Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på N: 431 | Totalt: 13829 | nullstill
Forklåring Døme
close nabbe

rydde, samle / pusse opp restar, t.d. høyrestar
Sjå også nabbeleg (H) og nabbelèg'e (V).

'U nabba så virkeleg ette seg. Du lýt nabbe opp'tte det du hèv' fǿrt néd.

close nabb'e

bein knagg til å hengje noko på (av tre eller jern)

close nabbeleg (H)

person som er ryddig / flink til å rydde / pusse opp
Sjå også nabbe og nabbelèg'e (V).

Det æ gódsleg itt fokk æ nabbeleg.

close nabbelèg'e (V)

person som er ryddig / flink til å rydde / pusse opp
Sjå også nabbe og nabbeleg (H).

Knút æ an nabbelèg'e kar'e. Lív æ nabbelég å líkar orden i húsó.

check nabbi

1. bergnabb
2. treplugg i enden av ei hesje

1. Der låg an nabbi mæ berg midt i åkræ.
2. Eg hèv' an nabbi i kvære endâ av hesjunn.

check naddvær'e

nattverd

I gåmó tíd sille da helst'e take naddværen bå' vår å haust.

check nadig'e

gjerug
Sjå også passig'e og jinídig'e.

Tór va' så nadig'e at 'an tóttest alli kunn' gjève bort det minste grand.

check nadr

skjelving; av iver eller alderdom
Sjå også nadre og nadren.

Òlav fekk slig a nadr då 'an varte gåmål'e.

check nadre

skjelve
Sjå også nadr og nadren.

D'æ inkji létt å halde stilt fysst an nadrar.

check nadren

skjelven; av alderdom eller iver, i kropp eller tale
Sjå også nadr og nadre.

Det va' vóndt å sjå ko nadren Gamle-Olav ha' vurti.

check nage

1. gnage
1. angre

1. Sauin plage nage beiti snautt.
2. Det naga meg ti' at eg inkji meldte meg på den túren.

check nagl'e

nagl
Sjå også naglespretten og kartenagl'e.

Bóa klemde seg så i dynnegåttæ at 'an miste naglen ett'å. An verkjer i nogló itt an fær naglespretten.

check naglespretten

naglebit; bruka berre i bunden form eintal
Sjå også nagl'e.

Det va' jamt mi finge naglespretten fysst mi ha' tumla lengji i snjóræ.

check nagletrong

tånagl som veks inn i kjøtet

Hèv' du vorte bèt'e i nagletrongjinn?

check nagli

nagle
Sjå også dublungji.

Den fæli húden kåm mæ a nýtt belti fullt av nagla.

check nake

1. gnisse
2. spent situasjon

1. Eikjâ naka mót steinó på strondinn.
2. Det nakar midjom londó, sa da i midjomkrígsåró.

close nakkegróv

nakkegrop

check nakkereist'e

uttrykk bruka om person som "ber hovudet høgt".

D'æ sjella å sjå så nakkereist'e å stramm'e an kar'e som 'an Òlâv.

check nakkji

nakke

Gunnår va' så kraftig'e at 'an ha' plent nakkji som an stút'e.

check namn

1. namn
2. restar av

1. Det va' jamt dei same nomní som vurte brúka førr' i tí'inn, for det va' skjikkjen å reise opp'tt'e dei néraste.
2. Av stògunn 'ass Òlâv æ det barre namn ette syddó.

close namnfræg'e

medgjeten

'An sille vèr' útifrå gó'e ti' syngje, 'an ha' dèt namnfræge Kjellebergsmåli.

check namni

litt, lite grann

Eg smaka barre såvídt det va' namni. Der æ etti såvídt det æ namni.

check Namni

bruka som særnamn på person med same førenamn som ein sjølv

Det va' gó'sleg å sjå deg, Namni, nò æ det lengji si' seiste. Kom nå hèr, Namni, sa den gamli Knúten ti' dei lisle Knútæ.

check namni av

berre ha litt av eit eller anna

Det va' såvídt mi funne namni av moltu i haust.

check namnspúrd'e

namngjeten, vidkjend

Bjørgúv Uppstad va' namnspúrd'e for styrkâ sí.

check napi

nut, fjell

Kjýne gange å beite unde napâ.

close nappast

1. konkurrere i teoretiske oppgåver (td diskusjon, quiz)
2. prøve krefter mot kvarandre

check nappe

1. kneppe
Sjå også napp'e.
2. bruka om fisk som et av agnet (men ikkje vert hangande på kroken)
3. mest, nær på
Sjå også lausbeitt'e.

1. Du lýt nappe att'e skrivnappan dí, Bóa!
2. Det nappa fælt, men eg fekk alli a bein.
3. Det nappa mi at eg néri ha' grini mæ du féla. Det nappa mæ mi at eg ville kaupe bílen 'ass Knút.

check napp'e

knapp
Sjå også nappe.

Der hèv' dutte út tvei nappa ó' frakkunn dí!

close nappe att'e

knappe att

close narebiten

stiv og kald i andletet for skuld hard og kald vind om vinteren
Sjå også nari.

check nari

kaldt luftdrag, liten vind, bit i andletet; bruka berre i eintal
Sjå også narebiten.

Der va' an nari heile dagjen, så eg fraus som an hund'e.

check narkle

knirke

Skóne narkla så fælt mæ 'an gjekk ette tilæ.
close narr

"naut", "dumskalle" (ofte bruka om person som kjenner seg betre og flinkare enn andre folk)

check narraktig'e (H)

fæl til å skryte, likar å "vise seg"
Sjå også narrvóren (V) og viktig'e.

Eg skjönar 'kji at 'an vi' spóle sossa, men 'an æ nå så narraktig'e.

check narrvóren (V)

fæl til å skryte, likar å "vise seg"
Sjå også narraktig'e (H) og viktig'e.

Kjètil svingar å spólar så det kvín'e, 'an æ så narrvóren. Knút æ så narrvóren, 'an pyntar seg 'kji mæ måti!

check nase

"spionere", finne ut av

'An laut nase ette adde ting.

check nasefisk'e

Fisk som ein får med det same ein byrjar å fiske. Ei gamal herme seier at ein ikkje får fleire fiskar då.

Nasefiskjen æ sjella gó'e.

check nasefiskji

når ein får fisk med det same ein byrjar å fiske, men får ingenting seinare; bruka berre i eintal

Nò æ det barre det inkji vare nasefiskji!

close naskeleg (H)

bruka om person som naskar

close naskerí

nasking

close nat

nøtt

check natkjynn

kjernen i ei nøtt

Du må inkji kaste natkjynninn, den ska' du ète!

check natkråke

nøttekråke

Natkråkâ æ fæl ti' take maten av småfugló.

check natskul

nøtteskal

Der låg fullt av natskul unde haslerunnó.

check natte

banke

Sigúrd natta så hardt på glasi at eg våddest 'an sló det sund'e.

check nattetré

trestykke (ca. 70 cm) med handtak; bruka til å banke tøyet med når ein vaska ute ved ein bekk eller elv

Fysst Birgjitt tvó klæi i bekkjæ, natta 'u út såpâ mæ nattetré.

check nattúr'e

menneskenatur, sinnelag; bruka berre i eintal

Anlaug hèv' så sérs gó'e nattúr'e, å sipar si allstǿtt greitt.

check nauakte

sjå svært nøye på / etter

Eg må rektig nauakte for å sjå det.

check naubée

be einkvan inderleg

'An naubâ innbròtstjóven om å inkji skjót' 'an.

close nau'bergje

ulikt provisorisk utstyr som ein kan greie seg førebels med

check naudsens

naudsynt

Det va' naudsens at mi finge heim'tt'e sauin.

check naudstak

naudstilfelle

"Det høyre líti skóg'e ti' garó, barre så mykji at det kunna hoggast i a naudstak", fortålde Torjús.

check naudsår'e

svært sår

Eg datt å sló meg så nétti mitt æ naudsårt.

check naudt

tvilsamt, snautt, såvidt (vert ikkje gradbøygt)

Eg veit 'kji naudt ko eg gjèri. Det æ naudt om Svålaug vart'e mæ då moirí gjipte seg.

check naue

1. "er ikkje så nøye"; bruka i nektande form
2. feile, mangle

1. Det naua inkji mé om kåna flutte út. Det nauar alli om eg inkji fær ète i dag.
2. Ko nauar dé?

check naueleg

inderleg, naudsynt

Det kan naueleg trengjast å réssleie ungdómen i rétt målbrúk.

check nauendi

forsterkande uttrykk (bruka i hop med adjektiva ven, vakker og god)
Sjå også nauvén'e, naugó'e

Dèr ha' du a nauendi ' sýe!

check naugodt

svært godt

Det va' naugodt mæ mat'e, for eg ha' 'kji ète si' bítås.

check naugó'e

svært god; vert ikkje gradbøygt
Sjå også nauendi

Gumben i líkfærdinn 'enni Targjær va' plent naugó'e.

check nauhúve

rope på hjelp ved livsfare
Sjå også húve og illhúve.

Gònil nauhúva då 'u såg enn bjynn'e.
check nauiddi

svært ille

Då mi høyre kòs 'an ha' bòre seg, tótte mi det va' helst'e nauiddi.

check nauljó

naudrop

Mi sprunge ti' mi finge blódtèven då mi høyre nauljó nè'mæ åne.

close naunike

Sjå også naue.

check naus'e

fjellknaus

Håmåren æ enn kjend'e naus'e på Rysstad.

close nausårt

svært sårt
Sjå også naue.

Eg datt å sló meg, så nétti mitt æ nausårt.

close naute seg

dumme seg ut

close nautegó'e

dumsnill

close nautehòvúd

nedsetjande ord om person som gjer noko dumt

close nauteland

urin frå ku

close nautelèg'e (V)

bruka om person som oppfører seg "storaktig" (negativ karakteristikk)
Sjå også nauten.

check nauten

1. gjere seg betre enn ein er
Sjå oså nautelèg'e.
2. dum, toskete

1. Sòme unge gúta våre så nautne at da våre mei' sylva 'ell aire.
2. Førr'e va' der sòme som våre så nautne at da ville sýne ko sterke da våre.

close nauteskræe

kukake (turka eller hardna lort)

close nautestrik

tåpeleg påfunn, prette

check nauti

dumt, toskete

Dèt va' nauti sagt!

close nautiskleg (H)

toskete

check nauturvt å næring

det ein treng for å leve

Mange reiste ti' Amérika for da ha' 'kji nauturvt å næring.

close nauv'e

smålåten

check nauvén'e

svært fin (vert ikkje gradbøygt)
Sjå også nauendi

Lív va' plent nauvé' då 'u va' ung.

check nauvént

svært vakkert

Nikelos spila så nauvént på munnhorpe.

check nauvónd'e

svært vond

Eg hèv' a nauvónd tå.

check nauvóndt

svært vondt

Eg fekk nauvóndt i nétti då eg ha' dutte mæ sykkel.

check navle

"småete" på kjeks o.l.

'U navla på nåkå kjeks.

check navletåg

navlestreng

Fær båni navletågjí rundt halsen, kan det vère lívhætt.

close nebb

nebb

close nebbelèg'e (V)

1. einkvan eller einkvart som er "finsleg" laga
2. bruka om person som seier noko ulileg
3. bruka om person som er kvass i andletet
4. bruka om person som er nøyen, reinsleg og ryddig

check néd

ned
NB! Komparativ og superlativforma er adjektiv, ikkje adverb.

'An kåm néd av skjeltilæ, håvnakjen. Takji nå den neiri vègjen, den æ léttare gange 'ell den evri.

check néd i / néd í / n'i / n'í
image

ned i

Sku mi néd i kjeddaren?
Eg sokk nédí ti' midt 'å leggjæ.
Leikebílen 'ass Bóa ligg'e n'i søylunn.
Desse skóne æ så tronge at eg slepp'e 'kji n'í!

check nédafor

nedanfor

Dei nýe húsí stande nédafor dei gamle.

close nédafyri

lenger nede (enn)

check nédafyri

nedanfor, lengre ute i dalen

Eg trúr Haddvår æ nédafyri å arbeier denne vika.

check nédâti'

1. frå lengre ute i Setesdal
2. nedanfrå

1. Der kåm mange nédâti' i líkfærinn 'enni Angjærd.
2. Stokkjen rotnar nédâti'.

check nédbakk

1. nedoverbakke
2. dårleg tilstand

1. Det kan vèr' tungt gange nédbakk mæ tung'e kass'e.
2. Nò gjeng'e det nédbakk mæ 'ó, 'an kjæm'e alli út leng'e.

check nédblåse

rotvelte, nedblåse tre
Sjå også vindfedde.

Nédblåsu va' 'er mange av ette dei fæle stormæ i januar 2000.

close nedde

gnelle, skjelle

check nedd'e

bruka berre i uttrykket enn kald'e nedd'e; bruka berre i eintal

'Er va' an kald'e nedd'e i kveld, det vare nóg kaldt i nótt. Eg lýt klæ meg godt i dag, for 'er æ enn kald'e nedd'e.

check néddyngd'e

"nedlesst" av plikter

Eg æ så néddyngd'e av arbei' at eg veit alli kòr eg ska' bigjynde.

check nédette

nedetter

Gró kåm springandi nédette bakkâ i an kallèg'e fart'e.

check nédetti

nedetter

'U kåm springandi nédetti, men 'u vann alli attí.

check nédfaddi

epilepsi

Nédfaddi va' enn kallèg'e sjúkdóm'e førr'e, men no æ 'er godt midisín.

check nédfyri

nedfor, mismodig

Margjitt va' så nédfyri ette at bróer 'enni ha' drukna.

check nédi / n'i

ned i
Sjå også oppi / 'pi.

'U tók hondí n'i veskâ. Eg æ nédi brunnæ!

check nédí / n'í

nedi
Sjå også preposisjonen nédí / n'i.

Vatni va' så kaldt at eg kunna såvídt nédí mæ tæ.

check nédigjænom

nedover

Sondri kåm løypandi nédigjænom Oftebakkan i Høydalsmó så snjóføykjâ stód.

check nédí'tt'e / ní'tt'e

ned i att

'An hoppa nédí'tt'e.
'An kåm si mest'e oppó' ròkjinn, men 'an skrei ní'tt'e.

check nédivi

nedover

Nédivi gjekk det mest'e for skjótt.

check nédregt

nedrig, kjennest som skam

Der va' nédregt i å måge bée si.

check nédsédd'e

sett ned på

Rakkaran våre sò nédsédde i gåmó tíd.

check nédslagshúve

vinterlue med øyreklaffar

Nédslagshúvâ æ vorm å gó' i austørjunn.

check néd'tt'e

ned att

No må du nøyte deg néd'tt'e av skjeltilæ, mi ljóte snart ti'.

check néd'tt'å

1. ned på att
2. bruka i samband med å ha vanskar med å fullføre eit arbeidskrevjande arbeid
3. bruka i samband med å kome seg ovanpå økonomisk

1. Kattan tikjest allstǿtt kåme sikkå néd'tt'å fǿtan att'e fysst da dette.
2. Eg kjæm'e alli néd'tt'å mæ desse arbeiæ, det va' mykji mei' 'ell eg tenkti.
3. 'An kåm alli néd'tt'å ette dei handelæ.

check néd'å / ni'å

nedpå
Sjå også preposisjonen néd'å / ni'å.

Jón ha' det så sjaui at 'an ha' 'kji tíd ti' setje seg né'å.

check néd'å / ni'å

nedpå
Sjå også adverbet néd'å / ni'å.

Det va' såvídt helikopteri va' néd'å, å så reiste det att'e mæ ei gong.

check né'enat

nedanfor

Né'enat húsó 'ass va' der enn fæl'e skróthaug'e.

check negg'e

stikk som gjer vondt; lokal smerte, nag eller sorg

'U fekk an negg'e for bringâ. Eg fekk an negg'e í meg av sinni.

close neggje

kneggje, lyden som hesten gjer

check negle

setje naglar i noko

Eg neglde skapti på a ause i gjår.

check neikte

1. nekte
2. la vere å hjelpe

1. Eg neiktar for å hav' gjårt detta!
2. D'æ 'kji létt å neikte fysst fókk æ plent i beit.

close neikting

nekting

check neiste

gneiste

Det neista så unde sléemeió då mi kjøyre på tånunn.

check neisti

gneist

Du lýt passe deg for neistó fysst du brukar smergelsive!

close nekkjeskjý

skyer som er lette og samanhengande

close nékåne

1. barselhjelp
2. kvinne som ventar barn

1. Góme va' nékåne i mange fǿsla.

check nélikost'e (H)

nøkkelost

Eg kaupte mi nélikost'e i dag, på búinn.

check némæ

ned ved

Der æ vént némæ åne om våri.

check nenne

såvidt få seg til å gjere noko; likevel vert ordet berre bruka i nektande form (t.d. nenner alli)
Sjå også adjektiva nenneleg (H) og nennelèg'e (V) og adverba nenneleg (H) og nenneleg (V).

Eg nennte 'kji take bitaling.

check nenneleg (V)

syndleg, sørgjeleg, rørande
Sjå også adverbet nenneleg (H), og nennelèg'e (V, og nenne.

Det va' så nenneleg om 'an; 'an misste moi sí då 'an va' líten.

close nenneleg (H)

syndleg, tuskeleg, rørande
Sjå også adverbet nenneleg (H) og nennelèg'e (V), og nenne.

check nenneleg (H)

syndleg, sørgjeleg, rørande
Sjå også adjektivet nenneleg (H) og adverbet nenneleg (V), og nenne.

Det æ nenneleg fysst forellí døy bonní æ små.

check nennelèg'e (V)

mager, sjukleg, tuskeleg (gjev kjensle av medynk)
Sjå også adjektivet nenneleg (H) og adverbet nenneleg (V), og nenne.

Båni æ så nennelegt, tunt å bleikt i andlitæ.

check nenni

"såvidt få seg til å gjere"

'An hèv visst nenni ti' slå ihèl kjeslingan.

check né'om

nedanom

Eg reiste né'om lǿâ, å stilte på satelittallerkjen min.

close neppe

brette / falde i hop
Sjå også tvíneppe, fjórneppe og nept'e.

close neppetong

tang med rund "kjeft" (bruka td av sylvsmedar)

close nept'e

bretta i hop; vert ikkje gradbøygt
Sjå også únept'e, tvínept'e, fjórnept'e og neppe.

close nére

nær

'U stó' så nére bekkjæ, at eg va' ræd'e 'u kåm ti' å dette útí.
Sjå også adjektivet néri og adverbet néri.

close nére ananné (V)

nær einannan

check néredí

på langt nær

Èg hèv' 'kji néredí så mykji pæninge som dú!

check nérhendeleg

i nærleiken, vert ikkje gradbøygt

Eg æ så tysst'e, æ 'er vatn nérhendeleg?

check néri

nær
Sjå også adverbet néri, nåme néri og preposisjonen nére.

Torgrím æ av dei néraste syllfókkjæ mí.

check néri

nært, tett attmed
Sjå også adjektivet néri, nåme nèri og preposisjonen nére.

Du må 'kji kåme for néri fyst eg smedder av detti skòti. Néri skjýt' ingjen téri (herme)

close néri inn'å

tett ved, nær innpå

'U varte hundre år, néri inn'å.

close néri på

nære på
Sjå også néri.

Det æ néri på at mi ljóte reise i kveld.

check néri skjýt'e ingjen téri

"det hjelper lite å vere nær når ein ikkje treffer"

"Néri skjýt'e ingjen téri", sa Svein då 'an ha' steihoggji.

check nerka

kraftig, sterk, vert ikkje gradbøygt
Sjå også nerk'e.

Pål æ enn nerka kar'e.

close nerkast

kome til krefter, samle krefter

Du nerkast av matæ fysst du æ solten å tròta.

check nerk'e

kraft, styrke; bruka berre i eintal
Sjå også nerka.

"Kjètil æ sterk'e, gong på gong hèv' 'an sýnt sin nerk'e" (rim).

check nès

nes

Der æ allstǿtt vått på nesjó.

close nésjöl

kneskål

close néskjöl

kneskål
Sjå også skjöl.

check neslingepòsi

nettmagen (del av magen til eit jortedyr, ved sida av "huvâ")

Neslingepòsen kan an inkji brúke ti' kurveskjinn.

close nést' fyri

nest før

close neste

sy i hop med sting, reparere, sy att hol
Sjå også neste.

check nest'e

sting
Sjå også neste.

Eg tók nestin i gjår, å det sér út ti' at såri grór greitt.

check nést'e

nærast kroppen

Du lýt have a vorm undetrøye nést'e.

close nèt

nøtt
Sjå også nèt (inkjekjønn)

check nèt

1. nett, netting
2. fiskegarn
Sjå også nèt (hokjønn).

1. Eg kaupte a nèt mæ abbelsínu.
2. Mi finge fisk'e i adde nètó mi sette út i Stavatn i gjerkveld.

check netje

feitthinna rundt vomma til eit dyr

Itt an slaktar vare netjâ lagd i vatn ei gong.
close netjetåg

talg av netjer

close netlag

når det er lagt ut fiskegarn i vatnet

close nètråte

stong til å setje ut fiskenett med

check nétt

kne

Njóne mí æ fillne. Eg ligg'e 'å njó. "Brent brau å súrt saup legg'e an mann'e 'å njó". (Ordtøke)

close né'tt'e

ned att

close néttemæ

ned langs med

close nettfisk'e

aure på om lag 300-400 gram

check netti

fjellknatt

An sér vídt frå dei nettâ, mi kadde 'an Skagestøylsnetten.

close né'ttigjænom

nedover att

close né'ttom

nedom att

close nèv

1. sidegavl på td eit tròg
2. noko som stikk ut (td eit kvasst hjørne)

Det eine nèvi ha' fare av trògjæ.

close nèvast

handhelse (gjerne for å stadfeste ein avtale eller liknande)

check nèveflette (H)

bruke knytt neve til å flå skinnet av eit slakta dyr
Sjå også njóe (Vallemål).

Det æ mest'e úmògeleg å nèveflette enn elg'e.

close nèvefydd

noko som fyller neven ("måleeining")

close nèvehogg

neveslag

check nèvemókke

mjølke for hand (på den måten at ein held spenen i loven, klemmer fyrst til med peikefingeren, og så dei andre fingrane etter kvart nedover slik at ein på den måten presser mjølka ut av spenen; ein mjølkar på høgre sida av kua og byrjar med framspenane)
Sjå også mókke og strípemókke.

D'æ tungt å nèvemókke mange kjý, men det gjeng'e mykji fórtare 'ell å strípemókke.

close nèverétten

uttrykk bruka om at det er den sterkaste som rår; bruka berre i bunden form eintal

close nevle

klyppe navlestrengen

Nýfǿdde bonn lute nevlast.

check né'å trautó

nærast tomt for td flatbraud

Nò æ det né'å trautó mæ brauæ.

check né'å'nanné

ned på einannan, ned på kvarandre

Eg kjippar ihóp ljæne så da inkji sku nike né'å'nanné å vare skjemde.

check n'i

1. ned i
2. inn i

1. Eg gróv djúpt n'i lommâ ette sesla.
2. Eg reiste n'i tunellen.

check n'í

1. inn i
2. ned i

1. Eg vill' stinge stǿpseli inn i kontaktí, men eg fekk det alli n'í.
2. Eg sokk n'í, skaren héldt 'kji.

close níe

ni, niende

close nígare

kvinne frå Nigard (Homme, Røysland osb.)

Da våre trjå nígaru, å tvæ av da héte Yngjebjør.

close nígari

mann frå Nigard (Homme, Røysland osb.)

Det gjekk godt mæ dei tvei nígaró som gjinge i rås.

close nígló

nistire

check n'iístappa

fullt stappa

Adde ventílan æ n'iístappa mæ mineraludd, så vatni frýs'e nóg inkji denné vetren.

check nik

innpåsliten (bruka om menneske og dyr)

Gjeitan kunn' vèr' nåkå fæle nik.

check nikaflus

innpåslite, påtrengjande og / eller masete dyr eller menneske
Sjå også nike, nike seg, nikjen og flus.
Somme seier "nikeflus".

Tåtelomb kunn' jamt vère nåkå fæle nikaflus.

check nike

1. gni
2. innpåsliten, påtrengjande (bruka om dyr og menneske)
Sjå også nikaflus, nike seg, nikjen og make.

1. Å nike nau-ell'e æ inkji létt. 'U nika seg i augó.
2. Ånund va' nikjen, så eg líka 'an alli plent.

check nike nau'ell'e

1. gjere arbeid som ikkje gjev resultat
2. gjere opp eld med å "gni" to trestykke mot kvarandre til det vert så varmt at det tek fyr
Sjå også nike og ell'e.

1. "Nikar du nau'ell'e?", sa Eivind mæ 'an Gunnår då 'an sat der å tålde sandkonní i byttunn.
2. Hèv' dú fengje gjårt 'å mæ å nike nau'ell'e?

check nike seg

1. gni seg
2. vere innpåsliten
3. bruka i uttrykket nike seg inn'å.
Sjå også nike, nikaflus og nikjen.

1. Anlaug nika seg i augó, 'u ha' fengje rusk inní da.
2. Tór nika seg allstǿtt rundt kvendí. Búskapen nika seg rundt húsí så det va' a plage.

check nike seg inn'å

vere innpåsliten, vere påtrengjande (bruka om dyr og menneske)
Sjå også nike.

Kjýne nika sikkå inn'å 'æ Mamme då 'u gav da salt.

check Nikelos

Niklos

Nikelos gjåre pomm kvílâ sí å hæga seg, sundagsmorgónen.

check níkja

nitten; gammal form

Tóne æ níkja år gåmó.

check nikjen

innpåsliten, påtrengjande (bruka om dyr og menneske)
Sjå også nike, nikaflus og nike seg.

Auver å Tårål æ så nikne at an vare alli kvitt'e da.

check nikkersa

nikkers (bruka berre i fleirtal)

Engjilsmennan gjinge tídt mæ nikkersa fysst da færiéra i Nòrik i gamle dage.

check nimne

nemne

Du må alli nimne det, so kalleg æ det.

close niple

nippe i, røre

Fiskjen va' lausbeitt'e, å nipla såvídt i snǿri.

check nippe

leike med ein stav eller pinne (nippepinne) på den måten at ein får han til å svive i lufta ved å slå oppunder han med ein liten stav eller stikke (røytâ)

Å nippe pinni va' vanleg bånestròk førr' i tí'inn.

close nippepinni

pinne eller stav til å nippe med eller spile pinn med

close niprelèg'e (V)

smått og fint (om ting)

check nipren

1. lite, smått (td broderi / handarbeid)
2. liten person (med lite og vent andlet)
Sjå også småbrugden.

1. Det va' smår'e å nipren saum'e på dei blåkuptunn.
2. Den jentâ va' niprí å vé'.

close niprevén'e

smålagd og "vent laga"

Gúten va' så líten å niprevén'e.

close nirkl

1. knirk i t.d. dør
2. bruka om personar som er svært nøyaktige og mest aldri vert ferdige med noko

check nirkle

spesiell lyd som skorne lagar når ein går, knirkande lyd frå td dørhengsle

Dei nýe skóne mí nirkle så eg sýter mæ å brúke da. Nirkle skóne, så æ da inkji bitala.

close nísk'e (H)

småleg, gjerug

check níst

kvass og spiss lyd
Sjå også níste.

Der kåm nåkå níst frå lǿmendæ då eg pirka hítí det mæ stavæ.

close níste

pipe, lage kvass og spiss lyd

close nístòge

kvinne frå Nistog (Åmli, Viki, Homme, Rygnestad osb.)

Odd trjå nístògun fýgdest ti' festæ laudagskvelli.

close nístògji

mann frå Nistog (Rygnestad, Flateland, Homme, Viki, Åmli osb.)

Det æ sò mæ dei Nístògâ, kjæm 'an 'kji, så sit' 'an.

check nit

luseegg

Moirí greidde håri 'å dótte' sí å athuga om der kunna vèr' nita.

check níttí

nitti

Níttí år æ enn håg'e aldre.

close n'ive

ned over

check nív'e

kniv
Sjå også eiskjeinív'e og jungji.

'An stakk níven n'i eisjeií.

check niveplagg

bunadskaut til kvardags som ein bind under haka og så attom halsen; helst bruka av eldre kvinner
Sjå også plagg og skaut.

Kvendí brúka niveplagg heile dagan, antel da våre úti ell' inni.

check nívlâ'

stativ på veggen til å setje slireknivar i (knivar utan slire)

Nívló'í vorte sette på an lagelèg'e plass'e i stògunn.

check nívskuff'e (V)

skuff til kjøkkenbestikk
Somme seier "níveskuff'e".

Di ljóte finne dikkå ètegogni sjave, i nívskuffæ, unga!

close nívsodd'e

odd på kniv og ljå

check njóe

1. bruke knytt neve til å flå skinnet av eit slakta dyr (V)
Sjå også nèveflette (Hylestadmål).
2. Bruke kneet i slagsmål

1. D'æ svint å flette itt an greier å njó'e.
2. 'An njóa tjóven beint i velten.

check njóe å gange

spesielt ganglag (sviktande "kneføring")

Sigúrd njóa å gjekk så rart.

close njógange

bruke knea på ryggen til den andre (i slagsmål; når den eine låg nede på magen)

close njóse

nyse

check njósk

knusk (laga av bjørkesopp; bruka berre i eintal)
Sjå også njóskekjúke.

Njóskji varte sói i sterkt lút å banka så det varte mjúkt. Njóskji va' så ellfímt at det varte an gló'e fysst da slóge neista mæ ellstål.

close njóskekjúke

bjørkekjuke som er god til å lage knusk av
Sjå også njósk og kjúke.

check njósne

speide, leite, kike etter noko (i løynd)
Sjå også sygne.

'U njósna etti om der va nåkå nýtt å sjå.

close njóte

nyte

close njótre

fingerknoke

Njótrun mí vorte hú'rusa då eg fekk an stein'e ive handebakji.

check njúpe

nype
Sjå også njúperunni og njúpetré og njúpelús.

Njúpun æ gó'e ti' suppe.

close njúpelús

nypefrø
Sjå også njúpe.

check njúperunni

nypetre
Sjå også njúpe, njúpetré og tinnér'e.

Njúperunnan hav' kvosse tagga.

check njúpetré

nypetre
Sjå også njúperunni og tinnér'e.

Fysst maten minkar seinhaustis, æ fuglan fæle ti' vèr' i njúpetréó.

check nò / no / nå

No. "Nò" er trykksterkform, "nå" og "no" er trykklett form

Nò vi' eg ti' heis! No vi' mi sjå, fysste... Eg veit nå 'kji dèt.

close nò nýss

nyleg

close nò om dagjen

ein av dei siste dagane

Eg høyre nò om dagjen at det ha' ræst på Tjønningsvikstrondinn.

close nò plent / plent nò

akkurat no, med ein gong

close nóg

nok

close nóg âv

flust, mykje

check nǿgle

1. ferdigsauma "bandasje" utanpå bandasjen for ein skadd finger
2. hette til å ha på fingeren eller fingrane når ein har arbeid som slit hardt på huda (td spinning)

1. A nǿgle æ gó' å have åttenat fæslæ, for då kan an bind'æ rundt úvléen så 'u inkji dett'e av.
2. Sat an i dagevís å spann, laut an mest'e brúke nǿgle.

close noglesoks

negleklyppar

check nòken

nokon / noko / nokre
"Nåkå" og "nåken" er trykklette former.

Det kåm alli nòken. Inkji nòkó tíd ha' 'u líka seg sò godt. 'Er hèv kåm' nòkå snjór'e i nótt, men det va' helst'e barre nåkå fykl. Æ 'er nåken heimi?

check nòkenstad

nokon stad

'U måtte alli nòkenstad for fai sí.

close nokk'e

krokar på ei rokkesnelle

close nokkji

metallkrokar som fører ulltråden på snella i ein rokk

check nǿkle

lage eller reparere klede eller anna med sparsam bruk av materialar

Å ja, èg kan nǿkle det ti'! sa Hæge, 'u bǿtte buksun 'ass Stein.

check nokl'åtjúge, nokl'åtrædev osv

tjuetals, trettitals ("nokre og tjue, nokre og tredve" osv, nokre over det eksakte talet)

Eg fekk 'kji telje så nøyi dessa sauin, men der va' nokl'åtjúge.

check nòkå

litt

Denné nýi bílen min æ nòkå bæri å kåme fram mæ.

close nòkå snér / nòkå snért

omtrent, brukbart

check nòkå som fèr'e

noko som går; bruka om influensa og andre liknande smittsame sjukdomar

Der æ visst mange som æ heimi i klassâ, det æ visst nòkå som fèr'e.

check nòkå ti'

1. stor innsats til
2. litt til

1. Det ska' nòkå ti' at mi greie detti i dag.
2. Du lýt fydde nòkå ti' så at tankjen var' fudd'e.

check nòkåsinni

nokonsinne

Hèv' du nòkåsinni sétt kånâ 'ass?

close nómen

nummen, kjenslelaus

check nómi

døl eller evje i elva

Tarald Nomeland meinte at "Nómeland" kåm av substantívæ "nómi".

check nón / nó'smat'e

middag (kl. 14.00 frå gamalt av)
Sjå også fyrenón, ettenón og nónsbil.

Æ det 'kji snart nóni, nò, eg æ solten som an erv'e!

check nórafor

nordanfor

Nórafor Tryndelag æ mi alli kjend'e.

check nórafyri

nordanfor

'U trúdde Pål va' nórafyri.

close nórâti

nordanfrå

check nórd

nord

Den nǿri teigjen æ Haddvårs.

check nórd

retning bruka om vest

Skóteren min stend'e nórd i heiinn, å eg fær alli start' 'an.

close nórd i heií

uttrykket er bruka om det å reise / vere / gå på fjellet
Sjå også hei og på heií.

check nordbúi

person som bur i Nordibø

Nordbúan hav' støyla 'å Midtfjøddó.

check nórdetti (V)

uttrykk for det å ta ein tur til Valle sentrum (på butikken, bruka av dei som bur sør for sentrum, vert ikkje gradbøygt)
Sjå også sǿetti.

Vi' dú nordetti i dag, så slepp'e èg?

check Nórdibǿ-Finndalen

grendenamn på Finndalen som høyrer til Nórdibǿ i Valle

I dag æ der trí støyla i Nórdibǿ-Finndalæ; dèt æ Neiretjynn, Bǿli å Optestøyl.

check Nórdibǿ-Stavedalen

grendenamn på Stavedalen som høyrer til Nórdibǿ i Valle

Det æ nórdbúan som have støyla å slåttu i Nórdibǿ-Stavedalæ.

close nórdivi

bruka om retninga nord

close Nórdlandi

gammal seiemåte for Vestlandet.

check nórdlé

nordside

Eg lýt beise veggjen 'å nórdlénæ snart.

close nórdlýsu

nordljos; helst berre bruka i ubunden form fleirtal

close nórd'tt'e

nord att

close nǿre 'pundi

1. leggje meir ved under gryta
2. hisse opp folk med noko ein seier

close nǿre unde grýtâ

leggje meir ved under gryta når det held på å slokne

check nórenat

nordanfor

Eg stend'e nórenat steinæ.

close nórette

nordetter

close nóretti

nordetter

close nórgare

kvinne frå Nordigard (Tveiti, Kveste osb.)

Nórgarun såte å spunne myrks i midjom.

close nórgari

mann frå Nordigard (Kveste, Rygnestad osb.)

Sýgaran mǿtte nórgaró på hægste heiinn.

close nǿri

til å gjere å med

check Nóribǿ

samlenamn på Kjelleberg og Sagneskar (inkl. Lii) og Prestegarden i Valle (Gardsnummer 40, 41og 42)

Kråmbúin æ midt i Nóribǿ.

close nórigjænom

nordover

check Nòrik

Noreg

I Nòrik hav' mi mange úlíke dialekta.

check nórmæ

nord ved

Der låg an dau'e elg'e nórmæ Klomrí.

check nórom

nordom

Eg spring'e nórom steinen.

check norskji

mann eller kvinne frå Noreg

Kòsi gjekk det mæ norskó i Óberstdorf? Nei, norskan gjåre det filli.

close nǿrstemæ

lengst nord ved

check nǿrstí

lengst nord (td på ein gard)

Nǿrstí renn'e bekkjen.

close nórstòge

kvinne frå Norstog (Rygnestad, Løyland, Dale osb.)

Båa nórstògun heite Gunne ette gómeró sikkå.

close nórstògji

mann frå Norstog (Rygnestad, Løyland, Dale osb.)

Nórstògjen kåm tanandi, hesten ha' slite seg ó' tjóræ.

close nórttemæ

nord langs med

close nór'ttigjænom

nordover att

close nór'ttom

nordom att

check nòs

nase

Fysst an hèv'e snykkjekrím, renn'e det ó' nòsinn. Det gjèr' mykji an tommi på a long nòs! (herme)

close nó'sbil

middagsleite; bruka berre i eintal
Sjå også nón.

close nó'sblund'e

liten svevn etter nó'smatæ

close nòse

vere nyfiken (noko frekk)

Addestad laut 'an nòse, den fanten!

check nóse si
image

kose seg, ha det godt, vere nøgd

Eg hèv' nósa mi kjøssteik å sodd'e.

close nòsebòre

nasebor

close nòsekrím

rennande nase

close nósen

koseleg

check nósi

koseleg, triveleg
Sjå også deisi.

Nò hav' mi det nósi, mæ nóg av gó'e mat'e. Dei tvau hav' det nósi nò.

check nóss-él

regnbye midt på dagen ("nón" er klokka to)
Sjå også nón og él.

Mæ rundballing av grasæ æ 'kji nóss-élí så leie.

close nósskvíld

kvilda etter nóni (skulle vere to timar lang)

close nóssøykt

arbeidsøykt i eldre tid mellom kl. 11.00 og 14.00
Sjå også nón og øykt.

close nǿten

nøyen med småting

'U æ så nǿtí mæ alt 'u gjeri.

close nǿti

nøye

D'æ 'kji så nǿti mæ det.

check nǿtre

spare t.d. mat eller pengar
Sjå også nǿtren.

An tar 'kji nǿtre mæ matæ fysst an hèv' nóg av.

check nǿtren

sparsam
Sjå også nǿtre.

Du tar 'kji vère såssa nǿtrí mæ sukkeræ.

check nótt

natt

Eg låg på heiinn tvæ nétte.

check nótte seg

gjere seg klar til å leggje seg (vert også bruka om dyr)

Búskapen nótta seg då det bigjynte å mørkne. Fysst an æ blindtròta æ det godt å nótte seg.

check nóttebiti

overflate på snø som frys noko til om natta

Sólí ska' 'kji skjíne lengji fysst det vårar, førr'ell nóttebiten løysest opp.

close nóttebul'e

nattrøye utan armar og krage

close nóttesvimn'e

nattesvevn

close nóttevòke

nattevak

close nóttís'e

is som har lagt seg siste natta

close nóttong'e

nottung, volummåleeining, 1 nottong = 5,8 liter, 1/3 skjeppe

close nǿv'e

1. nøyen, pedantisk
2. liten margin
Sjå også nǿvt.

close nǿvt

såvidt det går, med liten margin
Sjå også nǿv'e.

close nubbe

kniv med avbrote eller stutt blad
Sjå også snubbe.

close nubbe

plukke smårusk

'U va' så gód ti' nubbe ette si.

close nubb'e

treplugg til å feste skosålen med; ca. 1 cm lange og tykke som fyrstikker

check nubbelèg'e (V)

liten og tjukk person

Gunne å Anne æ systa, å líke nubbelège.

close nubben

flau
Sjå også vare mæ og vare kåmen.

check nugga

noko slite i kantane (klede, tøy)

Ermelínun i skjortunn våre nòkå nugga.

close nuggast

slitast i kantane (om klede)

close nugge

slite ein kant av plagg

check nulle

rulle i hop
Sjå også null'e.

Eg nullar a fille kring ljåkjippi itt eg ska' út'å teigjen, så eg inkji skjèr'e meg 'å hondó. Eg nullar mi an røyk'e.

check null'e

rull, noko som er samanrulla
Sjå også nulle.

Eg hève klæí mí i an null'e så da inkji skrovle så mykji i sekkjæ.

close nurgl

arbeid som er ugreitt og går seint

Det varte barre nåkå nurgl mæ ó.

check nurgle

"småpusle"; oftast bruka om arbeid med småting
Sjå også nurgl'e.

'An nurgla å arbeiddi om 'an va' alli så gåmål'e. 'An nurgla det ti' om níven va' alli så skjemd'e.

check nurgl'e

person som er noko puslete i arbeid og mest aldri vert ferdig med det han skal gjere
Sjå også nurgle.

Tvei nurgla såte i hóp å nurgla mæ nåkå smått nurgl.

close nurgle i gjeiró

jamne i kanten av flatbraudleiv

close nurglen

person som arbeider smått og på ein ugrei måte

Knút æ så nurglen ti' å arbeie.

check nuske

1. pusle med
2. lage svak lyd (frå eit lite dyr som er i aktivitet)

1. Ko æ det du nuskar mæ? Ånund nuska mæ nòkå allstǿtt.
2. Eg høyre nòkå som nuska i høyttæ, det va' nóg a mús.

close nussast

klemmast på kinnet; bruka berre i fleirtal
Sjå også nussi.

close nussi

klem på kinnet
Sjå også nussast.

check núte
image

knute, unormal utvekst på trestamme

Nútu æ greie imni ti' å svorve bodda av.

check nút'e

1. rund fjellformasjon
2. knute
3. "knute" i halsen etter å ha ete for mykje av noko; berre bruka i bunden form eintal
Sjå også rennenút'e.

1. Då 'an kåm oppå núten ha' 'an a vént útsýn útive heian.
2. Núten va' så hardt nýtt'e at 'an fekk 'an alli opp'tt'e.
3. Eg fekk núten då eg ha' ète så mykji kurv'e.

close núve

sau med stutte øyro

check núv'e

1. uskarp eller butt reiskap
Sjå også buttfyri.
2. mindre intelligent person

1. Det æ inkji gama å tægje mæ an núv'e nív'e.
2. Tóre va' núv, 'u tala jamt av si hòvúi.

close nuvr'e

person som ikkje er flink med hendene
Sjå også nuvren, nuvrelèg'e (V) og nuvreleg (H).

close nuvreleg (H)

ugrei arbeidsmåte, ugreitt gjort
Sjå også nuvrelèg'e (V), nuvr'e og nuvren.

Det va' a nuvreleg skapt på dei øksinn.

close nuvrelèg'e (V)

lite praktisk handlag, ugrei arbeidsmåte, ugreitt gjort
Sjå også nuvreleg (H), nuvr'e og nuvren.

close nuvrelegt

dårleg utført (om arbeid som er gjort av person med lite praktisk handlag)

check nuvren

person som er klønen, ikkje flink med hendene
Sjå også nuvr'e, nuvrelèg'e (V) og nuvreleg (H).

An sylvsmé'e kan inkji vèr' nuvren. Pål æ så nuvren at det æ plent syndlegt.

check nýa

ny (månefase)

Det néa leiver, tèk'e nýa mæ.

check nydde

setje steinar som vegmerke (nyddinga)
Sjå også nylt'e vèg'e.

D'æ greitt mæ nylt'e vèg'e itt d'æ skoddi.

close nyddingji

mindre steinar lagde på større steinar, til merke om at her går vegen, også bruka som bytesteinar på heia
Sjå også nydde og nylt'e vèg'e.

check ný'e

ny

Gútungjen ha' fengje si ný'e fótball'e.

check ný'e måni

ein sjeldan gjest

"Dèt va' an ný'e måni!", seie eg, itt det kjæm'e ein inn i stògâ som det æ lengji si' eg hèv' sétt.

check Nýestog

den nyare stoga (vert ikkje bøygt)
Sjå også gamlestog, stòge og røykstòge.

Gýró treivst inkji i Nýestog.

close nýgrói

nytt gras om våre / der snøen smeltar
Sjå også grói.

check nykkje

krumme spikeren på baksida når han går igjennom treet eller saumane når ein skor hesten

Spíkeren held'e mykji bæri itt an nykkjer 'an.

close nykkjetong

tang til å bøye hesteskosaum når ein skor hesten

check nykla

lite trådnyste av ullgarn

Eg hèv' spita denné sokkjen av mange små nyklu.

check nylt'e vèg'e

heieveg som er markert med små steinar; gjerne lagde på større steinar (nyddinga)
Sjå også nydde.

D'æ helst'e på hågheiinn an finn'e nylte vègji.

check nýra

nyre

Fysst mi slakta vurte nýrun malne som da våre.

close nýsgjèrug'e

nysgjerrig

check nýspækt'e

nyfødd (bruka berre om dyr)

An nýspækte kåv'e ha' kåme si út i fjósskålen.

close nysse

knippe eller haug med eit eller anna t.d eit høyfang

her kjem eg mæ a høynysse ti enne Kranseli

close nysse

1. klemme i hop, samle
2. ete fort (folk og dyr)

1. Gunnår lesser so greidt å nysser so vel it an kjøyrer høy
2. Nò have da alt nysst í sikkå!

close nyss'e

vond lukt; bruka berre i eintal
Sjå også nysse.

close nyste

niste

close nyste seg

lage seg niste

check nyste seg út

ta med seg mat for heile dagen eller dagane ein er borte

Papa å Bóa nysta sikkå út for trí dage.

close nysteskreppe

nisteskreppe

close nystøskje

øskje av tre til å ha lefser i (bruka til å ha mat i for ei kvinne som hadde fødd barn)

check nýte

knyte
Sjå også nút'e.

'An ha' nýtt núten så hardt at eg fekk 'an inkji opp'tte. 'U va' så vónd at 'u nýtte nèvâ at mi. Molteblóman ha nýtt sikkå nò, så det vare nóg moltu i år.

check nyttug'e

arbeidssam, nyttig
Sjå også onnig'e.

Hú æ a nyttug kåne. Da æ nyttuge, Løylandan! Anne va' så nyttug, 'u sat mæ vèv'e kverr bídige dag'e. A nyttug kåne å an gó'e hest'e sèt'e mannen på fót.

close nyttugheit

arbeidsam, nyttig

check nývast

når to personar tek hardt i kvarandre
Sjå også nýve og nývd'e.

Di mòge 'kji nývast så fælt! Ungan nývdest jamt i fríminuttó i skúlâ.
close nývd'e

ein / ei som har vorte teken hardt
Sjå også nyve og nývast.

check nýve

rest av øyro; på dyr

D'æ så vént mæ nývu, sa 'u, 'u hoggje av øyró på sauó.

check nýve

1. ta noko hardt i ein person
2. ta og klemme bak på halsen på ein person og bøye vedkomande framover
Sjå også nývast og nývd'e.

1. Pass deg, hellis nýver eg deg!
2. Òlâv nývd' 'an Tór så hardt at 'an kåm si 'kji laus'e.

close nýv'e

person som slår med knytta neve eller hard stokk

close nýve

"bekymra rynke" i panna like over nasa

'An sat mæ nýve i blèsunn å va' så tankemykjen.

close nýveleg (H)

person som slår med knytta neve eller hard stokk

check nývi
image

liten bit av noko td tre

Dessa nýví kunn' mi hav' ti' vé'e.

check nyvli

horn som såvidt har vakse ut av hovudet
Somme seier "nivli".

Veiren ha' nåkå små nyvla.

check nyvli

lite avkapp av tremateriale

Hav' di plukka opp nyvlí som liggje rundt hǿvlebenkjen?

check nýårsepdag'e

nyttårsaftan
Mange valldølar seier "nýårsepda'n"

Nyårsepdagjen æ det vakemesse i kjørkjunn, klokka toll.

check nýårsgåve

"Krevje nyttårsgåve"; Gå rundt frå hus til hus før kl. 12, 1. nyttårsdag og seie "nýårsgåve!". Då får ein oftast noko godteri. Dersom personen som får "nyttårsbesøket" vert førstemann til å seie "nýårsgåve!", då er det han som har krav på gåva. Denne skikken er mest vanleg i Hylestad.

Nò vi' mi hít ti 'ó Haddvår å nýårsgåv' 'an!

close næmingji

læregut, nybyrjar

check næpe

kålrot

Só'ne næpu æ godt attat fisk'e, lefsu å spa.

check næpegar'e

åker med kålrot

Sòme ha' næpegar'e fysste åri da ha' bròte opp a nýtt stykkji.

close næpegróv

frostfri gróv eller hole som var grave inn i ei sandbraut (der næpun kunne halde seg kalde og friske)

close næpekål

blad på kålrot

check næpen

kresen, svært nøyen

'U æ så næpí om maten at an veit alli ko an kan gjèv' 'enni. Fysst det gjell'e klæi, æ 'u så næpí at 'u vi' barre hav' det dýraste å flottaste.

check næpespa

"Suppe" laga av kveitemjøl, mjølk, fløyte og kokekrafta av fisk eller kjøt og kålrot. Det er ulike samansetjingar av råstoffa som vert bruka, og mengda av det einskilde. "Næpespai" er ein del av den tradisjonelle jole- og nyttårsmaten i øvre Setesdal.
Somme seier berre spa.

Lefse, næpespa å fisk'e æ den besti jólematen èg kan få.

check næpestudent'e

person som er på slutten av utdanninga si på landbruksskule (noko nedsetjande ord)

Næpestudentan gjinge mæ gúle brèmhúvu på sluttæ av útdaningjinn.

check nær

1. når
2. kvar gong når; vert uttala med trykk
3. "når som helst"
Sjå også ko tí'.

1. Nær kjæm'e du? Eg kjæm'e nær eg hèv' tí'.
2. Nær eg sér deg, vare eg gla'e.
3. Du kan kåme nær du vi'.

close nær det treffer

når som helst

Nò ète fókk nósmaten nær det treffer.

check næringssút

sut for å ikkje greie seg økonomisk

Sòme finge næringssút fysst da vurte gamle.

close nærug'e

har matlyst, god til å ete, om dyr

close nævr

never

'An kan flette nævra i håbballæ.

close nævreskrukke

"spann" laga av never t.d. til å plukke bær i
Sjå også nævr.

close nøye

overtale eller mest presse nokon til å ete eller drikke eit eller anna

close nøyen

nøyen, grundig, presis

Da våre 'kji så nøyne mæ sikkå sjavi, men aire finge høyre det.

check nøyte seg

skunde seg

Det nyttar alli nøyte seg fysst an hèv' gløymt ko an silli. No ljóte mi nøyt' åkkå så mi vare færige i dag.

check nå' åkkå!

uttrykk for bisn eller undring

Nå' åkkå for a veir!

check nåa

garnnyste
Somme seier "gånnåa".

Eg hève mange nåu mæ røkkjingegån.

close nåbleik'e

dødsbleik, likbleik

close nåde dé!

stakkars deg (dersom du gjer dette)!

close nådøy

døy gammal og mett av dage

check nåe

deig
Sjå også verbet nåe.

Eg hèv' tvæ nåu, ei stumpenåe å ei ti' rosínkaku.

check nåe

kna
Sjå også substantivet nåe.

Bakstrekjèringan nåe deig ti' lefsu.

check nåetròg

stort trau, bruka til å kna deig til flatbraud og lefser

Nåetrògji æ hólka út av an tykk'e stokk'e.

close någauk'e

gauk som gjel frå nord; varsel om ulukke og død (den som høyrde gauken kom til å døy same året)

close nåkå bil

ei god stund

'An va' 'er 'kji nåkå bil. Ska' an vèr' úti nåkå bil, lýt an klæ seg godt.

close nåkå fill

dårleg, leitt, ufint

'An fèr'e barre mæ nåkå fill! Det va' nåkå fill av di å seie det va' Gut fysst det va' Sigríd!

check nåkå fjakk

1. bruka om innhaldslaust preik som ikkje kan takast alvorleg
2. dårleg utført arbeid (ofte utført med delar som ikkje heilt passar saman)

1. Det va' barre nåkå fjakk det 'an kåm mæ på mǿtæ i veireringjæ.
2. Detti vare barre nåkå fjakk!

check nåkå inkji nåkå

mest ingenting, bitte lite

Eg vill' av å plukke moltu, men eg fann nåkå inkji nåkå. Det va' meldt regn ti' kveldæ, å så kåm det nåkå inkji nåkå.

check nåkå kåkr

overdrive og unødvendig godt stell

Det varte jamt nåkå kåkr itt det kåm imisæra ti' húsa.

check nåkå mjakk

1. bruka om innhaldslaust preik som ikkje kan takast alvorleg
2. dårleg utført arbeid (ofte utført med delar som ikkje heilt passar saman)

1. Det va' barre nåkå mjakk det 'an kåm mæ på mǿtæ i veireringjæ.
2. Detti vare barre nåkå mjakk!

close nåkå som æ

noko som betyr noko

Eg kåm hítí nòkå mæ bílæ, men det æ 'kji nåkå som æ.

close nåkå stǿri

noko særleg, mykje
Sjå også stór'e.

close nåkå tiss

noko tess

check nål å naustokk'e

delane i eit leikjendi av tre (nytta til kuband; naustokken er vinkelforma og nærast høkjâ eller veggen. "Nålí" sveiv som eit leikjendi i naustokkjen)
Somme seier "nautstokk'e".

An lýt hav' rétte imni for å gjère si nål å naustokk'e.

check nålehús

nåleskrin

"Eg finn'e alli att'e nålehúsi mitt", sa kåna, 'u sille stoppe sokkan 'ass Òlav.

check nåme néri

på langt nær
Sjå også néri.

'Er æ 'kji nåme néri så mykji snjór'e i år som i fjår.

check nåmtróe

Vinkelforma trobord som ligg over langveggen i ein lafta bygning. Det er hogge ut for sperrene slik at trobordet tettar heilt mot øvste stokken (stavlægjâ).
Sjå også tró, tróe og reisingetró.

Nåmtróâ æ arbeissam å stelle ti'.

check nåost'e

ost (som er laga av surmjølk, rømme, salt og karve)
Sjå oppskrift i heftet "Gamle matoppskrifter og matskikkar frå Valle", utgjeve av Valle Bondekvinnelag.
Sjå også nåe.

Nåost'e va' godt i hóp mæ smör å brau.

check når

lengst borte frå inngangsdøra (inne i eit rom)
Sjå også nårenat, nårom og nåri.

Skut bókjí leng'e når 'å bóri. Bókjí ligg'e nårst 'å bóræ i gamlestog.

close nårat

bortover mot (innover i eit rom)

Gakk nårat omnæ å legg í nåkå skjíu!

check nårenat

innafor bordet som står lengst frå inngangsdøra
Sjå også når og nårom.

'U sat nårenat bórdæ

close nåri

inni eit rom, lengst bort frå inngangsdøra
den nårsti paden
Sjå også når.

close nårigjænom

innover i eit rom, gang eller sal

close nårislegras

Linnea borealis (lækjeplante)

check nårive

innover (bort frå døra, innover i td stova)

Eg gjeng'e nårive tili.

close nårmæ

bort mot (om noko som er inst i stoga)

check nårom

innom bordet som står lengst frå inngangsdøra (ein må vere i rørsle)
Sjå også når og nårenat.

"Sèt deg nårom bórdi, så ska' du få ète åkkå!"

close nårstí

lengst borte (innover i eit rom)

check nåsle

brennesle

Dèr nåslun vakse æ allstǿtt gód jórd.

close nåtte seg

leggje seg / gå til sengs for natta

check nåvåri
image

navar (konisk eller jamtjukt trebor utan skruve i midten)

Gunnår æ gó'e ti' å smíe bådi navra å låsa.