Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på G: 794 | Totalt: 13746 | nullstill
Forklåring Døme
close gabbelèg'e (V)

sjølvtrygg, nøgd med seg sjølv

close gabbi

sjølvtrygg person som er nøgd med seg sjølv

check gadd

galle

Gaddi heng'e på livrinn.

check gaddeblåse

galleblære

Det kan útvikle seg stein'e i gaddeblåsunn.

check gag'e

1. keik, bakoverbøygd (om personar)
2. feil vinkel på ljå

1. Fókk som gjinge gage, vurte jamt reikna for å vèr' svære.
2. Det va' 'kji létt å slå vént mæ an gag'e ljår'e.

close gagl

grågås

check gagre

vri hovudet til alle kantar (vere uroleg, som om ein lyt sjå alt omkring seg)

Jón gagra å glóddi som an stènúvi.

check gagreleg (H)

1. ufordrageleg, nauten person
2. bruka om eit høgt, ustøtt, stygt eller dårleg byggverk
Sjå også gagrelèg'e (V) og gagren.

1.Eg líkar inkji, 'u æ så gagreleg!
2. Det va' a gagreleg hús!

check gagrelèg'e (V)

1. ufordrageleg, nauten person
2. bruka om eit høgt, ustøtt, stygt, dårleg byggverk
Sjå også gagreleg (H) og gagren.

1.Eg líkar inkji, 'u æ så gagrelèg!
2. Det va' a gagreleg hús!

check gagren

1. vimsete
2. bruka om person som talar unaturleg høgt og kastar med hovudet
Sjå også gagreleg (H) og gagrelèg'e (V).

1. Såvi æ så gagren å úsamelège i an fókkehóp'e.
2. Torbjør va' tídt så gagrí fysst 'u ha' spennt ballen i mål.

check gale

gale

Gaukan góle i kór.

check galen

1. feil
2. frå vitet, sinnssjuk
3. vill, ustyrleg
Sjå også gali.

1. Dèr svòra du gali!
2. 'U varte galí mæ 'u va' ung, å måtte på asýli.
3. 'An æ galen, Svein, sjå koss 'an kjøyrer!

check gali

feil, galt
Sjå også galen.

'An svòra gali då 'an varte spúr'e.

close gallkvist'e

tørr kvist på bartre

close galne seg

1. ha upassande framferd (om folk)
2. springe og kjæte seg (om dyr)

check galningji

1. sinnssjuk person
2. person som oppfører seg uansvarleg eller vitlaust

1. Galningan vurte innisperra fysst da våre farlège.
2. Du må 'kji stelle deg som an galningji, vèr sipelèg'e!

check galnórskleg (V)

dumt, tåpeleg
Sjå også galnórsklèg'e (V) og adverbet galnórskleg (H).

'An tala så galnórskleg at eg vart'e plent forstøkt'e.

check galnórskleg (H)

person som er tåpeleg, vil vise seg
Sjå også adverbet galnórskleg (H) og galnórsklèg'e (V).

' An æ galnórskleg, den hèlúven!
check galnórskleg (H)

dumt, tåpeleg
Sjå også adjektivet galnórskleg (H) og adverbet galnórskleg (V).

Ånund steller seg jamt så galnórskleg at det æ mest'e úlíleg å vèr' syll' 'ó.

check galnórsklèg'e (V)

person som er tåpeleg, dum, vil vise seg
Sjå også adverbet galnórskleg (V) og adjektivet galnórskleg (H).

Eg tikje det æ galnórskleg ring'e i navlâ.
Sjå den galnórsklègji drengjen mæ ring'e i navlâ!

check galóne

rart påfunn (gjerne noko negativt)

Haddvår fann på nokå fæle galónu mæ an va' i ungdómshópæ.

check galopp'e

tømmerklave
Sjå også <#1170#mæleklavi.

Tak galoppen, så mi finne kubikkinnhalli i desse stokkjæ!
check galt'e

hangris
Sjå også sugge.

Galten æ stǿri 'ell suggâ.

check gama

morosam, gildt
Sjå også adverbet gama.

Mi ha' enn gama túr'e ti' Ósló i gjår.

check gama

moro, kjekt
Sjå også adjektivet gama.

Nò have mi det gama, Titta.

check game si

ha det moro

Dèr gama da sikkå, på danseflòtunn.

check gamledags

gammaldags

Âvísu æ helst'e gamledags nò, tikje sòme.

check gamlegófa / Gamlegófa

oldefar
Sjå også langgòfa og gamlegòme.

Gamlegófa dǿe førr'ell èg va' fǿdd'e.

check gamlegóme / Gamlegóme

oldemor
Sjå også gamlegòfa.

Denné dúkjen hèv' eg ette gamlegóme mí.

check gamleik'e

etter alderen (den eldste fyrst)

Mi stilte opp i røkkje ette gamleikjæ.

close gamlestog

uttrykk bruka om den eldste stoga, gjerne røykstoge, vert ikkje bøygt
Sjå også nýestog, stòge og røykstòge.

check gams

"vill" og uvyrden framferd; bruka berre i eintal
Sjå også gamsen, gams'e, gamse og gamse si.

Slutt mæ dei gamsæ, Bóa, hellis ringje mi ti' léssmannæ!

check gams'e

vill og ugrei famferd
Sjå også gams, gamse, gamse si og gamsen.

Da vurte lívrædde då da såge den fæli gamsen som ha' flutt inn i eitt av húsó i byggjefeltæ.

check gamse

leike uvyrde, vere uvyrden og hardhendt (ta lite omsyn til andre)
Sjå også gams, gamse si, gams'e, gamsen og hypjen.

No mòge di 'kji gamse så fælt! 'U gamsa si så úsameleg. Inkji gamse dikkå mæ sykkeló!

check gamse si

ha vill og ugrei famferd
Sjå også gamse, gams, gams'e og gamsen.

Da gamsa sikkå frykteleg mæ krossykkeló sikkå, oppi grústakjæ.

check gamselag

uvyrden, svært uforsiktig
Sjå også himselag.

Du lýt passe di for dei gútæ, 'an hèv' slig a gamselag.

check gamsen

vill og ugrei famferd
Sjå også gams, gamse, gamse si og gams'e.

Dei tvei brǿan æ så líke i fakti, men Tårål æ gamsnare 'ell 'an Tarjei.

check gangandi vèg'e

veg som ikkje er lenger og vanskelegare enn at ein kan gå han

Det æ 'kji gangandi vèg'e ti' Botnæ.

check gangari

1. gangar (dans)
2. gangar (slått)

1. Da dansa gangari på kappleikjæ, Gunvor å Åni.
2. Sordǿlen æ an gangari frå Sætisdal.

check gangast undi mæ

verte samde om

Da gjingest undi mæ at da vill' hav' det sossa.

check gang'e

1. sett av ting som høyrer saman (td fire bildekk, fire hestesko, fire strikkepinnar)
2. multiplikasjonstabellen
3. kvar einskild av "gangane" frå 1 til 10
4. runde, omgang (td mønster i ein vev)

1. Eg hèv' kaupt mi enn ný'e gang'e ti' Volvóæ.
2. I skúlâ fær an a sertifikat fysst an kan gangjen.
3. Sjau-gangjen æ vanskelèg'e for mange.
4. Eg lýt vève an gang'e ti' så æ detti tæpi færigt.

check gange

1. gå
2. gjære (td øl, saft, sylte)

1. Da gjinge ette' vègjæ å sunge. Gakk nårat glasæ å sjå ett' 'ó fai dí. Det va' så kaldt at da våre nøydde ti' gange ètandi.
2. Sylta hèv' gjengji, så 'u æ 'kji ètandi.

close gange att'e

gå att som gjenferd

check gange av

1. verte avbroten
2. verte pensjonist
3. gå til ein bestemt støyl (ein støyl som dei som talar om denne, kjenner godt til)
4. verte ferdig gjæra (om øl)
5. verte ferdig (td om uver)
Sjå også gange.

1. Tråen gjekk av i an sultelé'e mæ eg spita.
2. Tarjei gjekk av i vår, då 'an varte sjauåsekstí.
3. Mi gjinge av på trí tíma, men heim'tt'e trunge mi barre tvei å an håv'e.
4. Fysst ǿli hèv' gjengje âv, då lýt an drikke det!
5. Nò kunn' mi hav' âv åkkå ryggskjinni, éli hèv' gjengje âv.

check gange av gløymi

gå ut av minnet

Det må inkji gange av gløymi det gamle talemåli åkkå.

close gange av munni

verte fortalt
Somme seier "ette munni".
Sjå også gange.

check gange av si

gå godt trass i stor fare
Sjå også gange.

Det va' a under at det gjekk av si, då 'an vadra 'å heiinn, midt 'å vetræ.

close gange av sjave si

gå lettvint, gå av seg sjølv (automatisk)

check gange fjúkandi

bruka om arbeid eller anna som går fort og greitt

Skjítúren gjekk fjúkandi.

close gange for prestæ

vere i konfirmasjons<->førebuing
Sjå også gange lèse, konformant'e, konformére, masjónsbonn, teikne seg, vare framtèkjen og gange.

check gange fòrí

gå støtt og beint i plogfaret (om hest ved pløying og hypping)

Hestan måtte lære å gange fòrí.

close gange fram'tt'emæ garæ

gå langs utmarksgjerdet for å sjå om det har kome heim sauer eller for å kontrollere at gjerdet er i orden

check gange heim'tt'e

spøkje, gå att som gjenferd
Sjå også gange.

Da sa at dei som alli få fréd'e i gravinn, gange heim'tt'e.

check gange i ísi

gå gjennom isen (uttrykket er ubunden dativ)
Sjå også gange.

Haddvår gjekk i ísi.

check gange ive riti

"gå over streken"

Gudmund gjekk helst'e ive riti då 'an sa at Svein tídt hell'e det mæ å ljúge. Det gjekk ive riti mæ skrønó Taddeiv fortåldi.

check gange lèse

delta i konfirmantførebuing
Sjå også gange for prestæ, konformant'e, konformére, masjónsbonn, teikne seg, vare framtèkjen og gange.

Mi våre 15 år då mi gjinge låse.

check gange mæ

vere med barn (gravid)

Då eg gjekk mæ 'enni Yngjebjør, va' eg tídt sjúk.

check gange ó' minni

verte gløymt (uttrykket er ubunden dativ)

Fælt mange av gamlestèvó hav' gjengje ó' minni.

check gange opp i fótó

ha skavank i føtene (om hest)

Fysst an hest'e gjeng'e opp i fótó, då æ det trúleg a lí'ing som gjèr' at 'an inkji kan brúkast ti' arbei' mei'.

check gange som a brúr

fote seg godt og roleg (om folk og dyr; td hest som går stødig og greitt)

Hesten 'ass gjekk som a brúr.

close gange strengjen

gå opp grensebyte mellom sokner og grender (ikkje gardar)
Sjå også gange.

check gange ti'

hende, skje

Koss va' det det gjekk ti' då du braut âv di fóten? Kossi kunna detta gange ti'?

close gange ti' gjegnis

gå til møtes
Sjå også gange.

check gantast (V)

når ungar leikar og småknuffast

Eg sat i glasæ å såg mæ da gantast úti túnæ.

close gapen

storkjefta

check Garan
image

Namn bruka om Brokke, Berg og Haugeland i Hylestad.

Der búr mykji fókk i Garó nò for tí'inn.

close gardíne

gardin

check gar'e

1. gard, gardsbruk
2. bruka om tunskipnad i eldre tid; området der gardshusa var samla
3. utmarksgjerde
4. Rekkje med bjørkekvistar sette ned i snøen for å leie fuglen inn i snara. Rypa går aldri i nedbakke, og ein må passe på å setje gar'en på nedsida av snara.
Sjå også klukt, bròm,
rjúpesnòre, streng'e og snòrelíne.
5. "gard kring månen" (tyder at det kjem snø)
6. kanten av tilskorne fjøler som låg rundt kvernsteinen og samla mjølet (berre bruka i bunden form eintal)

1. Pål kaupte garen av faibróe sí.
2. Torgrím reiste heim i garen; 'an ville treffe 'an Bjørgúv.
3. Nò sér eg kjýne kåme né'at garæ, så då ljóte mi stidde.
4. Rjúpa plukkar bròmi i garæ.
5. "Nò lýt eg visst starte snjófræsen i morgó tí'leg", sa Torgrím då 'an såg garen rundt månen.
6. Mjø̀li fýk'e mót garæ fysst kvinní svív'e.

check garemidjom

1. om teig eller noko som ligg mellom to gardar
2. "frå gard til gard"

1. Teigjen 'ass Åni ligg'e garemidjom.
2. 'U fór garemidjom mæ sladræ sí.

check garetré

"skjerm" som går kring kvernsteinane i ei kvern (hindrar at mjølet flyg utover, og sikrar dermed at det hamnar i mjølkista; same tyding som kvinnegar'e)

Garetrétti lýt vère så hågt at inkji mjø̀li fýk'e ivi.

check gareværd

verdet av ein gard (bruka om noko som var verdifullt)

D'æ mei' 'ell a gareværd å hav' gó' helse.

close garlægje

stokken under stavlægjâ i eit hus

close garp'e

skøyar

check garpe

le høgt med vidopen munn

Mennan stóge å garpa å lóge, så da ha' det visst kalleg gama.

check garpelått'e

hånlatter

Der kåm den eini garpelåtten ette den hin, frå 'ó Kjètil.

check garsjagari

den sterkaste kua i grenda (Når kyr frå fleire buskapar samlast for fyrste gong vil det som regel verte slåsskamp mellom enkelte dyr. Den kua som er sterkast vert kalla "garsjagari").

Gråmannskjýrí va' lengji garsjagari, 'u ræda adde hí.

close gar'sjente

odelsjente

check garskar'e

odelsgut

Førr'e vurte garskaran haldne mætare 'ell dei som inkji ha' gara.

check gar'slé'

grinda på gardsvegen (til heile grenda som hadde ei felles grind)

Fysst det snart va' stiddetíd, så stó búskapen å venta innmæ gar'slé'i.

check garsnamn

Namn på gardsbruk: Oppiga', Níga', Sýga', Nóriga', Útiga'; mykje bruka i Valle og lite bruka i Hylestad.
Stògenamn er også mykje bruka som gardsnamn.

Førr'e våre garsnomní i lokalt brúk barre a adresse for dei som búdde der.

close garsspringari

ku som ofte bryt seg ut av innhegningar

close gasta kar'e

stor og sterk kar

check gast'e

kar
Sjå også gaste seg og gaste.

Det æ slig an gast'e at!

close gaste

stor, svær
Sjå ogå gast'e og gaste seg.

close gaste seg

syne seg stor kar, syne seg fram
Sjå også gast'e og gaste.

close gasteleg (H)

1. stormodig, storfelt
2. bruka om personar som likar å "vise seg fram" og "gjere seg til"

check gastrére

farte på vegane for moro (for å syne seg fram)

Det va' vel helst'e ungdóman som gastréra førr' i tí'inn.

close gastréring

spasering eller køyring for moro

check gate

sy knapphol
Sjå også substantivet gate og gateøks.

Eg hèv' etti å gate for tvei nappa, å æ jakkâ færig.

check gate / gòte

1. knapphol
Sjå også verbet gate og gateøks.
Mange seier gatu i fleirtal.
2. veg (td trong veg i skogen), gangveg med bratte skråningar eller steingjerde på båe sider

1. Ti' stǿri nappan æ, ti' stǿri måge gòtun vère.
2. Kjýne gjinge út gòtâ at skógjæ.

close gateøks
image

lita øks eller saks til knapphol
Sjå også substantivet gate og verbet gate.

check gauk'e

1. rommet midt under mønet på eit uthus (bruka berre i bunden form eintal og dativ eintal)
2. øvste stokken i gavlen på ein lafta bygning
3. gauk
4. tosk

1. 'An híska høytti 'punde gaukjen.
2. Gaukjen varte fest'e mæ dublunga.
3. D'æ sjella an sér ti' gaukó, an høyrer da barre.
4. Din gauk'e!

close gauksúre

gauksyre

check gaul

rop, brøl

Mi høyre barre a hågt gaul oppi líinn.

close gaule

rope høgt
Sjå også gaul.

check gaupn

handfull

D'æ 'kji mykji an fær oppi gaupní, men stundum æ det nóg.

close gaupne

ause (med ei hand)

close gaus

ølkanne med tut (heimelaga trekanne)

close gause

fosse, fosse ut

check gauv

skum; bruka berre i eintal
Sjå også verbet gjúve og fraue.

Det kvítfyssar út'å vatnæ, å der æ gauv i strandsteinó.

check gauve

skumme

Det gauvar unde' sepratórtútæ fysst an seprérar.

check gauvre

tale upassande, tale spottande, kjekke seg, bryske seg
Sjå også gauvren og gauvretal.

'An gauvra å tala så eg skjemdest fyr' 'ó.

check gauvren

upassande; om talemåte
Sjå også gauvre og gauvretal.

'U va' så gauvrí at fókk líka det inkji.

check gauvretal

folk som uttalar seg svært spontant og utan å tenkje seg om
Sjå også gauvre og gauvren.

Det gauvretali kan støyte mange.

close gauvsjóe

koke med sterk varme slik at kasserolleloket lyfter seg
Sjå også gauv og sjóe.

close gavl'e

kant på tròg (i båe endane)

close geffe

kvinneleg person som viser med måten ein er / går på, at ho er stolt, sjølvgod, fornøgd med seg sjølv
Sjå også geffen, geffi og geffe si.

close geffe si

person som viser med måten ein er / går på, at han er stolt, sjølvgod, fornøgd med seg sjølv
Sjå også geffen, geffi og geffe.

close geffen

person som viser med måten ein er / går på, at han er stolt, sjølvgod, fornøgd med seg sjølv
Sjå også geffi, geffe og geffe si.

close geffi

mannleg person som viser med måten ein er / går på, at han er stolt, sjølvgod, fornøgd med seg sjølv
Sjå også geffen, geffe og geffe si.

close gér

gir

close gére

skifte gir

close gitar

gitar
Dei fleste brukar likevel dette som hankjønnsord.

close gjare

setje opp eller reparere eit gjerde

close gjaring

gjerde

check gjegn

hindring, stengsle; naturleg eller bygd
Sjå også gjegne.

Der æ a gjegn oppunde fjøddæ, så búskapen kjæm'e alli leng'e.

check gjegne

1. samle eller jage dyr på ein varsam måte; smått og seint
2. styre i ei viss lei
Sjå også gjegn.

1. "Vi di, bonn, gjegne, så ska' èg kadde!"
2. Mi ljóte gjegne sauin inn i kvíne.

check gjegne

høve, passe, jamne, jenke, søme seg

'U tala så det alli gjegndi.

check gjegne

samle saman ting (td ei pakke, ei kløv)

Eg hèv' fare ti' gjegnt ihóp klyví, nò ljóte mi snart avgari.

close gjegning

hindring for buskapen

check gjeie

reike stundeslaust

Hèv' an 'kji fré'e i sjælinn, kan an gjeie útivi forotta mål.

check gjeie út

vri seg ut, sprikje ut til kantane (bruka td om klede som vidkar ut nede)

Sjå koss bórí gjeie út 'å sǿlénæ 'å lǿunn!

close gjein

avstikkar frå vegen

close gjeine

1. slengje med td bil
2. ta ein avstikkar; t.d. innover ein skogsveg

close gjeipl'e

mann som bevegar leppene uvanleg mykje når han et eller talar

close gjeiple

kvinne som bevegar leppene uvanleg mykje når ho et eller talar

check gjeiple

Tyggje på ein spesiell måte pga for varm eller for stor munnfull av eit eller anna. Dyr "gjeiplar" td når dei har sett fast eit bein.

Hunden gjeipla å bar seg då 'an inkji fekk laust beini i kjeptæ.

close gjeipleleg (H)

uvanleg stor beveging av leppene når ein et eller talar

check gjeir'e

1. kanten rundt t.d. ein flatbraudleiv eller eit jorde
2. jarekant (sidekanten i vove stoff, typlebond og belte, der det ikkje raknar)

1. D'æ létt for at gjeiran vare for tykke fysst an inkji ægó'e ti' bake.
2. Gjeiren i a tøystykkji raknar inkji.

check gjeiskre

kvinne som kan verte oppfatta som "lett på tråden"

Targjær va' a fæl gjeiskre.

check gjeiskre

vere usømeleg; ordet vart i eldre tid oftast bruka om jenter som ein meinte at viste usømeleg framferd og dårleg kjønnsmoral

Sjå! Nò æ 'u úti å gjeiskrar att'e!

check gjeisl

lerreim med handtak til å slå hesten med, svipe
Sjå også gjeisle.

Det va' barre stórkara som ha' gjeisl.

check gjeisle

1. slå til hesten med gjeisl
Sjå også gjeisl.
2. slå med noko som er mjukt, gjeve juling
3. stråle kraftig varme frå ein omn

1. Da gjeisla ti' hestó for å få da ti' springe fortare.
2. 'U gjeisla ti' 'ó taugtampæ.
3. Det æ så heitt at det gjeislar.

check gjeisskór'e
image

geiterams

Gjeisskóren æ vén'e, men d'æ ingjen som vi' èt' 'an.

check gjeite

1. yteveden i bartre
2. skal på kålrot

1. Gjeitâ på furunn æ sǿt å gó'.
2. Gjeitâ æ inkji gó'.

check gjeitebrau

steinlav (flak på stein og berg som vart bruka til farging av td ull)

Det kan take tíd å samle an kjiló mæ gjeitebrau.

close gjeitehús

rom for geitar

close gjeitemeierí

ysteri med mange geiter

close gjeitesyr syr av gjeitemjølk
close gjeivr'e

keiveleg person

check gjeivre

1. vere uforsiktig, vere ukonsentrert
2. slengje noko frå seg utan mål eller meining
Sjå også gjeivren.

1. 'An gjeivra å datt då 'an sill' ive bekkjen.
2. 'An gjeivra ballen avgari, å trefte glassrúta.

close gjeivreleg (H)

dårleg motorikk i hender og armar

close gjeivrelèg'e (V)

keiveleg person

check gjeivren

uforsiktig i det ein held på med eller arbeider med; andre som er nær lyt passe seg
Sjå også gjeivre.

Gunnår æ så gjeivren at 'an lýt passe seg fyr' ó.

check gjelle

gjelde

Eg va' lívrædd'e, å sprang som det ha' sillt gjolle lívi.

close gjellkjýr

ku som ikkje mjølkar for tida

check gjellsau'e

sau som ikkje får lam etter paring

Gjellsaui som inkji æ sérs mæte, vare slakta.

check gjellsmòlogg

sau / gimmer som er para og ikkje har vorte befrukta
Sjå også smólogg, fænåre og vetrongsmòlogg.

D'æ nåkå fill mæ dei gjellsmòloggó, da få alli lomb å vare altfor feite.

close gjellstýkk'e

skjeftesnelle (same som "trògestýkk'e"; bruka tidlegare til sandpapir for å pusse tre)

check gjemeinsklèg'e (V)

lageleg, liketil; om personar

Turí æ så gjemeinsklèg å létt å kåme ti' mæ.

close gjengd'e

vere gangfør

close gjeng'e av enn låg'e kant'e

kjem frå sør eller aust eller sørvest (om veret)

close gjengje

hengsle

check gjengjen

1. gjæra (ikkje god lenger; td sylte og saft)
2. ferdig gjæra øl (kan då drikkast)
Sjå også útgjengjen.

1. Denne saftí vi eg inkje have, u æ gjengjí, sa Lars.
2. Nò hèv' ǿli gjengji, så no vi' eg smake det!

check gjengjen í

vand med

'An ha' vorte så gjengjen í det at 'an skjemdest alli å tale om det.

close gjengjí tí'

tid som har gått

close gjengnekaku

Gjærbakst; bruka berre i fleirtal. Sjå oppskrift i heftet "Gamle matoppskrifter og matskikkar frå Valle", utgjeve av Valle Bondekvinnelag.

check gjèrast

1. gjerast
2. verte venare med åra, om born / ungdom
3. mognast (om ost)
4. verte ferdig (om korn)
5. bruka i uttrykket å gjèrast 'å

1. Ko æ det som ska' gjèrast fysst'e?
2. 'U hèv' gjårst mykji si' eg såg æ seist'e.
3. Osten laut liggje å gjèrast i fleire viku fyrr'ell 'an va' gó'e.
4. Konni i maltstampæ laut gjèrast.

check gjèrast 'å

1. ha moro av å gjere ei prette, ein spøk
2. gjere noko med vilje, noko negativt som ein helst ikkje skulle ha gjort
Sjå også verbet gjèrast.

1. No vi' mi gjèrast 'å fyr' da å løyne húvó. Mi gjårest 'å så jamt fyr' 'ó.
2. Du tar 'kji gjèrast 'å, å øyeleggje bílen.

check gjère

1. gjere
2. lage
Sjå også gjår'e og arbei'e.

1. 'An gjåre alli gangandi godt heile vetren. Eg gjère 'pomm kvílâ. Nò hèv' eg gjårt det eg lòva.
2. Bjynn gjåre så véne útskorne spǿni.

close gjère a stèv / gjère a dikt (H)

dikte eit stev eller dikt

check gjère âv

1. verte ferdig
2. forleggje

1. Mi hav' gjårt det âv no.
2. Kòr' hèv eg gjårt âv håmåræ?

check gjère av mæ si

1. gjere sjølvmord
2. uttrykk for hardt arbeid
Sjå også gjère.

1. Hèv' du høyrt at 'u gjår' av mæ si i nótt, 'u hengde seg i a trè.
2. Eg sleit ti' eg tenkte eg gjåre av mæ mi.

close gjère av si

gøyme seg
Sjå også gjere.

check gjère ette si / seg

1. gjere stor skade
2. gjere kvinne gravid (utan å ville det)
3. gjere ein stor prestasjon

1. hèv' du verkeleg gjårt ette di!
2. 'An hèv' visst gjårt ette si fleire stad', seie da.
3. "Nò hèv' du verkeleg gjårt ette di; denne bókjí du hèv' skríva, kåme fókk ti' lèse i mange ginerasjóna!" 'U gjåre så ette si mæ 'u skar, at det kjæm'e nóg alli ti' var gjårt sò godt mei'.

check gjère godt av matæ

syne at maten nærer

Såvi gjère godt av matæ, 'an legg'e på seg om 'an alli èt'e så mykji.

check gjère líti av si

vere anonym, vere tilbakehalden, halde seg i bakgrunnen

Eg minnest at Gýró gjåre líti av si i skúlâ.

check gjère mykji av si

halde seg i framgrunnen, "vere frampå", "ta mykje plass"

Ånund va' ein av dei som allstǿtt gjåre mykji av si, bådi heimi å úti.

check gjere om inkji

1. øydeleggje
2. annullere ein handel (rèke opp'tte)
Sjå også gjère.

1. Heile den stóre samlingjí 'enni varte gjår' om inkji.
2. Handelen varte gjåre om inkji.

check gjère opp

arbeide fram

Haustuddí gjåre da opp ti' gongvårsklæ'i.

check gjère opp låven

skilje det tunge kornet frå det lette (ved å kaste det attover skuldra med ein kasteskovl)

Fysst visten va' stór'e nóg, gjåre da opp låven.

check gjère opp ti'

utgjere

Haugianaran i Sætisdal gjåre 'kji opp ti' nåkå tal som dróg.

check gjère 'pomm

reie opp senga
Sjå også gjère.

Det lýt kvær gjère 'pomm sí ègjó kvíle.

close gjère seg berr'e

røpe det ein veit om noko

check gjère si fyri

gjere sitt beste
Sjå også gjère.

'An gjåre si fyri dei kubbestólæ.

check gjère si gama âv

godte seg over

Da gjåre si gama âv at 'an fǿre bort hatten.

check gjère si úvandt

oppføre seg kvardagsleg, ikkje så nøye, gjere som ein er heime
Sjå også gjère, si og úvandt.

An kan gjère si úvandt sjå dei an kjenner godt. Passi dikkå at di inkji gjère dikkå for úvandt fysst di æ ottabygds.

check gjère sylv

utføre sølvsmedarbeid

Sylvsmé'en gjère sylv.

check gjère ti' viljis

oppfylle eit ynskje

Eg tikje mi ljót' gjère da ti' viljis fysst da vi' det så gjinni.

check gjère út

kviste og evt. barke eit tre som er felt, gjere det klart til å fraktast bort

"Eg hèv' stývt å gjårt út håvonnó tylt i dag", skrøytte Såvi.

close gjère vóndt

gjere ugagn

check gjère 'å

tenne opp eld
Sjå også gjère.

Det æ létt å gjère 'å nævra 'ell tyri.

check gjerkveld

gårkveld; bruka berre i ubunden form eintal

Kjètil kåm heim'tt'e av heiinn i gjerkveld.

check gjerkveldførrikveldi / gjerkveldfyrrikveldi

kvelden i forgårs; bruka berre i bunden form eintal

Gjerkveldfyrrikveldi beisa eg evri veggjen.

check gjèrug'e

1. person som er fæl til å arbeide (H).
2. gjerrig med pengar
Sjå også passig'e.

1. Jón æ allstǿtt så gjèrug'e, 'an tèke 'kji kveldi fyrr'ell i ní-tí'inn.
2. 'An va' så gjèruge at 'an alli gav nåkå då fókk kóme rundt mæ bysse.

close gjèrugheit

gjerrigskap

check gjése seg (V)

late over seg, gjeve uttrykk for at ein er overraska / forstøkt
Sjå også: Sjå også jée seg

Signe gjésa seg så ko' stautte mi våre.

close gjestrére

ha mange gjester til mat i huset

check gjèt

verdi, tyngd

Nò skjemme da sò út målæ at det alli vare nåkå gjèt í det.

check gjète

1. gjette
2. gidde, orke, bry seg om

1. Nò gat du rétt.
2. 'An gat alli snú si ell' gjère nåkå. "Dèt gjèt' eg alli, eg vi' 'kji detta!"

check gjètórds godt

sers bra, sers godt
("gjètórds" vert også bruka i samband med andre eigenskapar, td "vé" og "spræk")

'An bygde så gjètórds godt a hús.

check gjèv

vanleg porsjon med høy til eit husdyr
Sjå også gjève og esle.

Den kjýrí som nýss hève bòri lýt få a fang mæ høy, a vanelèg gjèv æ for líti.

check gjèvandi

gåvmild

Fókk æ så gjèvandi fysst det æ innsamlinga. Ragnill æ så gjèvandi mæ adde; 'u gjèv'e mei' 'ell 'u ha' kunna.

check gjève

1. gjeve
NB:Konjunktiv: gjǿve
2. fore husdyr med høy
Sjå også gjève seg og gjèv.

1. Gud gjǿve eg ha' tvei maga! Gud gjǿve det vǿre så væl! Dèr maten vare gjèven, vi' 'an vère.
2. Mi gåve kjý grjón å høy.

close gjève att'e

svare med vondord

check gjève av si

gjeve frå seg mykje varme

Nò æ det harlegt dèt 'an gjèv'e av si, Jǿtúlen!

close gjève ifrå si

skjøte ein eigedom over på andre, mest bruka i samband med at neste generasjon overtek
Sjå også sitje med.

close gjève inn'tt'e

gjeve litt mat til buskapen midt på dagen

close gjève kjept'e

kjefte

close gjève lé

vike til sides, gjeve plass

check gjève seg

1. slutte
2. gjeve opp
3. halte noko
4. anke seg, sukke, jamre i svemnen
5. svikte (td mur)
6. verte lenger, gje etter (td lér)
Sjå også gjève.

1. Da gåve sikkå mæ félespilæ då da vorte godt vaksne.
2. Au, au, eg gjèv'e meg! húva Gunnår då 'an héldst mæ 'ó Tór.
3. 'U gjève seg fysst 'u gjeng'e, så eg trúr 'u må líe nòkå vóndt.
4. Tór plag' tídt gjève seg om nóttí.
5. Tili gav seg då da ha' sett den stóri å tungji omnen midt i rómæ.
6. Tauman have gjève seg si' da have lègje úti i regnæ. Ljåreimí gav seg å togna fælt itt an sló i regn å vått gras.

close gjève seg etti

seinke farten (slik at ein vert etter dei andre i fylgjet)

check gjève seg ti'

verte verande på ein stad lenger enn vanleg

'An gav seg ti' så lengji at mi finge alli leggje åkkå. 'An gav seg ti' i fosstògunn.

check gjève seg ti' foddok

gje frå seg eigedom og få føderådskontrakt

Jón å Yngjebjør gåve sikkå ti' foddok ti' sònæ sikkå, Taddâk.

check gjève si gó' tíd

vere lenge, drygje tida

'U gav si gó' tíd, å da tala om mangt å mykji.

close gjève si ska'i

få ein skade (sidan ein har vore uvyrden)

check gjève si tíd ti'

"ta seg tid til"

Da gåve sikkå 'kji tíd ti' två tili førr'ell da reisti.

check gjève strott'e

gjere motstand, tale imot (hisse seg opp)
Sjå også halde strottæ og strott'e.

"Gjèv'e du strott'e, så ljóte mi få rétten ti' å løyse sakjí", sa Tór mæ 'an Såvi.

close gjève súge

amme

close gjève ti'

tilgjeve

check gjève tøyg'e

vere elastisk (td eit ler-reip)

Æ reipi gjænomvått, gjèv'e det tøyg'e, æ det tjurrt, gjèv'e det inkji tøyg'e.

check gjève útí

når ein vaskar og dreg ut litt mjølk or spenane så mjølka byrjar å kome rikeleg
Sjå også mýkkje.

An lýt mýkkje å klemme så kjýrí gjève útí.

close gjèvórdskar'e

1. gjæv og omtykt mann
2. soldat

close gjevåri

krigsmann, soldat

close gjibusdag'e

fødselsdag, bursdag

close gjidr'e

skjelving i lufta ved solskin

close gjil

gjel, smal dal, trong kløft

close gjiljargauk'e

"gaukjen gjel frå aust om at nokon skal ha lukke i friing"

check gjinni

gjerne, heller, helst

An vi' gjinni kåme ti' mæ fókk. Eg vi' helst'e vère eisemadde, sa sveikadden. Eg vi' helle' vère heimi, 'ell å fýe ti' Býn. 'U æ helst'e gåmó. 'Er æ helst'e kaldt.

check gjip

rift, flerre, smal opning (td opning i bunadsskjorte eller i oppstyttunn)

I oppstyttunn i stakkó æ der a gjip.

check gjipte

den ein har gift seg med
Sjå også gjipte seg.

Gjiptâ den lýt an stande mæ. Forellí funne gjipte fyr' æ.

check gjipte seg

gifte seg
Sjå også gjipte.

'U gjipte seg mæ an fræmind'e.

check gjiptegalen

giftegal

Då 'an dróg på årí varte 'an så gjiptegalen at 'an sprang bygdan endelangs.

check gjipterík'e

lett for å få gifte seg

Det gjeng'e så fljótt for dei gjipteríke mæ å gjipte seg.

check gjóse

strøyme, sprute

'An spýddi så det gaus ó' 'ó. Blói gaus ó' munnæ.

close gjóte

smal og hallande grasslette der det ikkje er buskar eller kratt (bruka berre på heia)
Sjå også verbet gjóte.

close gjóte

småspringe
Sjå også substantivet gjóte.

close gjúre

lerreim, buksebelte, lerbelte til undestakk'e, lerbelte til svårtestakk'e ved visse høve
Sjå også verbet gjúre.

close gjúre

stramme taug rundt noko slik at det heng fast
Sjå også substantivet júre.

check gjúrehekti

spenne på lérbelte til kvinnestakk (med bøygd krok til feste)

Gjúrehektí våre gjåre av støypt sylv.

check gjúrelaus'e

grenselaus

'An va' gjúrelaus'e ti' å ljúge.

close gjúrestad'e

midja (på mann eller kvinne)

check gjúve

1. rjuke vassrøyk frå td foss; bruka berre i eintal
Sjå også gauv og fraue
2. gyve (av støv)
3. gyve, gå laus på eit eller anna

1. Det gauv ifrå fossæ.
2. Eg bankar madrassâ mí så det gjýv'e.
3. Da guve på 'an, adde trí.

check gjúve ti'

gjere noko brått og uventa

'U gauv ti' å tala så det va' plent úsǿmelegt.

check gjydde

forgylle
Sjå også gulvere.

Vi' du hav' sýâ gjylt ell' oksidéra?

close gjygl

tull, tøys, vas

check gjygl'e

person som gjev sterk ros til nokon for å oppnå noko sjølv (smisking)

Gjyglan vorte alli líka av fókk.

check gjygle

klovneri, trollkunst
Sjå også gogge.

'U gjygla bånæ så det róa seg.

check gjygleleg (H)

person som gjev sterk ros for å oppnå noko sjølv

Den gjyglelegasti av dei tvei brǿó varte dengd'e.

check gjýgr

gyger, trollkjerring

Det æ fleire sta'a som hav' fengje nomní sikkå ette gjýgrinn.

check gjymr

gimmer, andre leveåret for ein sau

Du lýt gjève dei lisle gjymrinn godt grjón. Hèv du sétt ti' gjymró? Hèv du sétt gjymran?

check gjýseleg (V)

veldig (forsterkande uttrykk)

'An løypte så gjýseleg fórt.

close gjýselèg'e (V)

veldig, uvanleg, svært

check gjyskje

fæl, usannsynleg forteljing

Taddeiv fortålde nåkå fæle gjyskju då 'an kåm heim'tte frå Amérika.

close gjyskjelèg'e (V)

dramatisk og lite truverdig (td soge eller forteljing)

check gjyv

støv i lufta; bruka berre i eintal
Sjå også dumbe og gjyve.

Snikkaran gjinge i mykji gjyv då da restauréra dei eldgamle húsí.

close gjyve

støve, gjere noko som førar til ar det vert støv i lufta
Sjå også gjyv.

check gjægje

1. Kraftig arm av tre, med ei skóre i enden, der ein kunne hengje t. d. gryta i, over elden i åren midt på golvet. Inventar som berre er i røykstoger med open åre midt på golvet (H).
Sjå også gjøye (V).
2. lang tynn jente (V)

1. Der ska' helst'e vère an bøyg'e på gjægjunn.
2. Gònil æ a long gjægje, men 'u æ barre håvvaksí.

check gjæm'e

lukt
Sjå også gjæme.

D'æ an gó'e gjæm'e itt an sý'e suppe.

check gjæme

lukte
Sjå også gjæm'e.

Det gjæma så godt då 'an gjekk framom bakeríi.

check gjænom

gjennom

Elgjen kåm gjænom rútâ då Gunnår støytti.

check gjære

setje opp gjerde

Mi måtte gjære fyre sauin kóme heim'tt'e.

close gjære rundt næpâ

ein bestemt barneleik

close gjærelykkje

gjerdekrampe

check gjæri

gjerde

'An laut setje opp gjæri for å hepte sauó.

close gjærsl

gjerning, noko som er utført

check gjærsl

utforming

Der va' så grei a gjærsl i dei húsklokkunn.

check gjæs'e

1. frekk, frampå, nyfiken
2. fælt
Sjå også korrjǿs'e

1. Útlauparan kóme så gjæse å ville have ǿl.
2. Det va' jæst!

close gjæsle

gjeting

close gjæte

1. gjæte, passe på husdyr
2. vakte / vente på

check gjæte på

vakte på, passe på

Di ljót' gjæte på fysst det sý'e i grýtunn!

check gjæte sugge

barneleik (utandørs)

An måtte gjæte suggunn godt så inkji aire tók' æ.

check gjǿ

1. tilføre meir væske, t.d. i graut
Sjå også gjǿ néttí.
2. fore eit dyr godt

1. Suppâ æ så solt at eg lýt gjǿ.
2. 'An æ så feit'e at 'an æ plent gjǿdd'e.

check Gjǿ

vintertid (gammal tidsrekning; slutten av februar til slutten av mars)

"Gjǿ ska' grautæ lýse" (ordtak).

close gjǿ néttí

spe ut ei suppe med meir væske
Sjå også gjǿ.

check gjǿle

passe godt på, "mekle", smiske, smigre
Sjå også bångjǿle og akte.

Kånâ lýt gjǿle mæ' 'ó Tór, hellist æ 'an úhǿg'e.

close gjǿsl

stort feitt dyr
Sjå også gjǿslnaut.

close gjǿslenaut

dyr som vert gjødd til slakt
Sjå også gjǿsl.

close gjǿslestút'e

gjødstut

close gjǿve da fatikke våre líke útyste

Gjev dei fattige var like utyrste. "Gjøve" er konjunktiv.
Sjå også fatikk'e.

check gjøye (V)

Kraftig arm av tre, med ei skóre i enden, der ein kunne hengje t. d. gryta i. Inventar som berre er i røykstoger med open åre midt på golvet.
Sjå også gjægje (H).

Der ska' helst'e vère an bøyg'e på gjøyunn.

check gjøyme attâv / gjøyme âv

ta mat eller anna på bordet og setje det på plass att

Vi' dú gjøyme attâv så ska' èg två koppan. Eg gjøymde attâv bǿtestellingan. Ska eg gjøyme âv maten?

check gjøymi

gøymestad, løyndeplass

Bjynn ha' a godt gjøymi for seslebókjí.

check gjøys'e

lukt eller damp som kjem fort og kraftig gjennom lufta
Sjå også kjinnegjøys'e.

Fysst an opnar kummedynní fórt, kjæm'e der an gjøys'e mæ ammoniakk'e.

check gjøyve

utovervendt, frimodig og skøyaraktig jente

Anne æ a gjøyve, eg tikje så gama í 'enni.

check gjøyve

1. fosskoke, gause
2. blåse bort (td støv, mjøl)

1. Det sý'e så det gjøyver ive kaslen.
2. 'U gjøyver mjø̀læ fysst 'u blekkjer leivó.

close gjøyveleg (H)

kvikk (om jente)

check gjøyvelèg'e (V) drustelèg, føykjelèg, ferm (om kvinner som går i stakk)

Sjå på 'æ Lív, ko gjøyvelèg 'u æ i dei nýe stakkó sí.

check gjår
image

gjord, band til å halde saman stavane i ulike slag lagga trekar, kan vere av tre eller jern
Sjå også gjåre.

Nò hèv' den eine gjårí gjengje av, så nò lýt eg stelle a ný.

check gjåre

lage gjord til eit lagga kjerald
Sjå også gjåre.

Eg fann så greie nåkå gjåri, så eg vi' gjåre opp'tt'e nåkå gamle hókka.

check gjår'e

laga (perfektum partisipp av å gjere)

Ko tíd varte den níven gjår'e?

check gjåring

gjord til eit lagga kjerald

Hókkjen ha' trungje gjåring nò, gjårin æ for róme.
check gjårst'e

mogen og gjæra; bruka om ost

Súrosten lýt vère passeleg gjårst'e fyrr'ell 'an æ gó'e.

check gla

kome ut av syne

'An gladde attom nausen.

check gladt

med glede

Eg ha' gladt sillt gjårt detta.

check glalèg'e (V)

bruka om personar som ser glade ut

'U va' så glalèg då 'u kåm heim'tt'e av heiinn.

check glam'e

bulder, bråk; bruka berre i eintal
Sjå også glame.

Det varte an fæl'e glam'e då du fǿre néd kaslan.

check glame

smelle, bråke
Sjå også glam'e.

Ungan glama så mi finge alli sòve.

close glamen

buldrande, bråkande

check glamr'e

kvass og skarp lyd, bråk

Det varte enn kallèg'e glamr'e i fosstògunnbassan kóme inn. Det kan vare an fæl'e glamr'e fysst a tómtunne dett'e néd ifrå trandó å av n'i lǿâ.

close glamre

bråke

check glamren

1. hardt og uslett føre vinterstid (i tunet og etter veg)
2. kvass og skarp (om lyd)

1. Fysst d'æ ísutt'e å glamri i bratte høyskógsvègji, hjelpe vreistan líti.
2. Det va' så glamri i stògunn at 'an reiste út.

check glamse

sterk og flink til å arbeide (bruka om person "med godt tak i")

Torgrím va' an glamse kar'e, han lét seg ti'.

close glamsetal

"uforsiktig tale"

check glas
image

vindauga
Sjå også glaskarm'e, glasrúte og sveiveglas.

Glòsí i gamle hús vende allstǿtt mót sólinn.

check glaskarm'e

vindaugskarm
Sjå også glas, glasrúte og sveiveglas.

Der stó fem blómpottu i glaskarmæ. Tóne turka gjyv av glaskarmó.

close glaskubbi

stokk eller stokkar som ein tømra inn på båe sidene av eit glas

close glaspost'e

glaskarm

close glaspussari

vindaugspussar (td på bil)

check glasrúte

vindaugsrute
Sjå også glas, glaskarm'e og sveiveglas.

Òlav kasta snjóballen på glasrutâ, å knuste æ.

close glasstòge

stoge med vindauger ( eldre tid: i motsetnad til årestòge)

close glasǿl

heimebryggja øl (utan alkohol)

check glaværug'e

glad, i godlag, lett til sinns

'An va' av dei glaværug'e slagjæ.

check glegg'e

god til å leggje merke til, sjå detaljar
Sjå også , gålèg'e og gålaus'e.

Det æ godt å vère glegg'e itt an æ på elgjakt. Lív æ glegg, 'u legg'e merkji ti' at der hève dotte a bitte líti mul ó' skålinn.

close gleipe

slumpe til

close gleipeskòt

"slumpeskot" (skot som treffer godt, men berre flaks)

close gleivr

uvyrdsleg tale

check gleivr'e

person som "talar for mykje"; gjerne skjemtande
Sjå også gleivre.

An gleivr'e talar jamt mei 'ell 'an ha' sillt.

check gleivre

1. tale "for mykje" og uvyrde
2. "kome ramlande"
Sjå også gleivr'e.

1. 'An gleivra å tala så fælt at eg skjemdest fyr' 'ó.
2. Jólebassan kóme ramlandi, å drukne våre da au.

check glèmandi

blankt, glitrande; berre bruka i denne forma

'U va' så glèmandi i dei nýe brúrestasæ sí.

close glème

noko som er svært blankt

close glèmestein'e

edelstein

check glensa / glense

1. flink, rask
2. svært god (forsterkande uttrykk)

1. Tjógjei æ an glensa kar'e.
2. No æ der a glense fǿri på heiinn.

close glensa lag

godt humør (gjerne når ein har drukke noko alkohol)

check glepp'e

glipp
Sjå også ti' glepps.

Det va' enn glepp'e at 'an gløymde å sende sǿknaden.

check gleppefrèt'e

ufriviljug fjert
Sjå også frate og frèt'e.

Gamlegófa sleppte enn gleppefrèt'e då 'an sat i kjørkjunn.

close glèr

snau glenne, snau flekk (i skogen, i åkeren, i håret)

close glèreberg

snautt berg

close glerr'e

snau eller berr opning i td skog eller åker

close glèrsnau'e (V)

skalla; person utan hår på hovudet

check glèrungjen

glatt is (berre bruka i positiv)

Nò æ det púre glèrungjen út'å túnæ, så di mòg' vèr' vòrige, bonn!

check glèrungji

glatt is; bruka berre i eintal
Sjå også hålkji.

Fysst d'æ glèrungji, lýt an vèr' virkjen ti' sande.

close glèrutt'e

snautt (i skogen, i åkeren, i håret)

check glette

kaste eit stutt blikk på noko, glo til sides utan å vri på hovudet

'An sat å glette hít 'å jenteléne i kjørkjunn.

check glette

skli

Ha' eg havt bryllt skóne mí, så ha' eg 'kji glutti!

check gletti

glatt (vert ikkje bøygt i kjønn, tal eller grader)

Eg tók sparken si 'er va' så gletti.

close glíe av si

uttrykk bruka om situasjon eller hending som endar greiare enn ein hadde grunn til å tru

check glíne

glinse, blenkje, reflektere solljos

Det glín'e så 'ni augó at eg fær alli sjå ti' dessa kantæ.

check glíne av

ferdig, slutt; helst bruka om uver

Nò hèv' det gline av, så nò kunn' mi ríve út såtun.

check glíne av bergó

uttrykk bruka om når solljoset vert reflektert på berg og fjellsider
Sjå også glíne.

Det kan nóg kåme fleire býu itt det glíne av bergó.

check glíne av si

"det hender ikkje", "gli unna"

Det glein av si, úveiri da spåddi.

check glíne ivi

gå over, ikkje verte noko av

Krímsjúkjen glín'e ivi ette nåkå dage. Da spådde det sille vare tóreveir, men det glein ivi.

check glípe

sprekk (smal opning)

Der æ a glípe 'å glasæ.

check glíp'e

innsnevring av ei opning (naturleg eller menneskeskapt, td hólsglíp'e)

Vatni renn'e fórtare fysst det mǿter an glíp'e.

check glíse

smal opning, rift

Der æ a glíse innmæ glasi så det trekkjer så kalleg.

close glitr

1. "glitreband" på joltre
2. glitter på td stilt vatn

close glitrandi svårt

djupt svart, glinsande svart farge

check gljóandi augo

"sinte" augo

'An såg så vóndsklèg'e út, mæ gljóandi augo.

close gljóandi heitt

frykteleg heitt

close gljóandi spræk'e

veldig sprek

check gljúpandi

dragande, gløypande

'An stó' dikt út'å gljúpandi fossæ.

check gljúp'e

klok, smart, lur

"Eg æ gljúp'e i engelsk", seie Bjørgúv.

close gljúpe ti'

svare brått og uvyrde

check gló

stire, sjå stivt på
Sjå også glólèg'e (V) og glóleg (H).

Åslaug hèv' glótt stygt på meg i heile dag. " 'An glór som an flett'e stút'e."

check gló âv

1. lyser mykje, blenkjer mykje (td oppstasa med sylv, gull og blanke fargar)
2. lysande glohaug

1. Sylvi æ så blankt at det glór âv det.
2. Det glódde av glóhaugjæ då båli ha brunne opp.

check glóbeiti

person som ser kvasst og stort (store og skarpe augo)

Det va' an fæl'e glóbeiti, den karen.

check glóbeitt'e

1. kvass, grådig
2. god til å leggje merke til ting
3. blankt, skinande
vert ikkje gradbøygt

1. Såvi va' glóbeitt'e i handel.
2. 'An æ så glóbeitt'e, 'an tikjest sjå alt. 'An va' glóbeitt'e ti' sjå alt småttrí som aire alli la merkji ti'.
3. Glóbeitt sylv æ vént å hav' i bringunn.

close gló'e

glo

check glóhoppe

tjukk kake av gjærdeig (steikt på vedkomfyr)

Det smakar godt mæ glóhoppu.

check glóleg (H)

person som glor stort, stirande
Sjå også glólèg'e (V) og gló.

Kòfyri æ du så glóleg, hèv' du vorte ræda?

check glólèg'e (V)

person som glor stort, stirande
Sjå også glóleg (H) og gló.

Kòfyri æ du så glólèg'e, hèv' du vorte ræda?

check glopregn

1. uhorveleg regn med store dropar; bruka berre i eintal
2. smått og tett regn når det er trykkjande vindstilt

1. D'æ púre glopregn i dag.
2. D'æ sjella at d'æ glopregn så at dròpan dette beint néd.

check glòpúr

ur med store steinar og utan vegetasjon

An må vère svím'e ska' an gange i glòpúrinn.

check glóse

glåpe

Ko æ det du glósar etti?

check glósjǿre

raudglødande glør
Sjå også glǿse, eimørje og ellmørje.

Anhave a gó' glósjǿre fysst an ska' steikje kjøssteik.
check glóskòre

reiskap til å grave fram glørne i omnen med
Sjå også ellskòre.

Glóskòrâ stend'e i omnskrónæ.

check glósmedd'e

1. leggje ein glo i ei grop i ein stein og slå på med td ei øks eller sleggje (dette gav ein høg smell, td til å skræme bjørn med)
2. bruka om når det smell i omnen (td når ein fyrer med granved)

1. Glósmedden skræmde bjynnen, då 'an kåm inn'å støylen å vill' take búskapen.
2. Eller an mæ grån, kjæme det av å ti' nåkå glósmeddi.

close glósteik

kjøtsteik
Sjå også kjøssteik.

close glòve

brei (ev. farleg) bergsprekk og liknande

check glufse

trongt og djupt hol, kløft i fjell

Eg laut gjare inni nåkå glufsu så inkji búskapen sill' kåme der.

check glugg

1. hol, lita opning i vegg eller mur
Sjå også andareglugg og mokstreglugg.
2. kniplingar og nuperellar, ikkje bruka i fleirtal

1. Mi kaga inn a glugg ti' jentó.
2. Stakkeskjortun have glugg kring kragjen å i handlínó.

close gluggejakt

jakt på dyr på åte gjennom eit glugg i hus eller fjøs (helst rev)

close gluggevari

varde med glugg som peikar i ei bestemt lei (td på ferdavegar over heia)

check glumm'e

djup hole, avgrunn

An stór'e, djúp'e síló'e kan vère an glumm'e.

close glúpe

kaste seg over noko eller noken

check glúpe 'å

angripe (helst bruka om ville dyr)

Ulven glaup beint 'å sauen.

close glupsen

veik skare på laus snø (slik at ein brest gjennom av og til)

close glupskleg (H)

1. vondskleg, illskleg
2. stygt terreng / plass
Sjå også glupsklèg'e (V).

check glupsklèg'e (V)

1. person som ser farleg ut
2. stygt / farleg terreng / plass
Sjå også glupskleg (H).

1. Tór såg så glupsklèg'e út då 'an kåm inn.
2. Eg tikje der æ kalleg glupsklegt i Veiåjúvæ.

check glúse fortæniste

godt overskot, god inntekt

Tór å Ånund finge a glúse forteniste av å pante flasku.

check glutte

vil unngå augnekontakt
Sjå også gluttelèg'e (V) og glutteleg (H).

Dei blaugaste gútan tòre 'kji glutte på jentun a gong.

check glutteleg (H)

1. flakkande augnekontakt
2. person som ser ut som han er morosam
Sjå også gluttelèg'e (V) og glutte.

1. Tór hèv' så glutteleg a lag.

check gluttelèg'e (V)

flakkande augnekontakt
Sjå også glutteleg (H) og glutte.

'U æ så gluttelèg, an veit alli kò der búr í 'enni.

check glyfse (V)

Søkkje brått og uventa ned i hard snø; gjerne utanfor meimingan eller mellom "meimingan" og hestevègjen (om hest)
Sjå også glypse (H)

Fǿri va' godt frå mǿnæ, men då det lei' 'å dagjen va' det så hestan glyfste ette vègjæ.

check glyggje

så tunnslite at ein ser det som er under

Det glyggjer 'å néttó dí. Nò fèr'e det ti' glyggje oppi krúnunn mí.

close glýme

1. sprekk
2. kvinneleg kjønnsorgan

close glýmeleg

"nifst" og trykkjande før td torever

close glýmelèg'e (V)

person eller dyr (td hest) med skumle og nifse augo

close glypse (H)

Søkkje brått og uventa ned i hard snø; gjerne utanfor meimingan eller mellom "meimingan" og hestevègjen. Gjeld hest.
Sjå også glyfse (V)

check glýre

å knipe augo noko saman og sjå vond ut
Sjå også glýrelèg'e (V), glýreleg (H) og gløyre.

'An glýre så vóndsklèg'e.

check glýreleg (H)

plire, glo olmt
Sjå også glýrelèg'e (V), gløyreleg (H) og glýre.

Jón kunna sjå glýreleg ut.

check glýrelèg'e (V)

plire, glo olmt
Sjå også glýreleg (H), gløyrelèg'e (V) og glýre.

Jón kunna sjå glýrelèg'e út.

close glytte

sjå fort på

check glæ

spe opp

Eg hèv' glætt kafféi så det hèv vorte for veikt nò.

check glæ'e

svakt, veikt, bleik, fargelaus, mykje oppblanda

Dèt va' a glæ saft, der æ mest'e inkji fargji på 'enni! 'U ha' så glæ bræ å brúni.

check glæingsvæske

væske til å spe ut med (td vatn)

Eg  brúkar jamnaste vatn ti' glæingsvæske.

check glælèg'e

ljose augo og bræ å brúni

'U æ så glælèg tvortiv' augó.

check glæne

verte bleikare, verte svakare

"Fysst lauvi bleiknar å grasi glænar...."(del av stev)

close glævre

kvinne som talar på ein uvyrden måte

close glævre

uvyrden og noko toskete og skjemtfull tale

close glævreleg (H)

flåkjefta (om kvinne)

close glævren

flåkjefta

close glǿsandi

logande, glødande

check glǿse

1. glør
2. gjerning med farlege fylgjer
Sjå også eimørje, ellmørje og glósjǿre.

1. Der va' a gó' glǿse i omnæ, så det va' létt å få det ti' brenne.
2. No må du 'kji gjèr glǿsu.

check glǿse

dugande

Stein va' an glǿse kar'e, an sveipandi arbeiskar'e.

check gløyme

gløyme

'An visste det va' nòkå 'an gløymdi, men 'an kåm alli på ko det va'.

check gløyme si bort

"vere tankelaus", distre

Eg tenkte å gratulér' 'an mæ dagjen, men eg gløymde mi bort.

check gløymskjen

gløymsk

D'æ syndlegt så gløymskjí som Tóre hèv' vorte i det seiste.

check gløype ti'

"glefse til" med ord

Eg tenkte mi sill' have enn grei'e diskusjón'e, men 'an gløypte ti' mæ same eg kåm.

close gløyre

glo noko vondsklegt
Sjå også gløyrelèg'e(V), gløyreleg (H) og glýre.

close gløyreleg (H)

Sjå også gløyrelèg'e (V), glýreleg (H) og gløyre.

check gløyrelèg'e (V)

glo vondskleg
Sjå også glýrelèg'e (V), gløyreleg (H), og gløyre.

Knút sat så gløyrelèg'e i króne.

close glåme

sjå seg omkring frå ein utsiktstad

check glåpandi hug'e

godhug for eit menneske ein såvidt kjenner (ei slags avstandsforelsking)

Då fekk 'an sòdan glåpandi hug'e ti' 'enni.

check glåpari

1. ein som er i kyrkja under eit bryllaup berre for å sjå på (dei er ikkje bedne til bryllaups).
2. når molteplanta er på det voksterstadiet at frukta såvidt er synleg mellom blada
Sjå også blindingji, graskårt'e og kårt'e.

1. Det va' mange glåpara i kjørkjunn då Èlí å Gunnår gjipte sikkå.
2. Glåparan kunne vère mogne moltu om a par viko, vist det æ godt veir.

close glåpast

stire på kvarandre

check glåpe

sjå, kikke

Hèv' du glåpt út å sétt om 'er hèv' kåme snjór'e. Glåpi nå út, så sku di sjå nåkå rart!

check glåpe âv

ta blikket vekk frå noko ein ser på

Du kan alli glåpe âv ungó, då kunn' da springe av gar'i. Der æ så stygt å gange at du må alli glåpe âv vègjæ.

close glåpe etti

leggje merke til, føretrekkje, leite etter

close glåpe opp

opne augo (etter svevn eller medvitsløyse)

check glåpe si ti'

førestille seg

An kan glåpe si ti' at Tólefadd líknar evri léne å neiri bulæ 'å a kvendi som ligg'e mæ anlitæ opp.

close glåpe ti' léss

sjå seg til sides

check gnadig'e

same tyding som arbeisgjèrug'e

Augund æ så gnadig'e, 'an hell'e det heile dagan, å útive kvellí au.

check gnai

kaldt, bitande trekk i lufta (ikkje vind)

D'æ gnai i Nórdibǿ, fysst det trekkjer av nórdi.

close gnaldri

ujamnt; t.d. i ein bratt og glatt skogsveg eller når det har frose til is på vegen etter mildver

close gnarre

1. rikse (helst om ei kvern), gå smått
2. bruka om kald vind som stryk
3. knirke

close gnarri

same som jarri (sviv i ei "hólke" i "húregåttæ" eller i ei "hólke" i eit trestykke som er fest innåt durestokkjen)

Denne húrí svív'e  mæ gnarra.

close gnarri

kaldt, vind som stryk

check gnassi

1. gutunge
2. rik, mektig mann

1. Kåmi nå, gnassa!
2. Førr'e tala da om "rike gnassa".

close gnavlast

prøve krefter for moro i eit lite slagsmål

close gnavle

gnage på t.d. ei skorpe eller eit bein

close gnavli

uslett og steinete terreng der ein slår gras med ljå

check gnedd'e

kraft, styrke

Der æ gnedd'e i dei kar'e!

close gnidr

smått (td skrift med svært små bokstavar)

check gnidri

smått (td skrift med så små bokstavar at det kan vere vanskeleg å lese)

Alt 'an skríva va' so smått å gnidri.

check gnisle

le smått og lågt for seg sjølv

Åslaug å Gýrí såte å gnisla å lóge då da såge koss Lív bar seg.

close gnuffi

tjukkvaksen og robust person

check gnúsen

flott, godt (helst bruka om godt måltid)

Detta va' a gnúsi mål!

check gnúst'e

1. klem
Sjå også gnúste.
2. stor vedkubbe (ukløyvd, heitbrend)

1. Eg fekk an gó'e gnúst'e av 'enni Margjitt.
2. Nò la eg n'i omnen an gó'e gnúst'e.

close gnúste

gje ein person ein "hard klem"
Sjå også gnúst'e.

check gnúste

stor, kraftig, tettvaksen

An gnúste kar'e. A gnúste fure. A gnúste mål.

check gnúste måltíd

kraftig måltid
Sjå også gnúste.

Det va' a gnúste måltíd, nò fekk eg magjen i lé'en! (herme)

check gný

arbeide jamt og trutt
Sjå også múrte.

Knút gnýdde mæ nòkå allstǿtt. "No ljóte mi gný att'e", sei mi fysst mi hav' sète å kvílt a bil.

check gnyrg'e

god og fast klem

Eg gav 'ó Bóa an gó'e gnyrg'e.

check gnýri

1. når det er mykje bråk, ståk
2. når ein har mykje som må gjerast (når arbeidet har hopa seg opp)

1. "Nei, hèr va' så gnýri at hèr kan eg inkji vère", sa Òlav å reisti.
2. Nò æ mi så i bakleksunn mæ desse arbei'æ, at mi få det helst'e gnýri i dag.

check gnyrje

klemme, knuse, presse
Somme seier gnørje.

Svein tók 'an Tór å gnúre 'an fælt.

check gnåvast

slåst (noko forsiktig) for moro

Sòme bonn å ungdóma líke godt å gnåvast.

check gnåve

fare noko smått med eitkvart

'An gnåva mæ nåkå vé'e i túnæ.

close go' dagjen

god dag

check go' kvelda

god kveld

"Go' kvelda!", sa 'an då 'an kåm inn i stògâ.

close go' kvelds

god kveld

close go' måren

god morgon

check gó' nòs

god luktesans

Hèv' an gó' nòs, kjenner an matgjæmen fyre aire.

check gód att'e

1. uttrykk bruka i samband med å minnast og å gløyme
2. frisk att

1. 'An vare alli gó'e att'e (gløymer aldri). 'An vare fórt gó'e att'e (gløymer lett, fort)
2. Æ du gó'e att'e nò?

check gódauvlegt

saknar ikkje, kjenner seg fri frå, godt å sleppe, vert ikkje gradbøygt

Det æ godauvlegt ette' kjý, sa 'an då 'an ha' slutta som bóndi.

close góde mann!

utbrot (når ein er forstøkt)

close gódgjèvandi

snill, god (ha godt hjartelag)

check gódmósen

avslappa, koseleg, fornøgd

'An sat så gódmósen i vaggestólæ.

close godt

godt - betre - best
Sjå også adjektivet gó'e.

check godt

drygt, noko meir, noko over

Det æ a godt år sía, men eg gløymer det alli.

check godt av manni

har god økonomi eller mykje eigedom (uttrykket er ubunden dativ)

I Nordstog hav' da allstǿtt vòr' godt av manni.

check godt fókka

godt med arbeidsfolk

Det æ godt vèr' godt fókka i onnó.

check godt havandi

god nok til å ha og bruke

Den kuptâ va' godt havandi.

close godt i lag

1. i godt humør
2. lett rusa på alkohol

check godt í mi

god kjensle

Eg hève inkji godt í mi fysst eg hèv' gløymt å seie frå at eg alli kan kåme.

close godt inni / godt úti / godt

behageleg temperatur (innandørs eller utandørs)

check godt móti / go' móti

helsing når dei gamle møttest

"Godt móti!" helsa Lidvår då 'an mǿtt' 'ó Knút.

check godt nýår

godt nyttår

Klokka toll nýårsepdagjen rópe mange "godt nýår!"

check godt på si

varsel om noko godt

Det hève inkji godt på si fysst rèven gjøyr innmæ húsi.

check gódåig'e

roleg, snill, toler mykje, grei å ha med å gjere (bruka både om menneske og dyr)
Sjå også gódåisklèg'e.

Anlaug hèv' allstǿtt vòre så gódåig. Kjýrí mí, Vénerós, æ så gódåig.

check gódåisklèg'e (V)

ser ut til å vere roleg, snill, tole mykje, grei å ha med å gjere; bruka både om menneske og dyr
Sjå også gódåig'e.

Dei måge vère snille, da sjå så gódåisklèg'e út båa tvæ.

check gó'e

1. god
2. god smak (mat og drikke)
3. flink til
4. frisk
5. stor, sterk
Sjå også adverbet godt.

1. Góe å mjúke stǿli vi' fókk have nò.
2. Det va an nauendi gó'e tukkji du hèv' reidt! Den gói maten vare oppèten fysst'e.
3. Yngjebjør æ gó ti' saume stakka. 'U æ gó ti' kvée au.
4. Nò æ eg gó' att'e. 'An veit alli nær 'an vare gó' att'e av dessa kríkjunn.
5. Åsmund æ an gó'e kar'e. Ska' 'an stýve stóre tré, lýt 'an have gó'e skormat'e.

check gó'e av annas

meir raus med felles pengar og eigedom enn med sitt eige

Det æ snartí vèr' gó'e av annas.

close góe bussa

gode kameratar

close gó'e dag'e

nok tid til å gjere noko

Mi have gó'e dag'e ti' gjère detti færigt ti' kvelds.

close góe dú!

du verden!

check gó'e í si

græt lite, søv godt om nettene, frisk, har god helse (bruka om spedborn)
Sjå også gó'e.

Bóa va' så gó'e í si då 'an va' líten.

close gó'e kar'e

ein kar som er sterk og sprek

close gó'e på trjúgó

god til å gå med truger (om hest)

close góe stundi

god tid, nok tid

close gó'e ti' rǿe

ha lett for / flink til å samtale / prate
Sjå også rǿe og gó'e ti' rǿe.

close góe véne

gode du, ver så snill

close góevèni (V)

gode vener

close góevéni (H)

gode vener

check gófa / Gófa

godfar, bestefar, ubunden form eintal vert også bruka som særnamn
Sjå også góme / Góme.

Den eini gófaen min æ dǿe. Eg va' sjå 'ó Gófa i gjår. Gòfar 'ass Pål varte gåmål'e.

check Gófa

vanleg seiemåte for å presisere kven for ein av bestefedrane ein talar om

Gófa-Åkri æ snart níttí.

check gogge

1. "godtale" med små born
2. prøve å gjere til viljes
Sjå også gjygle.

1. Kan 'kji dú gogge mæ 'ó Bóa så 'an vare mæ han au?
2. 'An varte så gogga 'an va' líten at 'an tólde alli å vare mótsagd'e seinare.

check gogn

verktøy, reiskap

Gogní va' i ústand.

check gó'leik'e

kvalitet, dugleik

Førre stóge masjónsbonní ette gó'leikjæ, no stande da ette gamleikjæ. Der æ mange slags gó'leika i dei smø̀rstykkjó.

close gó'líandi

snill, venleg

check golse

veldig, stort, kraftig

Det va' golse lær på dei slaktæ. Detti va' a golse mål!

check gòlúvi

1. skøyaraktig person
2. stor eldre kar med dårleg utsjånad eller framferd
3. stor, t.d. fisk
4. "umoralsk" person
5. dokkemann

1. Ånund va' enn fæl'e gòlúvi.
2. Den fæli gòlúven gjeng'e i dritne arbeisklæi heile vika.
3. Tarjei fekk enn fæl'e gòlúvi då 'an lýstra i gjerkveld.
4. Den gòlúven kunne mi inkji vère i hóp mæ, 'an æ trúandi ti' nòkå av kverrt!
5. Góme gjåre åkkå an gòlúvi som mi ungan ha' mykji gama mæ.

close gomb'e

Gome; bruka berre i eintal. Sjå oppskrift i heftet "Gamle matoppskrifter og matskikkar frå Valle", utgjeve av Valle Bondekvinnelag.

close góm'e

fingertupp

check góme / Góme

godmor, bestemor, ubunden form vert også bruka som særnamn
Sjå også gófa / Gófa.

Båe gómun mí heite Yngjebjør. Góme æ allstǿtt heimi.

check Góme

vanleg seiemåte for å presisere kven for ei av bestemødrene ein talar om

Góme-Uppstad æ ennå frísk.

check gó'menni

utifrå godt menneske

Sigríd va' a gó'menni for adde.

check gómer

bestemor

Gómerí 'ass Knút æ på bygdeheimæ.

close gòmi

gummi; bruka berre i eintal
Mange seier gummi.

check gong

1. gong
2. smal gang i eit hus eller uthus
Sjå også vende

1. Eg lære av dei gongjinn, då eg mest'e fraus i hèl. Det va' fysste gongjí eg såg 'æ Anne.
2. Der æ a smòl gong mijjum taddâ å fjósæ.

check gong ette onnó

rett som det er

Gong ette onnó gjekk det gali mæ dei gamle traktóræ 'ass Bjørgúv.

close gongbrú

gangbru

check gonge

passeleg gåtur
Sjå også gange.

D'æ barre a snill gonge opp på støylen åkkå.

close gonge

multiplisere

check gongelag

ganglag
Sjå også gange.

'U ha' så vént gongelag, Gýrí.

close gongjinn

hengsle, dørhengsle

check gongkjèr

kjerald til å bryggje øl i

Det va' jamt at gongkjèri stód i taddâ.

check gonglèm'e

lår og bøgar av slakta dyr

Det vare mykji kjø̀t av gonglèmó på an stór'e elg'e.

close gongljós

ljos som er sterkt nok til at ein ser til å gå

close gongsperre (H)

senedrått (krampe når ein går)

close gongsýnt'e

ha dårleg syn (men vere i stand til å gå utan hjelp)

close gongvèg'e

gangveg

check gongvårsklæi

kvardagsklede

Fysst da ringde jólí inn ha mi av åkkå gongvårsklæin å hæga åkkå.

check Gònil / gònile

Gunnhild

Gònil arbeier på Hylestad skúli.

close gopli

storklokke, kvitklokke
Somme seier "gopleblóm'e".

check gorrdòven

svært doven, vert ikkje gradbøygt
Sjå også dòven.

Gorrdovne fókk líti gjårt.

check gorr'e

innhaldet i vomma

Fysst an slaktar, så lýt an nýte vælendi, så inkji gorren kjæm'e opp.

close gorrendi

forsterkande uttrykk, bruka i hop med adjektiva stygg'e, våk'e, ljót'e

close gorrfillen

svært dårleg

close gorrlaus'e bas'e

felestille med svært lågstemt basstreng (FDAE)

check gorrleid'e

svært lei av
Sjå også leid'e.

Tigg di, eg æ gorrleid'e detta masi ditt!

check gorrljót'e

svært stygg utsjånad
Sjå også ljòt'e.

An kan få si a vé' kåne om 'an æ gorrljót'e.

check gorròten

svært veik

'An va' plent gorròten ti' lypte.

check gorrplage

svært stor plage

D'æ a gorrplage mæ dei lauparkattó, som da remje om néttan!

close gorrsjúk'e

svært sjuk

close gorrskjemmast

vere svært skamfull

close gorrskjemme

skjenne stygt ein annan

check gorrskvette

kaste eller verte kasta så hardt at eitkvart vert øydelagt

'An støytte mæ motórsykkel å varte gorrskvett'e.

check gorrsótt

magesjuke, oppkastsjuke; helst hjå småfe (Gamalt or Sætisdal)

Gorrsóttí kan vèr' farlèg itt an inkji fær hjelp.

close gorrsótt'e

svært doven person

check gorrstygg'e

svært stygg; vert ikkje gradbøygt

'U ha' kaupt si ný'e bíl'e, men mange tótte 'an va' plent gorrstygg'e.

check gorrvåk'e

1. svært vond smak; vert ikkje gradbøygt
2. person som ikkje er fin å sjå på; vert ikkje gradbøygt
gorr = forsterkande uttrykk
Sjå også våk'e.

1. Sausen va' plent gorrvåk'e.
2. Gorrvåk'e æ 'an, men mange líke 'an godt fordè.

check gó'slèg'e (V)

god, fin, koseleg
Sjå også adjektivet gó'slèg'e (H) og adverbet gó'slegt (V).

Det æ gó'slegt vermdi i omnæ, fysst an kjæm'e inn'tte fròsen.

check gó'slèg'e (H)

god, fin, koseleg
Sjå også gó'slèg'e (V) og adverbet gó'slegt (H).

Det va' a go'slèg túpt du ha' kaupt di!

check gó'slegt (V)

lun / koseleg/god / fin/konservativt religiøst
Sjå også gó'slèg'e (V) og adverbet gó'slegt (H).

'An tala så gó'slegt på mǿtæ i Bé'ehúsæ.

check gó'slegt (H)

lun / koseleg/god / fin/ konservativt religiøst
Sjå også adverbet gó'slegt (V) og adjektivet gó'slèg'e (H).

Det va' gó'slegt å sjå deg!

close gósmaka

velsmakande; gjeld mat

check gossi

1. stolt kar, tykkfallen mann
2. kjærast

1. Ånund va' slig an gossi, vælfǿdd'e å fornǿgd'e.
2. "Hèra sér du gossen min", sa Tóne.

close gó'tenkt'e

1. tenkjer godt om andre
2. naiv

close gòv

støv, føykje; av vatn, støv, snø; bruka berre i eintal

close gó'vís'e

flink til å gjere godt, hjelpsam og grei

Knút va' jamt så góvís'e ti' å hjelpe.

close gradd

botnfall
Sjå også saddi.

check graddi

botnfall frå væske som har stått i ro ei stund

Der va' 'kji etti kå gradden i kjèræ.

check grahest'e

hest som ikkje er kastrert.
Sjå også jalk'e, annæringji, fyl, fòli og merr.

Bjúg hèv' an grahest'e, men 'an vi' jalk' 'an ti' våræ.

check gramm'e

svart og blodsugande igle

Grammen kan liggje i svårte mýrhòlu.

check gramse

grov, kraftig

Òlâv hève a gramse skrift.

check gramsen

1. person som "grev til seg"
2. "grovt og fort" (om arbeid)

1. Ein som æ gramsen tèk'e mei' 'ell 'an ska'.
2. 'An æ gramsen ti' arbeie, d'æ inkji mange som halde attí 'ó, men 'an ha' godt kunna gjårt si mei fyri.

close grand

lite grann; bruka berre i eintal

close grand'e

elvebard (kant av elv)

close grannebeine

hjelp frå grannen

close granni

nabo

check grase

luke vekk ugras i åkeren

Førr'e va' det helst'e ungan som grasa.

check graséle

tumle, ståke, herje

'An graséla så fælt at eg laut tale ti' 'ó.

check grasgalen

grådig person som stadig vil ha meir gras og beite

Dei som æ grasgalne var' alli fornǿgde.

close grasigt

1. mykje og godt gras
2. ungt og friskt gras

1. I sòme lía som liggje mót sólinn kan det vèr' grasigt å létt å slå.
2. Fysst grasi æ ungt, ell' líti útgródt, æ høytti grasigt.

close graskårt'e

moltekart som har opna seg; karten er grøn og hard
Sjå også blindingji, glåpari og kårt'e.

check graslé

torve som er snudd slik at graset vender ned (til taktekking)

Grasléne vill' allstǿtt Tòróv hav' néd'tt'e.

check grassetje

verte fyldig gras (jorde og plen)

Nò hèv' åkren grassett seg. No ha' åkren vorte godt grassett'e.

check grassnaut

storfe som ikkje mjølkar (leigt eller kjøpt; vart sendt på heia på beite til sommaren)

Om hausti vurte grassnautí antel selde ell' sendte ti' slakt.

close grassté

grasslette ved elv eller vatn

check grastóv'e

enkel, einfoldig; gjeld personar

Sjå den grastóven, no tèk 'an út att'e!

close grastusk'e

liten bjørn som lever av gras og bær og ikkje enno har vorte slagbjørn (nedsetjande uttrykk)

check grasutt'e

mykje ugras i åkeren

Epl'åkren æ så grasutt'e at no lýt 'an grasast.

check grauffòre

grauttvare

Det æ greitt å hav' grauffòrâ innmæ omnen.

close grautambari

ambar til å ha graut i

check grautegreppe

ein stor porsjon graut
Sjå også greppe.

'An åt a heil grautegreppe og tvei brausleiva.

close grautehókk'e

liten holk med graut som ein bar i meis på ryggen og ut på heieslåttâ (ca 2-3 liter)

check grautekupte

kofte frå Setesdal (varmt vinterplagg som vart bruka både innanfor og utanfor dalebuksó)
Sjå også kupte og lúsekupte.

Det heite grautekupte si' kuptâ sill' vèr vorm som graut'e.

check grautemål

1. dansk språk
2. uklårt mål, uklår røyst
3. måltid med graut

1. Det kan vel inkji vère antel synd ell' skomm å kadde dansk for grautemål?
2. Eg skjøna 'an inkji, 'an tala barre a slags grautemål.
3. Nò hèv' eg havt mi a godt grautemål.

check grauttvòre

grauttvare (ause til graut; same som tvòre)

Grauttvòrâ va' i addemanns grýtu. "Bassi, bassi, kom å slikk av grauttvòrunn mí; du fær 'kji mei' av grauttvòrun 'ell èg fær av bjøddekjýrinn dí, den sjauendi dagjen i jóló" (regle)

check grautvæte

drikke til grautmåltid (all slags matvæte)

I slåttæ på heiinn va' der 'kji onnó grautvæte 'ell vatn.

check grave
image

1. grave
2. klø
3. gravere på sylv eller nysylv

1. Nò grave mi ette angbeita, for mi vi' av fiske. Gróve di opp den fæli steinen?
2. Vi' du grave meg att'å ryggjæ?
3. Detti spenni æ gravi. Júrehekti æ gravi av 'ó gófa.

check grave út slåttâ

slå alt gras som er råd å få tak i (om slåtteteig på heia)

Mi hav' lagt 'å mei' búskap'e 'ell vani, så mi ljóte grave út slåttâ så mykji mi kunne.

check graven

gravert

Sýâ æ graví å hèv' au anna pynt.

check gravig'e

1. "umetteleg" (person som vil ha meir og meir)
2. nysgjerrig
Somme seier "gravlig'e"

1. Pål æ kalleg gravig'e, 'an unner alli aire.
2. Kverr gong eg kåm heim'tt'e å trefte 'æ Tóre, så va' 'u så gravig.

close gravligheit

"umetteleg" person (vil "grave til seg" meir og meir)

check gravstikke

1. uttrykk bruka om folk som spør og grev meir enn ein kan svare på (born og vaksne)
2. person som ikkje greier å "halde fingrane av fatet"
3. graveringsverktøy for sylvsmed

1. Den ungjen va' a fæl gravstikke, 'an gróv å spúre mei' 'ell èg kunna svòre på.
2.
3. Gófa sit'e å grèv'e mæ a gravstikke på an sylvlås'e ti' a lúsetrøye.

close gravtjurr'e

radmager (om svært mager person)

check gravvèg'e

stig i terrenget som er graven ut av vatn eller trakk

Det vare fórt an gravvèg'e itt det æ bratt å laus'e massi.

close grebbe

nytta helst om ei kvinne som var ekstra grovlagd og "våkleg laga"
sjå også grebbeleg laga.

check grebbeleg laga

nytta om folk av båe kjønn som er grovbygde og lite vakre
Sjå også grebbe.

Tóre va' grebbeleg laga.

close grebbelèg'e (V)

grov og mindre fin utsjånad

No ha' Svålaug vorte grebbelèg å våk å gåmålsklèg.

close grebbi

person som er grovskoren og lite vakker i andletet

check greffel

1. gut som er fri og stolt
2. gut som veit kva han vil (bestemt, sta)

1. Åsmund æ slig an greffel fysst 'an kjæm'e daskandi at skúlebussæ.

check greie

teneste, hjelp

Han hèv' gjårt mi mang a greie oppigjænom årí.

check greie seg

1. markert mønster der fargane skil seg greitt ut og passar godt ihop (td løyesaum, vevnad)
Sjå også tæreleg
2. kjemme håret
3. vere hjelpt med

1. Denné løyesaumen greier seg å æ så vén'e.
2. Fysst eg hèv' tvègje meg, greitt meg å klædt meg, då æ eg færig.
3. Da hav' greitt sikkå godt mæ dei húsó da have.

close greie skull

løyse ut gjeld

close greie út

1. løyse ut (td gjeld)
2. rette opp (td fiskegarn, hage, floke)

check greiing

forklåring, vite om

Eg sveivde det âv, så 'u fekk ingjó greiing på det.

check greilèg'e (V)

ting som er greitt laga, person som har ei tiltalande / grei framferd
Sjå også greileg (H), greileik'e, hendig'e, hǿg'e og tægelèg'e (V).

Dèt va' an greilèg'e kjåkkji du ha' gjårt di. Dèt va' a greilèg kåne du ha' fengje di.

check greilèg'e (H)

greitt laga, person som har ei tiltalande framferd
Sjå også greilèg'e (V), greileik'e, hendig'e, hǿg'e og tægeleg (H).

'An hèv allstǿtt vor' greilège, Nikelos.

check greileik'e

1. grei og tiltalande måte å vere på (bruka berre i eintal)
2. roleg og flytande (uttrykk innan gangardansen)
Sjå også drysje greileik'e, greileg (H) og greilèg'e (V).

1. Eg misunner da den greileikjen som da have i Oppistogsslektinn.
2. Ånund dansar på greileik'e.

close greisam'e

hjelpsam, grei

check greisklèg'e (V)

person med god utsjånad
Sjå også greisklèg'e (H).

Det æ an greisklèg'e kar'e, ha' 'an 'kji vòre så vindfǿtt'e.

close greisklèg'e (H)

person med god utsjånad
Sjå også greisklèg'e (V).

check greitt vaksen

velproporsjonert kropp
Sjå også vénvaksen.

Bjørgegúten æ greitt vaksen.

close gréle

mørk stripe i andletet av td sveitte og støv

check grélutt'e

stripete eller skjoldete td i andletet, ujamt farga tøy

An kan vèr' grélutt'e i andlìtæ av å gríne, iallfall disom an æ svårt'e ell' driten.

check gremje

ynke seg, klage

Detta æ 'kji nåkå gremje seg fyri!

check grène

lage skarp lyd når ein er trøytt og i ulag (hesten lagar denne lyden)

Hesten va' i úlag å stó' å grèna.

close grèning

skarp og høg kneggjing frå grahest

close grenn

grend; krins som var saman i bryllaup og gravferd; alle vart inviterte

check greppe

matporsjon, der oftast fleire ting er blanda saman i ei røre
Sjå også grautegreppe.

Nò hèv eg stelt ti' a heil greppe, nò ljóte di ète.

check grept

grav

Det va' inkji létt å grave grepti itt jórdí va' klaka.

close grèvskódd'e

skodd med vinterhestesko (om hest)

check grevskór'e

hestesko, det slaget som vert bruka om vinteren
Sjå også klampeskór'e og hesskór'e.

Grevskóne "skjère sikkå" n'i ísen.

check grille

1. rart påfunn, baktanke (negativt)
Sjå også: modde
2. halvsirkelforma løyesaum i broderiet på setesdalsbunaden, mest bruka på "blåkuptu," "gråkuptu" og "oppluta"; bruka berre i fleirtal

1. D'æ trått nåkå fæle grillu mæ 'ó Eivind!
2. Margjitt saumar grillu på opplutæ ti' stakkjæ sí.

close grillutt'e

bruka om person med rare påfunn (og baktankar)

close gríme

1. ordet kan brukast om framdelen av ein sko (tåhytte)
2. bot, nytt ler sauma på for å reparere eit hol framme på skoen
3. grunnstokk eller planke under ei "timre" (under eit hus)

2. Svein gríma skóren min.

check grind

1. open hylle på veggen
2. kvi (inngjerding) for sauer (H)

1. Kaffékoppan æ oppi grindinn.
2. An lýt flytje grindí fysst der æ for lórtutte ette sauin.

close grinde

setje i kvi

Sòme grinda sauin om kveldi, 'å støylæ.

check grindeòkji

to vertikale sidestavar i ei grind

Spèlin våre grøypte inn i grindeòkan i gåmó tí', men i åkkås dage brúkar an ei fjø̀l å kvære lénæ å spèló, i stâen for òka.

check grindesag
image

sag fest i ei ramme og spent med ei snor

I grindesagjinn kan an brúke bå' smale å breie bló; så an kan sage i ring om an vi'!

check grindspòl'e

smalt tunt bord som er grøypt inn i sidestaven i ei grind

Der kan vère fem ell' seks grindspèli i a grind.

close gríne i kjíkji / gråte i kjíkji

gråte så intenst at ein misser pusten, gråte i avmaktstilstand

close gríne å le

le på ein spottande måte

check grínefærig'e

på gråten

Knút ha' havt så mykji útlegg på bílen sin at 'an va' plent grínefærig'e.

check grínen

person som er i dårleg humør

Fòrmannen varte filli líka, 'an va' så grínen.

close grip

1. handgrep
2. varp, "kupp"
3. feilgrep, fadese

close grípe gjýgrí

senebetennelse i handa når ein skjer korn med sigd

close gripi

grepet mellom peikefingeren og tommelen

check grís

smørjefeitt til maskinar

Eg klemmer grís inn i smørjenippelan mæ a feittpresse.

check gríseleg (V)

ufint
Sjå også adverbet gríseleg (H) og gríselèg'e.

'U kunna alli sitje innmæ bórdi 'ó, 'an åt så gríselegt.

close gríseleg (H)

urein, uryddig
Sjå også adverbet gríseleg (H) og gríselèg'e.

check gríseleg (H)

ufint
Sjå også adverbet gríseleg (V) og adjektivet gríseleg (H).

'An slafsa å åt så gríseleg.

close gríselèg'e (V)

urein, uryddig
Sjå også adverbet gríseleg (V) og adjektivet gríseleg (H)

close gríseleist'e

person som er "vrang som ein gris"

close grísemòsi

islandslav (vart gjeve til grisane på heia)

close grisi

utett (td vegg)

check grísi

uhygienisk, motbydeleg

'An åt så grísi at eg sette meg innat a anna bórd.

close grísǿrtenapp'e

rota på harerug (ordet er mest vanleg å bruke i fleirtal))

close grivle

rosemønster som greiner eller smøygjer seg ut

check grjón

1. vegetabilsk mat td mjølmat og poteter
2. kraftfor til husdyr

1. Grjóni æ viktigaste maten.
2. Kåva å vetronga ljóte få mykji grjón.

close grjónburvi

tykk og burven person (nedsetjande ord om ein som er merkt av å ha ete mykje)

check grjóngjèven

bruka om hest som får mykje grjón

Førr'e sa da at hesta som vår' grjóngjevne finge glatt å blankt hårlâg.

close grjónmerr

1. merr som treng særleg mykje havre
2. bruka som skjellsord på kvinne

check grjóslénapp'e

Når ein knapp dett av på eit kledeplagg, skjer ein til ei stikke til å gjere nytta med å halde kledeplagget på plass til ein kjem heim att. Forklåring av ordet: I Grjóslé, eit husmannsplass i Homme, hadde dei ikkje råd til å kjøpe knappar.

Grjóslénappa va' nauhjelp itt an va' i beit.

check grjót

emne, "stoff" (helst bruka om karar; bruka berre i eintal)
Sjå også slipegrjót.

Der æ godt grjót i dei karæ.

check grjúpe

male korn grovt til dyrefor eller malt

Konni æ så filli at det æ 'kji brúkandi ti mannemat'e, mi ljóte grjúpe det for búskapen.

close grjåle

sjaue, ha det travelt med å stå opp om morgonen

ko ska sossivori grjåling vere godt fyri

check grógjill'e

stor evne til vokster

Da la eplí ti' gróings, så da vorte grógjillare.

close gróhòl

potetauga, spire

close grói

nytt gras om våren; bruka berre i eintal
Sjå også nýgrói.

close grómildt

bruka om stad der det gror godt (td der jorda gjev moge korn)

check gròne

tenkje djupt, grunde

'An gròna ive mangt som ha' gjengje gali.
close gròni

grubleri, noko å fundere på

check gròp

utholing i tre til ulike føremål
Sjå også grøype og grøypejinn.

Gròpí ti' dyrekjinnó i a hús æ helst'e gróve.

check gròpe

1. når isen løyser seg opp om våren; bruka berre i eintal
2. når ein kinnar rjome, og smøret byrjar å skilje seg ut; bruka berre i eintal

1. Det gròpar om våri.
2. Nò sér eg at det gròpar i kjinnunn, då æ det snart smø̀r.

check gròpefǿri (H)

snøen er laus så ein søkk igjennom, på vårkanten
Sjå også: blòte (Vallemål)

D'æ vanskeleg å kjøyre fæle loss på heió itt det æ gròpefǿri.

close gropl

småklumpar (i t.d. mjølkeprodukt)

close grople

å verte småklumput (i t.d. mjølkeprodukt)

close groplen

småklumpete; t.d. i mjølkeprodukt

check gróppe

lita hole (td i ein grusveg)

Der va' så mykji gróppu på vègjæ, at sykkelen skrangla mest'e sund'e.

check gròsegras

finnskjegg, grasslag som kan vere farleg å ete for hestar, kan gjeve forstopping
Sjå også gròsí.

støyló va' der jamt mykji gròsegras, så stundom jaga da hestan útom støylsbaren.

check gròsí

forstopping hjå hest; bruka berre i bunden form eintal
Sjå også gròsegras.

Hesten åkkå hèv' rétta seg ette at 'an fekk gròsí.

close grósvudd'e

sår som gror men er noko verk i

close gróv

hole i jorda der ein legg t.d. kålrot om hausten og isolerer med t.d. halm og fyller jord på

check gròv'e (H)

grov
Sjå også gróv'e (V).

Den vitsen va' helst'e gròv'e!

check gróv'e (V)

grov
Sjå også gròv'e (H).

Den gróvi stumpen æ helsigast'e. 'An æ jamt gróv'e i tòtæ.

close gróvgjère (V)

grovskjere eller hogge til eit emne (slik at det vert raskt å gjere ferdig når ein får høve)
Sjå også gròvgjère (H).

close gròvgjère (H)

grovskjere eller hogge til eit emne (slik at det vert raskt å gjere ferdig når ein får høve)
Sjå også gróvgjère (V).

check gróvhogge (V)

grovskjere eller hogge til eit emne (slik at det vert raskt å gjere ferdig når ein får høve)
Sjå også gròvhogge (H) og hogge.

Eg hèv' gróvhoggje tvei slé'emei'i, så eg hève da ti' taks ti' sía.

check gròvhogge (H)

grovskjere eller hogge til eit emne (slik at det vert raskt å gjere ferdig når ein får høve)
Sjå også gróvhogge (V) og hogge.

Eg hèv' gròvhoggje tvei slé'emei'i, så eg hève da ti' taks ti' sía.

close gròvlèma (H)

bruka om person som har grove og kraftige lemmer
Sjå også gróvlèma (V).

check gróvlèma (V)

bruka om person som har grove og kraftige lemer
Sjå også gròvlèma (H).

Tór æ så gróvlèma, mæ sérs stóre henda å fǿta.

close gróvskjère (V)

grovskjere eller hogge til eit emne (slik at det vert raskt å gjere ferdig når ein får høve)
Sjå også gròvskjère (H).

close gròvskjère (H)

grovskjere eller hogge til eit emne (slik at det vert raskt å gjere ferdig når ein får høve)
Sjå også gróvskjère (V).

close grubbe

rydje ei nydyrking for stuvar og røter

close grubbi

tjukkfallen mann

check grudde

1. når vatnet i ein kasserolle er i ferd med å koke, småkoke
2. torden
Sjå også tórâ.

1. Det gruddar i kaslâ, så det sýe vel snart. Det ska' barre sjóe så vídt at det gruddar. Det må 'kji kå grudde.
2. Eg høyrer det gruddar langt undâ, men eg hèv' inkji sétt det hèv' brjått nåkå særleg.

check grúeleg (V)

forsterkande uttrykk
Sjå også grúelèg'e og adverbet grúeleg (H).

'An va' grúeleg fín'e, den nýi bílen 'ass Òlav. Det va' an grúeleg gama film'e.

check grúeleg (H)

sterk, kraftig, forsterkande uttrykk
Sjå også adverbet grúeleg (H) og grúelèg'e (V).

Ånund æ enn grúeleg kare, 'an lypter ko det æ!

check grúeleg (H)

forsterkande uttrykk
Sjå også adverbet grúeleg (V) og adjektivet grúeleg (H).

'An kjøyre så grúeleg fórt.

close grúelèg'e (V)

stor, sterk, forsterkande uttrykk
Sjå også adverbet grúeleg (V) og adjektivet grúeleg (H).

check grufsen

stor, sterk; bruka om karar

Bjørgúv va' enn grufsen kar'e, det va' plent som det va' laust, alt det 'an tók í.

close gruggjen

hås eller uklår røyst

close grulte

tale med grovt mål, tale roleg og lågt

Targjær grulta å ló mæ 'u høyre på 'an Tårål mæ 'an fortåldi.

close grum'e

kry, stolt

close grummingji

kry, stolt

close grumsen (H)

dårleg humør

check grunn'e

tunnt jordlag ned mot aur eller fjell

Åkren æ grunn'e. Fysst der æ for grunt, vare det så skjíni at det alli nyttar hevde, det skjín'e av.

check grunnklók'e

tenksam og klok i alt han / ho gjer

Taddeiv va' 'kji lærd'e, men 'an va' grunnklók'e.

check grunnpík'e

jernbolt i midten under kvernkallen (sviv på "grunnskrjånâ" eller klauví)

Denné gamli grunnpíkjen æ mest'e útsliten.

close grunnskjí

stokk som kvernkallen sviv på og som kan lyftast eller gjerast lågare med létteklóven og léttevågjí

close grunnskjibolt'e

jernbolt som held grunnskjítti på plass på ein annan stokk

check grunnskrjåne

jernbusse som grunnpíkjen på kvernkallen sviv i

A grunnskrjåne lýt vère av godt støypejinn ska' 'u tòle tyngdâ å svivi av kaddæ.

close grunntak

grunntrekk hjå ein person

check grús'e

storslege, rikeleg

Det va' a grúst måltíd mi finge i bryddaupæ. Der va' grúst mæ mat'e på bóræ.

check grusmelèg'e (V)

grovskoren (mindre ven) person

Det va' helst'e an grusmelèg'e dreng'e, sa fairen om fríaren som kåm ti' dótter 'ass.

check grusmen

1. grovskoren (mindre ven); gjeld personar
2. grått og trist ver

1. Da æ grusmne, bå' han å hú.
2. 'Er æ grusmi i dag, sa Knút.

close grusteleg (H)

noko skræmande; bruka om personar

close grustelèg'e (V)

noko skræmande (td stor og grovskoren mann); bruka om personar

close grusten

1. grusten i målet
Sjå også kallrausta.
2. vind og kaldt veir,
Sjå også grusti veir.

check grusti veir

uver, regn, snø, vind o.l.
Sjå også grusten.

Æ det grusti veir, kunne mi inkji på heií.

check grutte

lita, smal opning; bruka om vindauga og dør

Der va' a lítí grutte 'å dýnninn, så katten kåm si út. Eg lýt allstǿtt have a grutte 'å húrinn, hellis vi' 'kji omnen drage.

close grutteleg (H)

Bruka om person som ser "lur" ut. Han pønskar på eit eller anna, ofte med augo som halvvegs blundar.

check grutten

noko sur og irritabel

Taddeiv va' jamt nòkå grutten om mǿnó.

check grútutt'e

flytande grut i kaffi

Kafféi va' så grútutt'e at eg laut súpe det í meg.

close grúve

bøye seg framover
Sjå også liggje å grúve.

check grúv'e

framlut, framoverbøygd
Sjå også kúv'e, kúr'e, slút'e, kúve, kúven og kúpen.

'An va' så grúv'e ette' mange års slit på gar'æ.

close grúve skjí

ski med mykje spenn i

close gruvl

"rugl", "korpl"
Sjå også gruvlutt'e.

close gruvlejórd

ujamn og steinete jord

close gruvlutt'e

ujamt, t.d. steinut veg
Sjå også gruvl.

check grýl'e

hyl (skjerande og langdrege)

Bjynnen sette í an fæl'e grýl'e.

check grýle

hyle skjerande og langdrege (om gris)

Tèk'e du grísen mæ makt så grýler 'an fælt.

check grýlen

i svært dårleg humør og gjev tydeleg uttrykk for misnøye

'An va' fyddesjúk'e å grýlen då 'an vakna. 'U varte grýlí å vónd då 'u såg ko mi ha' funne på.

close grynje

låg lyd som hesten gjev frå seg når han "helsar på eigaren" og er godt i lag

check grynnast

1. verte grunnare i eit vatn
2. overførd tyding: minkar lite

1. Det grynnest fórt i Leirvíkjinn.
2. 'An æ så rík'e at det tikjest alli grynnast. Det æ som det alli gryntest.

check grynne

trø gjennom snø slik at ein kjem ned på bar mark (helst bruka på vårkanten om hest, men kan òg brukast om folk)

Det ha' minka så på snjoren at hesten grynna.

check grýnsodd'e

soll av havregryn og mjølk

Ti' grýnsodd'e tikje eg d'æ best'e mæ syr.

close grypje

lage hjulspor i våt mark eller veg

close grysje

utruleg soge som mest ikkje kan vere sann

check grýte

1. støypejernsgryte med 3 føter og hank
2. gryte

1. Grýtâ hékk oppive ellæ.
2. Hèv' du skrubba grýtâ, Bóa?

check grýtegreip'e

reiskap til å krøkje gryter av skórâ

"Grýtegreipen ligg'e ti' taks i årâ", sa Augund.

check grýtehodde

hanken på gryta
Sjå også hodde.

"Grýtehoddâ æ 'kji leng'e om 'u ligg'e 'ell om 'u stend'e oppi" (ordtak).

close grýtestump'e maltstump'e som er laga i gryte
check grytte

1. opne såvidt; td bok eller kasserolle
2. opne opp (td i leik, ei lue som ein legg ting oppi)
3. slå

1. An måtte alli grytte på rjómen som va' oppå mjåkkjinn, då fekk an så líti smø̀r. Du kan grytte på lòkji nòkå, så det inkji sýe ivi. Eg laut grytte på fyddâ, det va' så varmt.
2. Òlâv grytte på húvâ så mi såge ko der va' oppí.
3. 'An grytte ti' 'ó mæ an stein'e.

check græi

sterk harme

...så veld du húsmoirí barre græi...(stev)

close græle

gust, veik vind; helst bruka om vind på ei vassflate

check græme

1. gripe over
2."grave til seg"

1. 'An ha så stóre nèva at 'an græma ive alt ihóp.
2. 'An græma ti' si alt 'an kunna.

check græni

hi (for td rev eller ulv)

Ska' vite koss skrubben hèv' grèni sitt.

check grǿe

grøde (kjøpe åker og eng; altså grøda, og gjere alt arbeidet sjølv)

Da selde âv grǿe, år ette år, å arma út bå' åkre å vodd'e.

check grǿe

gro til, heilast

Tí'í grǿr adde sår.

check grǿegras

næringsrike og saftige urter som veks i solrike lier under fjell og knausar
Sjå også grǿi.

Sauin vite kòr da kunne finne det gó'e grǿegrasi.

close grǿi

ein plass der det veks urter som er næringsrike og saftige for husdyra
Sjå også grǿegras.

check grǿisveir

ver som skifter mellom høveleg mykje sol og regn slik at grøda veks godt
Somme seier "grǿeveir".

Grǿisveir om våri gjèv'e góe avlinga.

close grǿisvåg'e

puss eller materie i ein verk som gror att fort

close grǿnskúr'e

gulspurv

check grǿ'slèg'e (V)

gråteferdig

Anlaug va' så grǿ'slèg i målæ i kveld.

close grǿte

få nokon til å gråte

close grǿtelèg'e (V)

trist, til å gråte av

close grøyp

grovmale korn (oppbløytt og grovmale til kraftfor)

check grøype

1. lage eit grop i tre
2. male kornet grovt til dyrefor
Sjå også grøypejinn og gròp.

1. An grøyper a gròp a grøypejinn.
2. Tårål grøypte i gjår.

close grøypejinn

hoggjern
Sjå også grøype og gròp.

close grøyse

tale høgt / skarpt / irritert mot andre
Sjå også grøysen.

check grøysen

bruka om person som talar høgt og skarpt eller irritert mot andre
Sjå også grøyse.

Du må 'kji vèr' sossa grøysen, eg vare mest'e ræd'e!

check grådís'e

depresjon

Det tók long tíd førr'ell 'an kåm ive grådísen.

check gråhærd'e

gråhåra, vert ikkje gradbøygt

Mamme æ gråhærd nò, men så æ 'u níttí år au.

check gråi

1. krusing på vassflata, når ho vert "grå"; bruka berre i eintal
2. grådigheit (gjeld mat)

1. Det æ best'e å fiske itt der æ an líten gråi.
2. 'An fekk an úvanlèg'e gråi.

check gråkupte
image

Stutt kofte til setesdalsbunaden for kvinner og menn
(I Valle vert kofta for karane kalla "rundtrøye")

Gråkuptâ va' sauma av heimevòvi vallmål, som va' sauegrått, men varte brún ette nåkå år.

close grålyng

røsslyng

check grån

grantre

Grænan stóge mørke å hengde greinó.

check grånkvåe

tyggegummi laga av granharpiks; bruka berre i eintal
Sjå også íkonnkvåe og kvåe.

An lýt bræ harpeisen i vatn, síl' 'an å kjǿl' 'an av førr'ell an kan tyggje grånkvåâ.

check grår'e

grå

Sòme var' gråre i håræ tí'leg.

close gråsteinsmús

skogsmus

close gråtari vidjespænili som er laga for å vere vanskeleg å løyse
check gråte lóen fót'e / gríne lóen fót'e / sýte lóen fót'e

gråte over daude dyr (bruka i samband med at ein ikkje skal gråte når det berre er dyr, og ikkje menneske som er sjuke og døyr)

'An ska' kji gríne lóén fót'e.

close gubbe

tykk kvinne

close gubbeleg (H)

tykk (om kvinne)

close Guddamèg!

uttrykk for misnøye med noko (td ver, tilstand)

close guddurbassi (V)

Den fælaste av jolebassane ("bassen" som heldt til i Guddur, som er ei ur lengst nord under Nomelandsfjøddi)

check gudepli

dei raude "lappane" under haka på høna eller hanen

Hanen hèv' stóre å síe gudepli.

check gu'dótter

dåpsbarn

Der va' tvæ gu'dǿtta i kjørkjunn i dag.

close gufse

Sjå også gufs'e.

check gullbosti

løvetann
Sjå også fjúskenakkji og bosti.

Vodden va' fudd'e av gullbosta.

check gullvére

leggje eit lag av gull på sylv
Sjå også gjydde.

Båe sýun mí æ gullvéra.

check gumb'e

gomme (laga av søt mjølk, brøytast med sur mjølk, og kokast brunt)

Da sóe gumb'e i kåpårkasla i gamle dage.

check gumbe

presse saman

Det va' 'kji und om høytti tók hiti, so som det va gumba inn.

check Gunnúv / Gunnúvi

Gunnulv

Ein av dei tvei Gunnúvó eg kjenner, tók út ti' Amérika, men kåm heim'tt'e.

check Gunnår

Gunnar

Gunnår kan alli nøyte seg.

close gurme

tjukk kvinne med dårleg utsjånad

check gurme

1. stappe for fullt slik at massen tyt ut
2. sitje tungt (på ein "doven" måte); bruka om ein tjukk person

1. Deigjí gurma ive boddekanten. Det gurma útivi.
2. Asgjær sat å gurma seg i lænestólæ.

close gurmeleg (H)

tjukk kropp og dårleg utsjånad

check gurmen

feit og tung person

Fókkji æ gurmen, men da æ gurmandi feite båe brǿan.

close gurmi

tjukk mann med dårleg utsjånad

check Guss dǿ

Guds død (eid, bannskap)

Guss dǿ, húva 'an.

close Guss men

1. eid (banning)
2. bruka som "fastslåing" av ein påstand

close gusskuggji

stå i vegen for Guds-oppleving for andre (td tale om moral og ikkje sjølv vise samsvar mellom liv og lære)

check gusslǿn

"løn i himmelen"

Eg håpar du fær gusslǿn for denne velgjerningjí!

check gussmannsòte

svært lang tid

Da stóge a gussmannsòte å præka.

close gussórdbók

andaktsbok

check gussunder

mirakel

Det va' a gussunder at mi kóme livandi heim'tt'e.

check gust'e

1. bruka i uttrykket út i gusten.
2. vindpust

2. Eg æ så heit at det va' godt mæ an líten gust'e. Det kåm nåkå kalde gusta mæ eg va' úti.

check guste

blåse veik og liten vind

Det gustar å blæs'e.

check gusten fyr' éli / gusten fyre élæ

vindsblekk før ei regnbye
Sjå også gust'e.

No æ eg ræd'e d'æ gusten fyr' éli, så nò ljót' mi høye!

check Gut

Gud

Gut búr i Himmelæ. "Gut sjå i nådi ti' dei som bú i gamle hús", sa Yngjebjør.

check Gut forsýte mi

"sanneleg", "jammen"

Gut forsýte mi, hav' di súss!

check gut'e

gud

'An stellte bílæ sí plent som det va' an gut'e.

check gutelèg'e (V)

gudfryktig, omvend til kristen tru

'An hèv' vorte gutelèg'e dei seiste årí.

close gútepaggji

gutunge

check gýelèg'e (V)

hyklevoren, tilgjord, sjølvgod, "smiskande" (ordet vert ofte bruka om ein person som har gjort noko leitt mot ein annan, og neste gong han treffer vedkomande så er han like blid og fornøgd)

'An kåm så gýelèg'e, som det alli ha' sillt hendt nokå.

check gæna

pengar (truleg berre bruka i fleirtal)

"Æ du plent bank, vi' du have nåkå gæna?", spúre Gófa.

check

leggje merke til, sjå , få auga på
Sjå også gå at, gå at si, gålaus'e og gålèg'e.

Det æ inkji godt å gå fókk som inkji hav' refleks i mørkræ.

check gå ât

oppdage, få auga på, leggje merke til, merke
Sjå også og gå at si.

Hèv' du gått ât at 'an èt'e mindri nò? Eg gådde alli ât at 'an ha' vorte hærutt'e. Eg hèv' gått ât at 'an hèv'e vorte ellesklèg'e. An går alli ât førr'ell an æ gåmål'e.

check gå ât si

leggje merke til, verte klår over
Sjå også og gå at.

Eg går ât mi at eg æ úminnugare 'ell førr'e.

check gålaus'e

dårleg til å leggje merke til
Sjå også , gålèg'e og glegg'e.

Sò gålaust menneskjinn som Gunstein æ det sjella an sér.

close gålèg'e (V)

flink til å få auga på ting
Sjå også glegg'e, gålaus'e og .

check gåmåldags

gammaldags

D'æ gåmåldags mæ cd-platu nò.

check gåmål'e

gamal

Gófa æ den gamlasti i dei gamle húsó.

check gåmålnorsk

gammalnorsk

Vallemåli æ nóg' talimåli i Nòrik som æ líkast'e gåmålnorskjæ.

check gåmålskleg (H)

ser gamal ut
Sjå også gåmålsklèg'e (V).

Eg tikje Gófa hèv' vorte gåmålskleg i det seiste.

check gåmålsklèg'e (V)

person eller ting som ser gamal ut
Sjå også gåmålskleg (H).

Eg tótte 'u ha' vorte gåmålsklèg nó, Anne.

check gåmålt

eldre munnlege soger

Mi ungan såte i an krúdi å høyre mæ Góme fortålde gåmålt. Ånund va' så interesséra i gåmålt.

check gån

garn; bruka berre i eintal

Eg vi' have gúlt gån ti' desse skjervæ.

close gån'e

Feittet på tarmane i innvolane. Bruka berre i eintal.

check gåni

innvolane av ein slakta sau eller lam (bruka til å ha kurven i)

'An fóga kurven n'i gånin, fíre pýssu av vombinn. An lýt ræpe gånin godt fyrr'ell an skjýler da.

check gånvinde
image

garnvinde

Mæ gånvindunn laga an vinnla.

check går'e

rand, stripe, fargeskilnad i td tre

Der kan vèr' véne gåra i kvistutte furebórd.

check gått'e

1. utsparing i karmen for glasramma og dørbladet
2. tida når fisken går opp i bekkene for å gyte; bruka berre i bunden form / dativ eintal
Sjå også gåtte og på gåtten.

1. Bóa klemra fingjen i gåttæ så 'an illvåla.
2. Eg va' på gåtten i fjår.

check gåtte

gyte (fisken gyter frå september til november i øvre Setesdal)
Sjå også gåttebekk'e, gåttefisk'e og på gåtten.

Fiskjen sluttar å gåtte itt 'an sér snjórenheió, sa dei gamle.

check gåttebekk'e

bekk som er eigna for auren til å gyte i
Sjå også gåtte, på gåtten og gåttefisk'e.

An gó'e gåttebekk'e lýt vèr' nòkå strí'e, å have sandbotn'e.

check gåttefisk'e

fisk som er kjønnsmogen og går på bekken for å gyte
Sjå også gåtte, på gåtten og gåttebekk'e.

Der kan vèr' úlík'e stórleik'e på gåttefiskó.

check gåvering'e

gåva som brura får frå brudgomen når ho gifter seg 

Eg hèv' fengje gåveringjen som Góme fekk då 'u gjipte seg.