Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på S: 443 | Totalt: 1952 | nullstill
Forklåring Døme
check sabbe

1. drikke eller "smådrikke" alkohol heile dagen
2. gå seint og tungt

1. I dei neiri stògunn såte da å sabba heile hægjí.
2. Sluskan sabba út'ó tunellæ då arbeisdagjen va' slutt.

close sagge

1. rusle sakte; om personar
2. gå sakte; om kverna i kvernhuset

check saktne

verte saktnare, verte rolegare

'An hèv' saktna nò, Kjètil, han som va' sò arta.

check same

passe godt (td klede)

'An sâmde godt den nye skjinnjakkâ.

check same si

oppføre seg greitt, vere passande; bruka berre i eintal
Sjå også adjektivet sameleg (H), samelèg'e (V), adverbet sameleg (H) og adverbet sameleg (V).

Hú æ så gó' ti' å same si. Du lýt prǿve å same di!

check sampast

1. gå i takt, gå med same fot føre
2. vere samde, vere gode vener

1. Dei tvæ jentun sampast mæ da gjinge.
2. Dei tvei kunne alli sampast.

check samvasse

vasse over ei elv eller ein bekk (ikkje hoppe på steinane)

Opte va' sò stòr at eg måtte samvasse òvenat hylæ.

check sandnike

pusse med sand og never og vatn

Da sandnika jamt bóri ti' jóle.

check sangre

tale med syngjande, mest gråtande stemme (masande og monoton klaging)
Sjå også sangren og sangr'e.

'U lýt allstǿtt sangre om nòkå, 'u var' alli færig. Èlí hèv'e dèt lagji at 'u sangrar.

close sanke

samle i hop

check sarre

1. når kvernesteinen sviv eller går seint
2. gange eller køyre seint
3. tale med einstonig mål

1. Kvinní sarra å gjekk.
2. Snart vi' mi sarre heim'tte.
3. D'æ tungt å høyre på dei som sarre å tale.

check saume

1. bruka i uttrykket saume det ti'
Sjå også saum'e.
2. saume tøy

2. Mamme saumar mi nýe dalebuksu.

close saure

bruka i uttrykket saure néd.

check sautre

syte og klage
Sjå også sautren.

Anlaug gjère alli kå sautrar for adde ting.

check save

fyrst flette av borken på eit tre og så skrape av og ete saven (bjørk høver best til dette)

Sku mi âv å save i dag? Det æ lengji si' eg hèv' sava nò.

check seie (V)

seie
Sjå også seie.

Segg mi: Hèv' du alli èti i heile dag?

check seie (H)

seie
Sjå også seie (V).

Ko æ det du seii? Seie du detta? Sa du detta? Ko va' det du sâi?
Sègji mi dèt, líke di alli sukkerladi? Segg mi, kan du léne mi tvæ krúno?

check seigje

1. senke, gjere lågare
2. minke på

1. 'An seigde búí a par kvorv då 'an sett 'æ opp'tt'e.
2. Mi have seigt fælt på brausrúvâ no.

close semje

å semje opp - å kvesse, "setje opp", slipe

check sène

springe av stad i stor fart; oftast bruka om buskap

Kjýne æ lívræde bøykjen, då sène da.
Turve di sène så fælt avgari? "Såge di ti' kjý?". "Ja, da sèna avgari róvunn ti' veirs".

check sengle

om mjølk som fester seg til kjelen når ein kokar ho

Du lýt rǿre i mjåkkjinn så det inkji senglar! Du lýt sjå etti så det inkji senglar.

check seprére

separere mjølk med separator
Sjå også sepratór'e.

Fysst Mamme ha' mókka, laut èg seprére mjåkkjí.

close sére

sortere, skilje ut

check setje

1. bruka om vatn som kjem inn i huset
2. bruka i uttrykka setje ti', setje snòru, setje epli, setje skúven og setje seg.
3 setje

1. Vatni sèt'e inn i kjeddaren itt snjóren brånar.
3. Mi sette ifrå åkkå býran då mi' vill' ti' kvíle.

check setje seg

1. sige i hop
2. setje seg
Sjå også setje.

1. Snjóren hèv' sett seg, så fǿri æ godt.
2. 'An sette seg i sòdan gjelli at 'an varte fjúkefærig'e.

check sève

løyse seg opp i trevlar

Detti snǿri hèv' sèva seg opp.

check sevle

barke tre

Eg hèv' stývt, kvista å sevla a heil tylt i dag, så nò æ eg kavtròta.

check sídrikke

drikke fort og mykje

Det va' kalleg dèt Haddvår sídrakk av ǿlæ 'an fekk.

check síge

1. gjeve seg, gjeve opp motstand, omvende seg
2. gå seint
3. sige

1. Ti' slutt seig 'an å varte kristelèg'e, han au.
2. "Nò ljóte mi síge", sa Gunnår, då da gjinge ti'.
3. Vègjen hèv' sigji, så hèr ljóte mi kjøyre seint.

check síkke

helle siste dropane ut av td kaffikjelen; også bruka om å slå vatnet ut av kasserollen når ein har koka poteter

Du lýt síkke kaslen, eg trúr der æ etti a líti grand.

close sile

sele på hesten

check sille

skulle, ville

Mi ha' sillt havt bæri tí'. Eg ska' ti' heis i dag. Det ska' visst vare úveir ti' hægjinn. Ha' eg sillt stellt meg aila? Ha' da 'kji sillt kåmi snart nò? Ha mi sillt syllt åkkå an sodd'e? Trú mi ha sillt kaupt åkkå a ný kjýr?

check simentére

støype med betong

Tårål laut simentére honnsteinan.

check sínage

gå og beite utan opphald (om buskap)

Det æ gó'slegt sjå fænåren koss 'an gjeng'e å sínagar i dag.

check síne

1. forvente (helst bruka om dyr)
2. lengte etter, ha lyst på noko som det er lite truleg ein kan få der og då
3. vente, drygje
Sjå også síne etti.

1. Kjýne stóge ottafor búí å sína ette salt.
2. 'U sína lengji, men 'u fekk 'an alli. Eg sínar ette nåkå sǿtt, å så finst 'er 'kji sǿtt i húsi. Eg hèv' sínt lengji ette gó'e mat'e.
3. 'U laut síne ti' dei hí kóme.

check sipe

1. dekke til, jamne ut
2. ha i orden, ha i stand
Sjå også sipa botnen, og sipe si.

1. Der va' plent sipa mýhankaglasrútunn. Vi' du sipe talerkan útive bordi?
2. Da kunna alli sipe nòkå ting, dei systan.

close sípe

smågråte, sutre

check sipte

1. skifte (td klede)
2. dele arv
Sjå også sipti.

1. Eg sipte på kvílun i gjår.
2. Da have sipt ett' 'ó Taddeiv.

check sísse

bere tungt på lause ting

'An gjekk å síssa på addeslags rakl.

check sitje

1. sitje
Sjå også stavsitje og sitje kveldi.
2. bruka i uttrykket sitje på støylæ.

1. Sitji greitt innmæ bóri, så sku di få nåkå gó'e tukkji.

check sivre

skjere (td treflisar til oppfyring i omnen eller dele opp poteter for sauer)
Sjå også sivre og tægje.

'An sivra godt av ostæ då 'an stelte si nyste. Taddeiv sivra flísa ti' gjèr' 'å mæ.

check sjakke

halte (pga skade)
Sjå også sjakkjen.

Eg vrei meg i okla så eg sjakka i long tí'.

check sjakle

gå ustøtt og vaklande

Det va' såvídt 'u sjakla å gjekk.

check sjale

spandere mat til folk som er på vitjing
Sjå også sjale si og sjalefókk.

Mi ljóte sjale da fysst da kåme. Eg trúr eg vi' ti' Bykle å sjale mi ti' hægjinn.

check sjale si

å få mat der ein er på vitjing
Sjå også sjale og sjalefókk.

Anlaug å bonní vi' ti' Bý'n å sjale sikkå.

close sjarvle

gå ustøtt
Sjå også sjarvlen.

check sjaue

1. ha kjærleiksforhold til
2. sjaue, streve

1. 'An sjaua ihóp mæ fleire kvendi den vetren.
2. Fyre jól æ det mykji å sjaue mæ, dåvisst for kvendí.

check sjavdaue

daue utan kjennskap til årsak

Pusi sjavdaua attenat lǿunn i dag.

check sjóe

koke
Sjå også sóen, sau, og sjóheit'e.

Nò ska' èg sjóe kaffé, så vi' mi kóse åkkå kaffé å kaku.

close sjóne

lage mat; for folk eller dyr

check sjuge
image

suse, kome i stor fart og gjeve litt lyd (luftlyd)
Sjå også sjugandi og sjug.

Det sjuga fælt i fossæ då kraffverkji sleppte på vatni.

close sjæpe

sitje med føtene ifrå kvarandre

check sjå

1. vurdere
2. sjå

1. Du lýt sjå det sjav'e, ko du vi' gjère.
2. Mi høyre deg, men det va' så mørkt at mi såge deg alli.

check sjåast

sjå kvarandre; bruka berre i fleirtal

Mi sjåast att'e i morgó, itt mi live å hav' helsâ.

check sjåkle

gå ustøtt, vere dårleg til beins

Turíd sjåklar å gjeng'e så det æ syndleg å sjå.

close ska

skade
Sjå også ska si.

check ska' si

skade seg
Sjå også ska.

D'æ fórt å ska' si på glèrungjæ.

check ska'frjóse

fryse så fælt at det oppstår ein frostskade (skaden kjenner ein kvar gong ein er ute i kaldt ver)

Tarjei fraus så kalleg 'å fótó at 'an va' ræd'e 'an ha' ska'fròsi.

check skagge

riste, gjere skade, påverke

Det skaggar 'kji han om 'an misser nåkå pæninge.

check skake

1. riste
2. bruka i uttrykket skake opp ǿl.

1. Det æ fælt som det skjèk'e itt an kjøyrer på an hòlutt'e vèg'e.

close skakke

gjere noko leitt, gjere noko til meins

close skale

1. bruka om born som får eit "lett oppkast" av td mjølk
2. når ein får mat eller drikke oppatt i munnen (sure oppstøyt); bruka om vaksne folk

1. Titta skala opp'tt'e det 'u ha' èti.

check skalle

heade (i fotball)

'An skalla ballen i mål førr'ell målmannen fekk snú si.

check skalle seg

slå seg i hovudet (td når ein stangar hovudet øvst i døropninga)

'An kan feste bobleplast så inkji fókk skalle sikkå i låge dynnekarma.

check skamfǿre

øydeleggje, stor og varig skade

'U skamfǿre seg 'u løypte på skjí. Du må 'kji klíve dèra, Bóa, du kan skamfǿre deg om du dett'e néd.

check skamskjóte

skadeskyte

Òlâv skamskaut an elg'e mæ 'an jakta i haust.

check skandére

rakke ned på, skjelle, tale stygt om

Torbjørg æ fæl ti' skandére fókk; d'æ alli nòkå som æ rétt.

check skangre

skingre, gnisse

Det skangra så stygt i vogninn.

check skante

1. slå med ljå det graset som står att ut mot gjerde og bekker (der ein ikkje kjem til med slåmaskin)
Sjå også skanting.
2. klyppe lo av stoff
3. skjere 2-3 tilfeldige flekker av rå poteter før koking.
4. skjere skalet av rå poteter

1. Dei gamle skanta så væl fram'tt'emæ gjæró, der va' alli etti a strå.
2. An lýt skante lói godt av kvåró.
3. Da skanta førr'e, så eplí sille få a saltsmòk.
4. Fysst eplí æ skanta turge da 'kji sjóe så lengji som fysst da vare sóne mæ skalæ på.

check skare

1. Hylestadmål: hogge feddeskòr
Vallemål: Hogge ut på motsatt side av "feddeskórí" for å felle treet. Same "teknikken" brukast til å kappe stokkar med.
2. skrape sotet av veika på ei parafinlampe eller eit ljos
3. samle i hop glørne og grave dei ned i oske, for at dei ikkje skal slokne, t.d. fram til neste morgon

1. An lýt skare itt an høgg'e, hellis mònar det alli.
2. Lampâ lýser så filli, eg lýt skare veikjí.
3. Da skara ellen ti' nóttinn i gåmó tí'.

close skare

lage skarene i eit kjevle (dreie)

close skarknast

verte mager (om fisk)
Sjå også skark'e.

close skarve

å bruke (unødvendig) mykje smør / pålegg på brødskiva / fråtse med maten
Sjå også skarven.

check skave

1. skjere borkestrimlar av lauvtre (raun, selje), til dyrefor
Sjå også skav, skjevli, skavvé'e, skavejinn og skavenív'e.
2. når skinnet losnar på reinsdyrhorna

1. Da skava bå' kvisti å branda.
2. Nò skave reisdýrí; eg såg an bukk'e som stod å stanga inni an runni.

close skjakke

halte noko (helst etter skade)

check skjedde

tale med skrikande / høgt mål
Sjå også skjedden.

'U æ så létt å høyre, 'u skjedder mei 'ell aire.

check skjedde

tale høgt og kvasst (helst bruka om kvinner som talar på ein "irritert" måte)

Der va' eitt kvendi som va' så fæl ti' skjedde, det va' helst'e an úvani.

check skjeggje

føye saman to delar av tre, t.d. taksperrene i eit hus
Bruka i utrykket skjeggje i hóp

Raptan æ skjeggja i hóp oppi mǿnæ.

close skjeivre

1. gå ustøtt
2. ha dårleg kroppskontroll; gjeld både føter og hender

check skjekkje

1. gjere skeiv (gjere synleg skade på)
2. vere "skeiv" pga smerte i kroppen (td rygg, hofte)

1. Vinden va' så hard'e at det skjekte húsæ førr'ell det va' færigt.
2. Gunnår laut skjekkje si itt 'an gjekk, for 'an ha' så vóndt i mjynninn.

check skjekle

1. slå høy "ute i runnane" i kanten av slåtteteigen (vart rekna som ulageleg arbeid)
2. ta vekk det dårlegaste léret i eit lérstykke (når ein td saumar sko)

1. Å skjekle varte reikna for å vère a úlageleg arbei'.
2. Eg hèv' skjekla leiri, å vi' no ti' saume skóne.

check skjekte

slengje ei pil med ei snor fest til ein pinne, rett opp i lufta, for å sjå kor høgt ho kjem
Sjå også skjekte (substantiv).

Tídleg om våri springe ungan útiv' veddin å skjekte.

close skjelve

skjelve, riste, dirre

check skjemme

1. kritisere, irettesetje
2. skjemme, skade egg på kniv o.l.
Sjå også skjemd'e.

1. Svein skjemd' æ Gunvor så det va' kallegt å høyre.
2. Eg skjemde øksinn då eg hoggje n'i an spíker.

check skjéne

1. flyge gjennom lufta; td frisbee
2. renne, farte utover utan mål og meining
3. ikkje greie å halde retninga (td bil eller berusa person)

1. Eg skjénte den flati steinen så 'an fjetra hítette vatnæ.
2. Du må 'kji skjéne útivi som a onnó fente, sa Margjitt mæ dótte sí.
3. 'An hǿvde 'kji dynní, men skjénte beint 'ni dynnekarmen.

close skjeple

rote til, forandre
Sjå også omkomple.

close skjepte

stelle / setje skapt / skaft på reiskap som må ha dette
Sjå også skapt

check skjère

1. skjere med kniv o.l.
Sjå også skjère út og substantivet skjère.
2. Skjere kornet. Før i tida vart dette bruka om heile arbeidsoperasjonen fram til kornet var fest på staur. Etter at skurtreskjaren kom, vert ordet bruka om arbeidsoperasjonen fram til kornet er ferdig treskt.
3. klyppe tøy (med eller utan mønster, før sauming)

1. Den som skar namni sitt vénaste, va' Gunnleik. Pass deg mæ nívæ, Bóa, du kan skjère deg!
2. Nò va' det godt mi ha skòri, for da hav' meldt regn i mange dage framivi. Mi våre så mange at mi skåre heile åkren på ein dag'e.
3. 'U va' makelaust gó' bå' ti' skjère å saume.

close skjile

skimte, sjå såvidt

close skjiljast

skiljast
Sjå også skjilje.

check skjilje

1. halde att ein bruksrett (utan at det er formalisert så nøye)
2. skilje
3. bruka i uttrykket det skjil'e
Sjå også skjiljast og skjilje si.

1. Òlāv skjúlde si rétten ti' brúke støylsbúí endå 'an ha' gjève ifrå si garen.
2. Mi skjúld' åkkå i tvei hópa då mi kóme ti' Spjóte. Skjilji dikkå inkji!

check skjilvange

1. skimte, greie å sjå noko som er utydeleg / langt borte
2. greie å skilje orda /skjøne/ få tak i det som vert sagt

1. Eg kunna nautt skjilvange det, for der va' så skoddi. Det æ så vídt eg skjilvangar kvæ det æ.
2. Fysst an fèr'e ti' vare dauv'e, hèv an vóndt for å skjilvange órdó, da vare útýdelège.

check skjíne

1. turke på rot på grunn av mangel på væte (om gras)
2. skine
Sjå også sènår.

1. Skaddan fare ti' skjíne, nò vi' mi have regn!
2. Sólí hève skjine heile denne vikâ.

close skjingle seg

klyppe seg

check skjinne

saume skinn på klede

Góme skjinna dalebuksun att'å fuinn.

check skjíre

1. tøme ut vatnet som potetene er koka i
2. skilje fløyten frå mjølka i eit trekar e.l.
3. setje namn på dyr
Sjå også adverbet skjíre.

1. Hève du skjírt eplí, Gunnår?
2. 'U skjíre rjómen av mjåkkoddó.
3. Nò vi' ungan skjíre lombí.

check skjǿre

måke laus masse td snø
Sjå også substantivet skjǿre.

"Vi' dú Håvård skjǿre av tròmæ detta grúslassi?"

close skjóte

1. skyte med børse
2. minere, skyte med sprengstoff / dynamitt Sjå også míne.
3. når tungt lass skuvar på når ein kjem utover ein bratt bakke
4. høvle
5. Bruka i uttrykka skjóte si avstad / ti' og skjóte opp.
6. kornet skyt (Sjå også skríde)
7. jortedyr kan skjóte jortæ (jorte)
8. "sipti skjýt'e"
9. slag i magemunnen med knytt neve

check skjǿve

1. ta av eit lag eller td torve
2. skjere djupt

1. 'An skjǿvde av a torve ti' å have på høystakkjæ.
2. Eg skjǿvde n'i tommen mæ nívæ, så eg laut leggje skjǿvâ ivi å fæsle meg.

check skjyggje

kunne sjå gjennom (td noko som er utslite)

Verkji æ så tunt at det skjyggjer i gjænom.

check skjýle

skylle

Mi skjýlte allstǿtt klæí i bekkjæ førr' i tí'inn. Gró ville néd i bekkjen å skjýle klæí.

check skjæle

klyppe og lage klede slik at dei vert vidare nede enn oppe
(når ein klypper til klede (stakkar, kjolar) må ein "skjæle" somme av stykka for å få rett lag på kleda)

Stakkskóren va' mykji skjælt'e. Det æ viktig at 'an skjæler passeleg.

check skjæpe

1. skreve ut når ein sit; bruka berre om jenter eller kvinner som har kjole, skjørt eller stakk på seg
2. vri føtene mykje utover, gå vindføtt
Sjå også spåke.

1. Mamme sa at det va' skamlegt å skjæpe. 'U skjæpte så det va' a skomm å sjå.
2. 'An skjæper å gjeng'e så rart.

check skjære

å slå skårar

Dreng æ an slamse kar'e, 'an skjærer fælt itt 'an slær i tykkengjinn.

close skjærne

verte skjær, verte mogen, få gul farge (om kornåker)

check skjöne

skjøne

"Eg skjönar alli detti", sa gúten, då 'an inkji forstó reiknestykkji.

check skjøyte

Bruka i uttrykket skjøyte ti'.

Hèv' an det smått, lýt an skjøyte ti', kvæ som kan.

check skofate

skaffe seg sko, saume seg sko, reparere sko

Mi ljóte skófate bonní på beste måti. "Skófat dú som anna fókk, så ska' èg bǿte", sa Yngjebjør mæ mannen sin.

check skòke

drikke fort, renne i seg

Detta æ så kaldt, du må inkji skòke det í deg for fórt. Så skòka 'an í seg heile bodden.

check skòldrikke

drikke så fort at ein mest ikkje rekk å svelgje
Sjå også drikke og skòle.

No som di æ så sveitte å tysste, mòg' di passe så di inkji skòldrikke.

check skòle

skvale, skvalpe, skylje, koke over

Bylgjun skòla langt innå land. Vatni i kaslâ sau så det skòla ivi. 'An spýddi så det skòla.

check skóløype

løype på skorne på is eller hard skare

Å skóløype æ gama, men det slít'e fælt på skósólan.

close skòme

1. separere mjølk
2. skumme

check skómne (V)

skumre; bruka berre i eintal
Sjå også skúme, skúming og skòming.

Det skómnar tílegt i disember. Då det skómna, súla mi ti'.

close skòpe

"huske på herdane" (betydde at ein td ville danse eller slåst)

check skóre

leggje små steinar under større steinar når ein murar med naturstein, for å få dei store steinane til å liggje støtt på steinen under
Sjå også substantivet skóre.

Svein hèv' stei'auga å æ gó'e ti' skóre opp steinan.

close skotte

skygne om kvelden, sjå inn i vindauga til folk om kvelden utan at dei er klår over det

check skramlére

rik fargebruk ved saum

Sigríd skramléra ti' brúsdúkjen min mæ mykji løyesaum'e.

check skrasle

rasle

Ko æ det du skraslar mæ i lommunn?

check skrate

skratte (lyden til skjora)

Skjéran skrata nåkå kalleg oppi tréæ, å så gådde eg at pusi sat der.

check skreie

skuve, drage, skli
Sjå også skreielås'e.

Fysst hopparan vi' ti' løype néd òvarenni, ljóte da fysst'e skreie sikkå på bommæ hítat låminn.

check skreppe

rose, kyte

Gýrí skreppte av dei góe matæ mí. Inkji skreppi så fælt!

check skríe

1. skyte aks (om kornåker)
2. skride, glide

1. Fysst konni skrí'e æ det verkeleg våri.
2. Snjóren skrei' av tòkunn. Eg skrei' ti' på dei sleipe bergjæ. Det skrei' ive midnótt.

close skríke

høg og stygg lyd frå hest (når han er mannevond eller vil slåast)

check skrilte

1. gå med stutte og raske steg
2. gå sleiveleg (slengje med føtene)

1. Ingjer skriltar avgari mæ sekkjæ sí.
2. Såvi skrilta å gjekk så fórt, på sin ègjen måti.

check skríple

lage ripe i måling eller lakk
Sjå også substantivet skríple.

Såvi tótte så leitt då 'an skrípla den nýi mopéden sin.

check skripte

1. skrifte, bekjenne
2. refse, skjemme

1. 'An skripta at 'an va' an syndari.
2. Da skripta 'ó ti' for dèt da meint' 'an ha' gjårt.

check skrive

skreve
Sjå også skriv og skrivvrí'e seg.

'An skriva å gjekk så mi stóge å lóge at 'ó. Da laut skrive ive gjæri.

check skríve

1. skrive
2. handle på kreditt

1. Eg skríva mange bræv ti' 'ó.
2. Kan eg skríve denné stumpen, eg hèv' gløymt lommebókjinn mí.

check skrivvrí'e seg

forskreve seg
Sjå også skrive og skriv.

Det æ vóndt å skrivvrí'e seg. Eg skrivvrei meg mest'e då eg steig frå ein stein'e ti' an anné i dei strí'e åne.

check skròne

dundre; grov, dump lyd

Det skròn oppi Steisås, då kunna det vare úveir.

check skrovle

ta svært stor plass, vere for stort i høve til plassen, vere i vegen
Sjå også skrøyvi, skrovlen og angrǿmen / andrǿmen.

Det æ 'kji mangt som skrovlar mei' 'ell udd i an sekk'e.

check skrubbe

1. skjenne
2. vaske og skure

1. Kånâ skrubba mæ mannæ sí si' 'an inkji ha' gjårt det 'an silli.
2. 'An skrubba tili mæ a tvòge.

check skrusle

verte redd

Det skrusla í mi då eg såg råsí kåme.

check skrutle

skape rædsle, vere redd

Det skrutla í mi, eg varte så ræd'e.

check skrúve
image

1. skru
2. "mekke"

1. Hèv' du skrúva ti' adde mutteran?
2. Eg hèv' skrúva út'i bílhúsæ i heile dag.

close skrúvende

manipulere (påverke sterkt ein annan person til å skifte meining eller åtferd)

check skrydde

late att, klemme att

Då rjúpesekkjen va' fudd'e skrylte 'u 'an att'e.

check skrýe

prøve å få opp slim som ligg og irriterer i halsen, og spytte det ut
Sjå også substantivet skrýe.

'An skrýa å spýtte i ei sau. 'An skrýa å hósta så det va' vóndt å høyre.

check skryfte

irettesetje, skjenne på

Tjógjei skryfta 'an Vrål ti' så 'an svòra alli a órd. 'U skryftar 'ó ti', stundom.

check skrykkje

1. lage rynkesaum i eit kledeplagg
2. snøre i hop eit hol i eit kledeplagg
3. bruka i uttrykket skrykkje på nòsí.

1. Saumar an stakkeskjortu, lýt an kunne skrykkje. Inkji skrykkji for mykji!
2. Ein som æ flusen å vi' nøyte seg, skrykkjer ihóp a hòl i a klæeplagg i sta'en for å bǿte.

check skrynde

gje ein hol lyd frå seg (når ein slår eller bankar på noko som gjev etter)

Fysst an slær imót a tóm tunne, så skrynd'e det. Gjermund kasta mæ harde snjóballa så det skrond midjom dei smale hæró 'enni Gunne.

check skrynje

dundre (td med hol lyd)

Det skrø̀n'e fælt frå Nómelandsfjøddæ fysst det ræser. 'An datt så det skròn í 'ó.

check skrækte

lyd som kjem når ein "reinskar målet"
Somme seier "krækte".
Sjå også skrækt.

Da skrækta å hósta så det va' vóndt å høyre. Haddvår skrækta fælt si 'an va' så krímsjúk'e.
check skræne

1. våt snø som frys og vert til skare, vert bruka berre i eintal
Sjå også kvæe som er det motsette.
2. turke, verte sprø

1. Det hèv' skræna / skræna på i nótt.
2. Mi kunne 'kji leggje lefsun ihóp førr'ell da have skræna.

check skrødde

skjelving eller motslag når ein spikrar mot noko som ikkje har fast underlag

Fysst an vi' spíkre i bórd som æ lause, skrødd'e det så an fær alli spíkeren í.

check skrøyve

setje fire kornband saman på nyskoren åker med aksa opp (til tørk)

Å skrøyve konnbondí hjelper så da inkji drage att'å seg.

check skrøyvle

ta mykje plass (i høve til vekta)
Sjå også skrovle

Tjurrt høy skrøyvlar fælt på lassæ, førr'ell du hèv' trott å júra. Kvist'e skrøyvlar fælt fysst an kjøyrer âv mæ da.

check skufse

dytte, gjeve eit puff

'An skufsa ti' mi så eg datt.

check skugge

gla (om sola)

Det skuggar tí'leg om hausti.

close skuldre

tale hardt til, herske

check skule

skrelle, reinske (frukt og grønsaker)

Detta sǿtepli æ så líti skurv på at du tar' 'kji skule av sossa mykji.

check skúle

1. halde skule, vere lærar
2. bruka i uttrykket skule seg opp

1. Haddvår skúla i an mannsaldr'e.
2. Å skúle seg opp vi' dei fléste i dag.

close skulse

dytte, gjeve eit puff

check skultre

sløse, misse

Da býtte arven i så mange lyti at 'an varte plent skultra bort.

close skúme (H)

skumre, når det byrjar å mørkne om kvelden; bruka berre i eintal
Sjå også skúming, skómne og skòming.

close skungre

lage ein hol lyd når ein køyrer med hest og tom kjerre

close skunke

1. felle imellom, tilpasse imellom
2. sluntre unna

check skunse

1. riste, kaste (td ei vogn på ujamn veg)
2. slå imot ein kant p.g.a. rørsle

1. Det skunsar fælt å kjøyre på hòlutt'e vèg'e.
2. Det skunsa så hardt imót an stein'e at ti'hengjaren varte kasta ti' lé's.

check skúre

1. mase, krevje
2. setje fortgang i
3. bruka i uttrykket skúre etti.

1. No må du inkji skúre mei, Bóa!
2. Birgjitt skúra på, å varte fórt færig.

check skurme

1. få unna arbeid, fått gjort det meste
2. øyde, minke mykje

1. Mi hav' skurma mæ arbeiæ nò.
2. Nò hèv' det skurma mæ smöræ si' mi have vòre så mange i kostæ.

close skurre

skrape seg opp

check skussle

uroe, setje fart på

Eg hèv' skussla hópen heimigjænom, så nò røkkje da greitt.

check skute

skuve

Eg lýt skute di i gong så du fær starte.

check skutre

1. misse noko ned (td vatn)
2. bruka i uttrykket skutre bort.

1. Sondri skutra néd håve byttâ mæ vatn.

check skúve

skuve

Åni vart'e skúva úti snjóbrautí. Skúv alt det du æ mæden!

check skvakke

1. kjefte
2. hund som gøyr heile tida
Sjå også skvakk.

1. 'An skvakka heile tí'í, men eg svòra alli.
2. Hunden 'ass Tór skvakkar fysst eg gjeng'e oppat postkassâ.

check skvample

lage uro i vatnet (med hender og føter)
Sjå også skvampl.

Lislebóa skvampla fælt fysst 'an sat i badekaræ.

check skvasle

skvalpe i vatn med hendene
Sjå også skvasl.

Ungan skvasla å ha' det gama i dammæ. Titta skvaslar i oppvaskjæ.

check skvéne

sprute
Sjå også skvén.

Kjýrí stód i båsæ å pissa så det skvénte hít 'å gongjí.

check skvette

1. auke brått i mengde
2. bruka i uttrykket skvette ti' læ

1. Det hèv' ringt så fælt i nótt at åne hèv' skvutte fælt opp.

check skvitre

1. "småskvette" (om væske td kaffi som går til spille)
2. "småpisse" (td merr i brunst)

1. Lisle-Torbjør skvitra søyle på dei nýe buksun mí.
2. Merrí skvitrar fælt i dag.

close skvæte

1. "småpissing" (om dyr som pissar når dei går, så "det kjem noko her og noko der")
2. sleppe i vanvare (td vatn)

check skýre

røre nye poteter i vatn slik at skalet losnar når ein skal koke dei

Eplí våre så unge å nýe at flusi datt av då mi skýra da.

check skå

gå eller køyre på skrå t.d. over eit jorde

Svein skådde ive vodden.

check skåle

skålde; slå heitt vatn på ein slakta gris og rake av busta

Da skåla grísen.

check slabbe

gå an, greie seg såvidt

Det va' såvídt det slabba ti' at mi ha' nóg mat'e ti' adde dei som kóme.

close slake

slepe nedpå

check slamse

bruke noko som ikkje passar (er for stort eller for mjukt)

'An slamsa i allfor stóre skó.

check slane

slakne, skråne nedover

Bergji va' sleipt å slana ti'.

close slangse

"henge og dingle" (td bruka om å gå med "dinglande" armar og hender)

check sleggje

hamre ut eit ljå- eller knivemne med eggstål i

Òlav hèv' sleggja út mangt a ljåimni.

check slengje

1. "vevteknikk" for t.d. sokkeband
2. slengje
3. menge seg
Sjå også sleng'e.

1. Eg slengjer sokkebond mæ mange slags véne liti.
2. 'U slengde stakkan sí ive vonden. Eg slengjer stein'e mæ gjurunn mí.
3. Slengji dikkå inkji innat ungdómshópæ!

check sleppe

1. døy
2. sleppe fram
Sjå også det andre verbet sleppe.

1. Måtte 'an snart få sleppe, så mykji som han hèv' li'i.
2. Der ha' ræst an stór'e stein'e úti vègjen, så mi sluppe alli forbí.

check sleppe

1. sleppe taket
2.sleppe, late andre kome forbi / inn / ut
3. opne for vatnet i ein dam
Sjå også det andre verbet sleppe.

1. Det va' så tungt at eg måtte barre sleppe steinæ.
2. Eg sleppt' 'enni inn.
3. Mi ha det så gama mæ' å stemme å sleppe i bekkjæ.

check slinde

ta av barken i remser på tre

Eg slindar seljekubban for at da sku turke passeleg fórt, så da inkji sprekke.

check slirke

slå laust med ein mjuk kvist eller anna
Sjå også slirk'e.

'U slirka ti' kåvæ så 'an sill' gange.

check slítast

1. slite
2. verte dregen mellom to eller fleire motsetningar eller alternativ

1. "D'æ fælt fysst an æ så tjurr'e at klæin slítast út innâti". Det slítst alt som var' brúka.
2. "'An sleitst midjom kórtspil å salmebók", sa da.

check slíte

1. vere i tvil (men ein kjem truleg til å seie ja eller "slå til")
2. slite fysisk eller psykisk
3. slite (td klede)

1. Det slít'e meg at eg kauper denna bílen.
2. Mi plæva å slite ti' mi inkji vunne mei'. 'U sleit mæ vónde tanka.
3. 'An va' så tjurr'e at 'an sleit klæí innâti.

check slóe

1. sitje på "slói" for å tilpasse farten når ein renner ned bratte bakkar på ski
2. feste ei kvistrik bjørk bak høylasset, for å halde att i bratte bakkar
3. Dra ved eller tømmer på ei "slodde" med lasset slepande etter marka
Sjå også slói.

1. Fysst det va' laussnjór'e, va' det gama å slóe néd dei brattaste bakkan.
2. Fysst an slóar atti a høyslass, fær an si heim'tte gratis vé'e.
3. Æ det 'kji for stórt lass, æ det léttvint å slóe.

check slóke

subbe med føtene når ein går (eller når ein såvidt kjem nedpå vegen med føtene når ein sit på ei kjerre eller liknande)

D'æ så tungt å trǿ itt den som sit'e på bakbèraræ slókar né'å mæ fótó. Inkji slókji mæ fótó sossa, bonn, di slíte út skósólan!

check slòke

drikke mykje og fort (med lyd)

'An slòka å drakk vatn. 'An slòka det í seg så fórt.

check slòme

drage føtene (det verkar som føtene er for tunge)
Sjå også slòmelèg'e, slòm'e og slòmen.

'An slòmar å gjeng'e, så 'an slíte snart út skósólan.

check slǿtre

1. likesæl, halde det same (gjeld folk og dyr)
2. gå seint; gjeld folk og dyr

1. Sòme saui halde di same kòr da slǿtre. Eg slǿtrar heimi heile dagan.
2. Kåvan kunn' barre slǿtre attí. Kjýrí slǿtra eisemó.

check slufse

søle med mat og drikke, slafse i seg mat eller drikke

Tjóstóv slufsar mæ 'an èt'e.

check slugge

gå tungt

Bjynnen slugga avgari.

check slurke

1. lage ein "slurkande" eller boblande lyd
2. falle hardt og lande langflat

1. 'An slurka å drakk alt det 'an vann.
2. 'An datt så det slurka í 'ó.

check slússe

drive kraftig på

Mi slússa på i gjår for å vare færige mæ verkjinn. "I gjår slússa mi inn 20 høysloss i dei góe høyveiræ", sa Knút.

check slækje

sikle ut av munnen
Sjå også substantivet slækje.

Jón slækte så fælt mæ 'an togg skrå.

check slæme

dra, slepe

Sauin hav' slæma å trott néd grasi.

check slæpe

streve hardt

Taddeiv slæpa det 'an kunna, heile lívi.

check slå

1. fylle (td kaffe)
2. tømme ut
3. slå gras
4. skade seg noko
Sjå også slå seg og støyte.

1. 'U sló kaffé oppi koppen.
2. 'An sló út tvåttevatni. 'An sló út det gamle brúsi.
3. I morgó tí'leg vi' mi bigjynde å slå, for nò spå da gó'e høyturk'e.
4. 'An datt å sló seg.

check slåast

slåst

Gútungan slógest ti' den eini blǿdde i nòsinn.

check slåtre

slakte

Eg slåtrar lomb å saui, men inkji stórbúskap'e.

check smalke

1. verte tunnare, verte magrare
2. smalne

1. Hoggaran smalke itt da hogge bjalka. "Va' det und'e at gúten smalka, 'an túra mæ jentó å hoggje bjalka" (stevstrofe).
2. Buksun smalke néd'tt'e. Du lýt smalke skapti mei'.

check smedde

smelle
Sjå også smedd'e

Míneskòti smadd så det dòna i fjøddæ.

check smeikje

1. smeikje katten
2. "brei", "kvedande" måte å tale på

1. Ungan líke å smeikje katten.
2. I sòme grendi i Valle kommúni smeikje da mei 'ell airestad.

check smikke

1. slå med flat hand eller flugesmekke
2. Bruka i uttrykket smikke si ti'.

1. Lív vart'e så vónd på 'an Stein at 'u smikka ti' 'ó.

check smildre

slå sund i småbitar, knuse

Fantungan smildra glasi mæ an stein'e som da kasta.

check smite

1. gjere det greitt
2. smørje tunt

1. An lýt smite, ska' det vare greitt, det an gjèri. Lidvår smita det ti' så det va' plent útrita det 'an gjåri.
2. Mi have så líti smör at du lýt smite tunt útive sivunn!

check smjúge

smyge

Mi smuge inn i hòlâ så langt mi kóme. Det heite "å smjúge stilt som an katt'e".

check smogne

verte magrare

Nò hèv' eg smogna så eg kjæm'e inn i dei tronge buksun mí att'e.

check smolte

smørje lersko eller støvlar med smolt (svinefeitt og tjøre)

'An smolta skóne sí fysst 'an kåm heim'tt'av heiinn å ha' vassa mykji i snjór'e.

check smúte

dra på smilebandet (ofte løyndomsfullt)

'U smútti, men 'u ville inkji ève nåkå. Da smútte å lóge, bògó.

check smyrje

smørje

Da smúre sikkå mæ sólkrém i anlitæ.

check smørbræ

å varme opp mat i smør frå i går i steikepanna eller gryta; helst graut
Sjå også bræ.

Mange tikje det æ godt å smörbræ.

check smøygje

smøye, stikke, tre i gjennom

Mi smøygde åkkå forbí inngjæringjí så mi au finge kåm' åkkå inn på konserten.

check smøygje si

1. blaug (prøver å gjere seg "usynleg")
2. prøve å gjere noko ugreitt i løynd
Sjå også smøygje og smøyglelèg'e.

1. 'U smøygde si i fókkehópæ for å kåme ti' léss.
2. Så inkji fókk sille sjå 'an, smøygde 'an si attom an stein'e.

check smøygle

gøyme seg; td mellom reolane i ein butikk

'An smøygla si undâ, så mi såg' 'an 'kji mei'.

close småneppe

brette flatbraudleiv slik at han vert kvadratisk; lett å frakte på heia

check snafse

ta smakebitar av maten i tide og utide

Du må 'kji snafse av kakunn, Bóa!

close snak

ha lyst på, sníkje

close snake

prøve å finne eit høve til å ta noko mat

check snargle

lage "snorkelyd" td når ein har ledd (og når ein søv)

Svein snarglar so kalleg fysst 'an söv'e.

check snase

lukte etter (for å finne ut kva slag lukt det er)
Sjå også snas'e og få snasen í.

'U snasar ti' 'u finne út kòri lupten kjæm'e ifrå.

check snée

sneie

Eg snédde mi opp bakkan.

check sneie

gå på skrå td opp ei li

Eg sneidde mi opp lí'í.

check sneie

1. tale stygt om ein person
2. slå til ein person

1. 'An kunna 'kji halde si, men sneia 'an Stein.
2. Ånund sneia ti' tjóvæ så 'an tók út som a lýn.

check sneise

få skarp smerte som strålar utover i kroppen

Det sneisar nédigjænom fóten frå ryggjæ. Det sneisa i nòsinn førr'ell krímsjúkjen braut út.

check sníkje

syne at ein har lyst på noko utan å seie det
Sjå også sygne.

Tór sníkte fælt ette dèt seiste pizzastykkji.

check snikkére

snikre

Bjørgúv snikkéra 'enni Åslaug an ný'e kjykkenbenk'e. Lisl-Òlav va' sjå an snikkari å lære seg å snikkére.

check snilke

1. pusse noko fint til med kniv.
2. pusse opp
3. bruka i uttrykket snilke det ti'

1. Du lýt snilke så du inkji fær flísa i fingan.
2. Det æ gó'sleg itt det æ snilka kring an høystakk'e.

check snípe

bli tunnare, smalne

Steinen sníper så an æ 'kji gó'e å múre mæ. Snípeskóne snípe fram'i tånæ.

check snitte

1. lure unna noko / nokon
2. Bruka i uttrykka snitte ti' si og snitte si ti'. Sjå også substantivet snitt.

1. 'U fekk snitte fríaræ út glasi, så forellí inkji gådde 'ó.

check snjóbakast

"krige" med laus snø (born gjer dette)

Mi ungan tótte så gama å snjóbakast itt det ha' kåme mykji nýsnjór'e.

check snjóbake

venskapeleg "slagsmål" der ein "gnir kvarandre" med laus snø
Sjå også bake.

Ungan kunne vèr' fæle ti' å snjóbake kvorairne i fríminuttó.

check snjóblakast

kaste snøballar på kvarandre

Snjóballan fjúke i luftinn fysst ungan snjóblakast.

close snjóe

å snø

check snjóvanne

halde buskapen borte frå ein teig (frå snøen forsvinn og fram mot slåtten)

Førr'e va' det vanleg å snjóvanne.

check snorgle

tvinne; bruka om tråd som tvinnar seg for mykje, så det vert ugreie når ein spinn og tvinnar garn

'An fekk alli slengje útí, for den nýi taumen barre snorgla seg. Tvinnar an tråen mykji, å inkji strammar, så snorglar 'an seg.

check snú

1. pløye grasvoll
2. snu

1. Hèv' du tenkt ti' snú húseteigjæ i vår? Der æ så mykji bunt'e å anna fillegras i voddæ at eg lýt snú ti' haustæ.
2. Eg hèv' alli snútt mi rundt så fórt som eg gjåre då. Snú di, så eg fær sjå deg attâti. Snúi dikkå!

check snudre

såvidt kome borti, i fart
Sjå også snudrefrítt.

Mi slóge ball, å det va' stundom såvídt eg snudra ballæ mæ slagvòlæ. Du må 'kji barre snudre, du lýt hǿve!
'An snudra bílæ då 'an kjøyre forbí.

close snúe

lage stilkesting i løyesaum

check snugge

1. lukte; om dyr
2. snuse, luske; om folk

1. Hunden sprang fyre mi å snugga.
2. Det gjekk an kar'e rundt å snugga dèr 'an inkji ha' nåkå å gjère.

check snultre

luske, lure, prøve å finne ut noko utan å verte oppdaga

Gunnår snultra rundt húsí å såg om 'an kunna finne nåkå stèle.

close snuse

lukte, snase

check snyggjast

verte snau, misse hår; gjeld menneske og dyr; er truleg eit eldre ord enn "snysjast"

Pusi hèv' snust fælt i det seiste.

check snyggje

ete opp all maten på bordet

Da hav' snudt add maten eg sette fram.

check snykkjast

ha rennande snørr i nasa
Sjå også snykk'e.

Hèv' du bigjynt ti' snykkjast? 'U snykktest så fælt.

check snykkje

renne i nasa
Sjå også snykk'e.

Eg snykkjar å hóstar å kjenner meg tung'e i hòvúdæ.

check snyrte

aldri kome tilbake

'An snyrt'e alli dèr mei. 'U snort alli dèr seinare.

check snysjast (V)

å misse hår; helst bruka om dyr

Pusi snustest harlegt i vår då 'an kasta vetrepelsen.

check snørpe

snøre saman, klemme i hop; t.d. ei opning
Sjå også strotte.
Mange seier "snyrpe".

Du må 'kji snørpe ihóp sekkjen førr'ell eg hèv fengje nédí alt. Òlav snørper barre ihóp hòlí i sokkó sí.

check snørte

kome såvidt borti

Eg snort mest'e dei nýi bílæ 'ass.

check snøype

verte smalare

Teigjen snøyper âv opp i mót úrinn.

check snå

gjeve sneiord, spotte

I Býn vorte da snådde for talemålæ. Da kunne alli snå æ Gýrí for nòkå ting.

check snårte

samle halvbrend ved inn i elden
Sjå også snårt'e og ellsnårt'e.

An lýt snårte inn'tt'undi fysst vé'en hèv' brunne mest'e opp.

close snåse

stelle, pusse

check snåve

snuble

'An snåva i a túve å sló seg i néttí.
check sòge

fylgje ein kraftig vassstraum

Nò hav' flòtaran sòga fýâ mæ Flårenden.

check sokke

Hogge av borkjen i strimler på store tre, med øks, så langt opp på treet ein når.

Stóre furu mæ tykk'e bork'e lýt an sokke mæ øks så langt opp an røkk'e.

close sǿte

suge (td drops)

check sótfedde

1. fjerne sot på innsida av omnen
2. feie pipa / skorsteinen

1. D'æ hǿgt mæ stålbosti itt an sótfedder.
2. Det æ greitt at kommúnen ordnar å sótfedde for adde.

check sòve

sove

Mi såve lengji i gjårnótt.

check spatte

1. når sauen trør hardt i bakken med eine framfoten, når han er redd / utrygg
2. person som går kvikt, lettsleg, ikkje så fort
Sjå også spytte.

1. Då eg kåm innat 'ó, spatta sauen.
2. Dèr kjæm'e Knút spattandi.

check spéde

gi gass
Sjå også spéd'e.

D'æ greitt hav' spræk'e bíl'e, så tar' an alli spéde så fælt om an vi' kjøyre forbí.

check spengje

feste i hop fleire delar med td ei tunn metalplate (spong)

Førr'e spengde da skjíne fysst da brute da âv.

check spenne

1. sparke
2. gje rekyl (frå gevær)

1. Ånund spente ballen opp'å tòkâ.
2. A salóne spenner mest'e inkji.

check spidde

sløse, øyde opp (td pengar eller eigedom)

Gunnúv spidda garen, 'an va' så forøyelèg'e.

check spíke

vere tvilsamt, vere i knipe

Det spíka hardt at 'an greidde seg.

check spile

1. gå konkurs
Sjå også fjukfærug'e og ví'åsen.
2. spele instrument, spele td brettspel
3. bruka i uttrykket spile opp

1. Handelsmannen spila tvæ vendu.
2. 'U spila så vént at tårun runne.

check spíle

strekkje

Eg spílar opp skjinni på veggjæ. 'U spíla út trøyâ mæ 'ú turka. Kvæ æ det som hèv' spíla sokkan sí hèra?

check spite

1. strikke
2. setje kile i ein reiskap (td øks)
Sjå også substantivet spite.

1. Tóra sat å spita fysst 'u inkji ha' nåkå anna å gjère.
2. Hèv' du spita øksí?

check spjatte

sprade (nedsetjande uttrykk)

Byklaren gjekk å spjatta ette vègjæ, å va' viktig'e.

check spjåkke

spjelke

Doktaren spjåkka fóten 'ass Lidvår dèr 'an ha' bròte 'an av.

check spóle
image

1. spinne (hjul, dekk)
2. spole

1. Bílen spóla på ísæ så det vrei 'an 'å tverke.
2. Vi' du spóle gån på denne skuslâ?

check spǿne

1. rote opp grasmatta på marka
2. rive opp noko, med handreiskap, t.d. greip
Sjå også substantivet spǿne.

1. Da spennte fótball å spǿnte opp heile plænen.
2. Mi spǿnte taddi heile dagjen, ti' mi våre blindtròta.

check spǿne si

kvinne som går på ein finsleg måte (slengjer med stakkeskóren)
Sjå også spǿne, spǿnen og sprøyte si

Da gjinge å spǿnte sikkå ette' vègjæ.

check spǿrte

gjere motstand; både konkret og i overførd tyding
Sjå også substantivet spǿrte.

'An spǿrta imót så lengji 'an kunna.

check spradde

1. sprelle med føtane
Sjå også spraddebassi og spradden.
2. ivrig til å kome i gong, kan ikkje vere i ro
Sjå også tradde.

1. Inkji spradd sossa; eg fær alli av di dei våte leistan.
2. 'An va'ǿr'e at 'an barre stó' å spradda.

check spréle

spreie, røyte

Nò hèv' eg spréla lórten så godt eg kan.

check spréne

sprute med konsentrert stråle

Vatni spréner 'ó hageslangâ.

close sprette

bruka i uttrykka sprette ifrå og sprette fyri
Sjå også sprette si og det andre verbet sprette.

check sprette

knipse av garde (td papirkule eller ert)
Sjå også det andre verbet sprette.

Knút va' gó'e ti' sprette mæ papírkúlu.

check sprette si

hoppe og sprette
Sjå også sprette.

Lombí sprette sikkå å hoppa hågt oppi luftí då da kóme út fyste dagjen om våri. Gútan sprette sikkå på dansetilæ. 'An sprette si ive grindí.

check spretthogge

"Mønster" i magetægde stokkar i ei stoge (Eit mønster (ofte "fiskebein") etter øksa på flatsida av ein tømmerstokk eller planke i hus. Øksa har tjukt og rundforma blad. Ein øksar med stutte hogg, slik at mønsteret vert tett. Det er vel ei form for dekorasjon).

Øksí spratt út for kverrt hogg, å mynstri varte tétt, itt an spretthoggje stokkjen.

check springe

1. springe
2. bruka i uttrykket springe sprong, pærâ spring'e og kjylen spring'e

1. Eg hèv' alli sétt sò sprungji.

check sprøyte

1. sprute
2. lakkere, omlakkere
3. bruka i uttrykket sprøyte si
Sjå også substantivet sprøyte.

1. Ungan sprøytte vatn på kvorairne.
2. Vi' du 'kji snart sprøyte Merc'en din?
3. Jentun æ úti å sprøyte si i kveld.

check sprøyte si

bruka om person som vil vise seg (og går på ein spesiell måte når andre ser det)
Sjå også sprøyte, sprøyten og spǿne si.

Da sprøytte sikkå å gjinge.

check språke

flørte

Òlâv bigjynte tí'legt å språke mæ jentó.

check spýte

spytte

Sòme spýte på brýni itt da sku brýne ljåren. Sòme spýte n'i hendan fysst da sku take a tungt lypt.

check spytte

bruka om rakrygga og velkledd person som gjerne går raskt og med stor spenst
Sjå også spytten og spatte.

"Sjå den jenta som gjeng'e å spyttar ette vègjæ!", sa Gunnår.

check spækje

å prøve å gjere husdyr spake, ved å gjeve salt, klø dei o.a.

Det æ viktigt å spækje dei lombí an vi' fǿ.

check spørje

spørje

Spørji å gravi 'kji sossa, bonn! An spyr'e 'kji om nòkå an veit at an alli må.

check spåke

skreve umedvete når ein sit (bruka berre om jenter / kvinner som har kjole / skjørt / stakk på seg)
Sjå også skjæpe.

Inkji sit å spåk såssa, Titta!

check spåreike

spasere på ein spradande måte

'An æ út'å vègjæ å spåreikar kverr dag'e.

close stadde

1. setje hesten på stallen
2. late vatnet, drite

1. An lýt stadde hesten ti' kvelds.

check stagge

få til å ombestemme seg, roe ned

Det va' lengji førr'ell da finge stagge hestæ, som ha' sprungje skjýrt. Tór va' fudd'e å ville slåast, men da finge stagg' 'ó.

check stake

1. skuve seg fram (med td stake / stav / åre)
2. bruka iuttrykket stake det.

1. Der va' så grunt dèr da ródde at da staka sikkå i land.
2. 'U ha' så mykji mótgong at det va' såvídt 'u staka det.

check stampe

1. stampe vadmål
2. stampe poteter
Sjå også stamp'e

1. Vallmåli varte stampa for å gjère det sterkt å tykt.
2. Fysst eplí i grýtunn æ sóne, slær an âv vatni å stampar eplí mæ an eplestamp'e.

check standast

1. vare
2. "kan ikkje stå imot", held ikkje

1. Detti høytti stendst 'kji lengji mæ sò mange kjý. Maten stódst alli i dei húsæ. Det hèv' alli tótst staest nåkå i dei húsæ, da øye det opp ette kverrt.
2. "Det stendst alli låsa for kjærlegheit" (stevline).

check stande
image

1. stå
2. greie seg for, vere jamgod med, ikkje la seg overmanne
3. Bruka i uttrykka stande atte, stande opp'tte og stande med.
Sjå også stande seg og stande i stai.

1. 'An stend'e 'pi lastebíltròmæ. Mi stóge å såg'e på vébògjen.
2. Der va' ingjen i bryddaupæ som stó' 'ó.

check stande seg

1. gjere "eit godt giftarmål"
2. held seg godt ved lagring
Sjå også stande.

1. Bjynn stó seg då 'an fekk æ Ragnill. Du stǿgje deg, fyngje du 'an, å fyngje du 'an, tǿkje du 'an (gammal regle med konjunktiv-former av stande seg (stǿgje seg), få (fyngje) og take (tǿkje))
2. Maten stend'e seg godt å lengji i an frjósari.

check stanse

stoppe ei stund; meir enn ein kort stans, som er vanleg tyding på nynorsk

Hèv' du 'kji tíd ti å stanse a bil, å fýe inn?

check starte

1. liste seg fram
2. streve med å gå

1. Det kjæm'e an mann'e stintandi å startandi (regle).
2. Den gamli mannen starta fælt opp bakkjen førr'ell 'an kåm si heim'tt'e.

check starvle

gå ustøtt og vaklande

Det va' mæden Targjær starvla å gjekk, sò tròta va' 'u.

check staurelte

jage nokon bort på ein skræmande måte

Ha' eg sétt tjóvan mæ da ståle, ha' eg sillt staurelt da.

check staurjage

jage nokon bort på ein skræmande måte

Gútan som fóre úti vorte staurjaga. Staurjagji dessa fantan førr'ell da få gjère mei' vóndt!

check stautte seg

vaske seg og kle på seg fine klede
Sjå også stautt'e.

Mi stautte åkkå fysst mi sku' ti' kjørkje. Da stautta sikkå ti' bryddaups.

check stavsitje

sitje lenge (utan å gjere noko fornuftig)
Sjå også sitje.

"Eg hèv' stavsèti i tvei dage", sa Taddeiv, 'an tótte 'an kunna unne si nåkå rólège dage ette dei hare arbeiæ 'an ha' havt.

close stavvé'kløyve

kløyve ein stokk ved å fylgje årringane

check stei'hogge
image

1. ordet vert bruka om å hogge td ljå eller øks i stein
2. få avslag av ei jente
Sjå også hogge.

1. Inkji steihogg nå, mæ dei nýe øksinn!
2. 'An prǿva seg jamt på æ Margjit, men 'an steihoggje kverr gong.

check steikje

1. bake
2. steike

1. Hèv' du steikt ti' jóle? Eg hèv' steikt stump'e å nåkå kaku.
2. Eg hèv' steikt mi a kjøssteik attât soddæ.

check stei'rǿ

rydde for stein (same tyding som stei'rydje)

Då mi stei'rudde, funne mi ljåbròt, smidjesindr å anna av jinn.
Å stei'rǿ æ vóndt mæ ryggjen.

check stei'rydje

rydde for stein
Same tyding som stei'rø

Du lýt stei'rydje åkren fysst du legg'e 'an att'e.

check steivne

stogge, verte verande
Sjå også verbet tǿvre.

Tóne æ så úfrédelèg, 'u kan alli steivne. Vi' du 'kji steivne a bil? Tårål tikjest inkji kunne steivne heimi.

check steivre

vere ei stund på ein stad

"Góe véne, steivri nå a bil!". "Mi have 'kji tí' ti' steivre".

check stèle

1. minke, verte stuttare, innkorting (bruka om svinn på vadmålsstoff ved bunadsauming med maskin)
2. stele

1. Detti maskjíni stèl'e så denne listí vare for stutt.
2. D'æ bå' synd å skomm å stèle frå aire.

check stelle

1. lage
2. reparere
Sjå også stelle seg, stelle seg ti' og stelle ti'.

1. Ko slags nósmat'e sku mi stell' åkkå i dag?
2. Ska' eg stelle buksun dí?

check stelle seg

1. oppføre seg
2. gjere seg i stand
3. bruka i uttrykket stelle seg ti' og stelle seg ti' med.
Sjå også stelle.

1. Du lýt vite koss du steller deg!
2. Vi' du vente mæ eg steller meg?

check stemme

lage demning i rennande vatn

Kraftselskapí stemme opp heile vassdrag å fydde opp dalan mæ vatn.

check stevjast

kappast i å svare kvarandre ved å kvede stev; minst to kvedarar må delta

No vi' mi stevjast på fókkemusikkpøbbæ i kveld!

check stidde

1. kome heim med buskapen til kvelds og binde dei i båsen
2. kome nær dyr ein jaktar på utan å verte oppdaga
3. stemme eit instrument

1. Mi stidde allstǿtt klokka seks.
2. Mi stilte på reisdýrhópen, men da finge veiri av åkkå, å tóke út.
3. Tarjei stilte félâ sí lågt.

check stidde si

gå stilt, gå varsamt

'An stilte si så 'an inkji sille vekkje dei hí. Da stilte sikkå nårive tili då da kóme ette di mǿti ha' bigjynt.

check stidne

stilne (td om vind)

Då det fór ti' stidne, kunna da spíkre resten av blekkplató på tòkâ.

check stige

1. måle avstand ved å gå med 1-meters steg
2. stege

1. Det æ rétt nóg å barre stige ko long denne lǿâ æ.
2. 'An stiga avgari så fórt at mi hí' greidd' alli å halde attí 'ó.

check stíge

1. stige, gå eit steg
2. auke i pris / verdi

1. 'U steig så stutt.
2. 'An kaupte si ný'e bíl'e fyre jól, for 'an reikna at prísan stige nýår.

check stike

1. sy med symaskin
2. saume ulike ting av ler for hand

1. Vi' du stike att'e denne rivâ?
2. Vi' du stike i hóp denne veskâ mí?

check stikkjast

bruka om å ha ete eller drukke så mykje eller ofte ein ting at ein ikkje har lyst på dette meir
Sjå også få bèlen.

'An hèv' ète så mykji blautkake at 'an hèv stikst det.

check stikle

1. gå svært seint, varsamt, ustøtt (om eldre folk som er dårlege til beins)
2. stotre og lese (lite lesekunnig, såvidt ein kan stave og få samanheng i teksta)

1. Tårål stiklar å gjeng'e, å 'an brúkar stav'e.
2. Targjær stiklar seg gjænom leksâ sí.

check stikne

liggje i sola til ein vert solbrend

Du må 'kji liggje så lengji i sòlinn at du stiknar.

check stiltre si

liste seg, gå stille

'U stiltra si út for å sjå på stjynnun.

check stinge

stikke

Jenta grét då gúten stakk hòl i ballongjen 'enni. Gúten ti'stód at det va' han som ha' stungje hòl i dekkji.

check stinnke

verte tykkare; om td graut og suppe

Suppa stinnkar itt 'u kólnar. Grauten stinnkar itt 'an kólnar. Grauten æ inkji plent færig'e ennå, eg må stinnke 'an nòkå ti'. Disom an skar konni for seint, ville 'kji grauten stinnke.

check stinte

stige stivt og seint
Sjå også stinten.

'An æ så halt'e at det æ såvídt 'an stintar.

check stǿ

støtte

Det va' mange som studde tankjen om å fréde rjúpun. 'An va' så svimren at 'an laut stǿ seg mót veggjæ.

check stokke seg

stokklabbe, store snøklumpar under ski eller slede; bruka berre i eintal

Snjóren va' ný'e å våt'e så det stokka seg unde' skjí.

check stople

hope seg opp (om folkemengder og anna)

Ungdóman stopla sikkå ti', tétt frammat scénâ. No stople turistan sikkå ti' oppi Hovdâ. Stokkan stopla seg ti' i an vasi i fossæ.

check stǿppe

gå i opptrakka fotefar i djup snø
Sjå også stóp.

Fairen brøytti å bonní stǿppa attí.

check storme

bråke, vere ugrei

Tårål storma å sjaua mæ så mangt, 'å va' úhǿg'e 'å garæ.

check stǿrte

vere for trongt (bruka om klede)

Det æ som det stǿrtar nòkå att'å hæró. Denne kuptâ hèv' eg allstǿtt tótt hèv' stǿrta så.

check streite si

gå byrg og "nakkereist".

Sò mykji kan det nå alli vère at di turve streite dikkå som di gjère. (slengjestev)

check strème

farte mykje omkring (bruka om folk og dyr)

'U æ så fæl ti' strème útivi, Èlí.

check strende

gå langs land rundt eit vatn
Somme seier "stronde".

Det æ så fæle bylgju på vatnæ at mi tòr' alli ró, så mi ljóte strende. Stundom strenda å stundom ródt, å våga lívi so mong a nótt (stevline).

check strène

gå fort ("lange ut")

Bjørgúv strèna hítigjænom å ville alli vente på åkkå hí.

check strengje

1. verke (td gjere vondt nedover ein fot eller ein arm)
2. å grense mot ein annan eigedom ("bytestreng")

1. Det strengjer så vóndt i fótæ.
2. Eg vi' hell'e strengje mæ Den Vóndi 'ell mæ an prest'e.

check strike

streke
Sjå også strik

Nei, bonn, inkji strikji på den nýmåla veggjen!

check stríke

bremse (bruke føtene eller noko ein har i hendene til å bremse ned farten når ein renner på ski, kjelke o.l.)

Néd Hævassbakkjen va' det så fljótt at Håvår laut stríke.

check strípemókke

mjølke for hand på den måten at ein klemmer rundt spenen heilt oppunder juret, og presser mjølka ut av spenen med å drage nedover (ein "stripemókkar" helst berre når ein skal få ut dei siste dropane)
Sjå også mókke og nèvemókke.

D'æ tungt å nèvemókke mange kjý, men det gjeng'e mykji fórtare 'ell å strípemókke.

check strite

slite, streve

Stúten strita i mót, å mi dróge. Sòme kunne strite i mót, men fleirtali vinn'e.

check stritslíte

slite og dra av all makt

Eg stritsleit for å halde stúten i tjóræ.

check strjúke

stryke (td gjeld, klede, stryke til eksamen)

Da struke út gjellin 'ass, for der va' 'kji nåkå å hente.

check strjåle

stråle (td frå sol eller røntgenapparat)

Fær an kreft, lýt an jamnast'e strjåle seg.

check strofne

misse pusten, uvite pga ytre omstende

Der va' så stint av røyk'e inni`basstògunn at 'an héldt på å strofne.

check stròke

1. leike; bruka helst om born
2. vere saman som kjærastar

1. Desse bonní stròke så snilt i hóp.
2. Da stròka ihóp i mange år førr'ell da gjipte sikkå.

check stronde

gå langs ei strand
Somme seier "strande".

Mi ha' inkji båt'e, så mi laut stronde.

check strotte

knyte att opninga (i ein sekk, pose o.l. med ei snor)
Sjå også strotteband, strott'e og snørpe.

Vi' du vère mæ å strotte att'e uddesekkjin?

check strýte

1. lage trutmunn
2. innsnevre
Sjå også strýti.

1. 'An strýtte munnæ. Du må 'kji strýte så fælt!.
2. Fysst mi tǿmde ó' sekkjæ så strýtte mi 'an for at det inkji sille renne for fórt.

check strøkkjast

strekkjast

Spitegåni laut strøkkjast på a strøkkjefjöl.

close strøkkje

rekke, nå, strekkje

check strå

strø
Sjå også strådd'e.

'U strådde salt på an flat'e stein'e for kjýne.

check stubbelauve

lauve av rynningar og småtre

Eg stubbelauva i skógjæ i dag, dèt líke sauin så godt.

check studre

gje husdyra mat

Èg plage studre i sjautí'inn om mǿnó, å i sekstí'inn om kveldó.

check stúe

1. slå ned ein mutter som har dårlege gjenger med hammar (ein øydelegg gjengene, så dette er "siste utveg")
2. stappe full (i td sekk)

1. Eg varte nøydd'e ti' stúe skrúven, men no heng' 'an iallfall fast.
2. Bjynn stúa n'i sekkjen alt 'an sille hav' mæ si.

check stuke

1. gjere, stelle med (ikkje hardt arbeid)
2. vere kjærastar
3. leike greitt i hop (om born)

1. Ko æ det dù stukar mæ om dagan? Stukji nå for dikkå sjave, bonn! Yngjebjør stuka mæ nòkå allstǿtt.
2. Eg hèv' høyrt at Birgjit å Bjúg stuke ihóp.
3. Ungan stuke så greitt ihop.

check stúneikte

blånekte, nekte hardnakka

Vetli stúneikta det 'an vart'e skulda fyri.

close stúrte

døy (bruka om husdyr som fell om og døyr i båsen pga svolt og avmagring)

check stuttsydde

å leggje "langsyddene" i eit hus oppå "stuttsyddene" (dei stutte svillene i enden av huset)

Dei gamle stuttsylte allstǿtt húsí, for då låge da i fré' for Oskoreiinn.

check stúvrǿ

sage ned alle tre og buskar på eit visst område

Augund vi' stúvrǿ å dyrke opp jór'í ett'å.

check stynje

stønne

Pål sló seg så vóndt at 'an låg å stòn lengji.

check stýre

1. gjeve ansvar
2. styre, leie
3. Bruka i uttrykket stýre búskapæ

1. Eg tòr' alli stýr' 'ó Bóa mæ nív'e, 'an æ for líten.
2. Det va' Knút som stýre festen.

check styrme

storme, strøyme på, flokke seg i hop i ein fart

Ungan styrmde inn i stògâ som a skrei. Da styrmde ti' frå adde kanta.

check stytne

verte stuttare

Stigjí mí stytna ti' brattare bakkjen varti.

check stytte

gjere kortare

Eg lýt stytte buksun mí så da inkji slóke.

check stýve

felle eit tre

I dag hèv' eg stývt den stóre bjørkjí i túnæ.

check stælast

møte motgong, herdast

An lýt stælast ska' an tòle mykji.

close stælne

verte svært hard (bruka om snø som er nedtrakka og "solid som stål" å gå på; ofte bruka om veg for hest)

check støkkje

støkkje sjølv
Sjå også støkkje, støkkjen og vórstøkt'e.

Eg hèv'e alli stukkje så i mitt lív som då det gjekk âv a míneskót an líten stubb'e ifrå mi.

check støkkje

støkkje andre
Sjå også støkkje, støkkjen og vórstøkt'e.

Jón støkte ungó så da grine.

check støygje

gjere støygare, gjere sterkare

'An støygde buksun på néttó mæ å leggje skjinnleppi på.

close støygne

verte støygt, verte sterkt

check støyle

vere på støylen med buskap

Svålaug å Gunvor støyla ihóp i Finndalæ.

check støyre

støyte hardt

An lýt støyre hesjestauran godt n'i jórdí.

check støyte

1. kollidere
2. velte dei oppsamla tømmerstokkane ut på elva til flòting
Sjå også støyteplass'e. støytebakkji og flòte.
3. tøme
Sjå også slå.

1. Eg støytte mæ an anné bíl'e å frukka den eini framskjermen.
2. Nò støyte mi 'kji lenge timri, kraftverkji hèv' tjurrlagt Stóråne.
3. Svålaug støytte néd heile kaffékoppen. Nò støytte eg út det eg alli ha' mått.

check støyve

stanse opp, stogge ei stund

'U støyva 'kji nåkå bil.

check ståke

sjaue (med), stelle (med)

Ko æ det du ståkar mæ i dag, Haddvår? Di lute ståke di beste di kunne, bonn.

close súe

lage i laftestokk (med súenív'e)

close súedrage

jamne og tilpasse stokkar i ein lafta bygning

check súge

1. suge
2. Bruka i uttrykket sólí sýg'e regn.

1. Mange unga líke å súge på tommen. Det æ viktig at lombí få súge så fórt som råd ette' at da æ fǿdde.

check sukke

lage bulk, lage merke
Sjå også substantivet sukke.

Hèv' du sukka bílen alt nò?

check súle

fare fort

"Kòr æ Òlav?" "Å, eg såg 'an súla sǿigjænom". 'An súla avgar'i førr'ell eg fekk tale mæ 'an.

check sumle (V)

ha høgdeskrekk
Sjå også sumlug'e (V) og sunle (H).

Da sumla så at da tóre alli út'å kanten å gló.

check sund'eleppe

dele opp, rive sund (i bitar)

Garen varte sundeleppa å gjår'e om inkji.

check sundríe

ri på hest som må symje

Torgrím sundrei ivi. Da sundrie ive åne.

check sunle (H)

svimre p.g.a. høgdeskrekk
Sjå også sunlug'e (H) og sumle (V).

Eg sunla mei førr'e, førr'ell eg bigjynte med linjearbeid.

check súpe

drikke med slurpande lyd

Da supe jamt av skålinn fysst da drukke kaffé.

close surpe

søle nedover seg med mat ("føre n'ive seg")

close súrte

farge tøy

Åslaug sútra gåni i a jinngrýte

check susle

renne og gjeve låg lyd
Sjå også susl.

Bekkjen suslar unde landstéó.

close svarme

1. vere i ørska, t.d. feberørske
2. å "sulle" på mollstemte tonar
3. rangle (på fylla)

2. 'An svarma så jamt då 'an va' gåmål'e.

check svedde

hovne opp

Eg ha' a sår som svodd så fælt at eg laut ti' doktaræ. Der 'u ha' vaksinéra seg svodd det så det va' plent grǿnt.

check sveie

svinge med armane når ein går

Tårål sveiar å gjeng'e aila 'ell aire.

close sveipe

1. ha eit klede tett rundt
2. ha renninga på veven

check sveive

sveive

Eg sveivde slípesteinæ så vatni skvott. Eg sveivde mi rundt på hælæ.

check svelte

svelte

Dei som ha' ègjen gard'e svulte inkji unde kríinn.

close svére

brenne friskt (raskt og sprakande)

close svidre

flyge att og fram (leikande); td om fuglar

check svige

1. samle små kvister av bjørk på vårkanten (for å spare på foret)
2. bruka i uttrykket svige ti'
Sjå også svigji.

1. Det va' trått mi bå' skóve å sviga for kjýne.
2. Gývi sviga ti' kjýrinn.

check svigne

gjeve etter / bøygje seg når det kjem tyngde på

Greiní svigna då det kåm slig kjyng'e.
Bjalkan unde a tili kunne svigne disom spenni æ for langt.

check svimre

vere svimmel (td vere ustø, ha dårleg balanse, uklårt syn, vondt i hovudet)

Då 'u va' gåmó svimra 'u så at 'u tóre alli gange åtta 'u ha' an stav'e.

check svipe

1. likne
Sjå også svipi.
2. svipe med rova

1. Bonní svipe på moi sikkå.
2. Kjýrí svipa meg i anliti mæ róvunn. I basstògunn svipe da sikkå mæ rís.

close svipte

fare svært fort
Sjå også svipt.

Det svipta forbí nòkå, men me såge 'kji ko det va'.

close svirpe

gjeve eit lett slag med ei mjuk stang

Anlaug svirpa ti' 'ó Jörund mæ a varmt smíl.

check svirre

1. fare fort fram; arbeidet vert ikkje gjort effektivt
2. "gå i ring" utan å få gjort noko

1. Dreng svirra det ti' fórt, men det varte 'kji plent som det silli.
2. 'An svirra å svirra, å det varte 'kji nokå âv.

check svirvle

1. svive i ring,
2. kvervle i vatn

1. Fuglen svirvla 'pive reiræ.
2. Det svirvla i hylæ unde foss'e.

close svolke

1. slå
2. misse fotfeste

1. Eg svolka ti' 'ó mæ stavæ.
2. Mi gådde 'kji ât, så svolka det 'ò néd.
Sjå også svolk'e.

check svongebǿte

setje inn ein skinnlapp med ull der dei snaue svongane har vore (når ein gjer ferdig ei fydde)

Fysst an svongebǿter, brúkar an mjúke reima mæ udd.

check svòre

svare
Sjå også svòr.

Tóne húva så det svòra i fjøddæ. Svòri fysst di vare spúre!

check svorve

dreie
Sjå også svorvestól'e.

'U svorva mykji vént i svorvestólæ sí.

check svægje

svelgje
Sjå også svægje i vronge.

Fiskjen svægde ongólen alt néd i magjen. Kjøtkvinní ville 'kji svægje. Èti å svægji så kjæm'e det néd, om di inkji tikje det æ godt.

close svæne

minke, verte betre og friskare (td om ein verkebyll)

No hèv' det svæna å besna mykji.

check svæve

få til å sovne

Moirí svævde båni mæ å syngje å vagge. "Svæve, svæve båni".

check svåe

1. å losne; t.d. når ulla losnar i flak på sauen om våren og sommaren, helst på spælsau eller når borken losnar på trea

Det æ kaldt for sauen på hågheió itt uddí svåar. Det æ helst'e dei stuttróva som svåe.

check svåhogge

sevjehogge (tømmer)
Sjå også hogge.

Fysst an høgg'e grån om våri, å borkjen svåar, ell' flagnar âv, kadde mi det å svåhogge.

check svåne

gå tilbake (gjeld trutne ved betennelse o.l.)

Trútnen i hondinn svånar, å verkjen gjèv'e seg.

close svårte

farge svart (om vadmål)

check sydde

knuse flatbraud til soll
Sjå også sodd'e.

Itt mi sku have sodd'e ti' kveldsmat'e, plage papa sydde for åkkå adde samen.

check sygne

1. skygne, sjå etter / sjå etter i løynd
Sjå også njósne og sygne snòrun.
2. trå etter / ha lyst på mat
3. å skugge, verte halvmørkt
Sjå også snikje.

1. Ko æ det du sygnar etti. Politikkaren sygna ette å få a gó stilling i dipartemangjæ. Eg hèv' sygna ett' 'enn Titta om 'u æ úti mæ dessa fillesekkjæ att'e.
2. Eg forstód at 'an sygna ette mat'e. Rèven sygna ette nåkå ètandi.
3. Det sygnar ti' i líinn nò mót kveldæ.


check syllsetje

Opprette ei ny tomt / eigedom (Setje ned bytesteinar og fylle ut dokumentet "Skyldskifte". Lensmannen oppnemnde 3 skylddelingsmenn som utførde denne prosessen. Då den nye delingslova kom 01.01.1980 vart etablering av nye eigedomar tillagt kommunen).

Da syllsette mange nýe túpti i bústa'feltæ.

check sylve

lage sølv (handarbeid)

Den som sylvar, gjèr' bå' sýu, ringa, hekti, å mangt anna.

check sylve seg

ha på seg sylvstas når ein brukar bunad
Sjå også sylv.

Flatelandan våre kjende for å sylve sikkå fælt.

check symje

symje
Sjå også 'å sundi og synt'e.

Di mòg' vare dikkå, bonn, så di inkji symje for nér'e fossæ. Eg hèv alli sòme sò fórt førr'e som då mi kappast i dag.

check synde

få eit dyr til å symje (særleg bruka om hest)

Da syndte hesten ive Bossvatn. Han æ vani ti' synde búskapen ivi.

check syngje

syngje
Sjå også song.

Mi syngje for líti i skúlâ i dag; ja adde stad. Mi sunge for maten.

check syppe

Når dyr leitar etter og et sopp. Om hausten når jortedyr har fått smaken på sopp, vert dei gjerne noko oppjaga til å finne endå meir. Eit spesielt luktstoff gjer at dei får lukten av sopp på stor avstand.

Kjýne syppte så fælt i gjår, at da kóme alli heim'tt'e ti' mókketí'. Kjýne æ kallège ette sopp'e om haustó; da æ úrólège fysst da syppe.
check syte

tyte fram (om blodvæske)
Sjå også syt, tóte og sýte.

Det syta út nåkå líti blód.

check sýte

1. syrgje
2. Bruka i uttrykka sýte med, sýte fyri og syte.

1.'U sýtte seg mest'e i hèl då sòn enni dǿi. 'U sýtt' 'an så fælt. "Eg sýter alli lóen fót'e." (gamalt uttrykk)

check syvje

vere svevnug
Sjå også syvjug'e.

Da fóre ti' syvje, bògó; det va' seint, å da ha' havt an tung'e dag'e.

check sæle

1. sikte td sand
Sjå også sål.
2. stryke (i vind)

1. Æ sanden for gróv'e ti' pussesand'e, lýt an sæl' 'an.
2. I vindæ sælar snjóren inn i vègjen.

check sæte

1. ha høy i såter
2. tale sant, vere til å stole på
3. bruka i samband med å slå fast at noko vart gjort med ettertrykk
Sjå også sæt 'å.

1. Førr'e sætte 'an håvtjurrt høy kverrt kveld.
2. Det sæter alli det som stend'e i Dagbla'æ.
3. Auver skræmde tjóvan så det sætti.

check søylefate

1. leggje søylefat på klyvhesten
2. øydeleggje for seg sjølv

1. Fysst eg hève søylefata, legg'e eg på trýgjen å klyví.
2. "Nò æ 'an søylefata!", sa 'u om ein som ha' øy'elegt for sjave seg.

check sårke

gjere sår eller lei

Eg hèv' gjengje så mykji i dag at eg hèv' sårka den vóndi fóten. Det sårka bonní då Òlâv gjipte seg att'e.

check sårkne

1. gjere eit sår verre
2. såre

1. Taddeiv va' så úvýren mæ 'an arbeiddi, at 'an sårkna ska'en 'an ha' i hondinn.
2. Det sårkna bonní då Òlâv gjipte seg opp'tt'e.