsedíkji, då kan du søkkje av!

close linsemýr

veldig blaut myr

check lippe

leppe

An mann'e som hèv' stóre lippu vare kadda "frúsemynt'e".

check lirk'e

1. mjuke og ledige rørsler (td i ganglag eller i dans)
2. uvanleg mykje svikt i kneleddet når ein går

1. 'An ha' slig an lirk'e i dansæ.
2. Jón ha' slig enn úvanlèg'e lirk'e mæ 'an gjekk.

close lirkeleg (H)

person som bøyer kneleddet tydeleg når han går.

close lirpandi lint

rennande avføring

Kjýne dríte så lirpandi lint.

close lirpedrit

svært laus avføring

check líse

1. eit lite opphald i regnver,
2. forbigåande opphald av verk
Sjå også lǿgje.

1. Det hèv' alli vòre líse i heile dag.
2. I nótt låg eg å verkti forotta líse.

check liskre

smiske

Haddvår æ fæl'e ti' liskre.

check liskren

smisken

Haddvår æ helst'e liskren, så an veit alli plent ko 'an meini.

close liskrutt'e

smisken

Gýró æ så liskrutt, an kan alli vite ko 'u verkeleg meini.

close Lislâ

den yngste av to systrer

close Lislebóa

den yngste av to eller fleire brør

check lislefing'e

veslefingeren

"Eg frýs'e fórt 'å lislefingó", sa Knút.

close Lislemoir

den yngste av to eller fleire systrer

check lislepad
image

veggfast sitjebenk for ein person ved inngangsdøra i stoga / ved sida av åren; bruka berre i eintal.
Sjå også pad'e, kvílepad'e, anveggspad'e og mollpad'e.

Sét deg i lislepad, så ska' du få enn kaffédapi!
close lislesveinsærind

1. bruka om å ikkje få utrette det ein hadde tenkt å gjere
2. eit lite og mindre viktig ærend

1. No gjåre eg a lislesveinsærind, eg vill' hente posten, men 'an ha' alli kåmi.
2. Eg ha' a lislesveinsærind hít i Nórdstog.

close Lisletitta

den yngste av to eller fleire systrer

close líssom

Denne søylâ kunne mi have líssom ti' graut'e.

close lísså

likså, like, vert ikkje gradbøygt

Eg kan lísså godt gjère det ei gong, så æ det gjårt.

close list

1. nedste del av stakkeskóren
2. list

close lite

farge
Sjå også lit'e og litehús.

check lit'e
image

farge
Sjå også lite og litehus.

Eg líka inkji liten på dessa bílæ, så eg vi' inkji kaupe 'an.

check lit'e

farga

Koss æ jasen lit'e? Koss æ fótballdraktin dikkå lite?

close líte

vere forutan, svelte, misse mat

Vi' du 'kji ète detti, så lýt du líte!

close líte

bruka i uttrykket líte på.

close lite av

misse farge og fargen "smittar" over på noko anna

close líte på

stole på
Sjå også líte.

close litebók

fargebok

close líten

liten
Sjå også liten og smår'e.

close líten

små
Sjå også líten og smår'e.

check líten sveitti

svært tunt lag med smør (på brødskiva)

Unde kríæ finge mange barre an líten sveitti smör på sivâ.

check lithús

liten og rund metalboks med fargepulver til å farge klede
Somme seier "litehús".
Sjå også lit'e og lite.

Eg fann 'kji lithúsi då eg sille ti' farge sokkan.

check líti fyre seg

blaug, tilbakehalden

Sòme bonn æ så líti fyre seg at da lí'e úlut'e. Vaksne kunne au vère líti fyre seg.

check líti mæ

1. lite interessant, gjere seg lite gjeldande, ha lite "utstråling"; gjeld personar
2. mindre godt
Sjå også mykji mæ.

1. Der æ líti mæ 'ó Asbjynn, å 'an gjère líti av si. Det fýer líti mæ 'enni Gunvor.
2. "Der æ líti mæ nýstèvó", sa dei gamle, da líka bèt'e gamlestèvi.

close líti om

lite verdt, lite positivt med (bruka om personar og ting)

Det æ líti om den sommårsfruktí, det æ 'kji så lengji førr'ell 'u rotnar. Det æ líti om æ Gunne Nístog.

close líti 'å

lite gras på slåtteteigen

close liting

farging

check lív lagji

lagnad til å leve

Det nýfǿdde båni va' 'kji lív lagji, så det dǿi. 'U va' 'kji lív lagji, så det sille gange sò.

close livandi lív

så lenge ein har levd eller kan minnast

Eg hèv' alli sétt makjen i mitt livandi lív.

check livast

leike i hop, gjerne noko høglytt

Nò mòge di 'kji livast sossa, eg tòler 'kji detta bråkji. Jentungjen livdest så kattæ, å da tóttest have det så gama. Da livdest så an høyre 'kji mannemål. Ungan have livst i heile kveld.

close lívdekró

stad det ikkje bles, kjem i lé
Sjå også líven.

close live

leve

Papa livde i níånítti år.

check líve

1. verne om, hjelpe
2. gjeve livd
Sjå også lívi.

1. An vi' gjinni líve om ungan.
2. Vi' du líve mæ eg ritar í fýrstikkâ?

close líve på

ta det tyngste taket; for å hjelpe ein annan

Eg lívde på æ Sigríd, 'u va' alli plent frísk.

check líve si

spare seg; vil ikkje bruke kreftene sine

Tóne ville allstǿtt líve si, 'u va' ræd for helsunn.

check live sin aldr'e út

oppnå normalt høg alder

Gunnår livde sin aldr'e út, å va' frísk'e så lengji 'an livdi.

check livemåti

1. utkome (pengar eller naturalia)
2. mat

1. Adde ljóte stræve for livemåtâ.
2. Det æ såvídt 'an hèv' livemåten.

check liven

leven, ståk, bråk; bruka berre i eintal
Sjå også laprí og léven.
Somme seier "léven".

Det va' slig liven hèra i gjerkveld.

check líven

vindstill (plass som vinden ikkje får særleg tak; der det blæs lite)
Sjå også líve

D'æ godt å finne an líven plass'e fysst an hèv' vòr' úti i kald'e vind'e å vi' kvíle.

close lívhætt

stå om livet, vert ikkje gradbøygt

check livr

lever

"Fann ska' sakse hass livr å lunge, som narra mèg mæ eg va' så ung'e"; stev

check livrehogg

"hald", vondt i sida (milten) når ein spring; bruka berre i eintal
Sjå også halli.

Eg lýt sitje ti' livrehoggji hèv' gjève seg.

close livsbrau

foddoksvær, livspensjon
Sjå også foddok.

close lívsýkji

diaré, magesjuke; bruka berre i eintal
Sjå også springaren og laust lív (V).

Da åte suppe å finge lívsykji adde samen.

close lívtroskjen

bivring under auga, eller på avgrena område annan stad på kroppen; bruka berre i bunden form eintal

close lívåre

pulsåre

check ljó

1. rop
2. lyd
Sjå også ljóe.

1. Eg sló meg så det va' såvídt eg greidde å halde ljóæ.
2. Der æ a reint ljó i desse munnhorpunn.

check ljóe

"huve", rope
Sjå også ljó og húve.

Eg høyre deg då du ljóa!

close ljó'e

lyd

close ljónbrend'e

drepe av lynet (helst om dyr)

close ljónell'e

lyn (i lufta)

close ljósberr'e

lett synleg, ligg i ljoset

Kjørkjâ ligg'e ljósberrt ti' midt i bygdinn.

close ljósbærlèg'e

synberr, vert ikkje gradbøygt

check ljóshærd'e

ljoshåra; vert ikkje gradbøygt

Der æ mange ljóshærde i slektinn mí.

check ljóskji

ljosskjær, ljosblink

Mi sjå enn líten ljóskji frå alpínanleggjæ.

close ljósleitt'e

ljos i hud og hår

close ljósskjarr'e

likar ikkje sterkt solljos og brukar difor ofte solbriller

check ljóte

lyte, måtte, vere nøydd til Sjå også lute.

lí' 'er så langt at nò ljóte mi leggje åkkå. Nò ljóte mi snart heim'tt'e. Eg ha' tenkt mi ha' lòte stelt gravin på kjyrkjegaræ nò. At mi sku måtte ljóte reise itt mi inkji tikje gama, dèt æ 'kji greitt. Trú eg ha' lòt' spúrt fysst'e?

check ljót'e

"stygg" utsjånad (om personar og ting)
Sjå også gorrljòt'e.

'U ha' funne si an ljót'e mann'e. Den ljóte tjynní (stadnamn i Hylestad). Det æ alli greitt å seie at nòken æ ljót'e.

check ljóte for sjave seg

måtte på do
Sjå også ljóte og sjav'e.

Eg hèv' 'kji tíd nò, eg lýt for sjave meg.

close ljótingji

bruka om person som fer stygt fram

'An bar seg så stygt at mæ kånunn, den ljótingjen.

close ljúge

lyge
Sjå også lygn, ravljúge og dravljúge.

close ljúge frå si

nekte for noko ein har gjort eller har hatt ansvar for

Eivind æ så líke di at den ha' du inkji greitt å lògje frå di!

check ljåbròt

kort bit av avbroten ljå (innmed orvet)
Sjå også ljåbròtnív'e.

Det va' helst'e itt an sló ljåren n'i a túve at ljåren gjekk av, å då varte det helst'e at an kasta ljåbròtæ.

check ljåbròtnív'e
image

kniv laga av eit stykke avbroten ljå
Sjå også ljåbròt, nív'e og snubbe.

Ljåbròtnívan vår' svinte gjère, å da vår kvosse au.

close ljåfille

tøystykke til å sveipe kring eit ljåkjippi slik at ein ikkje skjer seg på fingrane

Eg nullar a ljåfille kring ljåkjippi fusst eg reiser út'å teigjen.

check ljågras

romegras; bruka berre i eintal
Sjå også rómi

Sauen kan få sjúkdómen alveld av ljågrasæ.

check ljågreiu

alt som høyrer til når ein skal slå gras (orv, skåpp'e, bryne, ljåreim, ljåspite)

Ljågreiun laut sjåast ivi fyre slåtten.

close ljåhús

øskje til å ha ljær i

check ljåkjippi

knippe med (ca. 3-5) stuttorvsljår
Sjå også kjippi og kjippe ihóp.

Papa tók mæ si a ljåkjippi å reiste út'å teigjen.

check ljålag

u-forma reiskap av jarn til å vri ljåen med så han får rett form
Sjå også lage og vallskjǿvd'e.

Ljålagji heng'e i skåppæ mæ' an slær.

check ljåmeit

rand i eggstål

Eggståli, ell' ljåmeití, sille vère slípa jomn, å róí 'å undelénæ.

close ljår'e
image

ljå
Sjå også tynnsleljår'e, stuttorvsljår'e, langorvsljår'e, kjót, odd'e og binde í.

check ljåredytte

luke, plate til å tette att ljoren når ein ikkje fyrar i åren
Sjå også ljåri.

Ljåredyttâ æ beint oppive årâ.

close ljårefjöl

fjøl til å tette att ljåren med

close ljårehòl

hol i taket for å få ut røyken

check ljåreim

reima som ein fester ljåen til orvet med

Da smúre ljåreiman mæ smolt så da sille halde sikkå sterke å mjúke.

check ljårhús

"kasse" på taket i ei røykstoge (til røykopning)

Ljårhúsi va' 'pive ljårâ midt i búinn.

check ljåri

ljore, hol i mønet i ei røykstoge
Sjå også ljåredytte.

Røykjen steig opp mót ljårâ.

close ljårråte

trestong til å lyfte opp lemen på taket av fjøset / tadden

close ljåspite

kile til å stramme ljåreim med

close ljåstikke

trestikke med hakk i som ein brukar til å halde mot odd-enden av ljåen / kniven når ein slipar

close ljåstubb'e

grasstubbar som står att rett etter slåtten

D'æ vóndt gange berrfǿtt'e på ljåstubbæ, fysst grasi æ stívt å nýslègji.

check
image

1. tjukk jarnplate med hol i mange storleikar, som underlag når ein vil lage hol i t.d. tunnare plater
2. korn som ligg ferdig til å treskje

1. Sméden brúkar lóí i smidjunn.
2. Lóí va' nòkå rå, så konni varte 'kji plent godt trekst.

close

røme, vere plass til
Sjå også substantivet .

check lǿ

stable
Sjå også la.

Bjørgúv lǿr vé'e kverr dag'e om våri. Da lodde mange ló.

check loddenål

nål av bein til å binde lodda med (ca 8-10 cm lang)

Det æ vel ingjen i dag som hèv' brúk for loddenåli.

close loddestamp'e

"kubben" som ein lodda sølv på (før i tida)

check loddi
image

"Skosokk" til å ha utanpå skorne i sterk kulde; rekk bak til hælen. Laga av ull blanda med geiteragg eller kurove og spunne til garn som ein batt med ei loddenål.
Sjå også leist'e, laddi og tæse.

Det va' vanleg å brúke lodda i høyskóg, fysst da kjøyre høytti heim'tte av heiinn i fæl'e kjyl'e.

close loddkvoss'e

bråkvass, svært kvass ei stund

check lǿe
image

1. høyløe (lagringsplass for høy i eit uthus)
2. uthuset på ein gard (der husdyra og forlageret er)
Sjå også høylǿe og lauvlǿe.

1. Høytti va' i lǿunn, å så æsla da å båre det ti' fjós å taddi å stadd'e for hest'e å búskap'e.
2. Dei gamle lǿun våre timra å helst'e håge.

close lóen

1. person / dyr som har langt hår
2. graser er lói

close lǿetrèv

oppbygt golv i løa
Sjå også fjóstrèv.

close lǿetropp
image

løetrapp / låvebru
Sjå også kjøyretropp og kjøyrelǿtropp.

Mange lǿetroppi våre kalleg bratte.

check lòg'e

utkok, uttrekk, saft av planter ; bruka berre i eintal
Sjå også berlòg'e, tjørrlòg'e og einérlòg'e.

Den lògjen va' gó'e, sa Svein, då 'an drakk berrlòg'e.

close logg

1. sporet i stavane til å ha botnen inn i, på trekar, tunner m.m.
2. den delen av stavane i eit trekar son stikk nedom botnen
Sjå også lagge.
3. nedre enden av ein åker

2. nò lýt du passe deg mæ dei tunge hýkkjæ så du inkji slær av loggjí.
3. Mi take opp eplí ne'å loggjinn i dag.

check loggbròten

avbroten logg på td holk eller kodde

Hókkjen æ loggbròten å hèv' bigjynt å lèke nåkå líti. A kodde som æ loggbròtí lýt laggast opp'tt'e.

check loggslègjen

bruka om når nedre kant er avslegen og øydelagd ( td stavkopp'e, kodde, holk)

'U tótte så vóndt då den lagelègji trínóttongshókkjen datt av gjeddæ å varte loggslègjen.

check lǿgje

eit lite opphald i regnver
Sjå også líse.

Der va' a lǿgje så eg fekk springe å hente brau i ell'úsæ.

check lǿgjeleg (V)

bruka om noko som er å le av

A jólebasse-maske ska' helst'e vèr' nòkå lǿgjeleg laga.

check lògji

loge

Fysst bægjen blæs'e fælt, lýt an passe seg for lògó.

close lǿgji

morosamt, festleg

check lǿglèg'e (V)

morosam, til å le av
Sjå også adjektivet lǿglèg'e (H), adverbet lǿglegt (V) og kaksen.

Itt 'an fekk den lúnâ, kunna 'an vère kalleg lǿglèg'e.

check lǿglèg'e (H)

morosam, til å le av
Sjå også lǿglèg'e (V), adverbet lǿglegt (H) og kaksen.

Itt 'an fekk den lúnâ, kunna 'an vère kallege lǿglèg'e.

check lǿglegt (V)

morosamt, til å le av
Sjå også adverbet lǿglegt (H) og lǿglèg'e (V).

Det va' så lǿglegt å sjå, at eg ló så tårun trilla.
Det va' nóg lǿglègare det som èg såg.
Det va' det lǿglègaste eg hèv' sétt.

check lǿglegt (H)

morosamt, til å le av
Sjå også adjektivet lǿglèg'e (H) og adverbet lǿglegt (V)

Det va' så lǿglegt å sjå, at eg ló så tårun trilla.
Det va' nóg lǿglegare det som èg såg.
Det va' det lǿglegaste eg hèv' sétt.

check logn

1. stillvetne; bruka berre i eintal
2. opphald

1. Der æ a logn i åne som mi jamt sitje innmæ.
2. No sitje mi hèra ti' 'er kjæm'e a logn.

check lòke
image

"treskyvelås", spesiell dørlåsmekanisme
Sjå også verbet lòke.

Mi have lòke på fjósdynninn.

check lòke

Opne / stengje ei dør med lòke. Bruka i hop med preposisjonane opp og att, opp = opne, att = stengje. Vert ordet bruka utan preposisjon, tyder det å stengje.

Nò må du inkji lòke att'e, for då sleppe eg inkji út'tte. Lòkji opp så eg slepp'e út! 'An lòka att'e húrí førr'ell 'an la seg.

check lòk'e
image

ormegras

Lòk'e vart'e brúka ti' futurk'e av fókk på heiinn førr' i tí'inn.

close lǿk'e

del av bekk / lita elv der det ikkje er stryk (stillvetne)
Sjå også lǿkje si.

check lòke seg inni

stengje døra innanfrå med lòke

'U lòka seg inni i taddâ så inkji sauin klemde seg mót húrinn å sluppe út.

close lòkestíg'e

"siksakveg", krokveg

Da gjinge lòkestiga.

close lòkestigji

veg som gjeng i sikk-sakk (oppover eller nedover)

check lòkestǿi

samling av ormegras (høge bregner)

Der va' så fæle lòkestǿi at eg snåva å datt.

check lòkestokk'e

1. stokk i lafta bygning tvers gjennom hus (stikk utom veggen med lòku på utsidene, som låser)
2. "sive" med fire "bordsteg" (frittståande to og to føter, ståande i kross med eit lòkebord gjennom krossen).

1. Lòkestokkjen i desse gamle lǿunn hèv' mest'e rotna.
2. Lòkestokkjen held'e krossfótó ihóp.

check lǿkje si

Når det vert ljosare og mørkare striper på vassoverflata; det er løkjin som er mørke. Dette er regnversmerke.

Itt vatni lǿkjar si vare det regn.

check Lǿkjen fegre

Stadnamn i Hylestad; "fegre" tyder "fager"
Sjå også fegrast og fegrast'e.

Der æ vént mæ Lǿkjen fegre.

check lókji

stor menneskefot

Nò frýs'e eg 'å lókó! 'An ha' nåkå lange lóka ti' fǿta.

check lòkstǿi

stad der det veks mykje lòk'e.

Lòkjen veks'e jamnast'e som lòkstǿi, å dei stǿste stǿí æ hågt 'å heiinn.

check lòku

1. bløygar i båe endar av ein lòkestokk'e (for å halde på plass)
2. breie trenaglar som går gjennom 3 stokkar i raustet på ei stølsbu

1. Lòkun kan an stramme mæ å banke da leng'e néd.
2. Lòkun æ gjåre av nåkå gróve planku som halde ihóp stokkan i raustæ. I raustó i a úthús æ det 'kji anna 'ell lòkun som halde stokkó ihóp, for der æ 'kji súi.

check lómehals'e

noko "snillare" enn drittsekk

Eg vi' 'kji have nåkå dèg å gjère, din lómehals'e!

check lǿmendeår

lemenår, dei åra det er mykje lemen
Sjå også lǿmendi.

Da seie det æ lǿmendeår kvert fjóri år.

check lǿmendi
image

lemen
Sjå også lǿmendeår.

Lǿmendí æ fæle ti' å níste.

close lommefille

lommetørkle, lommeduk

close lomseleg (H)

person som ikkje ser godt etter kor han går

close lǿmske

person som ser sinna ut (helst i augo)

close lǿmskleg (H)

"sint" utsjånad (helst i augo)

close lòne

1. forandre seg seint
2. vente og sjå om det går over
3. arbeide i ro og mak
4. fare smått, gå smått

2. Eg trúr d'æ best'e å late det lòne.

close lǿne fóri

"løne seg å fore" (bruka om krøter som det lønte seg å fø over vinteren)

Kjýrí mókka filli å lǿnte 'kji fóri lenge'.

close lóne tåru

krokodilletårer

check lónegófa
image

1. rustvingespinnerlarve (pelskledd makk)
2. Den vonde (bruka når ein ikkje ville nemne Djevelen direkte); slangord

1. Lónegófaen æ lóen, så 'an må vel vère frostsam'e?
2. "An kunna trú Lónegófa ha' vòr' 'er", sa Mamme fysst alt var gali.

check lònen

roleg, tolmodig

Ånund va' allstǿtt så lònen, 'an tenkte vel at tí'í kåm mæ a løysing.

check longe

for lengst, lenge sidan; berre bruka i positiv

'An æ longe dǿ'e.

check longe sía

for lengst, lenge sidan

Hèr æ bókjí eg lånte av di longe sía.

close lòni

1. hyggje, ro, kvild
2. straum i elva som stilnar av

1. Der fýgd' 'enni så gó'e an lòni.

check lopt
image

1. stabbur
2. andre høgda i stabburet
Sjå også búr, búrsvòl og loptsvòl.

1. Lopti mitt æ ifrå 1600-talæ.
2.Stasklæí hinge oppi loptæ.

check loptsstétt

trappa opp i loptsvòlí

Loptsstéttí æ brott å gange opp.

check loptsvòl

svalgang rundt andre høgda på eit stabbur (uttalast oftast "lossvòl")
Sjå også bursvòl, búr, lopt og svòl.

Loptsvòlí æ 'å adde fíre léa 'å loptæ. Sòme turke tvegne klæi i loptsvòlinn.

check lorgnettu

brille utan stenger som ein fester med ei klemme over naseryggen; bruka berre i fleirtal

Veit du koss dei gamle lorgnettun såge út?

check lórt'e
image

1. avføring frå folk og dyr (klump- eller perleforma)
Sjå også myk og dærli.
2. bruka som skjellsord om folk

1. Desse lǿrtin mòg' vère ette' a rådýr. I stiddó æ mykji lórt'e.
2. Det æ an lórt'e, 'an sæter alli.

check lórtefluge

gjødselfluge (brun fluge som ofte heldt seg i mittingjinn)

Lórteflugun svarme fórt kring lórtemukkun.

check lórtefút'e

ein person som såg etter at folk stelte godt med buskapen (dyrevern)

Bónden líka inkji itt lórtefúten kåm ti' gards.

close lórtemukke

avføring av storfe eller elg

close lórteríve

kraftig rive med grove tindar (bruka til å jamne ut møkka med når ein búa)

close lórtesekk'e

"drittsekk" (sterkt nedsetjande uttrykk om person)

close lórteskap

skitt, svært ufint, svært ugreitt

close lórteskræe

turka kukake

check lórteslåre

reiskap av tre til å spreie gjødsla på støylsvollen med (med handtak og flatt i enden)

Sigúrd brúka lórteslårâ så úvýri at 'an sló 'æ av.

check lórtesskodde

reiskap av tre til å spreie gjødsla på støylsvollen med (med handtak og flatt i enden)

Hèv' du sétt lórteskoddâ mí?

close lórtestai

haug med husdyrgjødsel frå inneforings<->sesongen lagra i gjødselkjellaren
Sjå også stai.

close lòse

løyse, losne; om t.d. forkjølelse eller is som bryt opp
bruka i uttrykket lòse undâ

close lòse ti'

kome seg i veg, losne (td større mengde buskap eller tømmerstokkar under fløyting)

check lòse undâ

kome i gong for å få eit stort arbeid til å gå unna
Sjå også lòse.

D'æ góslegt fysst det lòsar undâ.

check lǿvd

lengdemål, ei handflatebreidd

Nò hèv' Auver vuksi så 'an æ a lǿvd stǿri 'ell fai sin.

close love fyre si

gje Gud ein lovnad (oftast om å gje til fattige eller til kyrkja, når ein er i naud eller knipe)

close lòve godt

tvinge nokon til å gje seg eller love å halde fred (oftast i samband med slagsmål)

close lòve vóndt

love å hemne seg eller love at noko vondt skal hende den andre parten

Fanten lòva vóndt då 'an alli fekk nòkå ting.

close lóvevott'e

vott utan fingrar, har berre tomme
Sjå også mufla, finglingevott'e og vott'e.

close lóvi

handflate

close ludrelèg'e (V)

liten og tjukk og lite sprek person
Sjå også labbelèg'e

Birgjitt æ så lítí å ludrelèg.

check lúe

1. lyde so, få inntrykk av
2. rope høgt
3. blåse i lur eller horn

1. Eg tótte helst' at det lúa som 'an inkji va' nåkå móta.
2. Da høyre det lúa 'å hí lénæ 'å vatnæ.
3. 'U lúar så det høyrest langt av lei.

check lú'e

bukkehorn eller stutehorn til å blåse i

1. Det ligg'e mjöldust på lúæ.
2. Der kåm an fæl'e lú'e frå ånæ.

check lú'e

bukkehorn eller stutehorn til å blåse i

Mi stóge ein i kvære túnæ å blése i lúi.

close lúebjalkji

to stokkar eller bjelkar som held oppe lúen

close lufsandi

gåande med lange og tunge steg

Bjynnen kåm lufsandi å grýlti.

close lufse

labbe, flagre; gjeld td bjørn og folk

close lufseleg (H)

ustelt og rufsete

check lukst

beint, direkte; vert ikkje gradbøygt

'U reiste lukst at Finndalæ.

close lulle

"syngje" utan ord

Han gjekk å lulla å song.

close lúne

lune
Sjå også úlúne og lúnutt'e.

check lunne

leggje opp tømmerstokkane i ei velte

Dei tvei kjøyraran hjelptest mæ å lunne.

close lunn'e

nedste delen av ein høystakk (ein legg høybyrder i botnen)

check lunnendi

særrett i felleseige i utmark

Det høyre mykji lunnendi ti' dei garæ, bå' heiemark, fiskerétt'e å jaktarial.

close lunsa

grovbygd, velvaksen, vert ikkje gradbøygt

Gunnúv æ an lunsa kar'e.

close lunse kar'e

mann som er velvaksen og kraftig bygd

check lunse å gange

gå seint og avslappa (lange steg, med svikt i knea; berre bruka om menn)

Sigúrd lunsa å gjekk ette postvègjæ.

close lúnutt'e

lunete
Sjå også <#3947#lúne.

close lupte

lukte
Sjå også lupt'e.

check lupt'e

lukt
Sjå også lupte.

Det kunna vèr' våk'e lupt'e fysst an tók út taddi.

close lúre

linn dyreavføring (frå td ku eller katt)

close lurk'e

1. stor svær kar
2. tungt handyvli.
Sjå også lurkelèg'e

close lurkelèg'e

uttrykk bruka om stor og kraftig kar
Sjå også lurk'e.

close lurvelèg'e (V)

svært uflidd og ustelt

Fanten såg så lurvelèg'e å stygg'e út at eg varte plent ræd'e.

close lúse

leggje noko av tre i mellom for å tette ei opning mellom stokkar i lafta bygning

close lúsebiti braubit full av lyser som skulle vere "medisin" for ein døyande person
Sjå også biti.
close lúsefedden

full av lus

close lúsekupte

setesdalskufte
Sjå også krulli, kupte og grautkupte.

check lúsenèt

del av broderiet på setesdalsbunaden; både for menn og kvinner

'Er æ sérs vént lúsenèt på brúsdúkjæ mí.

check lúsetrøye

lusekufte

Lúsetrøyâ høyre mæ ti' rétte klæi, men vare au no brúka ti' "almindelège klæi".

close lúsífærd

åsgårdsrei

check lúsingji
image

trekloss til å feste mellom underbord i ein kledning (under påborda)

Mýsan krjúpe inn disom lúsingan dette út.

close lúsínótt

lengste natta i året

close luske

plukke lus av nokon

Apekattan plage luskast.

close lussenótt

natt der ein søv lenge (har lagt seg tidleg og vaknar seint)

close lúsutt'e

tom for pengar

No æ pungjen min så lúsutt'e at eg hèv' alli pænings mynt.

check lute

måtte
Sjå også ljóte.

Mi lute sjå å vare færige i kveld.

check lut'e

del, bit
Sjå også lute.

No hèv eg fengje lytin ti' bílæ mí.

check lút'e

framoverbøygd
Sjå også framlút'e og kruppen.

Góme varte lút mæ åró.

check lute

dele opp slakt i lemer
Sjå også brykkje og lut'e.

Mi ljóte lute å salte slakti i dag.
close lute sund'e

dele opp i mindre delar (td ein gard; negativt uttrykk)

close lute take

vere nøydd til å slakte

'An laut take kjýrí, 'an ha' alli etti høy.

check lúte út

1. få straff for noko ein har gjort gale
2. betale for / gjeve gjengjeld

1. 'An laut lúte út'tt'e for det 'an ha' gjårt.
2. D'æ gama å lúte út fysst fókk æ greie.

check lutmédel

aksjekapital

L/L Setesdal Automobilrutor ha' nóg lutmédel ti' å kunn' starte rútekjøyring oppette dalæ.

close lutskorne skó

bestemt type heimesauma kvinnesko

close lutslå

når ein tek på seg å slå, turke og få i hus høyet som ein annan eig, og han som utfører arbeidet får halvparten av grøda

Papa lutsló fire høysloss oppi Hylisdalæ.

check lututt'e

ujamn grassetnad frå stad til stad (td om slåtteteig på heia)

På mýró kunna det vèr' lututt'e, sòmestad fillí slåtte, å airestad knabbe slåtte.

close lýast gali

oppfatte feil noko som vert sagt

check lýast sò

"(folk) seier so", "høyrest slik ut",

Det lýest sò at da vi' selje Oppistog.

close lýdd'e

om person som folk lyder etter og tek råd frå

Gamle-Dreng va' ein av da klókaste å mest lýdde menna.

check lýe

1. lyde etter
2. gjere det som einkvan seier at ein skal gjere
3. bruka om noko som høyrest langt (td bjøller)

1. Lýi no etti bonn! Eg lýdde ette bjøddu, men høyre alli a slag.
2. Hunden vi' alli lýe, 'an hèv' fengje gjårt som 'an vi'.
3. Bjøddâ 'enni Ingerós lýdde langt.

close lýe om / lýast om

besøkje

Du lýt lýast om åkkå fysst du kjæm'e denné vègjen.

check lýgje si

1. bøygje seg (gjere seg låg)
2. gjere ryggen lågare, bruka om dyr

1. Du lýt lýgje di fysst du gjeng'e inn loptsdynní!
2. Sauen lýgjer si fysst 'an flýg'e å 'an legg'e hondí på ryggjen 'ass, ell' at veiren kjæm'e néri.

check lygjebléme

blemme på tunga, gjerne i samband med forkjølelse
Sjå også bléme.

Eg hèv' jamt lygjeblému.

check lygjeheim'e

person som ein ikkje kan tru på (lyg mest allstøtt)

Det va' an fæl'e lygjeheim'e, an visste alli ko an måtte trú.

check lygjeleg

utruleg, uventa

"Ja, æ det 'kji lygjeleg, nò æ tímen gjengjen", sa læraren mæ skúlungan, då det va' fríminutt.

close lygjen

usannferdig, usætande

check lygjesaum'e

usynleg sytråd når ein saumar med symaskin (vert dekka av ein fald)

Lygjesaumen kan an alli sjå.

close lygjesòge

"sladresoge"

close lygji

lygn

close lygn

lygn, løgn
Sjå også ljúge.

check lykjili

nykel
Sjå også lyklehòl.
Mange seier i dag "lykli".

'An ha' gløymt lykjilæ, så mi sluppe alli inn.

check lykkje

sløyfe / bukt på tau,tråd o.l.

Båtsmannsknòpen å rennenúten hav' inkji lykkju.

check lykkje

flytje skórâ opp og ned

Lykk opp kaslâ å legg 'pundi skjíevé'e så søyningjen kjæm'e fórt 'å sau'!

close lykkjenút'e

same tyding som rennenút'e

close lykkjesýe

sylje som er støypt

check lyklehòl

nykelhol
Sjå også lykjili.

Gútetraven stód å kaga inn lyklehòli.

close lykleskrå

beslag for nykel
Somme seier "lykleskrjå".

check lyksen

utrygt for, ha tendens til
bruka i uttrykket vere lyksen ti'

D'æ så lyksi ti' dette ó' fysst an hèv' hòl i lommó. Det æ lyksi ti' vare regn fysst himmelen æ så myrk'e. 'An æ lyksen ti' drikke.

close lykte

avslutte, nærme seg enden

dette regnet kjem til å lykte i an flaume

close lyktost'e

kalvedans, ost laga av råmjølk
Sjå også råmýkkji.
Sjå oppskrift i heftet "Gamle matoppskrifter og matskikkar frå Valle", utgjeve av Valle Bondekvinnelag.

Nò hèv' Gullros kåmi ti', så då var' det lyktost'e.

check lýme

når hesten legg øyro attover; det er eit teikn på at han er vond eller i ulag

Det æ sjella at hesten åkkå lýmer.

close lýmelèg'e (V)

skarpe og vonde augo (helst bruka om folk og hest)

close lyng

lyng

Lyngji blǿmer vént itt det haustar.

close lypte

løfte

close lypti

svært tungt løft

Detti æ a heilt lypti.

check lýse

1. rester, merke etter
2. glenne
3. ljoske

1. Eg såg 'kji lýsun ette búskapæ.
2. 'An gådde a lýse i skógjæ.
3. Eg såg a lítí lýse i eglasæ, å då fann eg fram i mørkræ.

close lýse fyri

lese opp lysing tre gonger i kyrkja for dei som skulle gifte seg (presten gjorde dette)

close lýsemakk'e

St. Hans-orm
Sjå også skjynnemakk'e (H).

close Lýse-Pér

"ånd som styrde ljoset"

Fysst tyriellen lýsti, å Lýse-Pér gjåre sí plikt, kunna det vare bå' ljóst å varmt i stògunn.

close lýsflekkjutt'e

fregnut i andlitet, vert ikkje gradbøygt
Somme seier "ljósflekkjutt'e".

close lýstre

lystre, prøve å fange fisk med lystrejinn. Må gjerast i mørkret og med sterk lykt
Sjå også lýstrejinn, gåtte og på gåtten.

check lýstrejinn
image

reiskap til å fange fisk med, når einlystrar
Sjå også lýstre, gåtte og på gåtten.

Èg hèv' alli fiska mæ lýstrejinn.

check lýte

1. tale til rettes, klandre
2. skjemme ut, gjere mindre verd

1. Mange lýte fókkji for at da gjère líti.
2. Der æ sò bratt'e å lang'e vassvèg'e at det lýter dei støylæ.

close lýtelaus'e

utan feil eller mangel
Sjå også lýti.

close lýti

feil, mangel, noko som skjemmer
Sjå også lýtelaus'e og leitt lýti.

Å gjipte seg æ 'kji hestebýti, for an fær 'kji rèke opp'tte om da have lýti.

close lýug'e

lydig
Sjå også úlýug'e.

close lyv'e

varm vårluft; bruka berre i eintal

close

le

close læ at

le av

'U va' så lǿgeleg at mi lóge at 'enni adde samen.

check læ at skjýflókó

le for sjølve seg

Lær du plent at skjýflókó?

close læ si godt

le godt

'An ló si så godt fysst mi dutte.

close lædokk

smilehol, smilerynke

close lægd

forsenking i terrenget

close lægje

gjere lågare

close lægne

gjere lågare

check lækjisblekkji

groblad

Indianaran i Amérika kadda lækjisblekkjí for "den kvíte manns fótefar".

check læleg

ser mildt ut (om veret)

Det æ så læleg i dag at det vare vel klabbefǿri itt mi sku út på skjí.

check læne

mildne; bruka berre om veret og berre i eintal

Det sille læne mót hægjinn.

close lær

lår

check lærari

1. haugianar, bibelbod, reisande talar, emissær
2. lærar

1. I Sætisdal vurte haugianaran kadda lærara.
2. Der va' stǿri forsil midjom læraró førr' i tíinn.

close lærarrukle

lite bryllaup utan øl og dans
Sjå også rukle.

close lære

lære

close læse

låse, feste, få i lås
Sjå også læst'e.

close læst'e

vere låst, perfektum partisipp av å læse; vert ikkje gradbøygt

check lætri

dårleg liggjestad eller opphaldsstad (trongt i eit hus eller ei bu)

Det va' a fælt lætri å liggje unde enn heddéri i úveir. Sòden lætri tenkte eg inkji denne búí va'.

close lætt

mildt

check lön
image

lønn

Löní hève så véne haustfarga.

close løye

mjukt ullgarn
Sjå også løyesaum'e.

close løyert'e

kledeplagg for speborn

close løyesaume

saume dekorativt på td bunad

check løyesaum'e
image

uttrykk bruka om alt broderiet på setesdalsbunaden og setesdalskufta; bruka berre i eintal
Sjå også løye.

'Er æ ennå mange som æ góe ti' saume løyesaum'e hèra i bygdinn.

close løyetjell tríspòla raudt løyesjal (med kvite tverrstriper)
close løynast

"lodnast" (td bruka om når nyklipte sauer byrjar å få noko meir ull på kroppen att)

close løyndekró

plass eller kro som ligg løynleg til og er vanskeleg å finne

close løyne

gøyme
Sjå også løyne si.

'An løynte fjuskeleppæ unde' pultæ.
close løyne av

gøyme noko så ingen skal finne det

close løyne si

gøyme seg
Sjå også løyne og løyne å leite.

check løyne å leite / bomme å leite

leike gøymsle
Sjå også løyne og løyne si.

Det va' helst'e rundt húsi mi bomm' å leita.

check løype

1. renne på ski / kjelke o.l.
2. halvkoke innmat til kurv, og somme tarmar til pylser

1. Då mi våre små, løypte mi mykji på skjí.
2. An plage løype livr å lungu ti' kurv'e.

close løype mjåkk

varme opp mjølk til ho ystar seg

close løypekjåkkji

liten kjelke til leik

close løypeskòr

ei utstansing, "skor", for bløyg rundt dører, vindaugo og liknande.

close løyrast opp

løysast opp i enkelte tåttar (om snøre, fiskegarn, taugverk som har lege lenge i vatn)

close løyre

Td garn som løyser seg opp. Kan og brukast om anna

check løyre seg

1. uttrykk bruka om når skaren blotnar
2. tafsast, løyse seg opp; gjeld tekstiltråd

1. Fysst skaren løyrar seg, æ det snart slutt på dei góe fǿræ.
2. Eg lýt snart býte bílbelti, det fèr'e ti' løyre seg opp.

check løyse

1. abonnere på avis eller blad
2. sleppe krætúr ut på beite for fyrste gong om våren
3. løyse
4. betale, gjere opp

1. Løyser dú "Setesdølen"?
2. "Hav' di løyst nò?", spúre Tårål 'an Taddeiv.
3. Fekk du løyse denna skrúven?
4. Òlâv løyste garen mæ tíe túsen.

close løyse land

spa fòri "langs land" på båe sider av åkeren

check låg

trestamme (helst furu) som ligg nede i ei myr eller under vatn

A låg kan liggje i hundrevís av år fyrr'ell 'u rotnar.

close låg'e

1. låg
2. bruka i uttrykket låge skó.

close låge skó

småsko
Slå også låg'e.

close lågvóren

fantete (person som gjer fantestykke)

check låm

1. retning (overført tyding)
2. spor i snøen etter ski eller snøskuter

1. Ko slags låm vi' dú take i lívi?
2. Sòme vi' inkji gange på skjí åtta der æ låmi. `

check låme

1. lage skilåm (gå fyrst i tungt snøføre)
2. planleggje

1. Eg æ så tròta, kan 'kji dú låme nò?
2. An lýt låme ette som an hèv' pæning'e.

check låme kvær for sèg / lame kvær for sèg

kvar går sine eigne vegar

Det lýt kvær lame for sèg.

check låmesjúkji

poliomyelitt (vere lam)

For inkji så lengji sía va' det mange unge som finge låmesjúkjen.

close lån

lån

Takk for låní!

close låne ell'e

Få eld av ein nabo. I eldre tid før fyrstikkene si tid, måtte ein passe på å dekke til glørne i åren med oske om kvelden, slik at dei levde til neste morgon. Dersom ein var uheldig og glørne dauda, var det vanleg å "av å låne ell'e".

check låske

"late som ein trur på noko ein høyrer, men trur likevel ikkje på det", "på liksom" (vert helst bruka i fleirtal)

Det va' barre låskun 'enni. 'An gjåre det på låsku.

check låstast

låst, late som, skape seg som

'An låstest alli sjå meg. Det lést vère at 'u ville hjelpe mi mæ dei sau'e.

close låte

1. gjeve lyd
Sjå også låt'e.
2. bruka i uttrykket låte av.

close låt'e

lyd
Sjå også låte.

check låte av

kua sluttar å mjølke, fordi ho skal ha kalv
Sjå også låte og mókke 'å kåvi.

Blómerós hèv' mest'e låte av nò.

close låte í si

gje frå seg ein lyd

'An lét alli í si, ko vóndt det gjåri.

check låte ive si

gjeve uttrykk for undring ved ei uventa hending o.l.
Sjå også ivelæti.

'U lét ive si då 'u høyre da ha lýst for 'ó Haddvår å Gýrí.

close låvebrík

øvste stokken på halvveggen mellom låven og konngóvi

close låvedynn

Døra inn til låven på ei gamaldags løe. Todela, oppe og nede, den øvre stod oppe til lufting før dei treskte.

close låveglugg

lita opning høgt oppe på veggen i låven (der dei treskte og kasta kornet)

check låvi

rommet i løa der kornet vart treskt med flygjil

I låvâ va' der godt å tétt tili så inkji konni datt néd. I låvâ la da konnbondí i tvæ røkkju mæ oksó imót kvorairne å slóge mæ flygjili.