Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på F: 136 | Totalt: 1952 | nullstill
Forklåring Døme
check fadde

1. eldast; om eldre folk som byrjar å sjå dårlegare ut, fortare enn ein kunne vente
Sjå også tverrfare.
2. falle i krig
3. høve slik
4. falle tilbake til "syndig liv" etter å ha vore kristeleg.
5. visne, daude
6. magrast av

1. Det va' kalleg det 'u hèv' fadde i det seiste. Ja, eg fedd'e èg au.
2. Òlav Tryggvasson fadd i slagjæ Svolder.
3. Det fadd at mi treftest midt i svingjæ.
4. Det va' 'kji så lengji ette vekkjingjí førr'ell mange fudde i frå.
5. Grasi fedd'e så itt det lí'e út'å hausti, dåvisst ette det hèv' kåme frost.
6. Om da stóge 'pive havrâ, så fudde hestan i bývègjæ.

check fagge

gå seint, vere seinfør, syne lite tiltak
Sjå også faggji, faggjen, faggelèg'e og fagge seg ti'.

'U fagga å ussa å tóttest alli var' færig.

check fâlére

1. ikkje møte opp (skofte)
2. tape seg

1. 'An fâléra då det sille vère endå an tòkedugna'e. Eg hèv' alli fâléra an dag'e.
2. Mi fâlére fysst mi var' gamle.

check fare

1. reise
2. gå
3. Bruka m.a i uttrykka fare ti' vare og fare úti.

1. 'An fór Bispevègjen. Fóre di au om Ósló?
2. 'U fór så fórt at eg stód æ 'kji atte. Nò fèr'e èg, vi' du fýe, så må du kåme ei gong.

check fate

1. få i stand att noko som er i dårleg stand
2. få tak (om eld)

1. Eg lýt sjå om eg fær fate det ti'.
2. Vé'en æ så rår'e at det vi' 'kji fate.

close faukse

1. vere i farten
2. leike med borna på ein vilter måte (om vaksen person)

2. 'U fauksa mæ ungó.

close fause

stelle seg dårleg og uvyrde, vere lite nøyen

check fedde

redusere masketalet når ein strikkar

Fysst an spitar an vott'e ell' an leist'e, så lýt an fedde av fysst an kjæm'e fram i fingan ell' tæne.
check fegnast

verte glad

An fegnast av snille unga.

close fegrast

verte venare (helst om born og ungdom)
Sjå også fegrast'e.

close feie

bruka i uttrykket feie ti'.

check feipte

veifte for å få merksemd, slå "vilt" rundt seg
Sjå også kjeime, veivle og veipte.

Svein feipta å vill' jage mýhankan.

check fékte

skunde seg, ha det travelt

'U fékta fælt, å pakka for at 'u sill' røkkje bussen.
check féle
image

1. mangle, sakne
2. vere sjuk, ufrisk
3. spele på fele
Imperativform vert berre bruka til tyding 3.

1. Eg félar barre tvei saui, å trjú lomb.
2. 'An måtte féle nåkå, for 'an vann mest'e alli gange.
3. Andrés va' gó'e ti' féle.

check fengje

ta mykje inn i armane; td høy til buskapen

Du tar 'kji fengje å gjève sossa. Hesten ha' slite å lie så mykji vóndt at Papa fengde inn ti' 'ó mæ høy.

close fergje

presse, klemme, trykkje, leggje noko tungt oppå noko som skal pressast i hop
Sjå også farg.

check feste

forlove

"..men då han kåm ti' Langjei, ja då va' den jenta fest..." (frå visa om Håvard Heddi)

check fète

stige stutt, gå seint, rusle så smått (gjerne av alderdom)
Sjå også fèt og pòte og kåme fètandi.

'U fèta så seint oppive líí.

check fible

logre med halen

Hundan fible mæ ròvunn fysst da æ glae å mǿte húsens fókk.

check figre

lure på, finne på eller fundere på

Eg figrar på kòss eg ska' få detti ti'. 'An figra det út på an forunderlèg'e måti.

close fikle

Sjå også fikl og fikl'e.

check fiksére

gjere narr av, mobbe

Pål va' så fæl'e ti' å fiksére aire.

check filtre (V)

stige stutt og fort
Sjå også piltre (H).

Lisletitta filtra å sprang det 'u kunna.

check fimne

1. take rundt med armane
Sjå også famn'e.
2. omfatte (normal nynorsk tyding, berre bruka i nyare tid)

1. Denne stóre furâ fimner eg alli. Ko mange laut an vère for å fimne Bòneifurā?
2. Bíbilen fimner bå' det gamle å det nýe testamenti.

check fingle

1. trykkje fingrane mot fingerbrettet; oftast bruka om felespelarar
2. "leike med"
3. plukke på, beføle

1. An lýt vèr' gó'e ti' fingle ska' an spile godt.
2. 'An sat å fingla mæ lykló sí.
3. 'An tóttest ljóte fingle på kvendí.

check finnast

1. treffast for å prate med kvarandre
2. kome saman (i kjærleikslivet)

1. Kansi finnast mi att'e ti' jóle? Mi hav' alli funnest si' mi gjinge låse.
2. Da hav' visst funnest, Kjètil å Anne.

close finne

finne

check fíre

fire, gje etter
Sjå også talordet fíre.

'An lýt fíre, den som viti hèvi (gammalt uttrykk).

check fisle

smiske, tale etter munnen, prøve å gjere seg til vens med
Sjå også fisl, fislen og fisletút'e.

Bjynn æ så fæl'e ti' å fisle mæ fókk.

close fissdøye

halde nyspunne garn over damp slik at det ikkje tvinnar seg

check fitne

verte feitare / tjukkare
Sjå også trekne.

Eg hève fitna, trøyâ æ for trong.

check fjadde

1. flytje, fjerne, rydde unna
2. kome seg i veg (helst bruka om born og fulle folk)

1. Nò hèv' eg fjadda alt det som va' 'å vègjæ fyr' åkkå. Fjaddi dikkå, unga, så eg fær sópe tili!
2. Nò lýt du fjadde deg heim'tt'e, Bóa!

check fjase

1. seie noko usant, "slå ei plate", smålyge, tulle
2. tøyse
Sjå også fjas, fjasen, vase og vas.

1. I Dagsnýtt fjase da inkji. Du må 'kji fjase fyr' mi.
2. Nei, nò fjasar du vel?

check fjaskre

smigre, tale folk etter munnen

Andrés fjaskra å va' så gýelèg'e.

check fjatre

tale noko som det ikkje er samanheng i, t.d. når ein er senil
Sjå også fjatren, båndǿmi, i vodró og vadre (tyding 2).

'U æ i båndǿmæ nò, 'u fjatrar.
check fjelge

1. kvikke opp
2. rydde

1. D'æ godt mæ dei ǿlæ som fjelgar, men inkji tèk'e 'å (herme).
2. Hèv' du fjelga ti' jóle?

check fjetre

kaste liten flat stein bortetter ei vassflate, så steinen "hoppar" ein eller fleire gonger
Sjå også substantivet fjetre og fjetrestein'e (H).

Det æ gama å fjetre fysst an finn'e greie, glatte fjetru.

close fjórkløyve

1. dele maten i fire
2. dele vedkubbe i fire

close fjórneppe

brette firdobbelt
Sjå også fjórnept'e, neppe og tvíneppe.

close fjòse

fare med vas

check fjúke

flyge

Enn fugl'e fauk beint 'å glasrútâ. Gunnår å Tårål fjúke jamt at sǿlondó i færió.

close fjuske

1. fuske, jukse, slurve
2. ein motor som sviv ureint / uregelmessig fuskar

close fjøyre

fjøre
Sjå også fjøyr og fjøyrart'e.

close fjåge

vaske og rydde

check flagne

1. skalle av, flasse av
2. vere stridig

1. An lýt vríe vidjun mæ same bjørkan fare ti' flagne.
2. Inkji om du flagnar så fær du det som du vi'!

check flake
image

1. heise flagget, ha flagget heisa
2. ha skjorta utanfor buksa (vere uflidd)

1. Fókk æ fæle ti' flake 17. mai.
2. Svein flaka tídt fysst 'an va' drukkjen.

close flakke

rote til

check flangre

gå frå den eine kjærasten til den andre (i eldre tid var dette eit uttrykk berre om gutar, i dag er det annleis!)
Sjå også flangren.

I åkkås dage kunn' bå' jentu å gúta flangre.

check flasast

flakne, losne (om hud)

Mi vorte så sólbrende, bògó, at mi flasast att'å ryggjæ.

close flaukse

renne ikring, vere ustadig

check fleipe

tale "breitt" og "syngjande"

Valldǿlan seie at fókk ifrå Tréungâ å 'å Bygdelénæ i Hylestad fleipe.

check flèke

1. vere mindre huga, kome med innvendingar, vere usikker i talemåten
2. skuve, dra, skli (td trelast)
3. prøve å få greie på noko ved å spørje omveges.

1. 'An flèka å ville prǿve å drage seg undâ.
2. Mi ljóte flèke stokkan an stubb'e så da æ ti' hest.
3. 'U flèka å ville få greie på om det va' satt det 'u ha' høyrt om 'an Taddeiv.

check flène

fare hit og dit, vere rastlaus, fare vidt

Ko æ det du flènar etti?

check flèpe

gråte "krokodilletårer"

'U flèpa å grein, men ingjen tótte synd om 'æ.

check flette

1. flå skinnet av daude dyr
2. bruka i uttrykket flette nævra
Sjå også substantivet flette og flett'e.

1. Vaksne dýr æ vónde å flette.

close flétte

flette, t.d. hår
Sjå også substantivet flétte og flette.

check flí

gjeve i handa (berre om fysiske ting; be om å få eller gje frå seg)

Flí mi brillun! Eg flíde 'ó pæninge. "Flí mi a staup, Taddeiv", sa Kjètil då 'an gjekk ti' altars.

check fljóte

1. flyte
2. glide
3. glide over

1. Stokkan våre så rå at da flute filli på vatnæ.
2. Mi flute godt på nýsnjóræ.
3. Sólí flýt'e åsen.

check fljúge

1. når t.d. kjetta / bikkja / sauen er i brunst
2. personar som er mykje ute frå heimen

1. Sauin fljúge kverr 14. - 16. dag'e om hausti.
2. "Ko æ det du flýg'e etti, du æ mest'e alli heimi!"

close flǿ

unormalt mykje vatn, flaum

check flòge

1. strøyme, flyge
2. raudne (i andletet)

1. Verkjen flòga ive' heile ryggjen.
2. Èg såg det flòga i kjakó 'enni.

close flòne

vere uvyrden og fare fort fram
Sjå også flòn'e, flònen og flundre.

check flǿse

fløyme kraftig, renne over (bruka berre i eintal)

Det flǿser ivi.

check flòte

arbeidet med å få tømmeret fram på ei elv, ved å skuve det ut frå land og løyse tømmervasar
Sjå også substantivet flòte, flòtari, fossekar'e, flòtehakji og støyte.

Då Otre varte lagd i tunell'e, kunna an inkji flóte timr'enni lenge.

check flotre

1. same tyding som fjetre
2. fare fort over

1. Ungan stóge på strondinn å flotra mæ flate steina.
2. Grasi varte filli slègji, eg flotra barre oppå. Eg flotra ivi rívunn.

check flundre

vere uforsiktig
Sjå også flundr'e og flundre

Nò lýt du vère forsiktig'e mæ dei nýe skjíttó dí, Bóa, å inkji flundre!

check flunse

vere uvøren, uforsiktig, hardhendt

'An flunsa å fǿre néd den gamli rósemåla bodden.

check flurpe seg (H)

blåse seg opp i andletet
Sjå også flurpen, flurp'e og flurpe.

Nò tar du 'kji flurpe deg lenge'!

check fluse

slurve (td med arbeid eller å skrive utydeleg)
Sjå også flusen, flusvirkjen og flus.

Du må 'kji fluse sossa, Titta, nei gjèr det hell'e greitt!

close flykse

kome dalande (om snøfnugg)

check flysje

1. ta skalet av koka poteter, appelsiner og lignende
2. minke, øyde opp
Sjå også flus, epleflus og reiske.

1. 'An fluste si epli å ville ète.
2. Det flys'e så på vé'en fysst det æ så hard'e kjyl'e.

close flytje

1. flytje frå ein plass til ein annan
2. flytje bittegrand
Sjå også tukke.

check flækje

spreie ut, kaste ut (td om høy)

Mi flækte høytti útivi så det sille turke.

close flækje

kjefte

close flækte

drive ap med, geipe, le spottande

close fløyte

bruka i uttrykket fløyte av.

check fløyte

symje dårleg eller med hjelpemiddel

Gudmund fløytte si ive tjynní.

check fnjadde

pusse opp, rydde

Nò hav' mi fnjadda opp ette åkkå, så nò æ mi færige mæ desse arbeiæ.

check fóge (V)

å fylle dei ferdig reinsa tarmane med ferdig blanda rå kurv

Mi ljóte fóge å sjóe kurven i kveld.

check fóre

samle vinterfor

Mi fóra fælt i sommår, det va' så godt a høyår.

check fǿre

1. føre
2. kløvje med hest
3. bruka i uttrykka fǿre néd og fǿre í seg.

1. An veit alli ko framtí'í fǿrer si.
2. Nò ti' dags æ det mest'e slutt å fǿre hest'e.

check forfarast

er i ferd med å verte øydelagt; t.d. bruka om bygningar og ting

Féla hèv' inkji forfarest i Andrésis eige.

check forfjuse seg

1. forhaste seg, gjere ein ting for fort
2. gløyme seg bort

1. No må du 'kji fare så fórt at du forfjusar deg!
2. Eg forfjusa meg, å fekk alli sjå detta fjernsýnsprogrammi.

check forfýe

plage

Denné hiten forfýer mi!

check forgjète

gløyme

Eg kan alli forgjète ko gó'e heierjómen va'.

close forgjøyme

gøyme noko så godt at ein ikkje finn det att

Det hendte at da forgjøymde sylvi.

check forgløyme

gløyme (eldre og høgtidsamt ord)

Eg forgløymer alli den dagjen då Bóa kåm heim'tt'e frå Amérika.

check forgrípe seg

gjere langvarig og einsformig arbeid med hendene (så ein får vondt i handgrepet)

Det varte allstǿtt at an forgreip seg fysst an skar konn mæ sigd'e.

check forkåmast

1. rotne bort, verte borte, forsvinne (om ting)
2. døy (om dyr)
3. sterkt plaga (om folk)

1. Stokkjen hève forkåmest.
2. I gjår forkómest lambi.
3. 'Er æ så heitt at eg hell'e på å forkåmast.

check forleite si

å slite (fysisk) meir enn ein har godt av
Sjå også leite, leite si og leite på.

Eg hève visst forleita mi, for eg hèv' fengje så vóndt i ryggjen.

check forlíse

misse, gå glipp av

Dèr forlíste du mykji, då du inkji vill' have av dei kakunn!

close forrenne seg

gjere noko fort, som ein angrar på etterpå

check forsée seg

1. gjere noko som ikkje er greitt og går ut over ein sjølv
2. la seg lure, forrekne seg
Sjå også forsjå seg.

1. 'An forséa seg då 'an skríva dèt avísstykkji.
2. 'U forséa seg då 'u kaupte úsétt det gamle sýmaskjíni.

check forsegne

slå fast, stadfeste, innprente

'An forsegna mi at sò va' det. Gófa forsegna mi så grant, kòss eg sille fare i slagsmål. (Gamalt or Sætesdal)

check forseie

1. love (om eit noko stort "prosjekt")
2. love noko ein ikkje kan stå inne for (greier ikkje å halde lovnaden)

1. 'U ha' forsagt at 'u ville saume stakkan ti' våræ.
2. Det æ leitt fysst an hèv' forsagt seg.

check forsitje seg

overskride ein tidsfrist, verte for sein, ikkje kome seg i hug i tide

'An forsat seg då 'an sille take atte gar'en. Eg forsat meg i kveld å fekk inkji sjå Dagsrevýen.

check forsjå seg

verte narra, la seg forføre
Sjå også forsée seg.

Ettå hestehandelen fann 'an út 'an ha' forsétt seg.

check forstande

1. ha godt skjøn på (td folk, maskinar, musikk)
2. finne teikn på at reinsdyr er i området eller i nærleiken

1. Òlav forstend'e motóra.
2. Forstóge di dýr då di våre på heiinn?

close forsýte

forsyrgje

close fortelje

fortelje

close fóte seg

ikkje falle sjølv om ein glid / kjem i ubalanse
Sjå også fǿte si.

check fǿte si

vere lett og smidig på foten, ha god balanseevne slik at ein ikkje dett
Sjå også fóte seg.

Dèt va' jente som kunna fǿte si, 'u dansa gangaren så vént.

check framlesse

lesse mykje i framenden av eit lass
Sjå også framlest'e og baklesse.

Inkji framlessi sossa!
close franske

når fotblada på menneske / høvene på hest vender utover (dette vert rekna for eit lyte på hest)

check frate

fjerte (med lyd)
Sjå også frèt'e og gleppefrèt'e

Lavrans frata, å tótte leitt: "Ai, ai, eg va' nøydd'e ti'."

check fraue

skumme
Sjå også frau og gjuve.

Det fraua unde' fossæ. Såpâ fraua godt. Det fraua i munnvíkó på hestæ.

check frège

spørje varsamt for å få greie på

Eg frèga 'an út om ko da ha' gjårt. 'U frèga etti koss det stod ti'.

check fremme

få gjort mykje (arbeid)

Mi have fremma godt i dag, lagt i hóp mykji vé'e.
close fríe

gut / mann frir til ei jente / kvinne
Sjå også fríari.

check frise

1. få veksande irritasjon eller sinne
2. bruka om sprakande lyd og gneistar frå nytent fyrstikk og fyrverkeri o.l.

1. Det frisa fórt í 'ó fysst nåken kjýtti.
2. Du må 'kji frise í så mange fýrstikku barre for gama, Bóa!

check frjóse

1. fryse
2. klake

1. Eg frýs'e allstǿtt 'å hondó om vetren.
2. I nótt ha' eplevísen fròsi.

check frǿse

blåse luft fort ut gjennom nasen; t.d. om hestar

Hestan kappsprunge, å frǿste fælt då eg stoppa da.

close frukke

bulke
Sjå også substantivet frukke.

close fruse

1. auke, vekse, bruse
2. slå til

check frutte

furte, verte / vere sur
Sjå også frutten og fruttestikke.

Tarjær frutta då 'u inkji fekk sjå "Detektímen".

check fræ seg

spreie frø
Sjå også fræ.

Sòme úgrasplantu æ fæle ti' fræ sikkå, la'kkå seie heimollu 'ell mellestokk'e.

check frøyne

tale på ein uvyrden og sint måte
Sjå også frøynen.

'U frøynte ti' 'ó, men 'an svòra 'enni alli..

check fullne

1. fullføre, gjere ferdig
2. fylle

1. Det fullnar a mål, det mi have skòre mæ konn i dag.
2. I fjår va dressen for stór'e, men i år fullnar Bóa 'an út.

check furge

1. klemme / presse hardt ned i ein kasse, koffert o.l.
2. stappe i seg mat
Sjå også furgjen.

1. Eg hèv' furga så mykji néd i denné kofferten at 'an æ plent rund'e. Nò furga ' an seg néd i dei tronge langstivlan, men lat nå hav' 'an det.
2. 'An furga í seg itt 'an fekk gó'e mat'e.

check fúrte

verte sinna / sur og dreg seg bort

Yngjebjør va'fæl ti' fúrte fysst 'u tapa.

check fusse

bruke svært lang tid på td å stelle seg eller kome i gong med noko (meir negativt enn å usse)

'U fussa å tusta å kunna alli var' færig.

check fýast

1. fylgjast
Sjå også fýe.
2. ha fast fylgje

1. Sku mi fýast heim'tte av heiin?
2. Da fýgdest visst i fjår, Anne å Jón.

close fydde

fylle

check fýe

fylgje
Sjå fýast.

Eg ska' fýe di ive vègjen.

check fykle

verte laus av vind (om snø eller anna som er lett og fyk i lufta, td blomemjøl)

Det blés og fykla nåkå líti inn i vègjen dèr mi gjinge.

check fylje

når hesten (merra) får føl
Sjå også fyl.

Merrí fylja i nótt.

close fýse

like, lyste, stunde / trå etter

Eg fýser 'kji ette mei'.
Sjå også adjektivet fýse.

close fysse

fosse

check fægje

gjere reint, pynte opp

I dag hav' mi fægja opp ti' jóle. Stògâ va' fægja opp sò virkeleg at det va' góslegt å kåme inn.

check fæle

1. ottast
2. undrast

1. Eg fæla for 'ó Bóa då 'an reiste ti' sjǿs.
2. Det va' snér eg fælti då eg såg ko mørkt det va'.
"Ko tí va' det?" "Ja, eg fæler, va' det 'kji i fjår?"

close fæsle

ha bandasje på sår

close føykje

blåse med vinden
Sjå også substantivet føykje, snjóføykje og føykjeimni.

check

1. få
2. skaffe

1. Du stǿgje deg, fyngje du 'an, å fyngje du 'an, tǿkje du 'an (gammal regle med konjunktiv-former av stande seg (stǿgje seg), få (fyngje) og take (tǿkje))
2. Vi' du âv å få mi nåkå kardús?

check

1. leggje linstrå i vatn for å få løyst opp fibrane
2. å tære av ver og vind
3. gå innpå, verte merkt av noko
Sjå også fådapi.

1. Kjellâ vare kadda Fådapen, så hèr mòge da hav' fådt líni førr' i tí'inn.
2. Vé'en ha' lègje så lengji úti at 'an va' fådd'e av veir å vind'e.
3. Det får inkji 'å 'ó.

close fåast

få kvarandre (i kjærleikslivet)

Da måtte alli fåast, forellí våre imót.

close fåne

folne, visne, bleikne