Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på S: 1197 | Totalt: 6203 | nullstill
Forklåring Døme
check saddi

1. botnfall (som ein ikkje vil drikke; bruka berre i eintal)
2. brýnesaur'e, slípesaur'e
Sjå også gradd.

1. Den sadden som æ né'å botnæ av ǿldunkjæ, hève gjårt det 'an ska', å må inkji fýe ǿlæ.
2. Der ligg'e mykji saddi i slípetrónæ.

check sagemust
image

sagflis

Sagemusti varte førr'e brúka ti' isolasjón'e i veggjó.

close saks

hakk

check saksenív'e

kniv til å finhakke kjøt med

Sakseníven brúke mi ti' å sakse kjø̀t i saksetrògjæ.

check saksetró

tró som vart bruka til å hakke opp kjøt og innmat 

Førr'ell da finge kjøtkvinna, hakka da opp kjø̀t å innmat'e i a saksetró.

close saksetròg tròg der dei hogg opp innmaten i småbitar (ved slakting)
close sal'e

andre høgda i eit hus (mindre bruka ord om skjeltili)

close saligheitsvèg'e

"den smale veg" (om frelse)

check salme

salme

Mange av salmó æ eldgamle.

close salmedunk'e

salmodikon (kanskje eit noko skjemtande namn på dette instrumentet)

check salóne

salonggevær

A salóne spenner inkji fysst an trekkjer av.

check samling

religiøst møte

Det va' jamt samling i Oppistog sundagskvellí; då sunge da å låse gussórd.

close samlogbeiti

fellesbeite
Sjå også samlòge og samlogrús.

check samlòge

sameige, eige i fellesskap
Sjå også samlogbeiti og samlogrús.

Da ha' a samlòge mæ neiri Voilevatni.

check samlogrús

spleiselag med mat og alkoholhaldig drikke
Sjå også samlòge og samlogbeiti.

Tóvtirúsi, den tollti dagjen i jólinn, va' a samlogrús.

check samregn

samanhangande regnveir; bruka berre i eintal

Det hèv' vòre samregn i heile dag.

close samslåtte

sams slåtteteig

check sandbraut

skråning med laus og fin sand

Ungan stròka i sandbrautinn.

close sandrulk'e

åme av eit vasstroll (har rundt seg eit sandhylke; derav namnet)

check sandskúring

skuring med never og sand

Fysst da flutte på støylen, laut da ti' mæ sandskúring av adde trékoppa.

check sangr

1. mas, klage
2. tunt og kvinande mål

1. Eg vare leid'e dei sangræ, alt tikjest vèr' gali.
2. Det æ a fælt sangr mæ 'enni Angjær.

check sangr'e

person med sangrande mål (ubehageleg å høyre på)
Sjå også sangre og sangren.

An var' tròta av å høyre lengji på enn sangr'e.

check sangverk

småbjøller som heng på ei tykk lerreim over hesteryggen framme (bruka på kyrkjeveg)

Sangverk på mange hesta i a færd, gav a hågtídeleg stemning.

close sank'e

den siste delen av ein flokk med husdyr som vert jaga; bruka berre i eintal

check sannsòge

soge som skal vere sann (noko som verkeleg har hendt)

Sòme gamle sògu æ sannsògu.

close sarri

treg og seinfør

close sarseplagg

hovudplagg for kvinner

check Sattan

Satan

Læraren lívræda åkkå mæ Sattan å Helviti.

check sau

mat eller suppe som kokar
Sjå også sjóe og kåme 'å sau.

Suppâ hèv' kåme 'å sau. Eg kan 'kji súpe suppâ plent av sauinn. Den eine sauí varte bèt'e 'ell den hí.

check sau'e

sau

Tóre ha' sétt an eisemadd'e sau'e mæ Valevatn i gjår.

check sauefóstr

foret som går med til å fø ein sau over vinteren

Der æ væl tíe sauefóstr på desse teigjæ.

close sauemaur'e

sukkermaur

check saueskúi

sauesjå

Førr'e sa da saueskúi ti' sauesjå.

close saumari

person som saumar

close saumasjúre

vadmålsbelte til understakken (fora med ruskeverk, sauma med kross-sting)

check saum'e

1. spiker
2. saum i td klede
Sjå også saume.

1. "Slå í tvei sauma dèr", sa snikkaren mæ læregúten.
2. Buksun hav' rakna i saumæ.

check saumetrå'e

tråd som vert bruka til veving

Saumetråen sille tvinnast attå varpi, ti' vístri.

check saumeverk

stramei

An kan inkji brúke saumeverk itt an vi' saume krulla.

check saupsíl'e

sil til å sile saup med

For å få út det lisle som va' etti av smø̀r i saupæ, auste mi det opp i enn saupsíl'e.

check saur'e

leiraktig masse

Det legg'e seg saur'e i botnen av slípetróne. 'An gróv veitu å vassa i saur'e. Itt an bòrar i stein'e, lýt an have a fille kring bòri så inkji sauren skvett'e opp'å mannen.

close sausari

rotekopp (person som ikkje maktar å få orden på livet sitt)

close sautrekopp'e

person som ofte klagar

check savi

massen som kvar vår dannar seg mellom stamma og borken på eit tre (Som utpå sommaren stivnar og vert til ein ny årring. Somme skrapar av og et denne, han smakar søtt).
Sjå også save.

Eg líkar saven på selje å bjørk.

check sègji

sene

Eg strøkte sègan i hæló så eg kunna naudt gange.

check seigd

seigleik (evne til å halde ut)

Da ha' seigd ti' halde út, karan som ha' tèkje på seg arbei'i.

check seigost'e

ost av sur mjølk (rennemjølk)

Seigosten hékk i skjeggjæ 'ass Haddvår.

check sekk'e

sekk

Gònil å Birgjitt finge nýe sekkji då da bigjynte i skúli.

check sekkjefille

uvand "golvklut" av sekkestrie (bruka i eldre tid til "grovreingjering" av golv i periodar når folk gjekk ofte inn og ut av huset med mykje jord eller møkk under skorne)

Sekkjefillâ varte brúka ti' úvand'e tiletvått'e.

check sekkjeverk

bomullstøy som før hadde vore bruka til noko anna i (td kveitemjølsekk)

Då mi ha' øydt opp mjø̀li i sekkjæ, brúka mi sekkjeverkji ti' hovdekodde.

check seljari

seljar

Nò for tí'inn æ det sjella 'er fèr'e seljara rundt i bygdinn.

close selle

kvinne med diplomatisk veremåte

check selli

skøyar, morosam kar

Taddak va' an snódig'e selli, an visste alli ko 'an kunna finne på.

close selskapi

reisekamerat, felag

check sende

sending (t.d. taknever eller høy), ladning

'An kasta a dugeleg sende mæ siment inn i hòli. Paal-Helge kåm mæ a veldig sende då 'an gav út fíre bǿka i ein smedd'e.

check sending

mat for mora etter ein fødsel (td graut eller kaker)

Gýró va' mæ sending ti' 'enni Anne då 'u ha' fengje fysste båni.

check sènedrætte (V)

senedrått; bruka berre i eintal
Sjå også sènedrått'e (H).

Eg fekk sènedrættâ i båe leggjó.

check sènedrått'e (H)

senedrått; bruka berre i eintal
Sjå også sènedrætte (V).

Eg fekk sènedråtten i båe leggjó.

check sènetaum'e

fiskesnøre av sen

'An fiskar mæ enn boksi det hèv'e vòre fiskebolla í, å så hèv' 'an nulla enn lang'e sènetaum'e rundt.

check sengjebórd

planke frå vegg til vegg framføre seng i ei bu på heia
Sjå også kvílestokk'e.

Der va' jamt mange innskorne nomn i sengjebórdó.

check sengjefærd

barselseng

Fysst Mamme ha' sengjefærd, kóme da mæ graut'e i an ambari.

close sengjekåne

barselkvinne

check sennep

sennep

Detti sennepi æ bèt'e 'ell det eg fysst'e prǿva, sa Såvi. Mange vi' have bå' ketsjup å sennep på pylsun.

check sepratór'e
image

separator, reiskap til å skilje fløten frå mjølka
Sjå også skrýti, kúlâ, skålinn og seprere.

Det æ tungt å sveive sepratóræ.

check seslebók
image

lommebok
Sjå også sesli.

Tarjei fekk så grei a seslebók av gófa sí ti' konformasjónæ.

check sesli

pengesetel
Sjå også seslebók.

Konformantan vi' helst'e hav' stóre sesla i gåve.

check sèt

sitjeplass, sess

Eg fann mi så godt a sèt i skuggâ. Dèr tók du sèti mitt!

check sètebú

"bu" på støylen med eldstad; der folk heldt til om sommaren
Somme seier "sètabú".

Ha' det 'kji vòre for skóteró, så ha' mange sètebúi rotna néd.

check sètehús

bustadhus, hus som folk bur i (bruka berre i fleirtal)
Sjå også stògehús og hús.
I eldre tid sa ein ofte "sètahús".

Sètehúsí åkkå æ bygde i 1920.

check sèti

flat del i noko bratt terreng

Der va' så véne nåkå moltu på dei evste sètâ.

check setj'epli

settepotet

An lýt leggje setj'eplí ti' gróings nåkle viku. Nò hav' mi lagt setjeplí ti' gróings på skjeltilæ.

check sètóli

1. tverrbenk i ein robåt (eikje)
2. sess i vevstol

1. Sètólen i eikjunn va' gjår'e av a brei, tyresett planke.
2. Sètólen i vevreiæ æ laus'e.

check sett'e

lita sleggje til å slå på

Òlav heldt settæ, å Ånund sló.

check settlament

1. uryddig mark (td stein og stuvar på eit jorde)
2. bygd

1. Hèr va' det a fælt settlament, det æ såvídt an kjæm'e fram!
2. McIntosh æ a líti settlament i Minnesóta.

check sevlespa'i

barkespade
Sjå også sevle.

Det va' viktig å have an gó'e sevlespa'i fysst an sille sevle stokkan.

check sí'breie

slåtteteig der det er så mykje gras at ein kår utan å måtte rake ihop i ei kvirvle

Det va' létt å vèr' breislejente fysst det va' síbreiâ.

check sídde

lengd nedetter (bruka om t.d. bukser)

Koss æ buksun i síddunn?

check sí'e

1. side
Sjå også lé.
2. sidestykket av slakta dyr

1. Eg hèv' blétt igjenom adde sí'un i bygdebókó.
2. Det vare mange gó'e kjøssteika av dei sí'ó.

check síebreie

slått gras som er så rikeleg at ein ikkje treng å samle det på eit mindre område (bruka mest om heie- eller skogsslått)
Somme seier "síbreia".

Der va' allstǿtt så gó a slåtte, mest'e síebreiâ.

close síehekke hekkun på langsidene av høyskógsslé'en
check síeskjår'e

tunt kjøt under buken på eit dyr som er slakta

Síeskjæne brukar an ti' rullepýssu.

close sí'flysse

kvinne med side kjolar

close sigd'e

sigd

check sigdorv
image
orvet til sigden

Sigdorvi æ stutt, så an laut gange kruppen fysst an skar konni.

check siggróm

høve, anledning

Da såge sikkå inkji siggróm ti' det i dag.

check siglehèvi

endane av sigli som lyfter steinen i ei kvern

Óri "hèvi", i "siglehèvi", kjæm'e av å "hevje" ell' lypte.

check sigli

avlangt jernstykke som er fest til oversteinen i ei kvern (slik at kvernkallen driv steinen rundt)

Sigli ligg'e innfelt i ivesteinæ, 'å båe léa å' auga.

check sigróm
image

1. Rom til å sige. Nylafta bygningar vil sige noko når materialane turkar og tyngda av taket m.m. kjem på. Vertikale bygningsdelar som dyrekjinn, glas og dører må difor lagast / ha opningar slik at dei ikkje hindrar siging.
2. Kan òg brukast i overført tyding
Somme seier "sígeróm".

1. An må passe på å hav' nóg sigróm for dyringan, itt an timrar.
2. Såg 'an si sigróm ti' det så gjåre 'an det.

close siklingji

kvass og rektangulær stålplate til å finpusse høvla tre med

close silestad'e

framsida av bringa på ein hest (der bogtreet ligg mot)

close silesýe

"knappane" i selane på den mannlege setesdalsbunaden

close sili

sele

close simlekjyl'e

kuldeperiode om lag i mai (når reinsdyra kjævar)
Same tyding som reisskjyl'e.

check símonsvipe

marekvist (bjørkekvister som veks ut til ein rundvoren kvast, "heksekost")

An kan lèse om símonsvipâ i Gåmålt ó' Sætisdal.

check sims

Takbjelke i fjøset som gjev feste for dei to loddrette stolpane som sideveggene på ein bås er feste til (Gamalt or Sætesdal).

Fjóskrakkjen heng'e på simsinn.

check sindr

restar av smelta jern (slagg)
Sjå også smijjesindr.

Mi funne sindr unde búinn i Åvi, så da ha' smelta jinn dèr i gåmó tíd.

check sinntau'e

spesiell type vedomn med relieff av kentaur (mytologisk skapning)

Sinntauen min fèr'e ti' verme fillnare.

check sip

skip

Der reiste mange sætisdǿla mæ sip ti' Amérika førr' i tí'inn.

check sipt

skift; td kledeskift

Eg hèv' mæ mi fleire sipt ti' desse lange túræ.

check siptelykjili

skiftelykel
Somme seier "siptelykli".

Siptelyklan kunn' vèr' fæle ti' øyeleggje skrúvehòvúí.

check sipti

1. "hoppet" i ein hoppbakke
Sjå også sypti.
2. arveskifte
3. kledeskift
Sjå også sipte.

1. 'An va' úheldig'e å datt på siptæ. Gútungan stelte sikkå så stórt a sipti på Gjimlehaug.
2. Der va' sipti ett'ó Håvår i gjår.
3. Da ha' mæ sikkå sipti, det såg út ti' å var' úveir.

check sírell

sisselrot

Den tykke rótí av sírell æ sǿt å kan ètast.

check síròni

nye spirer av korn i legde; bruka berre i eintal

Det vare líti konn itt det æ síròni i åkræ. Sírònen kan kåme itt legdâ æ gåmó, å der æ vått.

check sirål
image

filter laga av kurovehår (tagl), vart bruka til å sile mjølk.
Sjå også síl'e.

Brúke di sirål ennå, ell' have di kaupt av desse nýe síló?

check siterle

linerle

Siterlâ æ a gódsleg vårteikn.

check sitróne

sitron

Tóne brúkar sitróne bådi i téæ å på fiskjæ ti' nóss.

check sive
image

1. spesielt bord, hengsla fast på veggen, og som ein kan slå opp og ned
2. "sive" med fire føter (frittståande to og to føter, ståande i kross med eit lòkebord gjennom krossen).
3. skive, t.d. brødskive

1. Sivâ æ a greitt bórd dèr plassen æ líten.
2. A bórd mæ fíre stig i kross kan an au kadde sive.
3. 'U tótte stumpen va' gó'e, men 'u åt barre ei sive.
Sjå også stumpesive.

check sivlungsbul'e

jamtykk overkropp

Åni ha' sivlungsbul'e, va' sterklèg'e, men host'e úsvipelèg'e.

check sivlungsleggji

jamtykke og kraftige legger (kan vere utslag av sjukdom eller alderdom)

Margjitt ha' sivlungsleggji, da våre helst'e úsvipelège.

check sivre

"krulla treflis" skore med kniv (til oppfyring i omnen)

Det æ greitt å have sivru liggjandi innmæ omnen.

close sivrekrulli

trekrull til å gjere opp eld med; vart laga med ein kvass kniv og når ein skar lange tak, så krulla "sivren" seg

check sivri

Samanhengande trekrulle / -spik; laga med kniv. Bruka til å nøre opp eld. Ordet kan også brukast om andre ting ein skjer i tunne skiver.

D'æ greitt å hav' liggjandi nóg av sivra fysst an ska' gjèr' 'å.

check sjakji

tunn ende av tre som er hoggen av, eller som står att på rot

Hèr stande sjakan ette lauvingjinn. Vi' du samle i hóp sjakan?

check sjalefókk

ein eller fleire personar som er på besøk og får mat
Sjå også sjale si og sjale.

Fær du sjalefókk ti' jóle?

check sjalejente

jente som er på besøk og får mat

I dag hèv' eg havt tvæ sjalejentu.

check sjalekar'e

mann som er på besøk og får mat

Da finge tvei sjalekara ette messâ i gjår.

check sjampó

sjampo

Kan eg få låne sjampói ditt? Nò for tí'inn brúke fókk sjampó fysst da två sikkå i hovdæ.

close sjangle

kvinne som styrer føtene dårleg

check sjaufǿrari

sjåfør (eldre seiemåte)

Torgrím va' sjaufǿrari i Sætisdalsrútunn.

check sjaufǿr'e

sjåfør
Sjå også sjaufǿrhúve.

I bílrútunn æ der mange góe sjaufǿra.

check sjaufǿrhúve

sjåførlue
Sjå også sjaufǿr'e og húve.

Sjaufǿran ha' nåkå staselège sjaufǿrhúvu førr' i tíinn.

close sjausjynne (H)

skogstjerne
Sjå også skógsjynne (V).

check sjauskjæreblóm'e

Skogstorkenebb. Somme seier "sjauskjære".

Sjauskjæreblóman lýse så vént oppi grǿó.

check sjaveigari

sjølveigar

Plassi 'ass Knút va' líti, men 'an va' sjaveigari.

close sjavile

uturvande handling

check sjavilskap

1. noko som ikkje er naudsynt
2. noko som ikkje er greitt

1. D'æ sjavilskap å byggje så stóre hús at an barre hèv' brúk for håve.
2. Det va' slig a sjavilskap at eg gløymde brilló mí den gongjí.

check sjavstendekjensle

"sjølvstendekjensle"

'U ha' a sterk sjavstendekjensle, visste ko 'u villi.

check sjavsåing

sjølvsåing (om frø og småpoteter)

Der va' mykji sjavsåing i åkræ, opptakaran have nóg slurva.

close sjókonn

korn som er kjøpt i byen

close sjóreise

lang reise

check sjóvèg'e

vegen mot byen (td Kristiansand)

Fókk trunge nòkå av kverrt av kaupeting førr'e, å då laut da kjøyre i sjóvèg'e.

check sjug

sus, luftlyd (laga av noko som fer fort)
Somme seier sjug'e
Sjå også sjuge og sjugandi.

Mange av dei som líe av øyresús'e hav' a sjug i øyró heile tí'í. 'An kåm som a sjug forbí meg.

check sjug'e

sus, luftlyd (laga av noko som fer fort)
Somme seier sjug.
Sjå også sjuge og sjugandi.

Stundom høyrer an an sjug'e i luftinn førr'ell tóreveiri kjæm'e.

close sjúkfair'e

stefar

check sjúkji

sjukdom

'An leid av an sjella sjúkji. Eg hèv' mått prǿva mange sjúka dei seiste årí.

close sjúkmoir

stemor

check sjúrfrèt'e

person som er stiv i kroppen.

Det nyttar 'kji for sjúrfrètan å kappspringe.

check sjynne

stjerne
Sjå også sjynnebraut.

'An sló ti' mi så eg såg sjynnu. Då Jissús varte fǿdd'e lýste der a stór sjynne ive Betlihem.

check Sjynnebraut

Mjølkevegen (stjernegalakse); helst bruka i bunden form eintal
Sjå også sjynne og braut.

'An stó å glåpte på Sjynnebrautí som va' sérs klår detti kveldi. I Sjynnebrautinn æ der midjom 200 å 400 milliarda sjynnu.

close sjynnemakk'e (H)

St. Hans-orm
Sjå også lýsemakk'e (V).

check sjynnerap

sjerneskot

Såg du det sjynnerapi?

check Sjøllúv / Sjøllúv'e

Sjøllulv

D'æ langt midjom Sjøllúvó i åkkås dage.

check sjåkle

kvinne som er "lite spretten" til beins

Åslaug æ a kalleg sjåkle, d'æ såvídt 'u stavrar å gjeng'e.

close sjåkli

mann som er lite "spretten" til beins

check skaddi

liten haug eller opphøgjing i terrenget (dyrka jord) der det er skrinn jord som i turke gjev lita avling

D'æ sjella det vare gód avling på skaddó.

check skaeflaum'e

flaum som gjer skade

Det va' slig skaeflaum'e på Austlandæ seiste våri.

check skaeveir

ver som gjer skade

Dei fæle tórnadóan i Amérika æ det vesste skaeveiri eg høyrer om.

check ska'evind'e

sterk storm som gjer skade

Den vessti ska'evinden kan vère fæle rykkjebýu, som kan reise mæ tòku å ríve fælt.

close skagging

gjere dårlegare

close skagr'e

person med skarpt og kvasst mål

check ska'i

skade

Ska'an våre så stóre at 'an stód det 'kji ivi.

check skakedirr'e

skaketein som går ned på kvernsteinen
Sjå også skakvond'e.

Skakedirren rister konni ó' víunn å néd i auga.

check skakelòk

lok som trengst når ein skal riste innhaldet (på td eit kjerald, bytte, ambar)

D'æ godt å have a tétt skakelòk itt an ska' skake.

close skakestokk'e

1. stokk med mange hol i (vart bruka til ølbryggjing i eldre tid)
2. stokkar som ber svòlí i eit stabbur

close skakesål

såld i eit treskjeverk

check skakvond'e

skaketein som går ned på kvernsteinen
Sjå også skakedirr'e.

Skakvonden kvíler alli så lengji kvinnesteinen svív'e.

close skamdegåve

vanærande gåve

close skamdeverk

gjerning ein bør skjemmast for

check skamdevit

vit til å skjemmast

Eg líkar alli å vère i hóp 'an Eivind úti blant fókk, for 'an hèv' 'kji skamdevit.

check skammel

låg krakk, gjerne for born

'An tók skammelen å sette seg út'å heddâ.

close skank'e

stor skapning med lite kjøt på

close skankji

heile bakføtene på eit dyr, frå klauvene og opp til ryggjen

close skanting

Graset som står att ut mot gjerde, bekker o.l. atter at det er slege så mykje som råd med slåmaskin. Ordet er også bruka om høyet som vert av dette graset.

close skapt

skaft
Sjå også skjepte.

close skaptesvipe

lerreim med handtak til å slå hesten med, svipe
Sjå også gjeisl.

check skar

sauemark skore med kniv eller klyppt med saks; skar på langsidene

A skar hèv' létt for å gró att'e, så an lýt ríve det opp'tte ette a par dage. Lambi æ merkt mæ stývt av å tvæ skòri i vístri øyra.

check skark'e

1. unormal, gamal fisk med stort hovud og lang, smal kropp
Sjå også fisklingji, kót, kjývi, kjývingji og mikkjålskót.
2. negativt uttrykk om eldre hestar

1. Eg fekk 'kji ko an skark'e i nètæ i nótt.
2. Eg greier meg ennå dei gamle skarkjæ.

close skarlægje

øvste stokken på langveggen i ein lafta bygning
Sjå også stavlægje.

check skarrjúpe
image

fjellrype
Sjå også rjúpe og skarv'e.

Eg stokk nåkå harleg då der fauk opp a skarrjúpe beint frammafyre mi.

close skarungji

hareunge som er tidleg fødd (på skaren)

check skarv'e

1. fjellrype
Sjå også skarrjúpe og rjúpe.
2. ugrei person

1. Eg såg enn hóp'e níe skarva.
2. hèv' den skarven reist tóbakkjæ !

check skati
image

bartre som har turka på rot og har stått slik i lang tid

Det æ greitt å vé'e av skata, då hèv' an
tjurr'e vé'e ei gong.

close skaut

lite hovudplagg (sommarsplagg); vart bunde attom halsen, ikkje bunde i ein knut som det varte plagget (kyrkjeplagget).
Sjå også plagg og niveplagg.

check skauti

skøyt

D'æ viktigt for sylvsméin å få ti 'greie skauta fysst da gjère fingrunga. Denne ruggâ hèv' plent gjengje opp i skautó så mi ljóte kast' 'æ ihóp'tt'e.

check skav

bork som er skava av t.d. rogn (bruka som husdyrfor)

Skav av raun'e gjèv'e tykk mjåkk.

close skavejinn

reiskap av jern til å skave med; med treskaft

check skavenív'e

knivjarn med eitt handtak til å skave bork

Skavenívan' åkkå æ adde smía av same sméæ.

check skavhæl'e

stokk som hjelpemiddel til å halde treet på plass (rogn eller selje)

Eg brúkar an skavhæl'e ti' hjelpis fysst eg skjèv'e av borkjen mæ skavenívæ.

check skavl'e

snøformasjon som vinden har blåse i hop
Sjå også snjóskavl'e, hengjeskavl'e og snjófonn.

Der va' stóre skavla innmæ búí då eg vakna om morgónen.

close skavvé'e

avberka vedstrange / -kubbe
Sjå også skave, vé'e og skjevli.

close skjalemat'e

gjestebodskost, mat for folk på besøk

check skjeggjebrúsi

mann med mykje skjegg

Eg mǿtte så fæl'e an skjeggjebrúsi, 'an va' som an bassi, mæ langt, grått skjegg.

close skjei

skei

check skjei

1. veg
2. smalt jordstykke
3. stemne med samlingsplass for kappriding og hestekamp; i eldre tid
4. kurs

1. Mi kjøyre néd skjeii ti' postvègjæ.
2. Der æ a smalt skjei mæ gras né'ttemæ Stóråkr.
3. Mæ Skjeivodden va' der a langt skjei dèr da kapprie.
4. Eg æ mæ bå' på leikskjei å danseskjei.

check skjeieskuff'e (V)

skuff til kjøkkenbestikk

I skjeieskuffæ hav' mi alt det mi trengje itt mi sku ète, ell' stelle ti' mat'e.

close skjeimerr hest'galí merr som var på skjeii for å eggje opp dei andre hestane (hestekamp)
close skjeineplate

frisbee

close skjeinétta

jernnetter (i siste del av august)

close skjeisundlaudag'e

siste laurdagen i august når folk flytta heim frå stølen (búfardagjen)

check skjèkjili

"utstikkar" eller hjørne i ein slåtteteig

På heiinn have slåtteteigjin jamt mange skjekla, dåvisst dèr der æ skóg'e.

check skjekkje

1. skråsauma kantbord i broderiet på setesdalsbunaden (for menn og kvinner; tre sting på skrå i rekkje; kan brukast i staden for grillu)
2. skrått mønster i vevnad

1. Skjekkjun skjekkje sikkå ti' dei eine kantæ.
2. "D'æ vént mæ skjekkju", sa Èlí.

close skjekli

"utstikkar" eller hjørne i ein slåtteteig

check skjekte

pil med ei spesiell form, til å "skjekte" med
Sjå også skjekte (verb).

D'æ gama mæ sjektu som fjúke hågt å langt.

check skjeldrí

teikning, kunstverk laga av biletkunstnar
Sjå også pótrett.

Det hékk tvau skjeldrí på veggjæ.

check skjeldríbók

bok med teikningar og målarstykke (helst barnebok)

Eg hève a gåmó skjeldríbók liggjandi heimi, som ungan tikje så gama blé í.

check skjèlingji

1. mynt
2. pengar (i forma "skjèlinge)

1. Hèv' du tvei skjèlinga å avsjå?
2. 'An eig'e alli skjèlinge, så du må alli selj' 'ó bílen din.

check skjelt
image

skilt

Mange tikje d'æ vanskeleg minnast fartsgrensâ fysst an hèv' kjøyrt forbí skjelti.

check skjeltil

1. andre høgda i hus som har to etasjar
2. golvet mellom fyrste og andre etasje
Sjå også múseskjeltil.

1. Gamle Tóne héldt ti' opp 'å skjeltilæ.
2. Oppunde skjeltilæ æ úmåla i dei eine stògunn åkkå.

check skjeltilstétt

loftstrapp

Skjeltilstéttí va' brott å farlèg for gamle fókk, så dei gamle låg'e né'i.

close skjengje

felt med annan farge (td tøy som er gammalt og slite og difor har noko ujamn farge)

check skjènår

skinår
Sjå også skjíne, røytår og sløymår.

I fjår va' det a fælt skjènår, det ringde 'kji heile sommåri.

close skjeppe

1.
2. skjeppe, volummåleeining, 1 skjeppe = 17,4 liter

check skjér

skjor

Skjérí skratar å vippar vèlæ.

close skjèr

stein i grunnen i open åker (når ein pløgjer tek plogen ned i "skjèri"

close skjère

1. stor sigd
2. skjerereiskap med noko krummare blad enn sigd (ljå og orv i eitt)
3. brå smerte
Sjå også verbet skjère.

3. Eg fekk slig a skjère i magâ i gjerkveld.

close skjéreauga

uttrykk bruka om person som ser / oppdagar "alt"

check skjéreblóm'e

stemorsblom

Skjéreblómen lýser trí liti,kvítt, gúlt å blått.

check skjérerei
image

skjorereir

Førr'e mått' an alli ríve néd skjèrereií, for då kunna úlykkâ kåme.

check skjéresteik (V)

milten på eit dyr
Sjå også ramnesteik

Vi' du skjère av skjéresteikjí å gjev' 'o pusi?

check skjérestein'e yfsingesteinen på toppen av mønet, gjerne ein som stikk noko opp

Skjéresteinen pyntar opp a búetòke. På a lopt ska' der allstǿtt vère tvei skjéresteina.

close skjergjelått'e

skarp og kvass lått (ein helst uhyggjeleg lått, som vert oppfatta negativt)

check skjerkje

"hestehoste" (sjukdom hjå hest)

Da hóste så an kunna trú da ha' skjerkjâ.

check skjerpe

kald periode mot våren (om lag april)

Om det no æ mildt å hèv' mest'e tåna, så få mi nóg nåkå skjerpu i april.

close skjerpekling'e

hardt flatbraud med smør varma på omnen
Sjå også kling'e og smø̀rkling'e.

check skjerpingji

person som er lett på foten / skarp i hovudet

'U va' an skjerpingji, det va' 'kji godt å greie seg for henni.

check skjèrsoks

1. høgmælt og masete person med skjerande røyst
2. lite utholingsreiskap (skarpslipa bøyle med handtak, nytta til å hole ut td sleiver med)

1. Nò må du 'kji halde det plent som a skjèrsoks, sa Tårål, då Turíd héldt det i eitt å masa.
2. Skjèrsoksí va' smía av a ljåbròt.

close skjerv (H)

skjerf

check skjerv'e (V)

skjerf

Eg lýt visst have skjerv'e på meg, for eg kjenner det krislar nòkå i halsæ.

check skjervingji

1. stor og god never til å leggje over mønet ("mønekam"), ved bruk av never til torvtak
Somme seier "skjervingenævr".
2. torve med lyng på toppen av ein høystakk (ein tok med torva heim)

1. Dei stǿste å beste nævran laut an leggje på mǿni fysst an tekte a hús.
2. Skjervingjen skåre da út âv a lyngtúve.

check skjervle

Bruskstykke attarst i bringjen, like over mellomgolvet, på eit slakta dyr (vart skore vekk og kasta mot veggen, og det fylgde med ei tru om at dette anten vart hangande på veggen eller glei ned)

Mange av skjervló vorte hangandi på veggjæ, men ivetrúí ha' fókk gløymt.

check skjérøyrsstong

fiskestong av bambus

Hèv' an a long skjérøyrsstong å an lang'e taum'e, kan an slengje langt itt an fiskar.

check skjessemat'e

festmat

Detti va skjessemat'e, sa Gýró, då 'u fekk gumb'e an virkedag'e.

check skjessemål

festmåltid (måltid med skjessemat'e)

Detti va' rektig a skjessemål.

check skjevli

tunn lauvtrestokk, 1-2 m lang, etter at borken er skava av.
Sjå også skave og skavvé'e.

Såvi kasta skjevló hít i vé'ekosten.

close skjevlingji

avberka stomn av lauvtre

check skjífjúking

skiflyging

I Víkersund hav' da sett fleire rikorda i skjífjúking.

check skjilbla'
image

reiskap til å skilje trådane i ein bandvev
Sjå også hokke.

Skjilbla'i æ laga av tré mæ a leirreim fest i eine endâ.

close skjiljebrík

vegg

check skjiljeflòt

flate i terrenget der ein skil buskapen som har gått på beite i hop
Sjå også flòte og skjiljehagji.

Der va' úrólegt på skjiljeflòtinn den fyssti dagjen, si' der va' så mange manns búskap'e.

check skjiljehagji

1. open plass i utmark der ulike buskapar vart skilde frå kvarandre
2. inngjerding med fleire kvier der buskapen vert skilt ut etter eigar
Sjå også skjiljeflòt.

1. Kjýne i skjiljehagâ vurte så úrólège å ǿre ti' heim'tt'e at da bigjynte å stangast.
2. Skjiljehagjen æ sett'e opp av grinda.

close skjiljestad'e

ein stad der dei skil krøtera frå kvarandre (kvar tek sine)

close skjilórd

vilkår, avtale, klausul

close skjilsmål

skilsmisse

check skjilspildre

tunn trespile (mange spiler lagde mellom renningstrådane i ein vev)

Vi dú leggje skjilspildrun mæ èg sveiper ryven?

close skjímeit

spor på undersida av ski

check skjínleiv'e

engflekk som ein sparer i slåtten til om hausten fordi graset har visna

Den skjínleiven æ så líten at det hastar alli å slå den.

check skjinnbul'e

Olja bomullsty (ruskeverk) tilpassa til å ha på ryggen, festa med ein knapp oppe og framme. Dette vart bruka når dei slo gras med stuttorv. Ein gjekk då mykje bøygd, og kunne ikkje ha oljejakke som ville hemme rørslene. Skjinnbulen var då eit brukbart alternativ når ein slo medan det regna.
Sjå også ryggjeskjinn.

Da finge 'kji falére om det ringdi, så då ha slåttekaran skjinnbul'e på hæró.

check skjinnbørse

frate, prompe

Skjinnbørsâ vare alli gamledags ell' forbæra. Eivind skaut fælt skjinnbørsunn.

check skjinnfu

skinnlappen bak på den mannlege setesdalsbunaden
Sjå også skjinnfuskjinn og fu.

Skjinnfuin våre jamt stǿri førr'e 'ell da æ nò.

check skjinnfuskjinn

mjukt skinn til skinnlappen bak på den mannlege setesdalsbunaden
Sjå også skjinnfu.

Eg vill' hav' stór skjinnfu, så dífyri laut eg spisialbistille skjinnfuskjinni.

close skjinnhít

sekk av skinn eller magesekk; til å ha t.d. mjøl i

check skjinnveng'e

1. flaggermus
2. mager mann
Sjå også skjinnvengje (V).

1. Skjinnvengjin sòve mæ fótó opp å hovdæ néd.
2. Nò lýt du ète, Titta, du æ så tjurr som an skjinnveng'e.

check skjinnvengje (V)

1. flaggermus
2. mager kvinne
Sjå også skjinnveng'e.

1. Skjinnvengju sér an sjella, an barre høyrer da.
2. Hæge æ a skjinnvengje.

close skjinveir

tørr sommar (der åker og eng kan skjíne pga for lite regn)

check skjippund

skippund (vekteining, bruka berre om høy, 1 skippund = 159,4 kg)

Ko mange skjippund hèv' du i dessa høyslassæ?

check skjítt

ski

'An braut av det eine skjítti. Da sette néd skjíne sikkå. Eg reiste frå skjí mí på heiinn. 'An reiste frå skjíne sí heimi.

check skjóri

rotenden på kornband og lauvkjerv

Fysst an kjøyre inn konni så la an bondíoksó mótananné å skjóran útt'e.

check skjortebul'e bulen på skjorta

Skjortebulen røkk'e 'kji n'i buksun, koss æ detti laga?

close skjorteglugg

blonder på bunadsskorte (kring halsen og fram på armane)

check skjótsleik'e

arbeid som går fort unna (utført av person eller arbeidshest)

Det æ an fæl'e skjótsleik'e å slå gras mæ maskjín i staden for mæ stuttorv.

check skjý

sky

Der æ mange slags skjý; makrillskjý, fjøyrskjý å haugskjý.

check skjýblòti

overskya grått ver som gjer at det vert vanskeleg snøføre

Det varte plent skjýblòti, så mi kóme alli fram.

check skjýfart'e

skyer som fer fort over himmelen pga vind

Fysst d'æ fæl'e skjýfart'e plage det jamt vère godt veir.

check skjýflókji

lette skyer på klår himmel

Det va' nåkå véne skjýflóka 'er va' i dag.

check skjýfærd

skyer som fer fort over himmelen pga vind

I dag æ 'er a fæl skjýfærd, det kjæm'e vel ti' auke mæ vind'e.

close skjyggji

noko som skygger (td hatt, stein, tre)

check skjýsskjerre (V)

2 hjuls hestekjerre til finbruk
Sjå også reisekjerre (H).

Skjýsskjerrun kunna hav' eitt 'ell tvau sæti.

close skjýsslé'i

fint laga hesteslede med sete, bruka til persontransport
Sjå også sluffe.

close skjýsstròm

hestereiskap

check skjytje

halvtekkje

Sterke-Såvi héldt seg i a gåmó skjytje, mæ 'an ha' håvlé.

check skjæri
image

1. saks (Hylestadmål)
2. stor og kraftig saks (vallemål)

1. Eg finn'e alli att'e skjæren min!
2. Skjæran vurte brúka ti' å klyppe saui mæ.

close skjæri

skjere-jernet på ein plog

check skjø̀l

1. tunn skive (td mat, tre, flingre av stein eller jern) Sjå også nésskjø̀l og flingre. 2. fiskeskjell

1. Eg hèv' barre etti a tunn skjø̀l av ostæ. 2. "Skrap av skjø̀linn framivi frå vèlæ!", sa Góme.

close skjǿra

rotenden på eit kornband; berre bruka i fleirtal

close skjǿre

spade av tre; bruka til å ta opp potetene med og til å mòke i fjøset
Sjå også verbet skjǿre.

check skjǿre

flekk, ljos stripe; i td stein eller på eit dyr

I Gråstein æ der a stór kvít skjǿre frå toppæ å heilt néd i jórdí.

check skjǿve
image

1. gammaldags "høvel" til å slette stokkar med
2. noko tunn brødskive (uvyrde skore opp)

1. Skjǿvun våre úlíkt stóre ti' úlíkt brúk.
2. 'An ha' barre nåkå tunne skjǿvu ti' nyste.

close skjøyteleiing (H)

skøyteleidning

check skjøyteleining (V)

skøyteleidning

Unde databóræ mí hèv' eg tvæ skjøyteleininga.

check skjøytisløyse

slurv, tankeløyse

Det lýt då vère måti på skjøytisløyse; gange mæ nýe skjí på sandæ!

close skjøyvingji

kløyvd potet (anten kløyvd til setjepotet, eller pga skade frå spade eller plog når ein tek opp potetene frå jorda om hausten)

close skjå

tunt skinn (skrapa slik at lys kjem gjennom), utspila og gjennomsiktig blære

check skjålykt

lykt kledd med skjå

Skjålyktin lýse filli.

check skjår'e

1. tunn hinne
2. tunn hinne på eit slakta dyr

1. Skjåren varte brúka ti' "glasrúte".
2. Skjæne æ så seige, at dei kaste mi!

check skjåskjinn

1. Olja bomullsty (td ruskeverk) som dei bruka til å få tett lokk på holkane med. Holkane vart bruka til flytande innhald, og når desse skulle fraktast over lengre avstander, anten på hesteryggen eller menneskeryggen, var det viktig at det var tett. I tillegg til sjåskjinnet måtte ein som regel også ha eit klede for å gjere loket trongt nok til at det vart tett.
2. tilreidd "vombeskjinn"
Ordet kjem av ein skjår'e, som er magehinna av eit dyr.
Sjå også bytne, og hókk'e.

1. Skjåsjinni brukar an ti' å bytne hókkan .
2. Den ytri skjåren av a ti'reidt vombeskjinn, varte brúka som skjåskjinn ti' bytne mæ, å ti' skjålykti.

check skodd

skodde

I gjårmorgó låg skoddí tétt n'i dalbotnæ.

check skófòt

fottøy; bruka berre i fleirtal

An lýt have góe skófòt itt an vi gange dèr d'æ úkviddi. Fairen steller da så filli mæ skófòt.

close skóg'e

skog

Det høyrer mykji skóg'e ti' dei garæ.

check skógehøy

høy frå heieslåtte

Skógehøytti æ 'kji så godt som heimehøytti.

close skógeskjér (H)

nøtteskrike
Sjå også skógsskjér (V).

check skógeskrap

bær og planter som ein finn i skogen (og som er etande)

An kan finne mykji godt skógeskrap i útmarkjinn.

check skógeslått'e

slåttonn på heia

Skógeslåtten va' fyri å etti slåtten heimi.

check skógeslåtte (H)

slåtteteig som ligg i skoggrensa mellom li og hei

Repp æ a skógeslåtte evst'e i Straumslíó.

check skóglilje

bittekonvall

Der æ gó'e gjæm'e av skógliljó.

close skógsjynne (V)

skogstjerne
Sjå også sjausjynne (H).

check skógskjér (V)

nøtteskrike
Sjå også skógeskjér (H).

Skógskjérí hèv' så véne liti.

check skójinn

skohorn

Sòme brúke skójinn fysst da vi' have på sikkå skóne.

check skòkedrykk'e

ein smakedrykk i samband med at ølet er ferdig gjæra og kan fyllast over på t.d. flasker

Pål måtte allstǿtt have an skòkedrykk'e fysst da sille skake opp ǿli.

check skokleskjèn

turt ver i våronna

Mæ skokleskjèn fær an mindri úgras i åkræ.

check skoklevèg'e

remse langs gjerde som vert slått med ljå før ein slår med slåmaskin

'An ville 'kji trǿ å kjøyre néd grasi innmæ býtí, så 'an laut slå an skoklevèg'e fysst'e.

check skoklevende

remse på enden av åkeren som ein ikkje får pløgje ut

Hesten snúr i skoklevendunn.

check skokli

1. skjæker som er fest "laust" til tverrtre, med lekkje og krok midt på til å feste i ulike reiskap som hesten skal drage
Sjå også drætti, hòmel og dròg.

1. Hesten drèg'e plóg'e å horv ette' skokla.

check skolt'e

øvre delen av hovudet (kraniet) på dyr og folk

"Skolt'e", t.d. "snauskolt'e", brúke mi helst'e i úvand'e tali fysst det gjell'e fókk.

check skòm

skum (helst bruka om td barberskum)

Det vare mykji skòm itt an tvær seg i hovdæ å brúkar sjampó.

check skòming (V)

skumring; bruka berre i eintal
Sjå også skúme, skúming, skómne og avdagsbil.

Mi kóme inn'tt'ó' fjósæ i skòmingjinn. Papa kåm heim'tt' av heiinn i skómingjinn.

check skomm

skam; bruka berre i eintal

'U tótte det va' a skomm å gange mæ sund'e klæi. Sòme kunne bíte hòvúi av skomminn.

check skóningji
image

jernbeslag under slede / kjelkemei (eller rundt hjul)

An timmslé'i hèv' jamnast'e inkji skóninga, då var' 'an léttare å drage.

check skòr

skar; truleg ei eldre form av ordet "skar", og noko trongare
Sjå også det andre substantivet skòr

"Du tèk'e inn Troddedalen å så den tronge skòrí 'å vístri hondinn ti' du æ på hægste ristinn".

check skòr

skar, merke (i t.d. i treverk)
Sjå også det andre substantivet skòr.

'An ha' sett a skòr i an staur'e, som sýnte ko hågt vatni stód unde flaumæ i fjår.

check skórasp
image

rasp til å skrape vekk skonubb'e inne i skoen etter soling

Det va' viktigt å raspe nubben mæ skóraspinn.

check skorbiti
image

øvste stokken i gavlveggen som har laftehovud

Skorbiten lýt vère heil'e, a glas 'ell a dynn lýt vère i stokkjæ unde skorbitâ.

check skóre
image

1. kjelekrok av jern, til å hengje gryta i i åren
2. liten stein til å kile mellom større steinar i samband med muring med naturstein
Sjå også verbet skóre.

1. I dei gamle røykstògó hékk skórâ i gjøyunn.
2. Prǿv om du kan finne a lítí skóre!

check skór'e

1. sko
2. den nedste og stive delen av setesdalsstakken

1. Den eini skóren min lèk'e. Kòri hèv' eg gjårt av skó mí?
2. Skóren æ tung'e saume.

check skormat'e

felleskar når ein feller tre med øks
Sjå også skòr.

Ska' an stýve stóre tré, lýt 'an have gó'e skormat'e.

check skórtevatn

vatn som står i ei bergskorte (bruka mot vorter i eldre tid)

Den som æ vórtutt'e ska' två seg i skórtevatn, for då dette vórtun âv.

check skorv

steinutte høgdedrag

Ordi skarrjúpe kjæm'e trúleg av skorv.

check skóspari
image

"spiker" som vart slegne inn i skosolane slik at det ikkje vart så stor slitasje på léret

Skósparan spare nóg på skósólan.

close skóspån'e

1. skomakarreiskap til å utvide sko der dei er for tronge
2. skojern

check skòt

1. bratt bakke som vert nytta til transport (går frå flatt eller svakt hellande til svært bratt)
2. skot (med td børse, boge eller dynamitt)

1. Der va' a skòt i timreslæpunn som va' så bratt å leitt.
2. 'An høyre 'å skòtó at da våre 'kji så néri.

check skòt

overgangen i ein bakke frå bratt til mest flatt

Der æ a skòt så bratt, så an lýt have an kjettingji rundt båe skjíttí på skóteræ, fysst d'æ ísutt'e.

check skòtaks

aks som er i ferd med å syne seg i åkeren

Nò va' åkren tì'lèg'e, eg såg skòtoks.

check skòte
image

reiskap til å ause opp mjøl

Skòtâ varte helst'e brúka i kvinn'úsæ å i mjø̀lkjèr.

check skotglugg'e

glugg til å skyte gjennom

Tarjei héldt seg i skotgluggjæ førr'ell det fór ti' ljósne, 'an tenkte 'an sill' få take rèven.

check skotmål

skothald

Det barst ti' a snilt skotmål frå húsó.

close skottari

person som ser inn gjennom vindauga til folk som ikkje er klår over det (om kvelden)

check skottkåv'e

dødfødd kalvefoster

An kunna alli brúke kjø̀ti av an skottkåv'e.

check skóve
image

grauteskorpe som er skrapa laus (av det som er svidd fast i botnen av gryta / kasserollen)

Èg èt'e skóvu, for eg líkar den brende smòkjí.

check skraddari

skreddar

'Er æ 'kji etti mange skraddara nò.

check skraddartími

skumringstime (tida frå då det vart for mørkt til å arbeide inne td med handarbeid, og fram til det var så mørkt at lampa måtte tennast)

I skraddartímâ va' det håvmørkt i stògunn, så då kunna nyttuge kvendehenda kvíle a bil.

check skraml

1. skrot, skrammel (lite verdt, dårleg kvalitet)
2. bråk (kvass lyd, td frå bjøller)

1. Òlâv va' på aksjón'e, å kåm heim'tt'e mæ mykji skraml.
2. Det va' i eitt skraml då sauehópen kåm springandi.

close skramlâs

skrot av td metal eller tre

close skrangl

skrangel (noko som skranglar)

close skrangleverk

skrangel (noko som skranglar)

check skrap

1. natureng som vert hausta
2. skrap

1. Førr'e slóge da tykkengjí førr'ell da bigjynte på skrapi.
2. Denna bílen du hèv' kaupt æ barre nåkå skrap!

check skrapekake

1. yngste barnet i huslyden
2. kake av deigrestar

1. Æ det skrapekakâ som kjæm' gangandi?
2. Skrapekakun æ helst'e små.

check skrapeng

eng med dårleg avling (som regel på grunn av tunt jordlag)

Skrapengjí beite mi barre nò.

close skrapeslåtte

dårleg slåtteteig (helst bruka om "utkantslåtte" som ein ikkje gjødsla, som ofte var full av stein, og som ein slo sist)

check skrasl

dårleg produkt, skrot, skrammel

Det varte nåkå skrasl alt 'an gjåri.

check skrasleorm'e

klapperslange

Skrasleorman lýt an langt avgari for å sjå.

check skré

skyljevatn (grovskyljing i kaldt vatn)

Eplí våre så moldutte at eg laut skjýle da i tvau skré.

check skrei

flokk, hop

Der æ a stór skrei mæ unga út'å skúleplassæ. Nò kjæm'e heile skreií springandi!

close skreie

lås til lok på td smø̀røskje og smø̀rambari

check skreiehúr

skyvedør

D'æ greitt mæ skreiehúr midjom kjykkenæ å stògunn.

close skreielòke

same forklåring som lòke

check skreielås'e

glidelås
Sjå også skreie.

Eg fǿre sund'e skreielåsen i jakkunn mí i dag.

check skréme

skade på hud

Eg raut 'å hovdi mót an stein'e, men eg fekk alli a skréme.

close skrepping

ros (helst til småborn)

check skrímsl / skræmsl

noko som ein såvidt ser, skugge, uklår skapnad

Eg såg barre a skrímsl. Det tóttest líkne a menneskjinn, men 'u såg barre skræmsli av det. Eg sér så filli nò, eg sér det barre som a skræmsl.

check skríple

1. ripe i måling eller lakk,
2. rift i hud (med lite eller ikkje noko blod)
Sjå også verbet skríple.

1. 'An tòler 'kji a skríple i bílæ sí.
2. Yngjebjør skrípla seg i an piggtråd'e.

check skript

bibelen

Det stend'e i Skriptinn, så sò æ det.

check skriv

skrev
Sjå også skrive og skrivvrí'e seg.

Bjørgúv fekk fótballen beint i skrivi. Èlí skjæpte så an kunna sjå mest'e oppat skrivæ.

check skrivmeis'e

person som går med føtene langt frå kvarandre

Sjå den skrivmeisen!

close skrivnapp'e

knapp i gylfen på bukse

check skrjóne

stygg ku som er gammal og storvomma

Denna skrjónâ æ 'kji nåkå å sjå på, men 'u mókkar godt ennå.

check skròpe

1. jarnbøyle til å skrape olla med
2. irettesetjing

1. Mamme fann inkji skròpâ då 'u ville reiske ollâ for skóvu.
2. Eg fekk a skròpe så eg alli gløymer det.

check skrott'e

1. rest av bær når ein har laga saft (bærhus, frøhus)
2. kropp (bruka berre i bunden form)
3. dyreskrott
4. bruka som skjellsord
Sjå ogsåfadd.

1. Fysst eg hèv' safta, kastar eg skrottan út ti' fugló.
2. Skrotten æ fillen, men hòvúdi æ godt. Å dú ilendige skrott'e.
3. Da luta skrotten så da finge kverrsitt stykkji.
4. Din skrott'e! Den mannen va' an ulke skrotte! Eg hèv' 'kji sétt sòden skrott'e!

check skròv

magen på dyr

Kjýne have a stórt skròv. Unde skròvæ hav' sauin líti udd.

check skrovfydd

klein mat (som gjev lite næring)
Sjå også skròv og fydde.

Å ète borkebraud var mest'e barre skrovfydd. Útskjemt høy æ barre skrovfydd for búskapen.

check skròvís'e

veikt islag med luftlommer (is der vatnet under har minka eller turka ut og det vert luftrom i mellom)

Skròvísen æ kvoss'e og úsætandi. Det glamar i skròvísæ fysst an gjeng'e på 'ó.

check skrovl

noko som tek mykje plass (helst inne i eit rom eller hus)

Kòsi kan an have róm ti' desse fæle skrovlæ?

check skrovlâg

"skrovform"; oftast bruka om hestar som er i god form og har fått mykje godt fór

Den hesten hèv' a greitt skrovlâg.

check skrovlelass

lass som er "laust" og ser veldig stort ut (men ikkje har så stor tyngde)

Det vare a skrovlelass fysst det æ mykji i vavi.

check skrovskòt

skot i mageregionen på eit dyr
Sjå også skròv.

Eg hèv' ei gong sétt a reissdýr mæ skrovskòt, å dèt gløymer eg alli.

check skròvudd

bukull på sau

Skròvuddí æ 'kji mykji vær'.

check skrubb'e

1. ulv
2. skrubbehøvel
3. gryteskrubb

1. Skrubban våre kallège i gamle dage.
2. Skrubben min tèk'e godt dei runda tonninn.
3. 'U hèv' gløymt skrubbó .

check skrubbestræti

"veg" eller område der ulvar fer

Sòme sta'a va' slig skrubbestræti at da flutte støylan.

check skrukke

1. bruka td om fine kledeplagg som får uynskte brettar pga dårleg lagring eller handsaming
2. rynke
3. bulk
Sjå også skrukkutt'e.

1. 'Er æ så mæ skrukku i stakkeskjortunn at eg lýt strjúk' 'æ fysst'e.
2. Skrukkun kåme mæ alderæ.
3. Der æ a skrukke i koksinn.

check skrusl'e

age, respekt
Sjå også å skrusle mæ.

'An ha' fæl'e skrusl'e mæ si. Det fýer skrusl'e mæ bjynnæ.

check skrusst'e

rædsle

Ti' skrusst'e å skrekk'e varte ferrâ sannspådd.

check skrutl'e

fælske, rædsle

Det fýer skrutl'e mæ bjynnæ.

check skrúvegong

gjenger

Skrúvegongjí æ útslití. Adde skrúvegongjin æ øyelagde.

check skruvejinn

skrujern

Skrúvejinni mitt æ plent útsliti, eg lýt kaupe mi a nýtt.

close skrúvelykjili

skiftenykel
Somme seier "skrúvelykli".

check skrúvemoir

mutter

Gjengjun i skrúvemoirinn æ útslitne. Skrúvemoirí hèv' skrúva seg opp å dutte av.

check skrúvesté

kraftig skrustikke i smia

An lýt have a skrúvesté i smidjunn.

check skrúvi

1. skrue
2. original person

1. An lýt have mangeslags skrúva ska' an stelle mangeslags gogni.
2. Gunleik va' an fæl'e skrúvi.

close skrybbe

1. tispe (ulv)
2. skjellsord om kvinne

check skrybbi

ubrukeleg ting

Detta skrybbi æ 'kji brúkandi ti' nòkå som helst.

check skrydd'e

1. pukkel; på t.d. rygg eller skulder
2. liten sekk med innhald
3. hump på t.d. veg eller åker
4. utposing på klede øvst på ryggen
Sjå også skrylt'e.

1. I Gåmålt ó' Sætisdal stend'e det at Tarkjell Aslakson fekk skrydd'e 'å dei eine okslinn ette å hav' spila for lengji i a bryddaup.
2. Da tóke mæ sikkå tvei skrydda mæ mjø̀l på heií.
3. Der va' mange skrydda på vègjæ ette påske, den tíd 'er va' grúsvèg'e.
4. An kan kadde det "skrydd'e" fysst gråkuptâ stend'e for mykji út atti.

check skrýe

slim ein får opp or halsen ved å "skrýe" (hoste, harke)
Sjå også verbet skrýe.

Der va' blód i skrýunn.

check skryktelag

noko som er forma som eit kremmarhus

Snippepòsan ha' skryktelag.

close skrylt'e

1. liten sekk på ryggen
2. pukkelrygg
Sjå også skrydd'e.

check skrymsling

skumring

D'æ òneleg å sitje i skrymslingjinn å høyre på musikk'e.

check skrýti

1. separatorhus
2. stor og uformeleg gjenstand
Sjå også sepratór'e, kúlâ og skålinn.

1. Skrýti va' pakka n'i klyví fysst da reiste 'å støyli.
2. Treskjeverkji va' a stórt skrýti.

close skræe

kukake (turka eller hardna lort)

check skrækt

hark, host
Sjå også skrækte.

Sigbjynn kåm gangandi; det va' i eit skrækt mæ 'ó.

close skrækt'e

hark, host

close skrøymsling

skumring

check skrøytebassi

skrytepave

Skrøytebassan vare alli li'ne.

check skrøyv'e

knaus i terrenget

Fysst an reiser inn ti' Øyó, på vesteheiinn, æ der an skrøyv'e som var' kadda Skrøyven.

check skrøyvi

noko som tek svært stor plass, noko som er for stort i høve til plassen, noko som er i vegen
Sjå også húseskrøyvi, skrovlen og angrǿmen / andrǿmen.

Pianói æ a fælt skrøyvi i stògunn.

check skråme

rispe, sår

Tór raut 'å hovdi då 'an løypte på skarâ, men 'an fekk alli a skråme.

close skubbe

innpåsliten person

check skuffe (H)

skuff

Skjæren finn'e du i dei evste skuffun!

check skufferóm

lite rom i ein stor skuff (skuff med inndeling)

D'æ greitt mæ mange skufferóm i kverr skuff'e, så an kan sórtere skrúva å muttera.

close skuffestól'e

stol med skuff under setet

check skufs'e

1. kraftig støyt
2. kraftig tilskuv

1. Det la ti' an fæl'e skufs'e då eine vognhjúlí vippa n'i a djúp hòle.
2. Det sette skufsen í det då Kjètil kåm å va' mæ.

check skugg

islagd bratt bakke

Heile heií va' i eitt skugg, det hjelpte 'kji stórt antel slóe ell' vreiste.

check skuggerjó

området der sola akkurat har gått ned

Reissdýrí gange i a skuggerjó hít i heiinn. Det va' om hausti, å det va' mykji kaldare i skuggerjóæ.

check skukk'e

røykrom som leier røyken opp (om etasjeomn; det er like mange "skukka" som det er etasjar)

Hav' spjølli inni skukkjen å sèt kaffékaslen 'pi rómi!

close skul

skal (på frukt og grønsaker)

check skúlemeistari

lærar

Førr' i tí'inn lute da take siminari for å vare skúlemeistara.

close skúming (H)

skumring, når det byrjar å mørkne om kvelden; bruka berre i eintal
Sjå også skúme, skómne, skòming og avdagsbil.

check skunde

fakkel

Bjúg gjekk mæ skundunn, å Bjynn brúka lýstrejinni i bekkjæ.

check skúr

gulspurv

Eg hèv' jamt a skúr på fuglebrettæ mí.

check skúr'e

1. merke i material etter sagblad
2. sår etter kvass reiskap
3. skurdonn

1. 'An såg skúren ette oppgongssagjinn på plankunn.
2. Eg fekk så lei'e skúr'e i fóten då eg hoggje meg.
3. Skúren va' har'e mæ ryggjen.

check skúrebuksu

vondt i lårmusklane bak, etter langvarig arbeid med sigd i kornskurden
Somme seier "skúrbuksu".

Eg hèv' fengje slig skúrebuksu at det æ vóndt å gange.

close skúrelé

sida ein skjer med kniv (om taknever)

close skúreskór'e

helst dårlege sko som ein gjekk med i skuronna; det var fort å hogge seg med sigden

check skúrgraut'e

smørgraut eller rjomegraut til å feire at skuronna er over
Somme seier "skúregraut'e".

Ryggjin verkte fælt, så mi gléda åkkå ti' skúrgrautæ, for då våre mi færige mæ skúræ. Eg lýt vel sjóe tukkji ti' skúregraut'e i dag.

close skúring

fortgang (setje fortgang på noko)

close skúrkåne

kone som skjer korn med sigd

check skurre

skrape

Bjúg fekk nåkå skurru på néttæ då 'an datt av sykkelæ.

close skurri

ugrei person

check skusle
image

1. spolehuset for undertråden i symaskin
2. skyttel bruka når ein vev

1. Fysst skuslâ æ tóm så lýt an spóle på ný'e trå'e.
2. Skuslâ mæ trå'e fèr'e att å fram i vèvæ.

check skusl'e

1. age, respekt
2. fart og aktivitet

1. Åni sette skusl'e i heile hópen, då 'an fortålde ko viktigt detta va'.
2. 'U sette skusl'e i arbeiæ då 'u kåm.

check skút'e

1. bergnibbe som stikk fram
2. halvtakhus (tilbygg til eit anna bygg)
Sjå også útskút'e.
3. utståande augnebryn

1. Sauin liggje und' an skút'e å jórte.
2. Eg hèv' sett opp an skút'e, så eg fær gognin mí unde tòke.
3. Sòme fókk have stór'e skút'e 'pive augó.

check skute

skiljebladet i bandveven

Det va' viktigt at skuta va' létt så 'u inkji vrengde si.

close skútebjørk

bjørk som er nedbøygd av snø

check skútelléd

grind med ein opnar og stengjer med skutlar (slåter)

Skútellédí våre vanlège førr 'i tí'inn.

check skvakk

kjefting, seie leie ord til kvarandre (bruka berre i eintal)
Sjå også skvakke.

Det skvakkji var' an tròta av.

close skvaldr'e

mann som helst vil snakke mykje sjølv (og er mindre interessert i å høyre på kva andre har å seie)

close skvaldre

kvinne som helst vil snakke mykje sjølv (og er mindre interessert i å høyre på kva andre har å seie)

check skvampl

skvalp, plask
Sjå også skvample.

Mi såge barre a skvampl då 'an datt út ó' eikjunn.

check skvasl

1. bruka om å skvette og røre i vatn; bruka berre i eintal
2. tunn drikke
Sjå også skvasle.

1. Det va' a fælt skvasl då ungan livdest i vatnæ.
2. Saftí va' nåkå skvasl.

check skvén

sprut; bruka berre i eintal
Sjå også skvéne.

Det kåm a skvén av blód då jaktaren stakk reissdýri ette 'an ha' skòte det.

check skvén'e

sprut, stråle

Tårål héldt vasslangâ, å Torgrím å Tjógjei finge an skvén'e midt i andliti.

check skvettbrett

sykkelskjerm

Skvettbretti på sykkelæ skranglar så det æ a plage.

check skvæt-él

stutt, våt regnbye
Somme seier "skvæte-él".

A skvæt-él væter inkji mykji út si' det æ så stutt.

check skåk

1. kvar av dei to stengene mellom hesteselen og vogna, sleden, plogen e.l.
2. Bruka overført om lange føter

1. Denné hesten æ sérs greie ti' å gange inn i skjækan.
2. "Flyt nå dessa lange skjækan dí!"

check skål

1. skål
2. del av separator
Sjå også sepratór'e, skrýti og kúlâ.

1. Det va' góslegt itt dei gamle drukke kaffé ó' skålinn.
2. Det æ mykji arbei å två adde skålin i kúlunn.

check skåleblóm'e

engsoleie

Úgrasi trauske i epleåkræ vare ti' skåleblóm'e ette kverrt.

check skålesýe

sølje som er oppbygd av skåler (plasserte på botnplate av sylv)

'Er æ mange úlíke slaga av skålesýunn.

check skåli

forgang i uthus eller tilbygg (med skråtak)
Sjå også fjósskåli og høyskåli.

I skålâ ha' da det beste høytti.

check skånorm'e

liten makk som seinare vert til bille; av og til er billa å finne på gammalt kjøt

D'æ 'kji nåkå líkeleg mæ skånorma i matæ.

check skåpp'e
image

uthola av tre til å ha brynet i, vasstett, fest i buksa eller livreima når ein slår med ljå

Skåppen heng'e å sleng'e i gjúrunn, på slåttekaræ.

check skår'e

breidda med gras ein slår pr. omgang med maskin eller orv

An tèk'e mykji breiare skåra mæ a langorv 'ell mæ a stuttorv.

check slabbedúk'e (V)

smekke for småborn
Sjå også slubbedúk'e (H).

An lýt have mange slabbedúka for det lisle båni.

check slaberg

veikt hallande berg; oftast slett og glatt

Ungan klive i slabergjæ, å våre helst'e for djarve.

close sladre

gogn som vart bruka til vater (jamnkanta bordstubb med lodd i)

check slag

slag

Boksaran få kjenne mange harde slòg.

check slag'e

slag, type

Detti fjernsýni æ av dei nýe slagjæ. Der æ så mange slaga av adde ting nò. Detti æ inkji den rétti slagjen.

check slagnív'e

faldekniv

Knút varte tèkjen i kontrollæ på Gardemóæ mæ slagnív'e i veskunn.

check slagsive

bord som er hengsla på veggen

Slagsivâ æ helst'e nére omnæ, så ungan líke å sitje dèr innmæ veggjen.

check slagveir

sterk vind og regn slik at regnet kjem vassrett

Det va' slagveir, så mi vorte gjænomvåte.

check slagveir'e

ver som vert bruka i avlen
sjå også rísbít'e, honnåri og veir'e.

Eg lýt have tvei slagveiri i år, ein rísbít'e å ein lambveir'e.

check slagvòl'e

1. balltre (nytta i leiken "slå ball")
2. flygil (reiskap til å treskje korn med)

1. Slagvòlen stelle mi åkkå sjave; 'an lýt vère passeleg lang'e å tung'e, å handfangjen må 'kji vère for trèk'e.
2. Flygjilen æ ihópsett'e av tvei lyti, å den delen an slær laust konni mæ, æ slagvòlen.

check slaktari

slaktar

Slaktaren skjýt'e grísen mæ slaktemaske.

check slaktetròg

slaktetrau (til å ha innvolane i når ein slaktar)

Slaktetrògji æ stórt å avlangt.

check slangesýe

sølje som er oppbygd av krusar (plassert på botnplate av sølv; utsaga symmetrisk mønster i botnplata)

Slangesýâ æ kostbar å nauendi vé.

check slark'e

tung trebrand som hesten dreg etter seg (fest til foten, td bruka på heia)

Slarkjen varte brúka så inkji hesten sill' reise for langt.

check slarv'e

uærleg person, ikkje til å stole på
Sjå også slarven og slarvi.

Fysst greie jentu hav' fare gali, for adde slarvan det æ an bati. (Stevline) Nò hève slarven reist ifrå 'enni.

close slatte

jente som "ligg med kven som helst" (negativt uttrykk)

check slaur

flokk, "fantefylgje" (noko negativt ord)

Heile slaurí låg i telt né'mæ åne.

check slé'ebrugde

ryggstø i stasslede

Slé'ebrugdun kunna vèr' antel útskorne ell' måla.

close slé'emei'e

mei på høyskógsslé'i

check slé'enåvåri
image

navar (jamtjukk, til å bore hol for stabband i slede)

Slé'enavran våre heimesmía.

check slé'i

slede

Mi såte på slé'ó mæ mi åte nystun åkkå.

close sleikjari

ku som likar å sleikje kleda til vedkomande som mjølkar

check sleikjomtòt

person som "talar folk etter munnen" og er smisken
Sjå også tòt.

A sleikjomtòt æ inkji trúandi.

check sleipe

stokk som underlag for ei tømmervelte, eller stokkar til å gli på når ein vil flytje tunge ting

Mi ljóte leggje sleipu unde stokkan.

check sleng'e

1. særdrag i talemåte og song
2. liten sving
3. svak bøyg
4. snartur
Sjå også slengje.

1. 'U ha' nåkå rare slengji mæ 'u tala. An kan au have nåkå egne slengji mæ an kvé'e.
2. Der æ mange slengji på skógsvègjæ.
3. Stokkjen hève an sleng'e, så den lýt eg kappe âv.
4. 'An va' an sleng'e heim'tt'om.

close slengjestèv

stev med ironisk innhald, stev som gjøner eller vanvørder

check sleppe

sprekk i stein (sprekken er ikkje synleg)

D'æ vóndt å vite ko mykji an ska' la mæ dýnamitt, fysst der æ mykji sleppu i bergjæ.

check sless'e

liten del, rest (td av graut)

Vi' du leive den lisli slessen, kan du alli èt' 'an opp?

check slette

tunt lag med nysnø

An dag'e i mai kåm der a slette på grǿnt gras.

close slikkslag

likesæle til om eit eller anna vert noko av eller ikkje

check slimse

langt, smalt tre (fure eller gran)

Den lange slimsâ kunne mi brúke ti' flakstong.

check slindr

1. treslåte til å hengje klede på i stabburet, andre høgda
2. rekkverk kring trappa på "forstogtrevet", dvs. andre høgda

1. Stakkan hange på slindrinn.
2. Mi mòge have a slindr for ungó.

check slingse

tunt, langt, mjukt tre på rot
Sjå også slingsen.

Der æ mange slingsu néd i skógjæ.

close slinte

1. linn husdyrgjødsel (mest rennande)
2. linn gjørme

check slintre

lang kjøttrevl

Slintrun kan an brúke i kurvæ, seie Òlav.

check slípegrjót

"avfallet" frå slipesteinen og reiskapen ein slipar (som samlar seg i troa under slipesteinen)
Sjå også grjót.

Ko kan an brúke slípegrjóti ti'?

check slíperó

råegg når ein slipar reiskap

D'æ úlíleg mæ dei gróve slíperóó, det tèk'e slig a tíd å brýne da.

check slípestell

slipestein montert på krakk (med vasskraft eller elektrisitet)

Det æ greitt å have slípestelli innmæ an bekk'e ell' i a å, så slepp' an å sveive.

check slípestikke
image

hjelpemiddel ved sliping av knivar (for å halde stødig og få rett vinkel på egga)

Eg hèv stelt mi a slípestikke som allstǿtt ligg'e innmæ slípekrakkjen.

check slípetró

"vassbehaldaren" under slipesteinen; før i tida eit uthola trestykke

Der kan liggje mykji slípegrjót i slípetrónæ.

check slirk'e

1. laust slag
2. snøgg rørsle (måte å gå på)
Sjå også slirke.

1. Bjúg gav hestæ an slirk'e mæ taumó.
2. Såvi ha' slig slirk'e fysst 'an gjekk.

check slit

skade på kroppen etter hardt slit og tunge lyft

'An fekk a slit i ryggjæ då 'an lypte den stóri steinen.

check slite

tunnslite tøy

Der æ a slite 'å vístri skjorteåbògâ mí.

check sló

massen som er inne i eit bukkehorn eller stutehorn

Eg lýt få út slóne ó' honnæ.

check slodde

hestereiskap til å køyre ved, tømmer o.a. på, med og utan svingbom
Sjå også framslodde og bakslodde.

Eg såg Òlav reiste hest'e å slodde, så 'an ville nóg hente vé'e.

check slóe

farveg i snø eller søle

Eg såg slóâ ette dýró.

check slói

1. tre med greiner som vert bruka til å bremse farten på høylasset når dei køyrde høyet heim frå heia og skulle ned bratte bakkar
2. tre med greiner til å sitje på når ein løyper på ski
3. treg og seinfør person
Sjå også slóe.

1. An slói bremsar godt i blaut'e snjór'e.
2. Det æ gama å sitje på an gó'e slói néd dei brattaste bakkan på skjí.
3. Lidvår æ an slói bå' i vèremåti å arbei'.

check slòk

hol trerenne til å leie rennande vatn i

Eg held'e byttunn unde' slòkjæ.

check slòm'e

bruka om lang mann som dreg føtene når han går
Sjå også slòme, slòmelèg'e og slòmen.

Mikkjål va' an slòm'e, lang'e å úlenkjelèg'e.

check slonk

1. trevl i mjølk eller blod; når kua har jurbetennelse kjem det ofte noko seig mjølk
2. slintre; gjeld kjøt

1. An kan 'kji drikke mjåkkjí fysst der æ slenka í 'enni.
2. Slenkan kan an male opp ti' kjøtkaku.

check slorv

uærleg kvinne, kvinne som ikkje er til å stole på

Slorvi æ der addestad.

check slòse

usannsynleg soge, skrøne, sladder

'An kåm mæ dei eine slòsunn ette dei hí.

check slòv

bratt og smal "renne" eller gjel

"Opp slòv å néd'tt'e hurrandi" (Gamalt or Sætesdal)

close slubbe

kvinne som "grisar" med maten (og greier ikkje å halde maten på tallerken)

check slubbedúk'e (H)

smekke for småborn
Sjå også slabbedúk'e (V).

Slubbedúkjen æ hǿg'e fysst an æ líten.

close slubbi

mann som "grisar" med maten (og greier ikkje å halde maten på tallerken)

check sluffe

fint laga hesteslede med sete (bruka til persontransport)
Sjå også skjýsslé'i.

Da såte fíre i sluffunn, tvei frammi å tvæ atti.

check slugg'e

stor og kraftig kar (eller td fisk)

'An vóks ti', å varte an svær'e slugg'e. 'An fiska i Bossvatn, å fekk tvei fæle slugga.

close slúkboksi

fiskereiskap (flat fiskebollboks med handtak av tre inne i midten, med taum og sluk tvinna omkring)

check sluntehúve

lang lue som er strikka (gjerne med mønster)
Somme seier "slunte".

'An gjekk mæ sluntehúve så lengji 'an va' ti'.

check slurve

slurvete kvinne

Slurvun vare alli líka.

check slurv'e

slurvete mann

Ingjen líkar å have an slurv'e i arbei'.

close slútebjørk

bjørk som er nedbøygd av snøen

check slý

grønske, seig væske, slim; bruka berre i eintal

Troskan líke sikkå i slýæ.

check slækje

1. sikl som kjem ut av munnen
Sjå også verbet slækje.
2. smal stripe i terrenget
3. høy som ligg att på slåtteteigen i ei remse (pga dårleg raking)

1. 'An togg skrå så der va' slækju i munnvíkó.
2. Der æ a smòl slækje dèr det alli veks'e skóg'e.
3. Det vare jamt slækju ette "ballepressunn".

check slækjedúk'e

smekke for born
Sjå også slubbedúk'e og slabbedúk'e

Småbonní trengje 'kji slækjedúk'e barre for di da slækje, men au for di da fǿre n'ive sikkå.

check slækjeeisli

spyttkjertel

Slækjeeislan gjèr' ti' at an fær mykji sykle i munnæ.

check slækjesyr

surmjølk som vart så seig at ein kunne dra lange "taumar" av henne

Eg veit alli ko an kan brúke slækjesyri ti'. Slækjesyr sa dei gamle at va' varsel om feigt fókk.

check slæme

kvinne som er saman med mange karar (nedsetjande ord; også bruka i samband med drikking og ulivnad)

Jentâ va' a fæl slæme, 'u dróg på mange å va' úvýrí mæ sjave si.

check slæp

strev

Det kosta slæp å strí'e å byggje nýtt bíbl'otik i Valle.

close slæpe

tømmerslepe (der ein dreg tømmer)

check slætre

lang og slak bakke (helst i terrenget)

Mi gjinge opp a slætre ti' mi kóme oppå Paden.

check slævetaum'e

vove fiskesnøre

Å dèr kåm 'an traskandi sílevåt'e,
mæ slævetaum'e å bambúsråte.
Då eg la ti' spúre om fiskjen slapp,
så va' svòri greitt, det va' barr' a napp (stev).

check slǿder

kjeltring, drittsekk

Fanten Frans va' an fæl'e slǿder, fókk vorte úrólège fysst 'an kåm.

check slǿkji

sløkje (art av slekta kvann; høg skjermplante)

Der veks'e jamt slǿkji fram'tt'emæ bekkjó.

check sløymeår

dårleg grasår (uttrykk bruka om ein sommar det er mykje regn, og det vert dårleg kvalitet på høyet)
Sjå også sènår og røytår.
Somme seier "sløymår".

I a sløymeår varte det gjinni mykji hesjing, for det va' vanskeleg å bakketurke det.

check slåre (V)

tjukk trestav til å spreie møk med; bruka helst på støylen om hausten
Sjå også spatt (H).
Somme seier "lórteslåre".

Eg lýt finne mi a slåre ti' å slå kjýmukkunn útivi.

check slåte

lang, jamtunn trestomn, kvista til bruk
Sjå også råte og slåtegjæri.

An må have mange slåtu itt an ska' stelle slåtegjæri.

check slåtegjæri

gjerde laga av slåter, feste vassrett til gjerdestolpar
Sjå også slåte.

Det æ arbei'ssamt å setje opp slåtegjæri.

check slåtr

slakt

Vi' du vère mæ å bère slåtri inn i kjeddaren?

check slåtresmòlogg smòlogg som er bestemt til slakt

Mi ha' sauin inn i tadden å tóke út trjú slåtresmòlogg.

check slåtte

slåtteteig på heia eller i skogen

Nò hav' slåttun i låglandæ gródt att'e mæ skóg'e å lyng. Slåttâ på heiinn va' mykji vær' førr'e.

check slåttebú

bu til å bu i under heieslåtten (somme fylte bua med høy når slåtten var ferdig)

Slåttebúin våre góe å have fysst an sló på heiinn. An kunna få fíre hest'loss ell' mei inn i a slåttebú, ell' høybú, som mi sa.

close slåttedreng'e

leigekar i slåttonna

check slåttelag

"laget" som ein har med orvet når ein slår (godt eller kleint)

Det va' om å gjère å hav' a godt slåttelag.

check slåttetó

berghylle med slåttemark

Førre slóge da i slåttetǿ, om tǿne kunna vèr' host'e små.

check smalkant'e

påsydd kant som del av broderiet på setesdalsbunaden; både for kvinner og menn (på svårtestakkjæ er han raud, på undestakkjæ grøn og på buksa grøn)

An smalkant'e æ, som óri sei', a smòl pyntekanting på daleklæó.

check smalrygg'e

krossryggen

D'æ smalryggjen det leitar mest'e på, så d'æ dèr fókk få vóndt.

check smedd'e

1. smell
2. "hardt slag", motbør
Sjå også dei to verba smedde og smedde.

1. Eg høyr' an smedd'e; eg trúr det va' a børseskòt. Hunden vare ræd'e smeddin.
2. 'An fekk an smedd'e då kånâ dǿi.

check smeddeblóm'e

engsmelle

Ungan tikje gama å smedde mæ smeddeblóm'e.

check smé'e
image

smed

'Er va' mange slags smé'i førr'e, sòme gjåre gó'e ljæ, å aire gjåre véne låsa.

check smidje

Smie; Frittståande hus nytta til å smie i. Var plassert noko ifrå andre bygningar av omsyn til brannfaren
Sjå også smidjestabbi.

I smidjunn glama det fælt fysst smé'en natta.

check smidjesindr

slagg
Sjå også smijje og sindr.

Smidjesindr i jórinn fortèl'e at der ei gong i tí'inn hèv' stae a smidje.

check smidjestabbi

stor trestabbe til ambolt og anna reiskap (i høveleg arbeidshøgde)
Sjå også smidje og stikkestabbi.

Smidjestabben kjøyre da ó' Finndalæ.

check smidjesté

stor ambolt i ei smie

Smidjestéi stend'e på smidjestabbâ.

check smíebæg'e
image

smiebelg

No for tí'inn brúke sòme smé'i an stǿvsúgari ti' smíebæg'e.

close smíerí

smedarbeid

close smíesté'

ambolt til å hamre jernet på

check smikkedalli

deigemne (ved baking av flatbraud)

"Rillen, rallen, undesmjúgaren å smikkedallen", æ a gåmó regle om å bake brau.

check smildre

småbitar (td knust glas)

Det ligg'e fullt av smildru né'å tilæ.

check smili

smylegras; bruka berre i eintal

Smilen æ godt beitegras for búskapen, å 'an held'e seg lengji grǿn'e útette' haustæ.

check smòg

1. smalt mellomrom (td mellom bygningar)
2. trang passasje i terrenget
3. trang gong (som ein tunnel, der ein kan smyge eller krabbe på kne)

1. D'æ så lúnt å kóseleg i smògó midjom húsó.
2. Der æ jamt an vind'e som strýk'e i Smògjæ.
3. Ungan have grave sikkå a smòg i høystaâ, som da tikje så gama å smjúge í.

check smòk

1. smak (bruka berre i eintal) 2. liten munnfull av mat eller drikke

1. Eg kan 'kji gløyme dei våk'e smòkjinn då eg prǿva å tyggje skråtóbakk. Mange tikje at sǿtt æ a gód smòk. 2. No hèv' eg steikt mi kjø̀t, vi' du hav' a smòk?

check smokk'e

understakk som ein kasta over seg (ikkje trædde armane inn i selane)

Det búra i fjósæ, å då slengde eg på meg smokkjen å sprang néd.

check smòlogg

sau / lam, samnamn på vaksne sauer, gimrar, verar og lam
Sjå også fænåre, gjeldsmòlogg, vetrongsmòlogg.

Mi ting' åkkå fem smòlogg ti' haustæ. Mi hente smòloggjí ne'å búinn. Ko' mange smòlogg sendte di på heií i vår?

check smolt

laga av svinefeitt + tjøre og av og til rjome (bruka på lér som skal haldast mjukt og vasstett; bruka berre i eintal)

Eg smúre skóne mæ smolt. Smolt æ godt ti' smørje biksauman mæ.

check smoltekopp'e

lagga kjerald til å ha smolt i (nokså lite i storleik)

An smoltekopp'e va' der i kverr manns hús førr'e.

close smoltetró

noko stor trekopp til å ha smolt i

check smotte

romet under oppstytta i stakken (eit skar, ei opning i stakkslínon i "oppstytta", på framsida av setesdalsbunaden)

Den lisle sýâ laut vère nédi smottunn, smottesýâ.

check smottesýe

sylje som ein fester i skjorta ved smotta på setesdalsstakken

Smottesýâ æ helst'e lítí å nòkå úvond å enkel, å vare brúka i smottunn.

check smytti

smal plass, trongt mellomrom

Ungan sprunge i smyttó å løynte sikkå.

close smæri

alsikekløver (veks naturleg på heiane i Valle kommune)

check smø̀rambari

lagga ambar til å ha smør i

An smø̀rambari som tèk'e trí nóttong'e æ helst'e vanelèg'e.

check smø̀rgraut'e

graut reidd på byggmjøl og smelta smør og truleg med noko mjølk i (ofte bruka når slåttonna eller skuronna var over)

Adde tótte smø̀rgrauten va' sérs gó'e.

check smø̀rhòle

smørauga i graut

Eg líkar stóre smø̀rhòlu i grautæ!

check smø̀rkling'e

hardt flatbraud med smør varma på omnen Sjå også kling'e og skjerpekling'e.

Smø̀rkling'e va' helst'e bånemat'e, for an kunna 'kji slǿse sò mæ smø̀ræ for dei vaksne.

check smø̀rlag

lokalt mottak for smør frå bøndene

I Valle tók smø̀rlagji imót smø̀r ifrå adde bǿndó i bygdinn.

close smø̀rnull'e

liten "klatt" med smør

close smørtròg tròg til å ha smør i
close smø̀rværd

verdi av smør (truleg fast verdi for ei bestemt mengd)

check smø̀røskje
image

smørøskje med lok, laga ( sveipt) av tre Sjå også ambari.

Smø̀røskjun våre gjinni gjåre av einére.

check smøygjeróse

skorne figurar der linene buktar seg inn under kvarandre (krulleskurd; helst bruka i fleirtal)

Targjær va' så fæl ti' gjère smøygjerósu.

close smøygjerugge

vovi rugge med ekstra mønster som måtte "smøygjast" inn for hand

check smøygjespòni

spunne ullgarn som er ujamt og klumpete
Sjå også hókkespòni og spòni.

Mamme la opp mæ meg at no måtte det inkji vare smøygjespòni dèt eg spann.

check smøygjestól'e

1. hempe av td ler eller metall på belte / reim til å stikke enden på beltet inni
2. hempene øvst på buksa der ein stikk beltet inn
Sjå også smøygje.

A gjúre lýt have smøygjestól'e ti' å stinge gjúreenden undi.

check smøygl'e

slu og listig person som fer fram utan store fakter

An smøygl'e hèv'e vel sí plana?

check småbil

korte stunder

Eg kan barre springe nåkå småbil av gongjinn.

close småepli

usorterte poteter til buskapsmat

check småhykker

mann utan eller med litt jord (hadde sitt eige hus, mest same tyding som "husmann")

Småhykkeran ha' det jamt smått førr' i tí'inn.


check småkrulli

"krull" som er noko enklare enn ein vanleg "krulli" (har berre to omgangar)

Småkrullan æ léttare å få ti' 'ell dei vanlège krullan, fysst an løyesaumar.

check smålòk'e

ormegras

Smålòkjen held'e seg grǿn'e heile vetren.

check smått'rí

barn (ofte bruka i samband med graviditet)

Vilborr ska' have smått'rí, det æ visst påskebil.

check småvé'e
image

tunn ved, kan vere kløyvd smått eller hoggen opp av tunne greiner; bruka berre i eintal
Sjå også vé'e.

Småvé'en æ gó'e ti' gjèr' 'å .

check snafs

lite måltid (helst bruka om fint bakverk; vaflar, bollar osv)

Eg åt barre a snafs førr'ell eg reiste út'å teigjen.

check snag

1. kvesst treplugg som ein slår ned i jorda i kvar ende av ei høyhesje(V)
2. plugg til å binde kua i når ein skal mjølke på støylen(H)
Sjå også pål'e.

1. An lýt have eit snag i kvære endâ av a hesje, for å stande imót tyngdinn av rått gras.
2. Snagji måtte vèr' sò laga at inkji bandi skrei opp.

check snas'e

lukt
Sjå også snase og få snasen í.

"Dèt va' an gó'e snas'e", sa Åsmund då 'an kåm inn ti' bakstekjèringó. Eg kjenner an snas'e, men eg veit 'kji ko det æ.

check snauskolt'e

snauskalla person

Eg tikje 'er æ fleire snauskolta nò 'ell det va' førr'e.

check sné

1. mønster på skrå i sokkane til setesdalsbunaden; både den kvinnelege og den mannlege
2. skar på skrå på langsida av øyra (bestemt type sauemark som syner kven som er eigaren; sjå bilete)

1. Mynstr mæ sné æ mykji brúka.
2. Eg skar sné så eg va' plent blódutt'e 'å hondó.

check snébròt

spesielt mønster i toppen av sokkane til setesdalsbunaden (både den kvinnelege og den mannlege)

Snébròti på sokkó æ spita mæ a kròt som æ i snei.

check sneffer

1. reiskap til å årelate med
2. liten spretten og skarp kar

1. Mi trú inkji at årelating hèv' nåkå fyre si, så snefferen æ nóg inkji ti' hjelp.
2. Stígand æ slig an sneffer, svint'e i snúingjinn.

check snei

lite stykke

Eg va' úheldig'e mæ nívæ å tók a snei av tommâ mí. Eg skar a snei av stump'e å åt nåkå líti, eg kunna 'kji bíe ti' måls.

check sneis

1. jarnnål med ein krull øvst til å binde eit dyr i på beite (hest eller ku)
2. strikkepinne

1. Slå sneisí n'i jórdí så 'u hell'e!
2. Dei små sneisan hav' gjårt mykji godt i verdinn.

check sneisehøy

Det høyet som vart lagt nærast stakksneisinn i ein høystakk. Ein måtte bruke det turraste høyet her. Bruka berre i eintal.

Breislejentâ va' på stakkjæ å tók imót sneisehøyttæ som eg kasta opp ti' 'enni.

close sneisgang'e

5 strikkepinnar (som ein brukar til å strikke med)

check snerk'e

1. tunn is på vatn
2. hinne på t.d. koka mjølk

1. Der hèv' kåme an líten snerk'e innmæ land på Skrémisvatn.
2. Sòme tikje at snerkjen æ mótbýdelèg'e.

check snerpe

1. "strået" som går ut frå kvart korn på eit byggkornaks
2. nøyen og nærtakande kvinne
3. uroleg person

1. Det skrapar i halsæ fysst an fær snerpu inn i munnen.
2. Tóre va' a fæl snerpe, 'u tólde filli å vare mótsagd.
3. Hèv' du snerpu?

check snerpebǿl

samling av snerper inst i munnen/svelget på buskapen

Eg trúr mi ljóte skjère út detti snerpebǿli på 'enni Blómelí.

check snerre

lune til å gjere eit påfunn, innfall, ofte negativt

Jón ha'lei a snerre i gjår. 'U fekk a snerre at 'u vill' alli tale. 'An fekk slig a snerre, 'an ville plent kaste út taddâ.

check snéskreppe

veske av skinn / lér med skråstilt lok

Tarjei gjekk mæ snéskreppunn ive hærí.

check snéstíg'e

veg på skrå i ein bakke

Vègjen gjekk i an snéstíg'e opp Vøyleheií.

check snétó

berghylle på skrå i fjell

Mi gjinge opp a snétó så mi kóme skjótare opp på fjøddi.

close snév

upåliteleg og laust rykte

check snévèg'e

veg som går på skrå i ein bakke

Mi vi' gange snévègjen i dag, det æ 'an bei'vèg'e.

check snévind'e

1. kraftig vind på skrå; bruka berre i bunden form eintal
2. bruka i uttrykket kåme mæ snévind'e

1. "Kjæm'e du plent mæ snévind'e", sa fókk fysst an kåm kufst å úventa.

close snibbe

sneiord, fantord

check snigjili

snigel

Der va' fullt av snigla i jórdbèråkræ.

check sník'e

bøyg på ei grenseline mellom to eigedomar

Der æ an sník'e i dei austri býtelínunn.

check snikkari

snikkar

Det æ hǿgt å have snikkari i húsi fysst an ska' stelle nòkå.

check snípeskór'e

bunadssko for kvinner (kvasse og bøygde opp framme
Somme seier "snýteskór'e")

Snípeskóne våre vel på móti a gong i tí'inn.

check snippemark

bestemt type sauemark (snitt i øyra som syner kven som er eigaren; sjå bilete)

Airestad kadde da snippemark for "vinkelstýv".

close snippeplagg

trekanta sommarsplagg (skaut)

check snippepòsi

kremmarhusforma papirpose

Gútepaggjen va' på Búinn å kaupte si enn snippepòsi mæ drops.

close snitterí

nasking

check snitti

"knep" for å lage ein ting

'An ha' a snitti for å få det ti'.

check snjóball'e

snøball

Ungan stell' a líti "hús" av snjóballa.

close snjóborg

oppkasta snø mot hus- eller hyttemurar (til isolasjon)

check snjóbraut

"snøkant" opp frå vegen (der snøen som er brøytt vekk ligg)
Sjå også braut.

Mi ungan løypte 'å fuinn néd av snjóbrautó. Snjóbrautin våre hægri førr'e 'ell da æ nò.

check snjóbøygje

snøbye
Sjå også snjóélgar'e.

Der va' úfýseleg på Grípemó i gjår, det kåm den eine snjóbøygjâ ette' den hí.

check snjóélgar'e

tett snøbye, helst lokalt, gjerne med vind
Sjå også snjóbøygje.

Mi vi' inn'tte nò å hav' enn kaffémunn'e, 'er kjæm' enn fæl'e snjóélgar'e.

check snjófarg

snøtyngd

Nò æ det så fælt snjófarg på heiinn at mi ljóte âv å skjǿre av tòkó.

check snjófjóm

snøfnugg
Sjå også fjóm.

'Er æ barre nåkå snjófjóm i luftinn i dag. Snjófjómí kåme dalandi stilt å seint.

check snjóflykse

snøfnugg

Sjå, 'er æ snjóflyksu i luftinn!

check snjófonn

snøfonn, snø som har blåse i hop til ein skavl
Sjå også snjóskavl'e, fonnesett og fonnesliti.

Mi mòge stundom ive snjófenna itt mi sku ti' støyls jónsokbil.

check snjóføykje

vind og snø i lufta; bruka berre i eintal
Sjå også substantivet føykje, verbet føykje og føykjeimni.

Gýró varte plent ískold ette' å hav' vòre úti i dei fæle snjóføykjunn.

close snjógòv

vindkast med snø (td når ein bil køyrer forbi på snøføre)

check snjógraut'e

snøsørpe

Der va' i ein snjógraut'e ette votnó i dag.

check snjóhéle
image

tunn hinne av snø

Det kåm a lítí snjóhéle i nótt. Snjóhélâ tók âv i fyrenónæ.

check snjóhest'e

hest som er god til å ta seg fram i snø

Rauen va' så gó'e an snjóhest'e, 'an tók seg fram bæri 'ell aire hesta fysst det va' tungfǿrt.

close snjóing

snø som kjem dalande

check snjókjyng'e

nysnø (mykje på ein gong)

Denné snjókjyngjen vare vel den seisti i vèt'e.

close snjókòv

tett snødrev

check snjór'e
image

snø; bruka berre i eintal

Nò brånar snjóren i sólhoddó. Ungan grave sikkå hòlu å tunnella i snjóræ.

check snjórèke

snøspade
Sjå også reke

An lýt have mæ si snjórèke i bílæ om vetren. Kòri hèv' eg gjårt av snjórèkunn?

close snjórås

snøras

check snjóskavl'e

snøformasjon som vinden har blåse i hop
Sjå også skavl'e, hengjeskavl'e og snjófonn.

Der va' an stór'e snjóskavl'e mæ Svæg.

check snjóslétte

tunt snølag på berr mark

Seinhaustis kjæm'e det jamt a snjóslétte som reiser att'e nókså fórt.

close snjósmiti

tunt snølag

check snjóspikkji

spurv
Somme meiner ordet tyder granmeis eller lauvmeis
Sjå også spikkji.

Snjóspikkjen æ góslège å have på fuglebrettæ.

check snjótòk

snøsmelting

I flaumbekkjó æ det 'kji kvinnebyrr'e kå i snjótòkó. Det va' kalleg snjótòk å heiinn i dag.

check snjóvetr'e

snøvinter

Dei fæle snjóvetran æ úhǿge å leie for mange.

check snòre

snare, (gjerne laga av hestetagl eller messingtråd, mest til å fange ryper med)
Sjå også setje snòru.

An lýt have bròm stòre knuppa itt an sèt'e snòru.

check snòrefangst'e

fangst med snare (mest bruka om rypefangst, men òg om annan fangst av småvilt)

Om vetran va' snòrefangsten jamt beste inntektí for mange.

check snórelekkji

kan vere malelekkji / trøyelekkji / "snóreband" (glatt, rund sylvtråd, forma i ovalform og lodda. Deretter forma til og tredd saman)
Sjå også kjæ'i.

Eg hèv' ervt a gåmålt snórelekkji.

check snòrelíne

skilåma der ein har rypesnarene på rekkje
Sjå også klukt, bròm, gar'e, streng'e og rjúpesnòre.

Gunnúv hèv' snòrelínâ sí nórdi Løyningsheiinn.

close snòrenút'e

spesiell knute som ein bruka til å binde snara til kluktí (for å løyse snara utan å øydeleggje henne)

check snorglelykkje

mjuk tråd eller garn som tvinnar seg for mykje og lagar vanskar med å rette opp lykkja
Somme seier "snorr'lykkje".
usse; helst bruka i fleirtal

Detti gåni æ fullt av snorglelykkju, så det æ úhǿgt å spite.

check snórgong

snorskive på rokk

Rokkesnórí gjeng'e i snórgongjinn.

check snubbe

1. ljåbrot som det er sett treskaft på (Stutt knivblad av eit ljåbròt, om lag ein tomme langt. Bruka til å rispe kvarandre med i slagsmål, og til å skjere hoven når dei skodde hesten)
Sjå også ljåbròtnív'e.
2. avbrote knivblad
3. nysgjerrig kvinne som "rotar med mangt"

1. A snubbe va' svint å gjère si.
2. Snubbun kunna vèr' hǿge å have ti' sumt.
3. Dèt va' a fæl snubbe.

close snubbi

liten kniv utan odd

check snúe
image

del av broderiet på setesdalsbunaden (både den mannlege og den kvinnelege)

Der lýt vère trjå snúu i a grille. Snúun æ svinte å enkle å saume.

check snúkvist'e

ved tømmerhogst: ein sparer att ein eller fleire kvistar når ein kvistar stokken, slik at ein greitt får snu stokken

An høgg'e âv snúkvisten fysst an hève snútt stokkjæ.

check snúsemúrt'e

morter til å knuse tobakk (til snus)

Snúsemúrten 'ass Gófa æ gjår'e av blautgrjót.

check snydde

rester (som ikkje skal kastast) av brød, kaker o.l.

Mi våre så soltne at der va 'kji etti kå snyddu i kjǿleskåpæ då mi ha' èti.

check snyddemat'e

restemat

I kveld lýt du greie deg mæ snyddemat'e!

close snyddi

matrest

check snýe

ugrei kvinne

Dí snýe du æ, Ragnhild, som du narra meg nò!

check snykk'e

snørr (bruka berre i eintal)
Sjå også búvi (V).

Krímsjúkjen æ lei'e fysst snykkjen renn'e å hósten rív' i halsæ.

check snykkjebræse

snørrflekk på klede
Sjå også snykke' og bræse.

Lisl-Òlâv ha' a snykkjebræse på dei eine erminn.

check snykkjefille

lommetørkle til å snyte seg i
Sjå også snykk'e.

Eg ulka út mange snykkjefillu mæ eg va' krímsjúk'e denne gongjí.

check snykkjekopp'e

person som er full av snørr
Sjå også snykk'e.

Herjús æ an snykkjekopp'e, 'an tikjest alli vi' snýte seg, helle'.

close snykkjekrím

rennande nase (pga forkjøling)

close snykkjestiddi

person som er svært forkjøla slik at det renn snørr mest konstant (helst bruka om born)
Sjå også snykk'e.

close snýte

nase

close snýteskór'e

bunadsko (same som snípeskór'e)

check snýti

1. kvasst framspring, kvasst hjørne
2. lite stykke av mat (td kake, pizza)
3. liten pose, lita lomme

1. 'An sló snýtí av dei kvosse steinó.
2. Vi' du hav' a snýti, Svein?
3. Eg hève desse nappan i a líti snýti.

check snæle

1. eike i hjul
Sjå også fedd'e og kjerresnæle.
2. snelle, trådsnelle
Sjå også snæletrå'e.

1. Snælun i bakhjúlinn i sykkelæ mí æ så slake at eg lýt stramme da mæ an snælestrammari.
2. Eg hèv' spunne fudd snælâ å lýt vinde gåni på gånvindâ.

check snælekrakk'e
image

bruka til å spole garn på og til å tvinne trådane

Snælekrakkjen stend'e né'å tilæ fysst eg tvinnar gåni på rokkesnælâ.

close snælekåv'e

1. svak i ledda (td om svak, nyfødd kalv)
2. skøyar (slang-ord)

check snæletrå'e

sytråd (av vanleg bomullstråd)
Sjå også snæle (3).

Da brúka snæletrå'e ti' å snǿre hardt kring vórtun så da dutte av.

close snǿrebassi

person som har tendens til å stramme klede og band for hardt

check snǿreskór'e

bunadsko for kvinner med raudt ler under mynstra overler

Mange unge kvendi gjinge mæ snǿreskó ti' rektig vént.

check snǿrt'e

snev av (td sjukdom)

Eg kjenner enn snǿrt'e av krím. Eplí hav' fengje an snǿrt'e av frost.

check snårt'e

1. halvbrend ved, trerestar som ennå gløder
Sjå også ellsnårt'e og snårte.
2. ugrei person (helst bruka skjemtande)

1. Det fauk an snårt'e hít 'å tili. Eg grèv'e snårtan ihóp.
2. Å din snårt'e, eg ska' nóg passe deg att'e!

check snårterøyk'e

sigarett eller pipe som er tend med ei glo frå bål eller omn

Snårterøykjen hève' a gó' smòk, dei fysste drògjí.

check snårtesmòk

smak av røyk og glør i td kaffi som ein kokar ute i friluft utan lok

Gònil likar godt snårtesmòk i kafféæ.

check só'

vatnet eller krafta som noko er koka i
Sjå også sjóe, só'en og eplesó'.

Hèv' an godt só', kan an brúke det ti' mang' slags matstell. Det kan vére só' som kjøtsó', kurvesó', eplesó', grǿnsaksó'.

check sodd'e

1. soll, matrett av knusa flatbraud og mjølk
2. "slappfisk"
Sjå også sydde, sodd'e å kjøssteik, syrsodd'e og feskjen sodd'e.

1. Mamme, èg vi' have sodd'e ti' kveldsmat'e!
2. Den sodden kunn' mi inkji have mæ på dugna'en.

check sodd'e å kjøssteik
image

matrett av flatbraudsoll og glosteik; bruka berre i ubunden form eintal
Sjå også sodd'e og kjøssteik.

Mi have sodd'e å kjøssteik ti' kvelds.

check soddedeir'e

frost i kroppen etter å ha ete ein kald brausoll; helst bruka i bunden form eintal

Kåm an inn'tt'e fròsen å ha' ískoll mjåkk i soddæ, kunna an få soddedeiren ett'å.

check soddekopp'e

1. kopp til flatbraudsoll
2. nedsetjande ord om person som har gjort noko dumt eller vert rekna som udugeleg

1. Soddekoppen min æ a tròg.
2. Din soddekopp'e, no hèv' du øyelagt bílen 'enni moi dí att'e!

check sòg

vassfall mellom to vatn

Der kunna vare a kraftig sòg i íunn i Stórånæ.

check sògbån

barn som syg mor si

Det va' 'kji kå såvídt 'u va' færig mæ dei fysste sògbånæ, så kåm der eitt ti'. Da have sògbonn båa tvæ.

check sógraut'e

1. deigklump som ein la i ei sleiv oppi suppekjelen og koka grauten slik (deig som til kabrettegraut'e)
2. doven person

1. Sógraut'e ell' flotmylje kunna vèr' an bíebiti a sundagsfyrenón.
2. Den Taddeiven æ an fæl'e sógraut'e!

check sokk'e

strømpe som rekk opptil kneet
Sjå også leist'e og laddi.

Kom mæ dei sunde sokkó dí, så ska' eg krake da. Sokkan mí æ hól'å bå' att'å hælæ å fram'i tån'e.

check sokkeband

sokkeband (bruka både i den kvinnelege og mannlege setesdalsbunaden)

Sokkebondí æ slengde, å have mange liti.

check sokkebandsstad'e

det smalaste området over leggen der ein fester sokkebandet

Sokkebandi strammar hardt i sokkebandsstadæ.

check sokkefòt

sokkar

Nò ska' eg sýne dikkå ko mange sokkefòt eg hèvi!

check sokkekåvi

Utposing på baksida av ein kvinnesokk til bunadbruk, over tjukkleggen. Det vart rekna som vent å ha store "kåva" den tid då stakkane var i dagleg bruk.

Mi vite inkji av at da brúka innlegg i sokkekåvó.

check sokkeleist'e

nedsetjande uttrykk (bruka om karar)

Den sokkeleisten kunn' mi inkji hav' mæ på dugnâ'en!

check soks

saks

Soksin æ kalleg hǿge å have, så an lýt have mange ti' taks.

check soksedíkji (H)

dike med oppkomevatn, som ikkje frys til om vinteren, bruka til å setje revesaks i
Sjå også díkji, tíedíkji (V) og rèvedíkji (V).

Det æ inkji létt å finne a greitt soksedíkji.

check soksekjingji

dei to delane på ei saks (skjæri); bruka helst i fleirtal

'An må 'kji negle dei tvei soksekjingan så fast at an inkji fær meite.

close sóllé

solside

check sólrèven

1. trøytsle av å liggje i sola
2. t.d. eit klokkeglas kastar solstråler attende på noko

1. Sólrèven tók 'an.
2. Sjå sólrèven koss 'an hoppar opp'ttemæ veggjæ!

check sólrond

stripa der sola var når ho gjekk opp eller ned (ronda mellom ljos og skugge)

Eg flyt'e meg ette sólrondinn så eg fær vère leng'e i sólinn.

close solte

1. botnfall i smørauga i graut
2. noko som ligg i salt
3. veik smak av salt

close sólvèv'e

solstråler gjennom sprekker

check sommår

sommar

Sommåri fèr'e allstǿtt så fórt.

check sommårmål

sommarmål (14. april)

Som veiri æ sommårmål, ska' det vare ti' píns.

check sommårsbil

om sommaren (meir avgrensa i tid enn sommårstí')

Sommårsbil kan det vèr' godt sitje úti om kveldó.

close sommårsdreng'e

kar som er leigd for sommarhavåret

check sommårsfǿe

maten ein trong gjennom ein sommar.

Dei gamle laut jamt kaupe sommårsfǿâ fysst grjóni traut om våri.

close sommårsjente

tenestejente som vart leigd inn for sommarhalvåret

check sommårsljó

høgt ljod med spesiell utforming (huve til kvarandre på heia)

Sommårsljóí æ 'kji som aire ljó; da kunna seie: "Hèr æ èg, å æ det nòken som høyrer ljói mitt, så húv ti'bakers!"

check sommårsmat'e

maten ein trong for sommaren

I hobballæ baka da sommårsmaten.

close sommårsplagg

kvitt bomullsskaut

check sommårsslé'i

slede bruka til høykøyring om sommaren (helst der det var brattlendt og ein ikkje kunne bruke vogn; lågare enn vetreslé'en)

Sommårsslé'en min hèv'e inkji skóninga.

check sommårstí'

om sommaren

Sommårstí' æ der vént 'å heiinn.

check somrungji

lam som er fødd om sommaren (juni / juli)

D'æ varte reikna som nåkå fill mæ somrunga.

check sòn'e

son

Sø̀nin deiris våre útrita ti' vère musikalske.

check song

song
Sjå også syngje.

Mang' av songó 'ass have fillne teksti.

check sòpi

ein liten skvett (om kaffe, øl og annan drykk)

La'kkå få an mjåkksòpi. Kòss æ det desse sòpó, kan eg slå da út?

check soppe

flote av tømmer (ved tømmerfløyting)

Da samla timri i a soppe út'å fjóræ.

check sóterói

doven, likesæl

Svein va' an fæl'e sóterói, det varte alli nåkå av mæ 'ó.

check sótfeddebuskji

busk av bjørk til å fjerne sot i omnen med (gjerne med ein knute i enden)

Finn di an sótfeddebuskji å sótfedd omnen, der æ 'kji trekk'e skapt í 'ó!

check sótfeddekrók'e

1. krok til å skrape ut sot frå ein vedkomfyr
2. krok til å grave fram glør i omnen

1. Det vare bæri trekk'e fysst an brúkar sótfeddekrókjen å grèv'e út sót å oske.
2. Ska' an leggje 'ni omnen, æ det greitt å drage fram glǿ mæ sótfeddekrókjæ.

check sott'e

1. roten stokk, vasstrekt stokk som ikkje vil flyte
2. kraftlaus kar, doven gut

1. Sottan vare jamnaste liggjandi etti i skógjæ.
2. 'Er æ nokle av dei sottó som æ dovne å inkji vi' gjère nåkå.

close sóttehús

hus der det er mykje sjukdom

check spa

"jamningssuppe" til jolematen i Setesdal; stuttare seiemåte for nepespa.

Spai smakar sérs godt jólepdagjen.
check spaedjúpn

jordlag som er så tykt som "bladet" på spaden

Det va' barre a spaedjúpn né'å bergji. Du lýt have a spaedjúpn moll for å setje epli.

check spahòke

hake som stikk langt fram

Èlí ha' så long å kvoss hòke at da kadda æ barre for "Spahòkâ".

check spann

1. spark
2. spann
3. lengdemål (mellom sprikjande fingrar frå tommel til veslefinger)

1. Hesten gav mi a spann så eg héldt på å úvite.
2. I gamle dage ha da drops i sponn på kråmbúinn.
3. A spann æ det same som a spríkjelǿvd.

check spannkjelle

kjelde til å setje mjølkespann i

D'æ greitt have spannkjelle fysst an vi' kjǿle mjåkkjí.

check spatt (H)

reiskap av tre til å spreie gjødsla på støylsvollen med (med handtak og flatt i enden)
Sjå også slåre (V).

Fær eg låne spatti ditt?

check spéd'e

gasspedal
Sjå også spéde.

Spédan på sòme Toyótaa hav' vòr' lyksne ti' hengje sikkå opp den seiste tíí.

check spègjili

spegel

"Dèt va' enn greilèg'e kar'e!", sa 'an då 'an såg seg i spègjilæ.

close spenne

avstivar, skråband i bygning

check spergje

vanske, kamp, påkjenning, strev

Det va' nåkå fæle spergju då mi sill' hav' den stóri stúten på slaktebílen. Dèr ha' du sillt sétt på sperju, eg tenkte alli mi finge búskapen ive åne.

check spergjetak

hard kamp, uvanleg stor påkjenning

Det kan var' spergjetòk ska' an prǿve å stagge an skjýr'e hest'e.

check spidant'e

skruen som ein dreg ut for å stille eit lommeur

Gunnår dróg út spidanten då 'an sille stidde klokkâ.

check spík

1. tunnt/smalt trestykke
2. flat trepinne til å ha vepten på når ein vev (i staden for skyttel)

1. Vi' du tægje mi ti' a spík ti' å leggje midjom? Spíka æ godt nǿri ti' gjèr'å mæ.
2. An lýt have a spík ti' kvære litæ.

close spikekjø̀t

spekekjøt

close spikkfót'e

raklar på bjørk

close spikkjeband

kornband for meisene

check spikkji

ord bruka om meis og spurv
Sjå også snjóspikkji.

D'æ gama fysst an hèv' mange spikka rundt húsí om vetren.

close spikåri

"tøysekopp"

check spil

1. spetakkel
2. spel

1. "Det æ a spil som da stelle sikkå út i verdinn i dag!"
2. Flí mi spili så ska' eg spile fyr' dikkå! Sku mi spile sjakk, ell' a anna spil? Eg hèv gjårt mi a spil ti' å drage stokkan innât.

check spildre

tunn trespile; ord t.d bruka i samband med veving

Spildrun ljóte vère beine å slétte.

check spildretili

golv for sau eller geit (laga av smale planker med opning mellom kvar av dei, slik at lorten kan sleppe gjennom og ned i gjødselkjellaren)

Sauin gange på spildretili i staden for på taddi.

check spilketili

golv for sau eller geit (laga av smale planker med opning mellom kvar av dei, slik at lorten kan sleppe gjennom og ned i gjødselkjellaren)

Spilketili å spildretili æ tvau órd for di same.

check spillsjúkji

spedalsksjuke

Spillsjúkjen va' inkji úkjend'e i gåmó tíd hèra i landæ, hell'e.

check spinnarestól'e

stol som vart bruka når ein sat og spann

Spinnarestólen eg hèvi æ så lagelèg'e innmæ rokkjen. Spinnarestólen i Ròtunn æ an kjistestól'e, dèr æ gjengju i sætæ.

check spíre

1. sau med horn (spælsau)
2. lang hårlugg (vanleg for karar i eldre tid).

1. Det æ sjella sjå spíru nò, bǿndan hav' avla da vekk. Den lisle spírâ kåm alli heimt' av heiinn.
2. Ånund Ríkjæ va' ein av dei seiste som ha' spíre i Valle.

check spirvili

liten og tunn mann
Sjå også spirvl'e / spirvli, spirvle og spirvlen.

Åsmund va' an spirvili, líten å létt'e, men fórt fram kåm 'an.

check spirvl'e

mannsperson som er tunn og liten av vokster
Sjå også spirvili, spirvle og spirvlen.

Den spirvlen kan inkji vèr manti nåkå!

check spirvle

kvinne som er tunn og liten av vokster
Sjå også spirvl'e / spirvli,spirvili og spirvlen.

Birgjitt æ a spirvle, men spræk æ 'u.

check spíssbúri

skøyar, filur, morosam person
Sjå også sveggji og svaddi.

Haddvår ha' allstǿtt vòr' enn spíssbúri.

check spísslé'i

liten og ofte fabrikklaga hesteslede (bruka til persontransport)

Spísslé'en åkkå æ svårtmåla.

check spit

strikketøy

Spiti mitt ligg'e i korgjinn; lagelegt å take ti' kverr dag'e. Dèt va' a vént spit du ha'.

check spitakkel

1. bisn, særsyn, "skandale" (bruka om td oppførsel og påkledning)
2. bråk, larm

1. Det va' a spitakkel at inkji han fekk lǿn som dei hí. Det va' a spitakkel å sjå dei útklædde dansaran på fjærnsýn.
2. Det varte a fælt spitakkel då jólebassan kóme trampandi inn i stògâ.

close spitakkelsi

1. "fæl" utsjånad (td person)
2. bisn, særsyn, "skandale", bråk

check spitari

person som strikkar

Targjær va' så sérs gó'e an spitari, men så ha' u spita mykji i adde år.

check spite

1. kile til å feste øks eller ljå til eit skaft
2. lang og tunn jente
Sjå også verbet spite.

1. Einér'e varte jamt brúka som spite.
2. 'U va' a spite i oppvekstræ, men 'u rétta seg ette kvert.

check spitegån

strikkegarn (bruka berre i eintal)

Spitegåni hèv' vòre úmisselegt ti' adde tí'i.

check spitehókk'e

brei jernring (til å feste ljåen til orvet med, med ei spite innafor holken)

Att i staden for a reim kan an brúke an spitehókk'e.

check spiteplagg

spøta plagg

Mæ hondó smøygde oppunde spiteplaggjæ stó' 'u å blåfraus.

check spitetrøye

strikkejakke

Lúsetrøyâ æ den mest kjende spitetrøyâ.

check spitetrå'e

tråd av spøtegarn

"Hève du an spitetrå'e så eg kan snyrpe att'e detti hòli?"

check spjankji

mygg
Sjå også mýtt, mýhankji og viglemýtt.

An spjankji æ det same som an mýhankji, kadda sò for lǿglegt.

close spjatt (H)

tjukk trestav til å spreie møk med

check spjong

måleeining; avstanden mellom tommelen og peikefingeren når ein sprikjer med fingrane det ein greier
Sjå også spríkjelǿvd.

Hòli lýt vère a spjong breitt.

check spjót

1. spjut
2. "spjót" i enden av eit "kuptelekkji" til blåkupte

1. Da kaste kalleg langt mæ spjótó i ídrottæ.
2. Kuptelekkji mæ spjót æ gjårt av sylv.

check spjøll

1. spjeld, t.d. i pipa
2. den trekanta plata som vart bruka til å tette att pipeopninga i åren
3. tøystykke for å utvide eit kledeplagg, helst under armane
4. liten jordlapp

1. D'æ viktigt at spjølli æ tétt fysst an sótfedder.
2. Spjølli i kjeddaræ æ gjårt av tré mæ a blekkplate oppå.
3. Mamme sette inn a spjøll i skjortunn mí.
4. Midjom dei stóre steinó nunde reininn æ der a spjøll der mi så næpefræ. Der vare så véne nåkå næpu.

check spjørr

klut som ein sveiper kring foten på ein hest før ein set på trjugane
Somme seier "trjúgspjørr"

Spjørrin æ góe å have innafor trjúgan så inkji hesten makar seg.

check spjåkle

tunn jente
Sjå også spjåkli.

'U æ a spjåkle, å vare alli aila.

check spjåkli

tunn mann
Sjå også spjåkle.

Den spjåklen treng'e mykji mat'e, for 'an æ så úfrédelèg'e.

check splott'e

liten bit av eit eller anna; kan vere alt frå eit tøystykke til ein jordteig (gjerne forma som ein trekant, kvasst i eine enden)

Eg treng'e barre an líten splott'e av tøyæ. Marí déla frå an splott'e av skógteigjæ sí.

check spóe

eit spadetak (ein full spade med masse, jord el)

Eg treng'e a spóe ti' oppi denne simentblandâ.

check spòl'e
image

vevnadsremse til td kjørkjetjell ("kjørkjetjeldet" var samansett av to "spòla")

Ruggun have tvei spèli.

check spón'e
image

1. treskei til å ete med
2. takspon

1. 'U sette spǿnin opp i spónelai.
2. Den lisle høybúí va' tekt mæ spón'e.

check spónela'

stativ til å setje treskeier i (spón'e)

Der va' spǿni for små å stóre i spónelaæ, å sòme våre vént útskorne.

check spong

1. metalplate bruka til å binde i hop noko som har broste
Sjå også spengje og kjingji.
2. isbru (som ein har laga over ei elv)
Sjå også vende spongjinn

1. Eg sette a spong på kjåkkjen, dèr 'an ha' fengje skaen.
2 Spongjí æ så sterk at an kan kjøyre ivi.

check spòni

garn som er spunne

'U sat jamt mæ rokkjæ, å der va' mykji spòni ett' 'enni.

check spòresýe

støypt sølje med stjerneform (med ein glatt eller tvinna ring under)

Spòresýâ va' rend å forma som a stjynne.

check spòrhauk'e

tårnfalk

Eg såg ette spòrhaukjæ kjíkeræ mí.

check spòrhòl

hol på orvet der taggen på ljåen vert sett i

Fysst spòrhòli æ for rómt æ det vóndt å feste ljåren.

check S-pòsi (H)
image

handlepose i plast (ordet kjem av "samvirkelags-pose", men vert i Hylestad bruka om dei fleste handleposar i denne bestemte storleiken)

Eg fylte fíre S-pòsa mæ tómflasku å reiste hít'å Búí å panta.

check spraddebassi

uroleg, fortfarande, hyperaktiv
Sjå også spradde.

Spraddebassan æ kalleg úrólèg'e.

check sprakk'e

1. mygglarve, insekt i vatn, er berre i stilleståande, og ikkje i rennande vatn
2. vert sagt om småvaksne gutar / karar

1.Der va' fullt av sprakka i tjynninn. Ungan tótte gama å sjå på sprakkan i vassbyttunn.
2. Arne, den lisli sprakkjen, va' den sprækasti i klassâ.

check sprang

sprang (Ubunden form fleirtal vert bruka i overførd tyding. Sjå det andre dømet).

Dèt va' a langt sprang 'an fekk ti' i mótvindæ. Der va' slig sprong ett' 'enni Rannei.

check spréndrite

diaré; bruka berre i eintal

Dèt lisle lambi æ så tuskelegt, det hève spréndritâ.

check sprén'e

sprut, stråle (td vatn)

Sprénen stó' midt 'å dei sund'erusta vassrøyræ.

check sprengje

sprengstoff

Dei gamle ha' 'kji gogni ell' sprengju ti' det, så steinan finge liggje som da ha' lègji.

check sprettereim

lerreim med spenne (td bruka som sokkeband)

Sprettereiman æ om lag an tommi breie.

check sprettetrodd

skaldyr som sprett når dei ligg på ryggen
Sjå også trodd.

Ungan tikje gama sprettetroddó, da leggje da på ryggjen, å sjå om da greie å kaste sikkå rundt.

close sprettetrodd

bille som spretter seg opp att når det kjem på ryggen

check spretti

1. hekte i livreim
2. hekte til sokkeband (lerreim); til kvinnebunaden i Setesdal

1. Karmennan ha' júre mæ úvande å sterke spretti itt da arbeidde út'å teigjæ om sommåri.
2. Spretti va' av sylv å sérs vént gravi.

close sprettingji

spretten kar

check sprík'e

dei to rundingane bak på stakkane i setesdalsbunaden

An lýt hengje stakkan på an trévond'e å sjå etti at spríkjin liggje greitt.

check spríkjelǿvd

lengdemål, avstanden mellom ytste fingertuppane på ei hand, når ein sprikjer med fingrane
Sjå også spjong.

Nò æ dalebuksun mí a spríkjelǿvd for stutte.

check spríkjenòs

nase som er smal oppe i rota og som blir vidare nedover

Såvi hèv' a kallèg spríkjenòs.

check spring

gummistrikk av ymse slag

'An kaupte si nåkå spring ti' å stelle si sokkebond.

check springaren

diaré
Sjå også drita, laust liv (V) og lívsýkji.

'An fekk springaren, å laut nøyte seg.

check springband

sokkeband, elastisk, med gater i, ca. 2 cm breidt

D'æ greitt mæ springbond ti' å halde sokkó oppi.

check spring'e

vasskran; bruka berre i eintal
Sjå også springvatn.

Två deg unde springjæ, Titta!

check springevatn

innlagt vatn i hus frå vasskjelde med sjølvfall (vert òg bruka om innlagt vatn med kunstig trykk); bruka berre i eintal
Sjå også spring'e

Springevatni fraus mangestad i vèt'e.

check springgjúre

lerreim som held hyvri fast (går frå eine sida av "hyvri" til andre sida av "hyvri"; under bringa på hesten)

Springgjúrâ held'e hyvri på plass.

close springlív

liv eller vest som ein fester stropper i; til å halde oppe sokkane

check sprit

lita jente (opp til om lag 3 år)

Det lisle spriti gjekk sjåv opp dei bratte kleivan.

check spritt

sprit, brennevin

Eg meine detti æ púre spritt du hèvi!

close spròti

1. metal fest i enden av ei lerreim
2. sylvspenne i enden av lerreima i "spretti å spròta"

close sprunge

sprekk

check spruns

1. loket i midten av eise- / omnsringane
Sjå også omnsring'e og eisering'e.
2. luka til eit lite hol i stovegolvet der potetene vart tømde ned i potetkjellaren
3. korken / tappen i ein øldunk
Somme seier spuns.

1. Det æ greitt å hav' an krók'e ti' å take av sprunsi. Sprunsi datt néd i oskâ.
2. Papa fǿre sprunsi n'i kjeddaren.
3. Sprunsi æ ti' å sleppe inn luft itt an tappar út.

check sprækingji

sprek kar

Kjètil va' an sprækingji mæ 'an va' ung'e. Kòss æ det mæ sprækingó på Heddi?

check sprøysse

sprosse

Der va' støyglège sprøyssu i dei glasæ.

check sprøyte

1. jente som vil vise seg og går på ein spesiell måte når andre ser det
2. sprøyte
Sjå også verbet sprøyte, sprøyte si, sprøyten og spǿne.

1. Gýró va' slig a sprøyte fysst 'u va' på stimnu.
2. 'U fekk a sprøyte då 'u sill' trekkje vísdómstonní.

close spuns

tapp i spunsehol (td i ølkjer)

check spúrdag'e

1. etterspurnad, marknad for
2. nyss (få greie på)

1. 'Er æ slig spúrdag'e ette' skóterklæi nò ti' jólæ. Det æ 'kji spúrdag'e ette håge hatta lenge.
2. Eg fekk spúrdag'e om at 'er æ så billige næpu å få på búinn. "Ja, så dúlt hèv' 'an ti' mi gjengji at få hav' spúrdag'e på 'an fengji". (Stevline)

check spýslite

trong til å kaste opp; ved sjukdom eller sterke sanseinntrykk

Då eg såg det kadaveri fullt av makk'e, kåm eg i spýslitâ. Kjenner eg an våk'e å sterk'e lupt'e, vare eg i spýslitunn.

close spýtekopp'e

emaljert jernkopp med laust lokk til å spytte tobakk oppi (tóbakkssykle)

check spæk'e

treflis, trespon (laga med kniv, øks eller høvel;
somme brukar dette ordet som hokjønnsord)

Spækjin æ góe å gjèr'å mæ. An kan sivre spækji mæ nív'e.

check spænili

vriden bjørkevidje med lås, bruka til mange føremål

Spenla æ hǿge ti' mangt. An lýt helste vrí'e vidjun i håbballæ.

close spænóli

jernbolt eller jernstong som er fest i kvernkallen og sigli og driv ivesteinen rundt

check spǿkrí

spøkjelse (overnaturleg vesen)

Førr'e tóttest fókk sjå spǿkrí jamt å samt.

check spǿne

1. spor / "sår" på marka / jordoverflata
2. jente som går på ein stolt måte for å vise seg fram, "stasjente" (vart ofte oppfatta negativt)
Sjå også verbet spǿne, spǿne si, spǿnen og sprøyte.

1. Eg såg fæle spǿnu ette' elgjó.
2. Den spǿnâ trúr at 'u æ nåkå!

check spǿrte

vanske, dragsmål, kamp, motstand eller motgang i livet som må overvinnast, både konkret og i overført tyding
Sjå også verbet spǿrte.

Eg ska' seie Tór hèv' stae út spǿrtun i lívi.

check spåbein

stort flatt bein i bogen på eit dyr

Spåbeini æ nòkå mjúkt kring kanten.

close spåhǿne

marihøne

check spåne

skrå-avstivar (noko som spenner imot)

Eg sèt'e spånu i kverrt hynni i húsæ.

close spåne

fjøl til å spane ut skinn av td rev eller mår

check spår'e

bakenden på ormen / fisken / skia

Tarjei tók ormen i spåren å rist' 'an. Fysst an gjeng'e langrenn, å vi' gange forbí an anné, slær an kranen 'ni spåren på dei fyri.

close spår'e

attarst i ein sledemei (på høyskógsslé'i)

check stabband

"trenaglar" (i seinare tid jernskruvar; tett på sida av kvar fjetre på slede)
Sjå også stabbandsnåvåri.

Stabbondí halde slé'a ihóp.

check stabbandsnåvåri

navar (jamtjukk, til å bore hol for stabband i slede)

An hev' brúk for stabbandsnåvåri fysst an ska' setje stabbond i an slé'i.

check stabbe

tykk og stuttvaksen jente eller kvinne
Sjå også stabbi og stabben.

Targjær va' a stabbe då 'u va' lítí, men då 'u vóks ti', vart' 'u plent passeleg fata.

close stabbendingji

navar (jamtjukk, til å bore hol for stabband i slede)
Same tyding som stabbandsnåvåri

check stabbestein'e

"fenderstein" i vegkanten

Stabbesteinan våre góe å have dèr det va' bratt 'å lénæ å' vègjæ.

check stabbi

1. tykk og stuttvaksen gut eller mann
Sjå også stabbe og stabben.
2. stabbe

1. Tarjei hèv'e allstǿtt vòre an stabbi.
2. Stabban halde oppi stópp'úsæ.

check stadd'e
image

Stall (Romet i lǿâ der hesten er. "Stadden" kunne også vere eit eige bygg / tilbygg i tilknyting til "lǿâ" i eldre tid)

I Níga ha' da tvei hesta i staddæ.

check staddedynn (V)

1. stalldør
2. buksesplitt

1. Staddedynní æ håg å støyg, å vender út mót túnæ.
2. An lýt allstǿtt sjå etti at staddedynní inkji æ òpí.

check stad'e

stad, plass

Kò' mange stada hèv'vòr' i dag?
check stâi

1. fast og samanpressa "lager" med td høy eller korn
Sjå også høystâi, konnstâi, lauvstâi og lórtestâi (H).

Fysst våri kjæm'e, æ det sjella at der æ etti nåkå høystâi i lǿunn.

check stakk'e

1. stakk (setesdalsbunad)
Sjå også rétte klæi og daleklæi
2. høystakk

1. Èg gjekk i stakka då eg varte konforméra.
2. An stakk'e lýt stande dèr det æ tjurrt å dèr det inkji legg'e seg så mykji snjór'e.

close stakkejente

jente som går i stakka

close stakkekvendi

kvinne som går i stakka

close stakkekåne

kvinne som går i stakka

check stakkeskór'e

den nedste og stive delen av setesdalsstakken

Stakkeskóren æ tung'e å saume.

close stakkesprík'e

dei to rundingane bak på stakkane i setesdalsbunaden

close stakkskór'e

den nedste og stive delen av setesdalsstakken

check stakkslíne

brodert ulltøyremse øvst på stakkane framme i setesdalsbunaden

Eg fekk 'kji færige stakkslínun i tí'i.

check stakkslunn'e

nedste delen på ein høystakk

Det va' viktig at stakkslunnen va' godt lagd'e.

check stakkslåtte

arealet som trongst til å hauste nok høy til ein full høystakk på heia

På heiinn tala da om stakkslåttu, men da ha' au mange høybúi ti' kverr gard'e.

check stakksneis

stokken ein set fast ned i jorda, og som ein "byggjer" høyet omkring når ein lagar høystakk
Sjå også stakkstad'e, murefót'e, stydje, krakji, vindverje, vindvevje, band, torve, býr, kjembe og høyskóg.

Grån va' det greiaste ti' stakksneis.

check stakkstad'e
image

Staden der høystakken vart sett. Dette måtte vere i nærleiken av der høyet vart slege, og ein tørr stad slik at regnvatnet ikkje rann inn under stakken. Vidare måtte plasseringa vere slik at snøen helst bles bort, og i allefall ikkje la seg i skavl der. Den som var i høyskog hadde ikkje tid til å skuffe snø i tillegg til arbeidet med å lesse opp høyet, og rekkje heimatt i tide. Høystakkane stod på same stad år etter år, og same "stakksneisí" stod heilt til ho rotna.
Sjå også høystakk'e, stakksneis, murefót'e, stydje, krakji, vindverje, vindvevje, band, torve, býr, kjembe og høyskóg.

Stakkstadan gró så ti' gras, lyng å runna, at da æ jamt vónde finne.

check stalldynn

1. stalldør
2. buksesplitt
Somme seier "stallsdynn".

1. Stalldynní æ helst'e håg.
2. Det kan hende at stalldynní æ òpí av vanvari.

close stallsklæi

vove og tjukt teppe til å leggje på hesteryggjen (bruka i kaldt ver)

close stallsmitting

gjødselhaug (mitting) av hestelort utanfor stallen

close stallstrèv

trev over stall

check stamn'e

endestykke (på td kiste, pram, seng, kjerre, slede)

Hekkun på sléâ æ feste i stamnan.

check stamp'e

1. potetstamp
Sjå eplestamp'e
2. bygning m/utstyr til å stampe vadmål
Sjå også stampe.

1. Stampen æ svorva, mæ a støygt handtak.
2. Stampen 'ass Lavrans æ bygd'e opp'tt'e i same kvíslinn som 'an stó' førr'e.

check stampe

mengde vadmål som kunne stampast av gongen

Det meste eg kan stampe i desse stampunn æ 180-200 alni.

check stampegraut'e

potetgraut (bruka berre i eintal)
Sjå også eplegraut'e.

Fókk ha' jamt stampegraut'e om hausti.

check stampekjinne

stavkinne
Sjå også stavkjinne, kjinnestav'e og sveivekjinne.

Rjómen i stampekjinnunn stampa an mæ an kjinnestav'e.

check stampeló

lo som samlar seg i stampen når ein stampar vadmål

Det varte mykji stampeló i desse stampunn.

close standsokk'e

snøsokk (samansauma mest heilt opp, berre eit stutt gjip med ein krok)

check stankeblóm'e

reinfann

Stankeblóman æ gúle å håge.

check stannfót'e

stiv fot i kneleddet
Sjå også stannrygg'e.

Lisle-Roddeiv hèv' stannfót'e ette a bílúlykke. Òlâv hève stannfót'e, men kjæm'e si godt fram.

check stannrygg'e

stiv i ryggen
Sjå også stannfót'e.

'An ha' stannrygg'e, så 'an gjekk så gag'e.

check stasgogn

kjerre eller slede som vart bruka i særskilte høve (til kyrkje eller gjestebod, ti' hægdags)

Býslé'en va' stasgogn.

check stassili

hestesele til høgtidsbruk (kyrkjegang, bryllaup)

Sòme pynta blèsebandi på stassilâ.

close staureim'e

doven og treg mann

check staurela'
image

stabel med hesjestaur, der dei vart lagra når dei ikkje var i bruk

Staurela'i lýt vère unde' tòke.

close staursbendili

bendelen på dei to nederste kornbanda som dei feste til stauren (med aksa opp)

check stavkjinne
image

smørkinne
Sjå også kjinnestav'e, stampekjinne og sveivekjinne.

Tóne sló rjómen oppi stavkjinnâ. An kan kjinne smø̀r i stavkjinne ell' i sveivekjinne.

close stavkonne

lagga kanne til øl

check stavkopp'e

lagga trekar (av stavar)
Sjå også kopp'e.

Gýró va' hít i bekkjen å sandnika stavkoppan mæ tvògegras.

check stavlægje
image

1. toppsvill i ein bygning med reisverk
2. øvste stokken på langveggen i ein lafta bygning, veggstokken der taksperrene vert lagde nedpå

1. Ordi "stavlægje" vare au brúka fysst an talar om moderne bygninga.
2. Karan gjinge til måls då da ha' fengje opp stavlægjun.

close stavstongvatn

dårleg og ureint vatn (bruka som slang-ord på veik og dårleg kaffi)

check stavvé'e

material til stavar, takspon, holkar, kjerald (furu, gran eller einer)

Stavvé'en lýt vère útvåld'e av det beste an kan finne.

check stavvé'kløyving

trematerial (emne som er kløyvde, eller saga, etter årringane)

Desse stavvé'kløyvingan vi' eg have ti' å gjère mi a kjèr av.

check sté

1. ambolt
2. turr grasslette ut mot ei elv eller vatn

1. Sméen formar jinni på stéæ.
2. Stéí våre greie å slå mæ orv.

check stéfanspænili

vidjering med knute på ("Stéfansbragd")

Stéfanspænilen heng'e på búrshúr'inn.

check stegg'e

person som gjev inntrykk av respekt eller avstand; bruka berre i eintal

Der fýgde an stegg'e mæ ó Bjørgúv.

check stegle

fiskereiskap, fiskeline med mange krokar etter kvarandre, egna med makk. Ein kan feste ein stein i enden av stegla og slengje ut i vatnet og late henne liggje der om natta, eller drage henne over ei elv eller ein løk og feste båe endane i land.

Steglâ gjèr' eg sjave, tamsa å onglaa long líne.

close stei'brjótari

stubbebrytar

close stei'bukk'e

stubbebrytar

check stei'dart'e

steindilp
Somme seier "stei'dært'e" eller "stei'diple"

Det æ så gama å sjå stei'darten.

check stei'dròg

kraftig steinslede (hestereiskap)
Same som stei'merr.
Sjå også dròg og kasedròg.

An brúkar stei'dròg fysst an dyrkar jórd.

check stei'fis

lukt av sundslegen stein (frå steinstøv, steinrøyk td etter eit ras)

Det lupta stei'fis ette heile bygdinn ette dei fæle råsinn.

check stei'gjæri

steingjerde

Det æ så trygt å gó'slegt mæ dei stei'gjæró.

close stei'gjøymi

stad der ein legg stein som er rydda frå nybrot eller åker

close stei'hedde

steinhelle ("takke" til å steikje kaker på; på støylen, i eldre tid)

check stei'kjèr

oppmura steingrop, brunn

Da ha' múra så greitt a stei'kjèr i kjellunn, på støylæ.

check stei'laup

stad der ein kan hoppe på steinar over ei elv eller bekk

Mi fóre ivi i stei'laupæ.

check stei'merr

enkel slede til å køyre stein på
Same som stei'dròg.

Stei'merrí mí hèv' gjengje sund'e, eg lýt stelle mi a ný.

check stei'moldbèr

mjølbær

Der æ alli nåkå smòk i stei'moldbèró.

check stei'múrt'e

tykt skinn under foten (daudskinn; særleg på hælen)

Eg lýt sjå å skjère âv stei'múrten 'å hælæ, eg øy'legg'e plent sokkan.

check stei'nèv

lite og kvasst hjørne i ein stein (td om stein når ein murar)

Slær eg âv det stei'nèvi, så passar 'an plent i múræ.

check stei'nibbe

noko spiss stein som stikk opp av jorda

Du skjemmer fórt ljåræ fysst der æ stei'nibbu i slåttunn.

close stei'røyk'e

røyk etter eit steinras

close stei'slodde

"slede" til å køyre stein på (kunne vere med karmar og var større enn ei stei'dròg)

check stei'stemm'e

steindemning

i Hóvatn va' det stei'stemm'e.

check stei'veite

dreneringsgrøft lagd att med stein

Steiveitun halde lengji disom grunnen æ fast'e å da æ godt lagde.

check stell

pikk og pung

'An sat å gumla å åt, mæ filleleg klæi, å heile stelli úti.

check stellas

dårleg stell (bruka berre i eintal)

Det va' a fælt stellâs i dei húsæ. Mæ dei stellâsæ vare det líti framgong.

check stellinga

reiskap, utstyr, innretning (ikkje bruka i eintal)

A menneskjinn som kan mange ting lýt hav' mange slags stellinga for å få det ti'. Eg hève bǿtestellingan mí i a korg.

check stemm'e

dam, demning, stengsel

Stemmin stemme vatnæ så an fær brúke det fysst an treng'e det.

check stemme

luke til å stengje vatnet med i ei kvern eller sagbruk

Stemmâ stengjer vatni i slòkjæ.

check stemtjynn

tjørn der ein stemde opp vatnet så ein kunne opne til visse tider for å male korn

Stemtjynní æ så lítí at der æ 'kji fisk'e.

check stengsli

stengsel, noko som stengjer (td bom, gjerde eller grind)

Stengslí kunne vère så mange å så mangeleis.

check stènúvi
image

1. hubro
2. bruka om "toskutte" personar

1. Stènúven æ létt'e å kjenne på lýdæ.
2. 'An æ enn fæl'e stènúvi.

check sterr'e

1. spenst og styrke (bruka om karar)
2. god kvalitet (bruka om td herda stål som er sterkt og / eller har god fjøring)
Sjå også sterren.

1. Der æ sterr'e i hó!
2. Det æ gó'e sterr'e i harangeljæ.

check stéslåtte

slåtteteig på ei turr slette

Stéslåttun æ leie slå, den finnen æ så seig'e.

close stéstabbi (H)

same tyding som smidjestabbi

check stétt
image

innvendig trapp
Sjå også hedde og tropp.

Gúten stiltra si opp stéttí.

check stiddi

1. avdela rom i tallen / fjøset
2 stillordning som regulerer tilførsla av korn ned i kvinnauga

1. I lembingjinn have mi mange stiddi i taddâ.
2. Stiddi æ på lúæ.

close stig

steg

check Stígand

Stian ("Stian" er ei nyare form av "Stigand")

I bókjinn Gåmålt ó' Sætisdal heite det at Stígand rudde garen i Åkri.

check stigji

stige

Fillne stiga æ spélège å have. Katten fýgde mi oppi stigjen mæ eg måla húsí ottafyri.

check stik

kveise i kanten av augneloket

'An ha' stik på dei eine augnelòkjæ.

check stike

tunn staur (oftast av einer)
Sjå også stikehagji og stikegjæri.

Stikun stóge mest'e tétt i tétt.

check stikegjæri

gjerde (laga av tunne staurar, sette loddrett ned i jorda tett i tett)
Sjå også stikehagji og stike.

Stikegjærí av einér'e kunne stande lengji.

check stikehagji

gjerde, laga av tunne staurar, sette loddrett ned i jorda tett i tett
Sjå også stikegjæri og stike.

Stikehagan vår' vanelège å sjå førr' i tí'inn.

check stikke

fyrstikke

Hèv' du stikku, eg vi' hav mi an røyk'e?

check stikkedås

fyrstikkøskje

Flí mi stikkedåsí, eg vi' gjèr' 'å!

check stikkehús

fyrstikkøskje

Kòr hèv' du lagt stikkehúsi, eg vi' gjèr' 'å nò!

check stikkestabbi

trestabbe til skrustikke
Sjå også smidjestabbi.

Det stend'e an stór'e stikkestabbi i smidjunn.

check stikkhopp

1. høgdehopp
2. stativ til høgdehopp

1. Kòr æ det di halde ti' å hoppe stikkhopp?
2. Stikkhoppi hav' mi snikkéra sjave.

check stillvetni

1. vassflate heilt utan bylgjer (vindstilt)
2. i elv / bekk der det ikkje er stryk (slik at ein ikkje ser at vatnet renn; bruka berre i eintal)
Sjå også lǿk'e.

1. "D'æ filli å fiske i stillvetni", seie Knút.
2. I lǿkjæ æ det mest'e stillvetni.

check stimne

stemne, tilskiping

Stimna i Tveitetúnæ va' vani ti' vère olsokbil.

check stingesag
image

stikksag

Dei nýe stingesagjin have hǿre tenna.

check stinnfjøyr

om barn som er spretten og lett på foten

Bóa æ plent som a stinnfjøyr!

check stívbrand'e

kropp som er stiv og tung

Det va' inkji gama å var' kadda stívbrand'e fysst mi ungan sprunge sprong ell' hoppa stikkhopp.

check stivili

støvel

Den eini stivilen lèk'e. Kòr' hèv' eg gjårt av stivló?

check stjóri

rotenden av eit kornstrå

Stjóran ljóte snú út'tt'e i konnlassæ.

check stó

plass ved elv eller vatn der ein legg til land og festar båten
Sjå også iveró og eikjestó.

Kverr eikje hèv' sí stó.

check stòge
image

1. stove
Sjå også gamlestog, nýestog og røykstòge.
2. lite hus i eldre tid, der det budde folk
Sjå også stògehús.

1. 'U stód inni stògunn å kaga út glasi.
2. Èg æ oppvaksen i dei stògunn.

close stògeborg

grunnmur til eit stògehús

check stògefydd

rom som er fyllt av folk (oftast i stova)

Jaktaran samlast sjå 'ó Pål i Sýstog, då varte der stògefydd.

check stògegong

gjeste kvarandre utan avtale og utan å banke på døra

Det va' mei' stògegong førr'e 'ell det æ nò.

check stògehús

Bustadhus. Fram til no har ein helst bruka fleirtalsformene til dette ordet om eitt hus.
Sjå også stòge, sètehús og hús.

Dei gamle stògehúsí stóge tétt innmæ lopti.
check stògelauping

kveldsbesøk

Det va' då fælt slig stògelauping 'er va' i kveld, eg fær alli leggje meg!

check stògenamn

Namn på gardsbruk (td Oppistog, Nístog, Sýstog, Nórstog, Innistog, Utistog; mykje bruka i Valle og lite bruka i Hylestad)
Sjå også gardsnamn.

Fókk kadde sikkå med stògenomn i daglegtali.

check stògetimr

Tømmerstokkar til å lafte bustadhus av (Desse stokkane var gjerne vel 6 m lange, og dei måtte difor vere spesielt store. Bruka berre i eintal.)
Sjå også timr.

Stògetimri laut vère så stórt an kunna få det.

check stóhest'e

avlshest

'Er æ 'kji mange stóhesta lenge' i bygdó.

check stól'e

stol
Sjå også brugdestól'e, kubbestól'e og vaggestól'e.

'An bar stǿlin út då 'an sille måle tili.

check stolle

skøyar (jente eller kvinne)
Sjå også stolli.

Stollun have det gama fysst da samlast.

check stolli

skøyar
Sjå også filangselèg'e (V) og filangseleg (H).

Reisefanten æ an fæl'e stolli. Dei gamle stollan såte på búrsheddunn å rǿa.

check stólsbrugde

ryggstø på stol

Stólsbrugdun våre så vént útkròta å måla.

close stólstig

fot på stol

check stòm

stummande mørker

Nò æ 'er som a stòm úti.

check stong