Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på B: 125 | Totalt: 1954 | nullstill
Forklåring Døme
check bafse

vere ureinsleg med maten, fare stygt med maten

Gútungan kóme heim'tt'e, hólsoltne, sette sikkå innat bóræ å bafsa å åte.

check bake

1. snøbake
2. bake (berre bruka om flatbraud og lefser)
3. jule opp
Sjå også snjóbake.

1. Nò ska' eg bake deg! 'An varte baka så ti'.
2. Hèv' du baka ti' jóle?
3. Jón baka 'an Ånund fælt ti' i gjår.

check bakke

rygge
Sjå også òpe (V) og hòpe (H).

Eg bakka beint på a stórt tré.

check baklesse

lesse mykje bak på td ei kjerre
Sjå også bakleste og framlesse.

Du må inkji baklesse sossa, for då lypter det frammi.

close bakspenne

baksparke (om hest)

close baldére

bråke, ståke, sjaue med mangt

check balse

1. skitne seg til
2. søle (med td vatn)
Sjå også bals, balsen og bals'e.

1. Knút balsa helst'e ti' den nýi dressen.
2. Inkji balse nå sossa mæ vatnæ, Bóa.

close banglast

"gå på tverke", vere uheldig

close bangle

Bruka i uttrykket bangle ti'.

check barke

lage avkok av bork for å barke skinn
Sjå også beite og barkekjèr.

Stúteskjinní plag' eg barke ti' skóleir.

check basse

drikke og feste

Ånund kjæm'e inkji i dag, 'an æ heimi å bassar.

close bate

få fordel av, til fordel for

check batne

heilast

'U ha' a sår som alli ville batne.

check baute

gå eller vasse i laus snø eller tungt snøføre
Sjå også bauten og bauti.

Mi bauta ti' langt på lærí. Èg gjeng'e fyri å bautar, å Bóa kjæm'e etti.

check bé'e

1. be
Sjå også bǿn.
2. invitere

1. Mamme ba' meg om å inkji vère så sein'e i kveld. 'An ba' ti' Gud om at det måtte gange da godt.
2. Marí ba' meg ti' middags om sundagjen.

close beikke (H)

gjere bein, rette ut
Sjå også beinke (V) og beikk'e.

check beinke (V)

gjere bein, rette ut
Sjå også beikke (H) og beink'e.

Da finge a gravemaskjín ti' å beinke vègjen. Nò beinke 'kji fókk spíker lenge'.

close beisle

setje beksel på hest

check beitast

1. skjenne, bruke munn
2. kortspel (eit spel heitte "beit")

1. Bjørgúv å Gunnår vår' fæle ti' beitast.
2. Nò som mi hav' gód tíd i kveld; sku mi beitast?

check beite

1. preparere skinn med salt og alun
2. beite; om dyr
Sjå også barke.

1. An treng'e mykji salt itt an vi' beite stóre húi.
2. An ska' alli beite plent glèrsnautt.

check béle

frie
Sjå også béli, bélegút'e og bélevand'e.

Tjógjei ha' mæ si an bélegút'e ti' béle fyr' seg.

check bèle

1. rope høgt
2. gråte høgt
Sjå også bèl'e, illbèle, belje og våle.

1. 'An va' fudd'e, å bèla som enn stút'e.
2. Anlaug bèla heile nóttí.

check belje

1. rope høgt
2. gråte høgt
Sjå også illbelje, bèle og våle.

1. 'An belja så mi høyre det alt heim'tt'e.
2.Gúten belja å skreik då 'an datt å sló seg.

check bendlekaste

kaste bendlane på same tid når to personar ville kappast om å skjere korn fortast med sigd

Mi ville bendlekaste, å sjå kvæ som va' skjótast'e ti' skjère.

check bèrast

1. bere (av garde)
bruka i uttrykket bèrast fyri
2. få tanke om (av fyrebó)
3. herje, bråke

1. Kòri berst det av mæ di i dag?
2. Det barst fyre mi at 'an kåm ti' å druknast.
3. Nò mòge di inkji bèrast så fælt!

check bère

1. bere
2. bruka i uttrykka å bère ned og bère fyri.
3. kalve (om ku)
Sjå også kåme ti' og drabbe.
4. når snøen / isen er så fast / sterk at ein ikkje søkk / trør igjennom
5. stemne, gå, føre i ei viss lei
6. ha på seg t.d. kledeplagg, våpen o.l.

1. Gútungjen va' så tròta at fair 'ass laut bèr' 'an seiste bakkjen.
3. Nò hèv' kjýrí drabba så lengji at 'u må vel bère snart.
4. Det æ léttfǿrt itt skaren bèr'e.
5. Det bar så fórt avbakkt, at eg rokk alli å skjóte fyrr'ell reissdýrí gladdi.
6. Det va' vanleg å bère nív'e ti' rétte klæi førr'e.

check berke

1. verte snøberrt; bruka berre i eintal
2. gjere synleg (td tenner)

1. No sér eg det fèr'e ti' å berke i bakkó. Det hèv' berka godt i dag.
2. 'U berka tanngaren.

check berrstæle

leggje stål på jern, t,d. på hestesko

Sméen berrstæler for å styrkje jinni.

check besne

verte friskare

Eg va' krímsjúk'e i a vike, men no hèv' eg besna.

check bíe

1. vente
2. når ein har ete mykje mat slik at det vert lenge til ein vert svolten att
3. når hesten / merra er i brunst
Sjå også hestegalen.

1. Mi vi alli bíe på 'an, mi reise barre ti!
2. An bíar lengji ette an gó'e dògúr'e.
3. Eg sér at merrí bíar, for 'u æ så vrong å ústýrlèg.

check bigjève

slutte, halde opp med

Du lýt bigjève mæ røykjingjinn, Bóa!

check bigjynde

byrje

Ko, hèv' du bigjynt mæ brillu!

check bihytte

passe på, take vare på

Eg hèv' 'kji róm ti' bihytte alt. Kòsi sku mi bihytte detti?

check bikåme

få, få tak i

Kòri hèv' du bikåme dei greie leirstivlan?

check binde

1. binde
Sjå også bendi.
2. bruka i uttrykket binde í.

1. Inkji bitt hesten i brunnsråtâ! Bindi strottan nòkå hardare!
2. Torjús batt í an nýslípa ljår'e, men stei'hoggje a líti bil ett'å.

check birkje (V)

tappe bjørkesaft frå bjørk
Sjå også birkji og renne birkji (H)

Fysst èg birkjer, så bòrar eg hòl gjænom bjørkeborkjen, klemmer fast a slòk av blèk å sèt'e a flaske nédundi, néd'å jórdinn. An kan au skjère av a grein, å hengje på a flaske for å samle opp birkjen.
check bísne

stire med stor interesse, undre seg

Da bísna at alli Òlav øyelâ seg, som 'an martéla seg ti'.

close bisse

bysse i svevn (om born)

check bjuse

tale utydeleg, med noko attknipen munn

'An bjusa å tala så eg høyr' alli 'an sa.

check bjynne

sprengje stein ved å leggje dynamitten på steinen, utan å bore hol

Stundom kan an vèr' heldig'e mæ å bjynne, men jamt kan det vare mislykka.

check bladre

tale fort og utydeleg

'An bladra å tala så eg skjöna 'kji ko 'an sai.

check blake

1.smelle, skyte, kaste td snøball
2. arbeider og strever med liti framgong

1. Da blaka å skute.
2. da blaka med dessa buinn men det tottest alli mone a grand

check blarre

breke, lyden som sauen lagar
Sjå også blækte og blarr'e.

Sauin blarre fælt itt an skjil'e lombí frå moiró om hausti.
close blase

prate tull

close blaskre

1. plaske i vatn; t.d. i badekar eller ute
2. rote i papir eller aviser slik at det vert mykje lyd

check blé

1. velje
2. bla; t.d. i ei avis eller bok

1. Eg hèv' blétt mi út stórvaksi timr ti' dei nýe húsó mí.
2. Eg hèv' blétt fórt igjænom Sætisdǿlen.

check blekkje

1. blinke, merke tre som skal hoggast
2. slå inn i romet gjennom omnen (om vind)
3. slå, kaste
Sjå også blekk'e.

1. Skógbrúkssjæfen blekkte i tynningsfeltæ i Kanalíinn.
2. Det æ leitt fysst det blekkjer i omnæ.
3. Der va' så svikhålt, å så blekkte det meg 'å ryggjen, så eg sló meg i hòvúdi.

close blídkast

verte blid att

check blídke

gjere blid, gjere blidare
Sjå også blidke seg.

Det blídka 'an fælt då 'an såg 'an ha' vunni i Lóttó.

check blidre

1. glitre
2. vondt å sjå på, t.d. urolege, sterke fargar

1. Det blidrar så i vatnæ.
2. Det blidra i augó, det va' så blonk a sól å så kvít'e snjór'e.

check blikne

bleikne

Høytti hèv blikna ette ringsbøygjâ. Lauvi bliknar om hausti.
check blikre

blinke, glitre

Det blikrar i lauvæ.

check bló'ge

få blod på seg

Det æ lyksi ti' bló'ge seg itt an slaktar.

check blòte

når snøen vert laus så ein søkk igjennom, snøen "ber" ikkje lenger, dette skjer på vårparten; bruka berre i eintal

Det blòta så fælt at mi lute snú.

check bludre

tale utydeleg med lite open munn

'U bludra så lågt at eg høyre alli ko 'u sa. "Inkji bludr sossa, tal så eg høyrer ko du sei!"

check bluse

tale fort og utydeleg

Du må 'kji bluse sossa, eg forstend'e 'kji ko du seii.

check blægje

drikke mykje og fort; for å sløkkje tørsten

'An blægja å drakk så eg tenkte 'an kunna var' ýlen.

check blækte

breke; gjeld sau
Sjå også blarre.

Det må vère nåkå gali, for sauen hèv' blækta i heile dag.

check bløygje

bruke bløyg'e for å kløyve tre på langs

Du lýt nóg bløygje denné branden for å få kløyv 'an.

check bløyte

1. bløyte, væte
2. gjere rørd

1. 'U bløytte si brau å stelte si biti mæ smör å ost'e.
2. "'Er æ inkji nåkå som bløyter som féla", sa spilemannen.

check bòke

1. ståke med, skuve på, gnu
2. bruka i uttrykket bòke seg fram.
Sjå også bòte.

1. Da bòka ti' da finge det ti'.

check bolne

1. hovne opp
2. leggje på seg

1. Fysst an hèv' kusmâ, då bolnar an opp i kjakó.
2. An hèv' létt for å bolne opp disom an sit'e mykji å èt'e godt.

check bǿne

be om, tigge (bé'e si)

Hèv' an alli nòkå ting lýt an barre bǿne si.

close borge

byggje husmur

check bǿse seg

arge seg opp; ofte for å utfordre ein annan; gjeld både menneske og dyr

Pusi bǿste seg då 'an såg den stóri hunden.

close bòte

bruka i uttrykket bòte seg fram.
Sjå også bòke.

check bradde

vere utolmodig, vere drivande, vere brå

Du må 'kji bradde, mi ljóte have tí' ti å stelle åkkå. Gýró braddar oppi så tí'legt om morgónen.

check brame

felle i auga (td skarpe fargar)

Løyesaumen bramar, der æ så mange véne liti å týdeleg mynstr.
check branke

1. veikje, sprekkje, knekkje
2. bryte, vri
3. Bruka i uttrykket å branke isen.

1. Eg datt å sló meg i sía, eg æ ræd'e eg hèv' branka bein.
2. Eg snåva i a grein, så at eg branka vístri okla mitt.

check brase

1. lodde med kopar og massing, slaglodde
2. steikje i panne

1. Den eine silesýa æ sund'e, så eg lýt brase æ.
2. Gunnår brasa å steikti.

check breidke
image

gjere breiare (helst bruka om veg)

Da halde no på mæ å breidke vègjen oppi Garan.

check breie

Jamne graset utover marka, med rive. Når ein slår graset med orv vert graset liggjande delvis i haug. Å slå gras med stuttorv var tungt arbeid og var mannsarbeid. Å "breie" var som regel kvinnearbeid.
Sjå også substantivet breie.

Ei jente breidde ette tvei slåttekara. Breislejentâ brúka jamt mufla fysst 'u breiddi.

close breiskle

vide utover
Sjå også breiskle si og breisklen.

check breiskle si

1. gjere seg større, bruke meir plass enn turvande
2. "ta mykje plass" og vil vise seg
Sjå også breiskle og breisklen.

1. 'An breiskla si så at eg fekk inkji sitje innmæ 'an.
2. 'An breiskla si å tala heile tí'í, så ingjen aire finge kåme ti'óri.

check brenne

hårlaget losnar under søylefótó (Om hest som går lenge med tyng kløv og ikkje får lufte seg. Sveitte og varme kan føre til at hårlaget losnar og det kan verte varig skade. Er støylsreisa lang kan ein måtte ta av kløva og lufte hesten på halvvegen)

Då da kóme å' støyli ette dei heite å tunge reisunn, å tóke av klyví, såge da at hesten ha' brunni unde trýgjâ.

check brevast (H)

skrive brev til kvarandre

Sku mi brevast?

check brimse

bremse
Somme seier "bremse" eller "brymse"

Torbjør ville brimse, men brimsun tóke alli, å 'u laut kaste si av sykkelæ i dei bratte bakkâ.

check brjótast

når mjølka skil seg ved tilsetjing av syrna mjølk eller osteløype

Fysst mjåkkjí hèv bròtest, kan an sjóe æ ti' gumb'e.

check brjóte

1. bryte
2. smelte i elv eller vatn (om is som vert broten opp; slik at det vert ope vatn)

1. "Brjót 'kji av ríveskapti fysst du brúkar det sossa!"
2. Nò fèr'e ísen på åne ti' brjóte.

check brjå

lyne; bruka berre i eintal
Sjå også veileike.

Det va' harlegt dèt det brjåddi. Det brjådde fælt fyrr'ell tóra sló.

check brodde

rive av groane på poteter
Sjå også brodd'e og brydde.
Somme seier "take broddan".

Tårål va' så svårt'e 'å hondó; 'an ha' brodda eplí.

close bròme

gå og ete bjørkeknuppar (om rype som et bròm)

close bronde

brjote ris av td raun eller selje (som fór til geit og sau på vårkanten)

check bròte

velte på noko tungt med eit bròt

Mi ljóte vèr' tvei ti' bròte denné steinen hít i røysí.

check brúke

1. drive ein gard
2. bruke
Sjå også brúkari.

1. Torkjell hève brúka på mange gara.
2. "Brúkji viti, bonn, tenkji dikkå om!".

check brunde

1. vere i brunst; bruka om hanndyr som lagar lydar
2. fare i risskog i vårknípâ

1. Då eg va' i skógjæ, høyre eg nåkå rare lýda, det måtte vère a dýr som brunda.
2. Æ an plent fórlaus'e, lýt an brunde.

check bruskle

rasle (td med papir)

"Inkji bruskl sossa mæ avísunn, eg høyre alli ko da seie i radióæ!"

check brydde

setje broddar under skosolane
Sjå også det andre verbet brydde.

Dreng brylte allstǿtt opp a skópar ti' vetræ. Fysst det æ glèrungjen, æ det viktig å brydde skóne.

check brydde

1. spire, om korn og andre vokstrar
2. take av groane på poteter (bruka sør i Valle)
Sjå også brodde og det andre verbet brydde.

Konni hèv' brydda i åkræ nò. "Det bryddar strå, det sveller knupp."

close brykkje

dele opp kjøt i mindre delar
Sjå også lute.

check brylle

tale høgt og kvasst

Bjynn brylla så hågt å vóndsklegt at ungan vorte ræde.

check brynne

gje husdyra drikke

Det æ greitt drikkekar, så slepp'e an å brynne.

check brýste

skryte

Mange rugge kara brýsta inkji mæ styrkâ sí.

close brytje

hogge kjøtstykke til middag (med brythogg)

check bræ

smelte
Sjå også bråne.

Itt an kjæm'e på heií å inkji hèv' vatn, lýt an bræ snjór'e. Ska' eg bræ detti smöri?

close bræle

brøle, rope høgt

check bræse

1. steikje (med mykje feitt)
2. bruka i uttrykket bræse seg ti'.
Sjå også substantivet bræse.

1. Gunnår bræsa å steikte si kjöt i ponnunn.

check brøyte

1. tilsetje syrna mjølk eller osteløype for å få ostemassen til å skilje seg
2. gå eller køyre som førstemann i nysnø
3. brøyte snø

1. Eg vi' stelle mi haglette av feskjí mjåkk, å då lýt eg brøyte mæ nåkå líti súrt.
2. Vi' dú Òlav brøyte, som hèv' dei breiaste skjíne.
3. Eg hèv' inkji brøytt mykji i vèt'e.

check brådøy

døy brått (td i ulykke)

Da finge a sjokk då den lisle jentâ brådǿi.

check bråne

smelte, tine
Sjå også bræ og verbet tíne.

Smöri brånar i varm'e graut'e. Snjóren brånar i túnæ nò.

check búe

1. gjødsle (husdyrgjødsel)
2. spreie husdyrgjødsel ut på åkeren om våren
3. spreie husdyrgjødsel frå mittingjinn på støylen før ein reiste heim om hausten

1. An lýt búe godt ska' an få gó' avling.
2. Papa kjøyre lórt'e, å mi hí búa.
3. Adde våre mæ å búa på støylæ.

close bufse

slengje, føykje

check búhag'e

1. ete opp resten av maten før ein reiser heim frå Støylen
2. gjere seg ferdig med eit arbeid (og rydde skikkeleg opp etter seg)

1. Itt mi búhaga, kunna mi mest'e var' for mette.
2. Nò hèv' eg plent búhaga ette meg!

close buke

skuve, slite tungt

close buldre

streve

close buskle

1. riste opp kvílebòsi
2. lyden ein får ved å riste eller bla i td avispapir

check busme

søle, misse noko

Då tóreflóne kåm, busma mi fælt då mi sille få inn høytti.

check butte

kutte tømmerstokk eller vedstrange i høveleg lengd
Sjå også butte seg.

Stokkjen va' så tung'e at mi vorte nøydde ti' butt' 'an i tvei for å greie å drag' 'an fram.

check butte seg

kome borti noko og skade seg noko
Sjå også butte.

Dynní va' så låg at eg butta meg i blèsa så eg såg sjynnu.

close byrre

bruka i uttrykket byrre på.

close byrte

1. stelle med
2. verte betre (om veret)

1. Eg byrta mæ det ti' det fór ti' brenne.
2. Eg trúr det byrtar seg opp'tt'e.

check byse

"strø rundt seg" når ein arbeider med td høvel eller annan reiskap

Du må 'kji byse såssa; sóp opp'tt'e spækjin ette deg!

check bysje

strø sagflis e.l. på liggjeplassen for buskap
Sjå også bòs.

Itt húsdýrí få mat'e mæ mykji væte í, lýt an bysje godt fyr' da, så da få liggje tjurrt.

close byste

børste (med børste eller hender)

check býte

1. grense til kvarandre
2. dele, skifte
3. handle utan mellomlegg
Sjå også býti og býte si.

1. Dei tvei bǿndan býtte mæ Hamrebekkjen.
2. Sku mi býte sèt? Da býtte sikkå reisskjöti ette jaktí.
3. Sku mi býte i níven, å dú fær klokkâ?

check býte sikkå

dele ein ting mellom to eller fleire; bruka berre i fleirtal

Mi vi' býte åkkå a sǿtepli.

check bytne

1. tette med skjåskjinn (td ein holk med væske i, som skulle fraktast på hesterygg eller mannerygg)
2. kome til botnar
Sjå også bytni.

1. An lýt bytne så det vare tétt.
2. Dublungjen bytnar for tí'leg i hòlæ!

check bæge

1. drage belgen (trekkspel, orgel, i smie m.m.)
2. drepe
Sjå også bæg'e.

1. Dei gamle trǿorgelí som an laut bæge mæ fótó vorte kadda for "salmesykkel". Eg hève vòre mæ å bæga i smidjunn.
2. Flí mi flugesmikkjen, så ska' eg bæge denna flugâ!

close bægflette

flå skinnet av eit slakt utan å krossriste (for å få det av heilt, td når skinnet skal brukast til mjölhít)

check bægje

avverje

No bægjer úlykkâ av!

check bægje

drikke mykje og fort (samanhengande, store slurkar)
Sjå også bæse og lemje.

'An bægja å drakk å varte alli útysst'e.

close bækte (H)

gjeita bæktar, t.d. for å rope på kjeet sitt
Sjå også mækre.

check bæse

drikke fort og mykje
Sjå også bægje og lemje.

'U bæsa å drakk ti' 'u va' útysst.

check bæse

1. lage bås for husdyr
2. bruka i uttrykket bæse biti.

1. Eg lýt bæse i fjósæ.

check bøyle seg

1. Når td kyrne vil stangast, legg hovudet på sida og ned mot jorda, ser sinna ut og vil "varsko" at no vert det snart alvor (stanging).
2. unngå augekontakt (fordi ein ikkje kjenner seg vel i situasjonen)

1. Da bøyla sikkå, dei som ville vère garsjagari.
2. Eg veit 'kji ko det æ 'u gjeng'e bøylar seg fyri.