Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på B: 532 | Totalt: 6203 | nullstill
Forklåring Døme
check ba'

utan stans

Mi kvílde 'kji ti' nóss, men héle det i eitt ba' ti' mi vår' færige. Da héle det i eitt ba'.

check babb'e

køyredoning til tømmerkøyring

Koss an babb'e såg út vite mi alli no leng'e.

check bak

rygg

Ånund laut 'å bakji for 'ó Såvi.

check bakbul'e

ryggsida på genser eller jakke
Sjå også frambul'e og bul'e.

Der æ åtteblarósu på bakbulæ.

check bakkbèrari

bagasjebrett bak sal eller sete på sykkel eller motorsykkel
Somme seier "bèrari".

Førr'e sykla mi mæ jentó att'å bakkbèraræ ell' på teinæ.

check Bakkjen

Bakken, gardsnamn både i Valle og i Hylestad.

Tarjei Bakkâ búdde på Rysstad.

check bakkji

1. bakke
2. knivsbakke

1. Da løypte jamt på rattkjåkkji néd bakkjen.
2. Eg nattar på bakkjen itt eg vi kløyve a véeskjíe mæ nívæ mí.

check bakkvatn

bruka om når vatnet når opp i fjørene på kvernkallen og denne dreg med seg vatnet

Æ det fæl'e flaum'e i åne, kan det vare bakkvatn, så kvinnekadden svív'e i vatn å gjeng'e tungt.

check bakmeisbendi (H)

band til å feste ei ryggbør på ein bakmeis'e

Bakmeisbendi laut vèr' langt for at an kunna binde býrí støygt om 'u va' mykji i vavi.

check bakmeis'e (H)

spesiell ryggmeis av tre

Svein batt hókkjen på meisen å reiste 'å støyli.

check bakryv'e

stokk til å sveipe renninga omkring (med spildrer i mellom)

Varpi ligg'e rundt bakryven i vevreiæ.
check bakslodde

hestereiskap som ein fester bak framslodda slik at ein kan køyre lange ting utan at dei kjem nedpå marka
Sjå også framslodde og slodde.

Eg lýt setje på baksloddâ, for eg ska' kjøyre nåkå lange stokka.

close bakstamn'e hekkâ attarst i ein slede (høyskógsslé'i)
check bakstrebórd

Spesiell bordplate som vert nytta til å bake flatbraud, lefse m.m. på. Bordplata har ikkje faste føter, men vert bygd opp til passeleg høgde med stolar, benker o.l.

An gó'e bakari lýt have a godt bakstrebórd.

close bakstredag'e

full arbeidsdag for to bakarar (dei skulle då bake 9 tjug, altså 180 leivar)

close bakstrehedde

"flatbraudhelle" av stein

check bakstrekjeddari

kjellarrom der ein bakar flatbraud, lefse m.m.
Sjå også eplekjeddari, kjeddari, kjeddarlæm'e og kjeddartropp.

Det høyrdest an jamn'e dúr'e frå bakstrekjeddaræ.

check bakstrekåne

kvinne som bakar

Bakstrekånun hav' lang'e dag'e, frå seks om morgónen ti' sjau om kveldi, å då hav' da baka níe tjug. Eg vi' néd i kjeddaren ti' bakstrekånó mæ mat'e.

check bakstremjø̀l

mjøl til å bake flatbraud eller lefser av; bruka berre i eintal

Bakstremjø̀li æ mali av kveiti.

check bakstretròg

stort uthola tretrau til å kna deig i til flatbraud

Bakstretrògji va' laga av eitt tréimni.

check bakstrevé'e

ved til baking av flatbraud (ca 60 cm lang, småkløyvd, og med liten brennverdi)
Sjå også vé'e.

År 'ell anné "fillen vé'e" varte gjinni brúka som bakstrevé'e.

check bal (V)
image

oval balje, av metall, tre eller plast
Sjå også balje og sår'e.

Då eg va' lítí, tvó eg meg i hovdæ i a bal.

check balje

oval balje
Sjå også bal (V).

Småunga líke å skvasle i a balje.

check ballblóm'e

trollbær

Ballblóman vakse i heimejóræ.

check bals

søl; bruka berre i eintal
Sjå også balse, balsen og bals'e.

Det kan vère nåkå fælt bals å arbeie i vègeveitu.

check bals'e

person som er fæl til å skitne seg til
Sjå også balse, balsen og bals.

Lisle-Bóa æ enn fæl'e bals'e, 'an hoppar allstǿtt i søyledammó.

close balúr'e

bråk, skjenn

check band

1. band, snøre
2. vidjeband ("bindingen") på eldre ski

1. Mi have mange gamle bond (ljódbond) heimi.
2. Skjítti brast unde bandæ.

check bandenív'e
image

knivjarn med to handtak, rett eller litt krumt, bruka til lafting eller skaving av bork

Bandeníven æ a hǿgt reiskap.

check bandetjóv'e

ein stein som er for stor eller ugrei og som dermed hindrar samanbinding av steinar i mur (murar-uttrykk)

Mi vi' líksågodt sipte út den bandetjóven, for 'an passar 'kji plent hèra.

check bandfesti

1. feste til kuband inne i eit fjos; av tre eller jern
2. treplugg som ein slo inn i fjøsmuren eller i jorda når ein skulle mjølke kyrne på støylen

1. An lýt have sterke bandfesti ti' stóre stúta.
2. Eg sló bandfesti néd i jórdí mæ a øks.

close bandfló

lag med kornband (i konngóvæ)

check bandhakji

1. reiskap til å feste gjårin på lagga kar
2. smidd hake med eit tau fest i auga; til å dra stokkar med

1. Mæ bandhakâ strammar an gjårin.
2. Taddeiv ha' inkji hest'e, så 'an laut drage dei tyngste vé'estrangan mæ bandhakji.

close bandmòn'e

rom for å stramme eit vidjeband td på eit kjerald

check bandvèvari

person som vev med "bandvevrei"

An bandvèvari laut vèr' nøyen å tolmódig'e.

check bankatré

trestykke (ca. 70 cm) med handtak; bruka til å banke tøyet med når ein vaska ute ved ein bekk eller elv

Bankatréi æ flatt i endâ mæ a rundt handtak.

check barkakjèr

stort lagga "kjèr"; bruka til å barke skinn i

Barkakjèri fyllte da mæ vatn å bjørkebork'e ell' grånebork'e.

check barkekjèr

kjer til å barke huder eller skinn i
Sjå også barke.

Barkekjèri æ stórt å vídt.

check barkekjýli

adamseple

"Barkekjýli va' stórt som a epli", sa Sigríd.

check barkji

1. luftrøyret, pusterøyret; bruka både om menneske og dyr
2. "halsen" av laftehogget

1. Å svægje i vronge æ å få mat'e ell' drykk'e né' i barkjen.
2. Barkjen høgg'e an út mæ øks.

check barm'e

avstanden mellom siste innslaget (veptetråd) og vevskeia i veven

Du ska' 'kji have sò lang'e barm'e mæ du vèv'e.

close barsǿl

heimebrygg til å servere gjester når eit barn var født

check bartu

bart; bruka berre i fleirtal

Snykkjen rann nédive bartun 'ass.

check bas

ugreie, "over stokk og stein" (om arbeid)

Det varte a fælt bas førr'ell mi finge ti' detta vanskelège arbeii.

check bas'e

1. basstrengen på fele og hardingfele
2. "den flinkaste"

1. Fysst basen va' stilt'e på "gorrlaust", sa dei gamle at 'an surra som a humle.
2. Der va' mange som våre góe ti' spile, men Ånund va' basen.

close bask'e

mann som arbeider hardt med noko og ikkje tek seg tid til pausar

close baske

kvinne som arbeider hardt med noko og ikkje tek seg tid til pausar

check bassari

basar
Mange seier "basar'e".

Der æ visst bassari i Òveinang i kveld.

check bassegraut'e

graut for jolebukk (Vart servert nyttårskvelden og oftast bore fram på bordet i kveldinga. Ein skulle rope på bassen med tvòrunn i handa)

Bassegrauten varte reidd'e av saup å byggmjø̀l.

close basseklæi

klede til å vere bassi i

check bassekveld

nyttårsaftan og 13. januar (om kvelden er det tradisjon å gå julebukk i Valle og Hylestad)

Ko vi' dú gjère bassekveldi?

check bassemål

endra talemål til ukjenneleg når ein er jólebassi (slik at ingen skal vite kven ein er)

Den minsti jólebassen tala alli bassemål, så adde forstóge mæ ei gong kvæ 'an va'.

check bassi
image

1. jolebukk, utkledd til nyttårskveld og 20. dag jol
2. person som ser uflidd ut

1. Det kåm mange bassa, den seisti va' kveldskjǿglâ.
2. 'An va'skjeggjutt'e at det va' púre bassi.

close basstogdott'e

tøystykkje til å tette att den ca. 15 cm vide opninga; bruka berre i eintal
Sjå også basstòge.

check basstòge

1. frittståande bygning nytta til turking av korn, røykjing av kjøt. Tidlegare også bruka til å få bort lyser og lopper i kleda. Var plassert i ei viss avstand frå andre bygningar på grunn av brannfaren.
Sjå også basstogdotten.
2. badstoge

1. Konni låg på pada ti' turking i basstògunn.
2. Du hèv' det så heitt som i a basstòge! sa Svein mæ 'an Haddvår.

check basstoghiti

"badstovevarme" (altfor varmt til å tole)

Hui, nò æ det så varmt inni at det æ basstoghiti! Vi' an døye fyddu, lýt det vère basstoghiti.

check basstogomn'e

oppmura steinomn (gråsteinsomn utan avtrekk) i basstòga

Basstogomnen æ oppmúra midt i basstògunn.

check basstogpad'e

kornpaden i badstoga

I gamle dage la da sikkå på basstogpaden fysst da sill' "lauge" sikkå.

check bati

bate (hjelp, vinning, nytte)

"Fysst greie jentu hav' fare gali, for adde slarvan det æ an bati" (stevline)

check baut'e

mann som går tungt

Den bauten gjeng'e som 'an ha' stampa i snjór'e.

close bé'ehús

bedehus

check bé'elag

bearlag (ein krins som var saman i bryllaup og gravferd; alle vart bedne)

A bé'elag va' 'kji så stórt områdi, men der kunna bú mange fókk.

close béemann'e

person som går rundt i bedelaget og bed til likferds (i eldre tid var nok dette ein mann, men seinare kunne det òg vere oppgåve for ei kvinne)

check bé'esi-kjèring

tiggarkone

Bé'esi-kjèringan båe sikkå helst'e matmjø̀l.

check befs

frynser

På kjyrkjeploggó æ langt befs. Befsi ska' 'kji hange n'i blèsâ.

close bei'bròt

beinbrot

check bei'grind

1. skjelett til menneske og dyr
2. uferdig utkast

1. Der låg a bei'grind úti skógjæ.
2. Nótenédskriftin 'ass Knút Jónson Heddi vår' helst'e barre bei'grindi av slåttó.

close beikk'e (H)

hårskilje
Sjå også beink'e (V) og beikke.

check beilaus'e

vinden som blæs og lagar lyd, helst kring husnovene; bruka berre i eintal

Høy' beilausen, nò ýler 'an kring húsí!

check beilei

beinveg, snarveg
Sjå også bei'vèg'e.

Mi vi' inkji gange hèra, mi take beileií.
check beineverk'e

verk i beina på krøter

Kåvan få beineverk'e av rått grjón, var' det sagt.

check beink'e (V)

hårskilje
Sjå også beikk'e (H) og beinke.

Sòme hav' beinkjen midt 'å hòvúdæ, å aire hav' 'an 'å lénæ.

close beinke

beine, teneste, hjelp

check beis

rundt fat av blekk med to handtak

Slå detta vatni 'pi beisí, Titta!

check bei'sau'e

eit bestemt bein i føtene på ein sau (td bruka til å vinde renningtråd i samband med veving)

An bei'sau'e sille have a viss vikt mæ varp.

check beisl

beksel

Eg hengjer beisli på bógtrétti itt eg tèk'e av silen.

check beislering'e

ringen på kvar side av bekselet som taumane er feste i

Beisleringan våre jamt gjåre av jinn.

check beisletygjili

stutt taugstump eller lerreimstump til å feste i bikselet for å leie ein hest

Titta leier hesten ette beisletygjilæ. Stundom legg'e eg beisletygjilen på klyví å stýrer hestæ.

check bei'só'

kraft koka på bein

Hèv' an godt béi'só' var' suppâ au gó'.

close beist

ku

check beistemat'e

fór, mat for kyr

Håm'e va' grei'e beistemat'e.

check bei'søyl'e

hestesal som er delvis laga av bein

'U rei' si' ti' Brottveit på an bei'søyl'e.

check beite

1. stund
Sjå også bil og òte.
2. saltlake til å konservere (garve) skinn med

1. Eg bía a lang beite.
2. Kjø̀ti va' salt som beite.

check bei'tind

tind av bein (helst i horv)

Bei'tindan æ sterkare 'ell trétindan i lórtehorvinn.

check bei'vèg'e

beinveg, snarveg
Sjå også beilei.

Det æ 'kji adde bei'vègji som vare líka.

check bekkjefydd

flaumfulle bekker (etter ein turkeperiode)

Det laut trjú bekkjefydd ti' a rótbløyte.

check bekkjesikl

liten bekk (såvidt vatnet renn)

Det ska' 'kji stóre bekkjesikli førr'ell det fydder an brunn'e.

check bèl'e

høgt rop
Sjå også bèle, illbèle og vål.

'An la ti' mæ an kallèg'e bèl'e.
check bélegút'e

kar som frir for ein annan kar
Sjå også béli, béle og bélevand'e.

Òlâv va' bélegút'e for 'an Haddvår. 'An ha' mæ si bélegút'e.

close bélesvein'e

kar som frir for ein annan kar (same tyding som bélegút'e)

check bélevekkje

gut som på vegne av ein ven fortel ei jente at vedkomande er interessert i henne

"Bélevekkje tar' 'an 'kji have, at èg æ ǿr ett'ó veit 'an sjav'e" (stevline).

check béli

friar
Sjå også bélegút'e og béle.

Der va' så mange béla som romstéra på fosstogtrèvæ.

close beltestein'e

lodd til å hengje i veven

check bendi

tynt taug
Sjå også binde.

Eg strotta sekkjin mæ bendi.

check bendili

band av halmstrå kring eit kornband
somme seier bendli

Èg stelte bendla, å batt konnbondí, mæ Mamme å Papa skåre.

check bendlekast

"knuten" på bendilen som ein sveiper kring eit kornband

Fysst an steller bendlekasti vrí'e an toppen på konnoksó å legg'e skjóran unde armen.

check bendlevrie

band som lagar lykkjer på seg når tråden ikkje er strekt

Bendlevriun kunn' vèr' vónde å rétte.

close benk'e

1. sitjebenk
2. kjøkkenbenk

close benkjegåve

gåve i bryllaup

check bensín

bensin

Bensíni æ hǿgt ti' mangt, men det smedd'e fælt fysst det tenner.

check bèr

bær

Bèrí eg pila i haust have vorte ti' sylte, å liggje i frjósaræ.

close bèreróm

avstanden mellom vassflata i bøtta og toppen av bøtta

check bèrfètili

fatle (på hýkkji eller ryggmeis)

Den eini bèrfètilen på hýkkjæ æ mest'e útsliten, å hell'e på å gange âv.

check bergebrúskji (H)

bergfrue

"Bergebruskjen" æ a diktrøkkje av ó Tarjei Bjørgúvson Rysstad.

close bergeflæe

flatt og utbreidt berg (slik som ein kan finne på høgheia)

check bergenòv

bergnabb

Det stakk fram a bergenòv i ein av svingó.

check bergeskórte

berghylle, skar i fjell

Sauen va' skorfast'e i a bergeskórte.

close bergestír'e

geolog; person som skulle kunne sjå om det var metall i ei gruve, eller om fjellet var dårleg

check bergingsveir

godt ver for å tørke høyet (på bakken)
Sjå også høyveir.

'Er hèv vòr' godt bergingsveir i sommår, mi have alli turt sett opp a hesje.

check bergjingsråd

bergingsvon

Eg trúr alli 'er æ bergjingsråd for denne gamle å håvrotne búí.

check berglilje (V)

bergfrue

Kommúneblómen i Valle heite berglilje.

check bergsi

mann frå Berg

Bergsan bú hågt.

check berje

Kornband breidde ut på eit tett låvegolv, ferdig til å treskjast med "flygjili"

Nò hèv eg trekst a berje, så no æ eg síle sveitt'e.

close berknysje

stampa bær

check bèrkrúsi

krans av td tytebær

Det va' sérs stóre bèrkrúsa dèr eg plukka i dag.

check berlòg'e

tytebærdrykk; laga ved å blande tytebær og vatn og la det stå nokre veker
Sjå også lòg'e.

Det smakar godt mæ berlòg'e attat graut'e.

check berrfís'e

1. bille som ofte er i blåbær eller ripsbær; rundvoren, flat og med små prikkar
2. rotne tytebær (V)

1. Eg sér fleire berrfísa i blåbèrspannæ dí!
2. Berrfísan plukkar eg inkji fysst eg æ at bèrskóg.

check berrtevli

snautt område (td open slette med fritt utsyn; bruka berre i eintal)

Då jasen å èg kappsprunge út'å berrtevlæ, va' det èg som vann.

check bíbelbód

predikant, reisande religiøs talar

Gófa varte omvend'e, å reiste rundt som bíbelbód.

check bíbili

bibel

I bíbilæ æ der tvau testament, det gamle å det nýe.

check bíebiti

mellommåltid (når ein et litt sidan det er for lenge å vente til neste faste måltid)
Sjå også biti.

Eg må have enn bíebiti, det vare for lengji å vente ti' kvelds.

close bíemat'e

mat som nærer godt og gjev krefter lenge

check bíetòl

tolmod til å vente

Hèv' du bíetòl, ell' ljóte mi gjère det plent nò?

check bik

bek

Bik, bikatrå'e, biksauma; bik trunge da ti' mangt førr'e.

close bikengjili

demon, Djevelens engel

check bikhúve

tjøreblanding på hovudet til småborn (råd mot utslett)

Eg trúr mi ljóte leggje på a bikhúve mót skurvæ.

check biksaum'e
image

eldre skisko

Eg líka bæri å hoppe mæ biksauma 'ell mæ dei nýmótens hoppstivló.

check biksi

1. jernplugg til å feste tømmerstokkar ved tømmerkøyring (bein plugg, med hol til lekkje)
2. storkar, kakse

1. An biksi héldt filnare 'ell an hakji i stokkjæ.
2. Bjørgúv va' biksen i Òveinang, mæ mykji skóg'e å nóg av pæninge.

close bikåri

1. ver
2. person med mange rare påfunn
3. gammaldags lang omn (omnsponnâ var så vid at dei elde på henne og koka kaffi i ei skòre)
Sjå også veir'e og høyveirsbikåri.

check bil

bel, stund
Sjå også beite og òte.

Sit nå a bil ti', sa Jórånd.

check bílhús

garasje

I bílhúsæ æ der straum'e ti' ljós å ti' motórvermari.

check biljett'e

billett

'U kaupte si biljett'e mæ tókjæ ti' býn.

check bílstadd'e

garasje for bil

Sòme seie bílstadd'e i staden for bílhús.

close bindingsnåvåri

stor bygningsnavar, stavbandsnavar

check bindøks

lett tømmermannsbile (bruka til å spretthogge eller berkje med)

Ti' å spretthogge an stokk'e æ det best'e å brúk' a bindøks.

close bingji

binge

check bírebjødde

syngjande bjølle (laga av messing)

Bírebjøddun kan an høyre langt, om ljóden inkji æ så håg'e.

check Birgjit / Bergjit / Bjirgjit

Birgit

Birgjitt hèv' vurte gåmó nò.

check bírhani

tappekran

Du lýt få a ný pakning i bírhanâ, det drýpe så.

check birkji
image

bjørkesevje
Sjå også: renne birkji (H) og birkje (V).

Birkjen æ nòkå sǿt'e, å gó'e å drikke, tikje sòme.

check birri

1. tverr person (vrangpeis)
2. borre (arcticum lappa)

1. 'An vill' alli låne mi pæninge, den birren. 'An glór som an birri.
2. Birran hengje sikkå létt i klæin.

check bissmål'e

bismarvekt (stongvekt)

Bissmålen vóg i pund.

check bit

bruka i samband med å skildre kor kvass td ein kniv eller ljå er

Der æ godt bit i dei nívæ!

check bíten

plutseleg mykje spyttproduksjon i munnen; bruka berre i bunden form eintal (magen set i gong spyttproduksjon, men væska kjem ikkje frå magen)
Sjå også brjósvée.

Fysst an fær bíten, æ an inkji plent gó'e i magâ.
close bíteskjíe

vertikal stolpe som vert driven inn i spor i enden av laftestokkane (i døropninga, for å halde desse på plass, og som også går inn i gròp i den øvre og nedre stokken i døropninga)

check biti

1. bløytt lefse eller flatbraud med smør
Sjå også brau, bíebiti, blaut'e biti, bòren biti, bæse biti, jasebiti, kjinnebiti, klingsbiti, kveldsbiti, lúsebiti og øyktebiti.
2. hjørnetann
3. stovebjelke; stor tverrbjelke mellom sideveggene i ei årestoge. I stover med to bjelkar får den eine eit anna namn: "Biti" om den bakaste og "rond" om den fremste.

1. Høyskógsmennan ha allstǿtt mæ sikkå bita mæ smø̀r å ost'e.
2. Eg verkte i dei hǿgri bitâ.
3. Biten æ røykròkjen å gjyvutte.

check bitjinn

stål til eggverktøy

Mýrmalmen gav godt bitjinn.

check bítå

frukost (kl. 5.00 - 5.30 frå gamalt av)

An kan bíe lengji ett' a godt bítå.

close bivresús

1. kalvesus
3. gele (både som dessert og i middag)

close bjalkehoggari

tømmerhoggar

check bjalkeskòt

bratt bakke som vart bruka til å rinde sevla tømmerstokkar ned (gjerne for bratt til å køyre med hest)

Bjalkeskòti va' ísa, så stokkan fór' som a rit n'igjænom.

check bjalkeslodde (H)
image

hestereiskap bruka til å køyre tømmer eller ved med
Same tyding som bakslodde.
Sjå også bakslodde og slodde.

Fysst an kjøyrer vé'e å det æ mykji útfyri, brúkar an barre bjalkeslodde.

check bjalkji
image

1. berebjelke i eit bygg
2. tømmerstokk

1. Kjø̀ti varte turka på stava oppunde bjalkó i stògunn.
2. Såvi laut sevle kverr bjalkjen.

check bjór'e
image

bever
Sjå også bjórstemm'e og bjórhús.

Bjóren stýver å stemmer mykji i Finndalæ.

close bjóreslæpe

"slæpe" der beveren har drege tregreiner

close bjórestýve

tre som er stývt av bever

close bjorhaus'e

hovud

check bjórhús

beverhus
Sjå også bjór'e og bjórstemm'e.

Der æ tvau bjórhús i Grípemóbekkjæ.

check bjórstemm'e

beverdam
Sjå også bjór'e og bjórhús.

Sjå den bjórstemmen! Mæ Heddestøyl æ der så stór'e an bjórstemm'e, at skógjen ikring hèv' daua.

check bjórvé'e

tre som beveren har felt (og han har oftast gnaga av borken)
Sjå også vé'e.

Det låg så mykji bjórvé'e ette strendó at mi samla det å tóke det mæ åkkå heim'tt'e.

check Bjúg / Bjúg'e

Bjug

Bjúgan fare ti' vare sjella nò.

close bjus

utydeleg tale, låg tale

check Bjynn

Bjørn

Ko Bjynn ha' gjårt gali då 'an tók ti' skots, veit inkji èg.

check bjynn'e
image

1.bjørn
Sjå også vetlé'e og húnebère
2. høvel med 2 handtak
3. lekkjestrammar
4. stor og sterk person
5. kloss mellom stokkane i ein tømmerbygning

1. I gamle dage va' bjynnen a fæl plåge.
2. An bjynn'e, 'ell bjynnehǿvili va' skjót'e å hǿvle stògetimr .
3. På framsloddunn lýt an júre bjynn'e, an fær godt vègetak då.
4. Bjúg æ an bjynn'e.

close bjynnebiti

fysst ein tek ut bringebeinet, så hev ein ei grei steik

close bjynnebòke

myrgras i runde tuver på heia (griffelstarr?)

close bjynnedrag

kronisk hestesjukdom (hesten reiar att og fram med framkroppen)

check bjynnehǿvili

høvel med to handtak

An bjynn'e, 'ell bjynnehǿvili va' skjót'e å hǿvle stògetimr mæ.

check bjynnekamb'e

bjørnkam (Blechnum spicant), bregneart i sisselrotfamilien

Bjynnekamben æ grǿn'e heile vetren.

check bjynnelamp'e

bjørnelabb

Bjynnelampen æ spélèg'e.

close bjynnelås'e

innvendig lòke til å låse opp med innanfrå (bruka i lopt og búr)

check bjynnestræti

veg der bjørnen ofte ferdast

I Finndalæ æ der fleire bjynnestræti.

check bjødde

bjølle

An høyre godt bjøddun itt sauin kåm' heim'tt'e av heiinn. Fysst bjøddâ lýer fysst kjýrí jórtar, kaddar bjøddâ på regn.

check bjøddeblóm'e

blåklokke

Der va' mykji bjøddeblóm'e òvenat stògehúsó.

check bjøddeklavi

halsklave til å hengje bjølla i

På bjøddeklavâ stend'e namni å adressa 'å eigaræ.

check bjøddereim

reim til å feste bjølla til klaven

Eg hèv' tvæ gamle bjøddereima heimi.

check bjøddeskraml

sterk lyd frå bjøller frå mange dyr
Ordet vert også bruka som hankjønnsord (bjøddeskraml'e).

Der æ såden bjøddeskraml oppi líinn at sauin måg' have vorte ræda.

close bjǿre

binne

check Bjørgúv/Bjørgúvi

Bjørgulv

Bjørgúv Holæ hèv' laga programmi ti' desse internettsí'unn.

check bjørgúvsponne (H)

omnsponne under omnsdøra der ein kunne setje kaffikjelen for t.d. å halde han varm

Órdi bjørgúvsponne kjæm'e av ó Bjørgúv Uppstad, kjempekaren.

check bjørk

1. pyntebroderi av kvitt perlegarn på setesdalsbunaden, både den mannlege og den kvinnelege
2. bjørk

1. Der æ seks sting, tvau ti' vístri å tvau ti' hǿgri å tvau i midjom, i a bjørk.
2. Bjørkjí kan brúkast ti' mangt: Imnetré, taknævra, garving, tæga, vidju, fór, å mangt anna.

close bjørkefút'e

bjørkekvist til å pryle ungar med.
Sjå også stong.

close bjørkekryml

krokete og vridd småbjørk

check bjørkemål

"svært gammalt setesdalsmål"

"Det gamle sætisdalsmåli va' runni ó' dei gamle bjørkemålæ", sa sòme.

check bjå

oppdyrka jordteig

Mange stadnomn kunna fortelje om bjå: Bjåne, Bjålí, Bjådal, Bjåmidjom å Líbjå.

check Bjåí

Bjåen (gardsnamn i Bykle)

Bjåne æ evsti garen i Sætisdal.

check bla'

blad (td vekeblad)

Kòri hèv' du gjårt av adde bló'ó som mi finge i gjår?

check bla'naut

eit utvalt storfe (eit sers godt naut)

Denne kvígâ æ a bla'naut.

check blarr'e

1. fremste delen av tunga
2. lyden som sauen lagar (å blarre, blækte)

1. Èg vi' ète blarren, for den æ best'e.
2. Eg høyre enn blarr'e, så sauen må vère nérhendeleg.

check bla'teig'e

utifrå god slåtteteig

Slåttâ 'punde Åsæ æ plent an bla'teig'e.

check blautgrjót

kleberstein
Somme seier "blautegrjót".

I Blåsteinsånæ mæ Bjynnevatn æ der blautgrjót.

close bleie

kinnplagg som er utsauma som ei drègjilshúve

check bleikjetíd

tid når det er godt å bleikje tøy (td lin og vadmål; særleg om våren, men også om hausten)

Lavrans rulla vadmåli út 'å voddæ, mæ den beste bleikjetídí va', om våri.

check bleikjeveir

når det er regn og sol om einannan (i slåtten; bruka berre i eintal)

Detti va' a leitt bleikjeveir, nò som høytti va' så grǿnt å gó'slegt; å mest'e tjurrt.

check blèk

1. blekk til å skrive med; bruka berre i eintal
Sjå også blèkhús.
2.blekk (tunn metalplate)

1. Førr'e skríva fókk mæ blèk; nò æ det helst'e tjurrblèk å kúlepenni fókk skríve mæ.
2. Bylgjeblèkplatu æ gjåre av blèk.

check blèkhús
image

blekkhus, lita flaske til å ha blekk i, i bruk før ca. 1960.
Sjå også blèk.

I dei pultó som mi ha' på 50-talæ va' der a hòl i platunn ti' å setje blèkhúsi n'í.

check blekk'e

1. vindkast
2. røyksky som slår inn i romet, frå omnen
3. noko uventa som skjer, sjukdom / motgang
4. blink, skyteskive (H)
5. slag mot kroppen
Sjå også blekkje.

1. Der va' alli an blekk'e på vatnæ, så fiskjen vill' alli bíte.
2. Det kåm an blekk'e néd omnspípâ så stògâ varte fudd av røyk'e.
3. 'An fekk an blekk'e då húsí brunne.
4. Da drive å skute på blekk'e.
5. 'An fekk an blekk'e å seig ihóp.

check blekkjestein'e

steinhelle på kant i åren, mot døra

Blekkjesteinen gjère ti' at det inkji blekkjer frå dynninn itt 'o stend'e oppi.

check blekkji
image

1. blad på planter 2. blad av t.d. metal

1. Seinhaustis dette blekkjí av tréó. I båneskúlâ samla mi blekkji å turka da.

check blekksmé'e

blikkslagar

Blekksmé'in gjèr' dropprennu av blèk.

check bléme

blemme
Sjå også lygjebléme.

Aslak brende seg så 'an fekk blému 'å adde fingó.

check blendebrev

Blendepapir. Under andre verdskrigen vedtok okkupasjonsmakta (tyskarane) ei lov om at det var ikkje lov å ha lys i vindaugo når det var mørkt ute. Difor var det i "blendebrev" i handelen slik at ein kunne ha ljos inne. "Blendebrevet" vart kjøpt i metervis, og det var vanleg at ein tilpassa dette som gardin til glaset, med ei trestong i kvar ende, og denne blendingsgardina vart hengd opp om kvelden og teken ned om morgonen.
Sjå også brev.

Fókk skjø̀na inkji kofyri da laut brúke blendebrev hèra som det va' langt midjom fókk.

check bleng'e

vassaktig væske som ligg under ostemassen i sur mjølk
(faren øvst, ostemassen i midten og "blengjen" nedst)
Sjå også fari.

An kan drikke mjåkkjí om der æ nåkå bleng'e í.

check blèse

panne

Nò heng'e håri langt n'i blèsa, så nò lýt du klyppe deg!

check blèseband

reim som går over panna på hestegrima / bikselet

Sòme pynta blèsebandi på stassilâ.

check blèsebein

pannebein

Snæri fekk a slag i blèsebeini så 'an úvita.

check blèsepligg'e

1. pigg i slaktevåpen (slår hol i panna på td ein gris)
2. vond, snappsinna

1. Gófa hèv' enn gåmål'e blèsepligg'e liggjandi.
2. Blèsepligga æ det inkji úvandt hav' mæ å gjère.

check blidr

fargar som er urolege eller glitrande; bruka berre i eintal

Fysst an hève fillí antenne æ det jamt blidr i fjærnsýnæ.

check blike

bleke

Blika gjekk fyre kraftútbyggjingjinn alt oppat Hallandsfossæ.

check blinde

jernplate til å setje mot omnsdøropninga

Du lýt setje blindâ mót omnæ så det inkji neistar fram 'å tili!

close blindgòte

gate der det ikkje er hol (på bunad for kvinner; til pynt)

check blindgraut'e

graut utan smørauga; bruka berre i eintal

Det æ alli godt mæ blindgraut'e.

check blindingji

1. molteplante på det voksterstadiet at bekarblada ennå ikkje har opna seg
Sjå også glåpari, graskårt'e og kårt'e.
2. ein slags klegg (chrysops relictus)
3. blind person

1. Du må inkji plukke blindinga, for dei vi' alli mogne.
2. Blindingan æ létte å slå i hèl si' da æ så gålause.
3. Det æ stygt å kadde blinde fókk for blindinga.

check blódbògji

samla blodsprut (som når ein skjer over ei pulsåre)
Sjå også bògji.

'An trefte bjynnen i bringâ så blódbògjen stód.

check blódfæsl

bandasje til å stoppe ei bløding

Fysst blǿingjí hèv' stansa, lýt 'an sipte blódfæsl.

close blódkomle

komle laga av blod og mjøl

check blódpýsse

blodpølse

'An varte rau'e som a blódpýsse.

check blódslivr

klump av størkna (levra) blod

Reisdýri ha' dutte útiv' bergji å låg i blóslivrinn i úrinn undi.

check blódslonk

blodtrevl som hengjer seg på tvara (tvòrâ) når ein rører i blodet medan ein slaktar

An lýt rǿre i blódæ mæ same an hèv' rennt det av dýræ, så inkji blódslenkan livre sikkå.

check blódsyt

blodblanda væske som tyt fram frå sår
Somme seier "blódsýt".

'U fæsla seg då det kåm nåkå blódsyt dèr 'u ha' skadt si 'å handebakjæ.

close blódteig'e

"betaling" eller "erstatning" for td drap (drapsmannen kunne då sleppe hemn)

check blódtèven

når ein spring hardt og pustar så kraftig at det verkjer i halsen og ein får "blodsmak" i munnen.bruka berre i bunden form eintal og dativ.
Sjå også tèv'e

Eg sprang så fælt at eg fekk blódtèven.

check blódtròg

stort "tretròg" til å samle blodet i når ein slaktar

Dú bóa lýt halde blódtrògjæ!

check blódvassle

blod og væske frå sår

Der kåm mykji blódvassle frå såræ.

close blódverk'e

sår som det ikkje er verk i

check blòke

1. "bukseloket" i den mannlege setesdalsbunaden
2. dei ulike delane av bulen i kuftene til den kvinnelege setesdalsbunaden før dei er sydde saman
3. dei ulike delane av brúsdúkjen i den mannlege setesdalsbunaden, før han er sydd saman.
4. dei to delane i eit fantebuksepar

1. Blòkâ ska' helst'e vèr' alt oppat halsnappó.
2. Eg hèv' mynstr ti' adde blòkó.
3. Blòkâ att'å ryggjæ 'å brúsdúkjæ æ kvít.
4. Der va' barre tvæ blòku i a fantebuksepar.

check blokkeklavi

bjølleklave med blokkar på (blokkane dingla som i ei lauvsylje)

Mi have barre ein blokkeklavi, å den gjeng'e Lauvrós mæ.

check blóm'e

del av broderiet på setesdalsbunaden (både den mannlege og den kvinnelege)

Blómen æ sauma midjom sylvbóró, midt 'å opplutæ.

close blómelilje

td heggelilje, liljekonvall, marihand

close blonde

1. blanding (helst væske, td oppspedd sur mjølk)
2. blanding (td språkblanding)

close blòte

"fyllekule" (ein eller fleire personar som drikk mykje alkohol over fleire dagar)

check blòti

svært våt og blaut snø (helst om våren)
Sjå også vårblòti.

Det kåm enn fæl'e blòti så fókk vorte faste mæ å kjøyre.

check bløyg'e

kile
Sjå også bløygje.

An kan brúke bløyg'e fysst an ska' kløyve stóre trékubba.

close bløyte søyledíkji på ein fǿrslevèg'e.
check blåbèrbuskji

blåbærlyng

Det æ gama plukke itt blåbèrbuskan' æ tunge av bèr.

check blåhúve

lue til småborn (både gut og jente)

Blåhúvun våre av svårt vallmål å våre kanta mæ grǿnt.

check blåklæi

dress som menn utanfor dalen bruka (ikkje bunad)

Da gjinge mæ blåklæi ottafor dalen.

check blåkupte

stutt kufte av svart vadmål til kvinnebunaden i Setesdal (med løyesaum)

Blåkuptâ vare brúka ihóp mæ svårtestakk'e som kjyrkjeklæi ell' ti' anna fínt brúk.

check blåmann'e

person utanfor Setesdal som gjekk "blåklædd'e"; altså utan bunad

Blåmennan, som gjinge blåklædde, skjúlde sikkå út fysst da kóme ti' dalæ.

check Blåmannsbygd

bygder nedanfor Gullsmedmoen (ved Byglandsfjord, der ikkje folk gjekk i setesdalsbunad til dagleg)

Fysst an kåm út'å Blåmannsbygdí, såg an mæ ei gong at fókk dèr våre aila.

close blåmi

stor mørkeblå sky

check blåmiltri

kar frå byen (blåklædd'e)

'An æ 'kji nåkå å brý seg om, denna blåmiltren!

close blåmyse

tunn myse (myse: del av mjølka som blir att når ostestoffet er skilt frå)

check blåsari

skøyar med gode talegåver (betre i ord enn i gjerning)

Haddvår va' an fæl'e blåsari, som fann på mangt snódig, an kunna 'kji trú på alt 'an fortåldi.

check blåstakk'e

stakk til brurebunad i Setesdal; også bruka av jenteborn opp til om lag 12 år ("blåstakk'e" og bórastakk'e er same stakken)

I blåstakkjæ æ der sylvbóru i staen for ei grǿn å tvæ raue lista.

check blåstein'e

mørkfarga stein (td i bruk i kvernstein)

Blåsteina å syl'steina i kvinnó var' kadda heigjeitila.

check Bóa

kjælenamn på smågut
Sjå også bóari og Titta.

"Snille min bóa, vi' du nå lýe".

check bóari (H)

kjælenamn på ein smågut
Sjå også Bóa og Titta.

Dèr stend'e der tvei snille bóara!

check boddi
image

1. bolle
2. kveitebolle

'U sylte si i boddâ.

close bògestiddi

oppmura løynleg plass til å liggje på lur for å skyte reinsdyr med boge (helst i tronge klemstri og skar, ved dyregraver og liknande stader)

check bògji

boge

Ungan tikje gama å skjóte mæ bògji.

close bógtaske

feittpute på bogen til hesten

check bók

bok

'An kåm heim'tte mæ bókó sundeleppa. Far snilt mæ bókjinn!

check bòke

feittlaget på reinsdyr (bakarst på ryggen)
sjå også bòkerein'e.

Sòme tikje bòkâ æ det beste på reissdýrskrottæ.

check bòkerein'e

feit og velfødd reinsbukk (som regel bruka om reinsbukk i tida før brunsten)
Sjå også bòke.

Æ du heldig'e mæ jaktinn kan du få an bòkerein'e.

check bóksamling

bibliotek

Eg mǿtt' 'ó Tjógjei i bóksamlingjinn. Bóksamlingjí æ òpí kverr dag'e.

check boksi

boks (td hermetikkboks eller ølboks)

'An fiskar mæ enn boksi det hèv'e vòre fiskebolla í, å så hèv' 'an nulla enn lang'e sènetaum'e rundt.

close bóktré

1.lese- og skrivestativ
2. treplate til å leggje på knea

check bóle

opphøgd sirkelforma del av bolesylje
Sjå også bólesýe.

Bólun i a bólesýe liggje rundt ytri kanten.

check bólesýe
image

bolesylje (til bunadbruk)
Sjå også bóle og sýe.

Bólesýun æ jamt dei tyngste å mætaste av sýó.

check bolteló

tjukk jarnplate med hol i mange storleikar (som smeden brukar når han skal smi boltar)
Sjå også .

Boltelóí ligg'e på smidjestabbâ i smidjunn.

close boløks

øks, vanleg med smal kjeft (til skilnad frå bile) helst bruka til ved eller skogsøks 8 og ei liknande øks til å hogge hol for blingnaglar ned eller til å hogge mosefaret i tømmerstokken med)

close bomme

stor og halvrund øskje av tre

check bomre
image

tung heimelaga kjelke av fjøler og utan stabband
Sjå også kjåkkji.

Det æ gama løype mange på same bomrunn.

check bòne

1. beinknutane bak på ryggen (på storbuskap)
2. hoftekammen (på menneske)

1. Kjýrí va' så tjurr at bònun våre kvosse.
2. 'U datt å sló seg 'å eine bònâ.

check bórastakk'e blåstakk'e med sylvbóru i staden for kvåra; også bruka av jenteborn opp til om lag 12 år (blåstakk'e og "bórastakk'e" er same stakken)

Bórastakkjen hève svårt klæi i staen for vallmål.

check bórd

1. bord (kjøkkenbord)
2. materialbord

1. Mi have 'kji dúka ti' adde bórdó åkkå.
2. Bórdi va' for stutt.

check bórdgang'e

bordsetning
Somme seier "bórdgong" (hokjønn)

Der va' tvei å trí bórdganga i dei stǿste bryddaupó, sò stóre våre da.

check bórdhald

bordsetning (ved td gjestebod)

Der va' så mykji fókk i dei bryddaupæ at der va' tvau bórdhald.

check bórdkrakk'e

lang benk på framsida av stovebordet

Denné bórdkrakkjen æ visst eldgåmål'e.

check bórdòkji

labank

Bórdòkan æ 'å undelénæ, å halde ihóp bórdplatâ.

check bórdspjørre

bordbrikke, bordløpar

Bórdspjørrâ va' så vént vòví, mæ mange véne liti å a vént mynstr.

close bórdstig

fot på eit trebord

check bordstol'e

understell til bordplata

D'æ úlíleg mæ bórdstǿli som æ vryglne.

check bóre

borde

Der æ mange bóru på stakkó, gjåre av sylv.

close bòren biti

uttrykk bruka om når ein kjem heim med ein rest av nista som ein ikkje har ete opp; bruka berre ubunden form eintal
Sjå jasebiti og biti.

check borg

1. steinmur framanfor langveggen på våningshus, opphaveleg fundament for svolestolpane
2. steinmur i bratt terreng; for å verte kvitt stein, og for å halde jorda på plass
Somme seier "stògeborg".

Stògehúsí stóge oppi bakkâ a håg borg frammenat.

check Borgjill

Borghild

Borgjill gjèr' bå' rósemålar å skrívar dikt.

close borkelòg'e

bork som er bløytt i vatn til å garve skinn

check borr'e

1. dor til smiing
2. person som trengjer seg fram med makt
Sjå også drivi og stú'e.

1. Mæ desse borræ slær eg hòl for boltan i húrejinnæ.
2. An kan var' leidd'e dei borran som alli kunn' vente ti' d'æ deiris túr'e.

check bòs

bøss, strø for td kyr
Sjå også bysje.

An lýt have nóg av bòs ti' bysje mæ. Kvílebòs æ au bòs, men dèt æ helst'e håm'e ell' høy.

check bossbreie

kledet / teppet som vart lagt nærast eller oppå halmen, dengong dei bruka halm til madrass i senga

Sòme brúka bossbreiu i kvíló ti' ette kríinn.

check bosti

kost, børste

'An stelte bosta av hestetogl. 'U leita ette bostâ ti' sópe snjóren av heddunn.

close bóteflókji

så fillete av det ikkje er bótevó'

check bóttfóri

ein type kjøpte lersko (noko over anklane høge)

Bóttfóran som da brúka førre vite mi inkji kòs' såge út.

check brand'e

1. ukløyvd, oppkappa ved
2. reisning (ereksjon)
Sjå også ve'ebrand'e

1. Stóre bjørka plage eg sage opp i branda mæ ei gong.
2. Eg fekk plútseleg brand'e då eg såg det véne kvendi.

close brasi

sprakande eld

check brau

flatbraud; bruka berre i eintal
Sjå også biti, bløyte brau, braubingji, braubomme, braubýre, braujedd'e, braumòli, braurúve, brausleiv'e, harangebrau og smø̀r å brau.

Det smakar allstǿtt godt brau.

check braubingji

musetett binge, plassert i eit kjøleg, mørk og tørr rom (oftast "búret"), der ein lagrar flatbrau, lefser m.m.
Sjå også mjø̀lbingji, eplebingji og brau.

Itt an hèv' mykji brau, æ det greitt å have det i braubingâ.

check braubiti

passeleg stor bit av flatbrød; hardt flatbrød, eller gjennombløytt og med smør

Danil hèv' feit'e braubiti ti' nyste.

check braubomme
image

trekar til å lagre lefser og flatbraud i, tilpassa storleiken på leivane
Sjå også brau.

Det æ greitt braubommu for músó.

check braubýre

stor trekiste med flatt lok (musefritt; bruka til å lagre flatbrød i)
Sjå også býre og brau.

Der æ tjø̀rekrossa på braubýrunn.

check braujedd'e

hjell til å ha flatbraud på
Sjå også jedd'e og brau.

Der låg barre tvei leiva på braujeddæ.

close braukast

fire leiva med flatbraud

check braumòli / brausmòli

stykke av flatbraudleiv
Sjå også brau, mòli og brausleiv'e.

'U sylte si av braumòló.

check braurúve

stabel med flatbraud
Sjå også brau.

Braurúvâ datt n'i tili, 'u varte for håg.

check brausleiv'e
image

flatbraudleiv
Sjå også brau, leiv'e og braumòli.

Det gjekk gjinni an brausleiv'e ti' manns.

check brausodd'e

flatbraudsoll (matrett av knusa flatbraud og mjølk)
Sjå også sodd'e

Eg hèv' vòr' braulaus i a håvt år, så eg hèv' alli ète enn einaste brausodd'e.

check brausyllske

få mat på støylen sjølv om ein ikkje er i nær slekt med vedkomande som serverer maten (om slektskap som er mindre enn syskenborn)

An talar om brausyllske fysst det gjell'e fókk an hèv' mykji mæ å gjère, å som an treffer tídt.

check braut

1. skråning med "laus" sand eller grus
2. kanten opp frå vegen, der snøen som er brøytt vekk ligg
Sjå også snjóbraut.

1. Ungan hoppa i brautinn, sprunge å húva.
2. Eg tèk'e brautí ette brøyteplógjæ mæ snjófræsæ, så eg fær kjøyre greitt opp ifrå túnæ.

check brautægje braubomme laga av tæger

I brautægjunn mí æ der róm ti a håvt tjug håvnepte brausleiva.

check bredd

1. kant (td på ei bytte)
2. kanten av td eit bratt fjell

1. Der æ a sukke i breddinn 'å byttunn. Åne æ plent på breddó.
2. An må inkji våge seg út'å breddí.

check breffe

1. stor og kraftig kvinne; vil gjerne syne seg fram
2. kvinne med uvyrden tale
Somme seier "braffe".

1. Anne æ a breffe, det æ sjella an sér makjen.
2. Borgjill va' a fæl breffe, 'u tala mest'e som an anleggsslusk'e.

close bregd

endring, avvik, forvrenging

check breiari

person som breier høy

'U va' breiari dèt sommåri.

check breie

breitt område; td teig med høy som ligg på marka for å turke i sola
Sjå også kvirvle og verbet breie.

Mi ha' a fæl breie mæ høy útivi då regni kåm. Eg såg a heil breie mæ reissdýr i dag.

check breiemjø̀l

mjølet ein spreier på bakstrebordet når ein bakar flatbraud og lefser; berre bruka i eintal

Bakstrekånun have an haug'e mæ breiemjø̀l innmæ sikkå fysst da bake.

check breislejente

jente som breier etter ein slåttekar

Breislejentun gjinge mæ a ríve å breidde ette karan som slóge.

check brekkísen

1. den beste eller flinkaste av fleire personar
2. den personen som byrjar, t.d. å slåst
bruka berre i bunden form eintal

1. Eg hèv' høyrt mangt, men dèt va' brekkísen! Ragnill va' den fælaste av da, hú va' brekkísen.
2. Gunnår va' brekkísen!

check brèm

brem

Brèmi på húvunn skjyggjer for sólinn.

check brèmhúve

skyggelue
Dei fleste i Hylestad seier "brimmhúve"

Brèmhúvâ kan vèr' hǿg å have i fótball, for den som stend'e i mål.

check brenne

1. ved
2. mengda med kaffi ein brenner i ei kaffébrenne

1. Tjurrvé'e æ allstǿtt gó' brenne. Lauvstývi va' tjurr å gó' brenne om vetren.
2. "A brenne hell'e 'kji kå a håv vike", sa Gunnår.

close brennenosle

brennesle

check brennespar'e

bestemt type vedomn der ein får utnytte brennverdien i veden betre (ved å stengje noko att for trekken)

Då dei brennesparan kóme, va' det a stórt framstig, for då fekk an útnytte vé'en bèt'e.

check brett'e

brett (på papir, tøy o.l.)

Brettin 'å dúkó lute vère beine! Sjå ette brettó, at da fýast!

close brev

1. brev
2. papir; bruka berre i eintal
3. kontrakt, skjøte
Sjå også blendebrev.

check brevhús

eldre ord for posthus

D'æ lengji si' 'er va' brevhús.

close brevpòsi

pose av papir

check brevpæningji

papirpengar (pengesetlar)

Brevpæningan kunn' vèr' hǿge, endå om an hèv bankkórt.

check brevsekk'e

papirsekk
Sjå også brev og sekk'e.

Brevsekkjin kunna fórt gange hòl 'å fysst det va' vått úti.

check brík

låg vegg (låvebríkjí)
Sjå også ive adde bríka.

Vi' dú Bóa klíve ive bríkjí å flí mi siptelykjilen?

check brillu

brille; bruka berre i fleirtal

Eg hèv dimka, så eg sér inkji godt nóg mæ brillu helle.

close brimm'e

brem

check bringe

bringe, bryst

Håvår hève så stór å sterklèg a bringe. Det æ vóndt i bringunn itt eg hóstar.

check bring'e

brystkasse på dyr

Bógtréí liggje imót bringjæ på hestæ.

check bringekodd'e

mellom framføtene på eit dyr, "pute" med feitt

Itt an slaktar, krossrister an ive bringekodden. Der æ líti udd på bringekoddæ.

check bringeskjinn

brystduk av mjukt saueskinn med ull (bruka av kvinner; til vern td mot troddi)

A bringeskjinn æ varmt å hell'e godt på vermden.

check bringesýe

stor sylje i bringa (bolesylje eller lauvsylje)

I kvendehópæ glitra å singla det i bringesýu. Bringesýun æ gjylte ell' gullvéra.

close bris

innhaldet i heimelaga pølse (som var laga av feitt, hjerne og noko kjøt frå inne i magen)

close brispýsse

heimelaga pølse (Ofte laga av hjernemasse, bukspyttkjertelen og noko feitt frå inne i magen. Dette vart fóga saman til ei pølse som vart turka og stundum røykt)

check brjósk

brusk

Sòme ète brjósk, det ska' vèr' helsigt.

check brjós'nål

pyntenål for kvinner (ikkje til bunad)

Det va' a kavendi vé' brjós'nål! Brjós'nålin have an tunn'e.

close brjóst

bringe, bryst

close brjóste

lérreima på klyvsalen som går framom brystet på hesten, og er fest i klyvmeisan.
Sjå også brýste (V).

check brjósvé'e

halsbrann; bruka berre i eintal
Sjå også bíten.

Det æ vóndt å få brjósvé'e, det svíer i halsæ å i bringunn.

check brjå

lyn

Brjåi ha' slègje néd i a fure.

check brodd'e
image

1. groe på potet
Sjå også brodde.
2. metalpiggar som ein fester i skosolane på vintersko; bruka berre i fleirtal
Sjå også brydde.

1. Eplí vare visne å våke itt da have lange brodda.
2. Svein ha' brodda unde skó, avdí 'er va' svikhålt.

check bróedótter

brordotter (niese)

Eg æ sjå bróedǿttó mí no mæ hægjí.

check bróer

bror
NB: I td ordet "broer" fell "r"-en bort når fyrste bokstaven i ordet etterpå er ein konsonant (sjå det andre dømet)

Gýró hève ein bróer å tvæ systa. Bróe min å brǿan dí stròke mykji i hóp.

check Brói

1. onkel, vert bruka både sjølvstendig og i hop med namnet
Sjå også faibróer og moibróer.
2. besteven

1. Eg spúr' 'an Brói om eg måtte fý' 'ó ti' Òveinang.
2. Kom nå Brói, så ska' du få nåkå ǿl av mi!

close bròk

bukse
Sjå også buksu.

check Brokkâ

stadnamn i Valle

Tårål Nómeland meinte at Brokkâ i Valle varte kasúsbøygt avdí garden va nýare 'ell Brokke i Hylestad.

check bròkålbèr / bråkålbèr

trollheggbær
Sjå også bròkål'e.
Somme seier bròkålebèr eller bråkålebèr.

Bròkålbèrí æ gjiftige.

check bròkål'e

brakal (trollhegg)
Sjå også bròkålbèr.

Bròkålen æ mest'e som a úgras i skógjæ.

check bròm

1. små bjørkekvister med mykje knuppar (td bruka til lokkemat innmed rypesnarer; bruka berre i eintal)
2. raklar på bjørk
Sjå også klukt, rjúpesnòre, gar'e, streng'e og snòrelíne.

1. An lýt hav' godt bròm stóre knuppa itt an sèt'e snòru.
2. Det æ mykji bròm på bjørkó i år. Rjúpun hav' ète bròmi av kvistó.

check bròmbuskji

knippe av bjørkeris (med mykje knupp eller bròm på; ein sette ein busk på kvar side av rypesnara for å lokke rypa gjennom kluktí)

Fysst an sèt'e rjúpesnòru æ det viktigt å finne góe bròmbuska.

check bròmepòsi

krås hjå rype

I bròmepòsâ var' maten múld'e sund'e.

close bròmpòsi

krås (lager / del av nedbrytingsprosessen for mat i halsen på hønsefugl)

close brònebléme

brannblemme

check bròni

stad i skogen der all vegetasjon er brend (for å bruke staden td til dyrking)

Der veks'e mykji gjeisskór'e i dei gamle brònâ.

check bró'sòn'e

brorson (nevø)

Den eini bró'sòn min æ fæl'e ti' spenne fótball.

check brossi (H)

sengeteppe vove av garn i mønster med fleire fargar, sydd saman i dobbel breidde
Sjå også rugge og fillerugge.

'U breidde brossen ive kvílâ.

check bròt

1. handreiskap av tre eller jern til å flytje / lyfte tunge ting med
Sjå også hakebròt.
2. bratt bakke, brekke
3. vrangbord, fremste delen på ermane på genser / jakke
Sjå også oppslag.
4. brot

1. Hèr æ a passelèg bjørk som eg kan stelle a bròt av.
2. Då mi kóme út'å bròti å såge heim'tte, finge mi nýe krefti.
3. Bròtí på genseræ våre så slitne at 'u ville spite nýe.
4. Der va' bròt i fótæ mí, så eg varte nøydd'e ti' gjipse.

check bròti

1. ei mengd, mange
2. vase av tømmer under fløyting
Sjå også øye bròti.

1. Der va' an bròti fókk på fótballkampæ.
2.

close bròtúvi

stor kraftig kar (som ofte "bryt seg fram")
Sjå også storbròten.

close bròtøks

øks til å dele opp kjøt med

check brú
image

bru

Den gamle brúne æ mest'e ròtí. Der æ fín'e vèg'e midjom dei tvæ nýe brúó.

check brugde

ryggstø
Sjå også brugdestól'e.

'An studde seg ti' brugdunn då 'an reiste seg frå stólæ.

check brugdebenk'e

trebenk med ryggstø (brugde)

Brugdebenkjin æ gamle å vént útskorne 'å brugdó.

check brugdestól'e
image

halvhøg stol med nærast halvsirkelforma ryggstø, gjerne 3 bein
Sjå også stól'e, kubbestól'e, vaggestól'e og brugde.

Da ha' enn brugdestól'e i stògunn som va' så gó'e å sitje í.

check brúkari

person som driv ein gard (eigar eller forpaktar)

I Prestegaræ hèv' det vòre mange brúkara.

check brúlé

1. brurefylgje
2. "leggje bruled"; dvs leggje steinar i ei rekkje der brurefylgjet har gått

1. Heile brúléi kjøyre mæ hest å kjerre.
2. På heió kan an finne brúlé fysst an gút'e ell' a jente hèv funne si a gjipte ó an anné dal'e.

check brún

augnebryn
Sjå også bræ.

Brúnin hinge mest'e né' i augó på 'ó.

check brund'e

brunsttid

Rúkattan æ fæle ti' míge rundt húsí i brundæ.

check brundebukk'e

1. bukk som leitar etter brunstige geiter
2. også bruka i overførd tyding om menn
Somme seier "runnbukk'e".

1. Brundebukkjen gjeng'e i gjeitehópæ å snusar. Da sleppte brundebukkjæ inn ti' gjeitó, så da finge sjå om der va' nòken som flaug.
2. Det hèv' vurte tala om brundebukka i ungdómshópæ.

check brundelupt'e

lukt av brunst (om ver og bukk)

Bukkan have sterkare brundelupt'e 'ell veirin.

check brunnsråte

lang stokk på stativ (som vektstong til å lyfte ei bytte med vatn opp or ein brunn)

Brunnsråtâ æ gåmó å ròtí.

close brúrebrett'e

uttrykk bruka når stakkeskoren på setesdalsbunaden har brett seg opp

close brúrebøysti

det finaste kjøtstykket eller kvitosten som brura skulle få (skulle liggje øvst på "brurebordet"); bruka berre i eintal

close brúrefýi

brurefylgje (på veg til eller frå kyrkja)

check brúregåve

gåve som brura gjev til brudgomen

Pål fekk så vé' a brúregåve av 'enni Angjær.

check brúrelâ
image

brurekrune

Valle húsflídslag ha' fudd'e brúrestas'e mæ brúrela ti' útleige.

check brúrering'e

giftering med mykje doblar på (for menn og kvinner; helst berre bruka under sjølve bryllaupet)

Eg fann enn gåmål'e brúrering'e i enn kjistili oppå skjeltilæ.

close brúreslag

brureslått

check brúresvein'e

oftast ein bror til brura; han var ein del av fýisfókkjæ
Somme seier "brúsvein'e".
Sjå også brúrkåne.

Brúresveinen va' av dei fremste i røkkjunn fysst da gjinge at kjørkjunn.

check brúresøyningji

middag som vert koka den første bryllaupsdagen (i eldre tid, då bryllaupa kunne vere i mange dagar)

I brúresøyningjæ brúkar an det beste kjø̀ti an hèvi.

check brúrkåne

syster til brura og syster til brudgomen som del av fýisfókkjæ
Sjå også brúresvein'e.

Brúrkånâ va' jamt syster å' brúrinn ell' brúdgåmæ.

check brús

brus (kolsyrehaldig leskedrikk)

Dèt va' a våkt brús!

check brúsdúk'e / brjósdúk'e
image

vesten i den mannlege setesdalsbunaden

Hèr sér du enn gåmål'e brjósdúk'e.

check bruse

1. små kvister av furu med turre nåler (til å gjere opp eld med)
2. bål som gjev god varme

1. Brusu æ góe å gjère 'å mæ. Det vare bysutt'e mæ brusu inni.
2. Nò ha' du ellt opp a gó' bruse!

close brúsk'e

"dott" i panna (på somme sauer)

check bryddaup

bryllaup

Det va' a stórt bryddaup, mæ mange útlaupara.

check bryddaupskost'e

drikkevarer som ein kjøpte inn til eit bryllaup

Nò æ 'an âv ette bryddaupskostæ, Såvi.

close brydding

det ytste av hårpelsen på eit dyr er brydding
mår, rev m.m.

close bryggjekopp'e

lagga stavkopp som vart bruka til ølbryggjing

close brynne

høveleg mengd mat (ein gjev dyra)

close brýrí

bryderi

check brysje

stort uhell (i tale eller handling)

Det va' néri mi gjåre brysju då mi rive néd omnspípâ. Det va' a brysje då mi forsåte åkkå.

check brýste

lérreima på klyvsalen som går framom bringa på hesten (og er fest i klyvmeisan)
Sjå også brjóste

Brýstâ lýt vère stromm så inkji klyví síg'e attigjænom i bakkó.

close brýter

sterkleg mann

check brythogg

uskarp øks
Sume seier "bròthogg".

Denne øksí æ barre a brythogg, så an kan 'kji brúk' æ kå ti' kjø̀t.

check brytøks

øks til å dele opp kjøt med

Fysst an brúkar brytøksí ti' å déle kjøtlèmin mæ, så kan an 'kji brúk' 'æ ti' anna.

check bræ

augnehår; bruka berre i fleirtal
Sjå også brún.

'U ha' så mørke bræ å brúni.

check bræe

solvarme som varer ei stund (sterk og trykkjande)

Dei vesste bræun i slåttæ arme meg út.

check bræse

1. stygg flekk, klyse
Sjå også verbet bræse og bræsutt'e.
2. ei feit kvinne (Hylestadmål)

1. Der æ a fæl bræse på skjortunn mí, så eg lýt två !
2. Tvæ fæle bræsu gange nårigjænom gongji.

check brǿsnål

brystnål, brosje (smykke av sylv, tinn osv)

Torbjørg fekk a vé' brǿsnål av góme sí.

check brøysle

tjukt lag med nysnø, så det er tungt å vasse

I vète hèv det kåme den eine brøyslâ ette den .

close brøyting

hjelpemiddel til å skilje mysa frå ostestoffet (til kabrette eller gumb'e)
Sjå også brøyte.

check brå

smelta feitt av kjøt; bruka berre i eintal
Sjå også flòt.

D'æ godt mæ nåkå brå attat nósmatæ.
Det vare líti brå itt an steikjer magert flesk. Fleskji va' så feitt at det varte 'kji kå brå i ponnunn.

check bråk

1. utstyr (jernbøyle) til å make skinnfellar med (gjere dei mjuke)
2. ein slags kam med handtak til å reinse linfibrane

1. På garó ha da som régel a bråk hít i lǿunn an sta'e, ti' å møykje skjinn mæ.
2. Førr' i tí'inn dyrka da lín hèr oppi dalæ, å då laut an hav' a bråk ti' å møykje fíberan mæ.

close brås

"billeg" stas

check bråse

kvinne med fyldig og raudleitt andlet

Anlaug va' a bråse, å varte inkji gjipt.

check

1. mindre og helst lafta bygning
Sjå også høybú, sètebú, slåttebú.
2. butikk
Sjå også kråmbú.

1. Búin på støyló våre små å mjørke.
2. Fókk mǿtast på búinn.

check búdròs

flokk med buskap (storfe)

Bøykjen va' så slemm'e at heile búdròsí tók út, å la' 'å vatni.

close búdrått'e

mat frå buskapen (smør, kjøt og liknande)

check búfardag'e

siste dagen med buskapen på støylen
Sjå også búfarsell'e og búfartembe.

Búfardagjen va' det allstǿtt ståkji.

check búfargraut'e

oftast graut på heilmjølk som vart reidd før folk reiste med bufærdí heim av støylen

Det va' góslegt å sitje ihóp adde å ète búfargrauten.

check búfarkveld

siste kvelden med buskapen på støylen (før ein flyt heim om hausten)

Búfarkveldi stelte da tídt enn ell'e på støylæ, å det va' mangt som laut gjèrast førr'ell da reiste heim'tt'e om morgónen. Búfarkveldi sille mi búhage, førr'ell mi reiste heim'tt'e av støyli.

close búfarost'e

ost som kom frå heia búfardagjen

close búfarsell'e

Bål, samla i hop og brent kvelden før folk reiste frå støylen. Ei slags feiring / markering.
Sjå også búfardag'e og búfartembe.

check búfarstrykk'e

å vere uvel etter å ha ete mykje (i samband med å ete opp maten som var att dagen før ein flutte heim frå støylen)

Eg minnest mi ungan finge búfarstrykkjen jamt búfarskveldi.

check búfartembe

siste store måltidet på støylen før ein flutte heim att om hausten
Sjå búfardag'e og búfarsell'e.

Da åte búfartembe kveldi førr'ell da reiste heim'tt'e av støyli.

check búflòti

samling av buskap frå mange gardar

Nò æ heile búflòten nórd i siljehagâ.

close bufsi

mann som er stor og uflidd

check búfærd

samling med dyr og folk som skal på heia

Búfærdí røkkte ette støylsvègjæ.

check bugde

1. v-forma bjørkekvist til å feste ei rypesnare i
2. bøyg

1. Bugdâ lýt an stinge djúpt n'i snjóren så inkji rjúpa greier å ríve seg laus.
2. Ormen krèk'e i bugdu.

check bug'e

bøyg
Somme seier "bjug'e".

Bjalkjen stó' i enn bug'e, då 'an kåm i bend mæ da rindti.

check búi

person som bur i eit hus

Gunnår æ búen i Sýgâ.

check Búí

daglegvareforretning; t.d. Coop Hylestad

Hav' da kaffé på tibód néd'å Búinn nò?

close búkongji

den leiande og sterkaste kua i kuflokken

check bukselòk

øvste delen av dalebuksa framme

Bukselòkji æ vént løyesauma.

check buksu

bukse (bruka berre i fleirtal. Jfr. engelsk trousers og shorts)
Sjå også bròk.

Buksun mí æ hòl'å 'å njó.

close buldr'e

person som bråkar mykje

check bul'e

1. overkropp
2. genser, jakke (utan ermane)
Sjå også frambul'e og bakbul'e.

1. "Eg håpar at viti 'ass Pål veks'e mæ bulæ", sa Anlaug.
2. Bulen stramma så ive magjen, at 'u måtte røkkj' 'an opp'tte, å spit' 'an stǿri.

close búlempe

stor mus

check búnadsspong

sylvplater på sylvbelte (vert og bruka i blåkuptu og i stakkslínun)

Desse búnadsspengan hav' vòre i a gåmålt sylvbelti.

check bundingsgån

garn til å lage loddar med

Bundingsgåni kan an au binde si sírål âv.

close bundingsnål

"loddenål" til å binde lodda med

check bung'e

utbuling, bulk, kledningsbord som har slått seg
Sjå også bunge si út.

Kaslen hève an bung'e i botnæ, å då sýe det seint på a plate.
check bunt'e

sølvbunt, sølvbunke (Descámsia caespitosa) gras; bruka berre i eintal

Dýrí líke alli bunt'e, túvun vare standandi etti.

check buntegras

sylvbunke

Buntegrasi veks'e i túvu, å æ filli fór.

close búnøyte

store samlingar med mjølkekyr og hamningssau på beite

check búr

fyrste høgda i stabburet
Sjå også búrsvòl, búr, lopt og loptsvòl.

Førr' i tí'inn ha' fókk gjinni maten i búræ.
check búrahonn

bukkehorn (kanskje signalhorn)

Honní på desse bukkjæ kunne vare nåkå fíne búrahonn.

check búrsvòl

svalgangen i fyrste høgda i stabburet
Sjå også búr, lopt, loptsvòl og svòl.

Búrsvòlí æ barre på eine sí'unn av loptæ, dèr búrsdynní æ.

check búrt'e

kvist til å hengje kaffikjelen på

Ånund va' svirp'e hít i an runni å skar si an búrt'e, å då va' det 'kji lengji førr'ell kaffékaslen kåm 'å sau'!

check burvi

1. uhøvisk person
2. ein ting som er unøyaktig eller ugreitt laga
Sjå også burven.

1. An æ an burvi, 'an lýt allstǿtt trengje seg fremst' i kǿen.
2. Den burven vi' eg inkji have standandi frammi i stògunn.

check burvi (H)

"busemann" (størkna slim i nasa)

'An sat å kleia seg i nòsinn, å gróv út burva.

close búrøkkje

buskapsrekkje

check bus

smått avfall (sop)
Sjå også busutt'e.

Du lýt duste av di busi på buksó førr'ell du kjæm'e inn!

close búsalt

Blanding av salt og mjøl til å gjeve buskapen når ein vil få dei etter seg; bruka berre i eintal.

close búsbeiti

beite for buskapen
Somme seier "búbeiti".

check busbrett

feiebrett
Sume seier bysbrett.

'U tók límen å busbretti å sópa tili.

close búsètestópp'ús

stolpehus for ein búsèti.

check búsèti
image

person som budde hjå andre, og heldt seg sjølv med mat

Sòme rósemålara våre búsèta.

check buskji

busk

Den buskjen æ i vègjæ, eg lýt hogg' 'an néd.

check búskóg'e

skogen eller fellesbeitet der husdyra beiter om dagen
Sjå også gjæsleskog.

Búskógjen åkkå held'e oppunde fjøddi.

close buskrí

"noko som sleng" ("grovt avfall" td i ei gammal hytte)

close búslag'e

buskapslag

check búsló

vegen der buskapen gjekk i utmarka

Búskapen fýgde allstǿtt búslóinn.

check busse

1. bussing, lager (av støypejern, messing eller tre)
2. "lager" som held spænólen på plass midt i kvinnauga

1. Det skreik fælt i bussó fysst treskjeverkji sveiv mæ vasskraft.
2. Bussâ téttar att'e auga i undesteinæ i kvinninn.

check bussi

1. ven, kamerat (berre bruka om gutar og karar)
2. velstandsmann (gjerne velfødd)

1. Sku' mi vèr' bussa?
2. 'An va' an bussi, rund'e å trivlèg'e.

close búst'e

mann med nauten framferd

close búste

kvinne med nauten framferd

check bústein'e

forsteina foster; berre bruka i eintal

Kjýrí ha bústein'e.

close bústi (H)

snørr som har storkna i nasa, i fast form
Sjå også snykk'e og búvi.

check bústivili

pinnsvin

Bústivla æ 'kji å sjå hèra.

check bústó

støyl på heia utan fjøs, kvileplass for buskap i utmark

Mi sette åkkå ti' kvíle mæ bústónæ.

check búsúgari

lam som stal mjølk frå kyr (lamma var tekne vekk frå mødrene, som skulle mjølkast)
Sjå også hark'e.

Búsúgaran våre nóg líti være som slakt om hausti.

check but

bod

Der æ tíe but i Bíbilæ.

check bútró

område der buskapen går mykje (så det syner i terrenget)

Staven eg fǿre bort låg midt i bútróinn.

check buttforskór'e

sko med tverr tupp

Karan brúka helst'e buttforskó.

check buttili

Flaske av glas. Ordet vert sjeldan bruka om mindre flasker opp til ein halv liter og om flasker av plast.

'U safta fem buttila kjyssebèrsaft.

close búve

kvinne som gjer noko dumt i fullt sinne

check búvèg'e

veg etter husdyr til eller frå beite eller støl

Margjitt fýgde búvègjæ, for den va' så grei'e gange.

check búvi (V)

1. "busemann" (slim som har storkna i nasa)
Sjå også snykk'e og bústi.
2. person som steller seg vitlaust og dumt

1. Ungan stóge úti å fruse, mæ búva i nòsinn.
2. Sjå den búven!

check (V)

storbuskap
Sume (både valldølar og hylstringar) seier "stórbý".

Det va' jamt ungan som lute gjæte býttæ.

close bygd
close bygdebikkje

person som går rundt og fortel sladder

check Bygdeléne

Særnamn for Hovet, Haugen og Bjørgum.

Den gamle stavkjyrkjâ som varte riví på attenhundretalæ stó' på Bjørgum 'å Bygdelénæ.

close bygderøkkje

bygdesladder, bygdetal

close bygdesvipi

lokal likskap i ei grend (td framferd, talemåte)

check bygji

1.den bøyelege delen av ein boge, som ein strammar snora med
Sjå også bògji.
2. kvistfri ung trestamme som ein kan bøygje og bruke til ulike føremål.
3. forma til å halde på plass noko som er bøygt (td holk, ambar, smørkopp)

1. Góe einérimni æ godt brúkelège ti' bygji.
2. Eg lýt finne mi bygji ti' å stelle mi nýe klyvmeisa.
3. Bei'vaksne å kvistlause imni av raun'e våre góe ti' gjère bygji av.

check býkvåe

vanleg tyggegummi
Sjå også kvåe.

Býkvåâ æ léttare å tyggje 'ell heimekvåâ.

check bylgjeblèk
image

bylgjeblekk

Eg sipte út bylgjeblèkji for tíe år sía å la' takstein'e.

check Bý'n

Kristiansand

Gunnår reiste allstǿtt ti' Bý'n å handla fyre jól.

close bynje

1. skròvig ku eller merr
2. tjukk kvinne

check býre
image

stor trekiste med flatt lok, musetett, bruka til å lagre korn / flatbrød / mjøl
Sjå også braubýre, mjø̀lbýre og konnbýre.

Braui låg i býrunn.
check býreròk

høy som ligg att på marka etter ei høybør
Sjå også ròk.

Breislejentâ tók býreròkjí.

check býretal

tal på byrder i td ein høystakk

Nò hèv' denné høystakkjen býretali! Býretali kunna ymse ette ko vanskeleg det va' å få høytti heim'tt'e om vetren.

check býretòg
image

taug lagt dobbelt med litt avstand, bruka til å bere høybør med
Sjå også býr.

Býretògji skjèr'e n'i hæran itt an bèr'e tunge høysbýra.

check byrr'e

1. vassmengde til å drive td ein kvernkall, stamp eller ei vassag; bruka berre i eintal
2. kraft i t.d. motor
Somme seier "børr'e"
Sjå også kvinnebyrr'e og byrre på.

1. 'Er æ for fillen byrr'e ti' male ennå.
2. Der va' fæl'e byrr'e i dei nye bilæ 'ass Taddeiv.

check bys

1. smått avfall, sop
2. "strø" til husdyr i bås

1. Ånund sópar bysi opp i a bysbrett.
2. Håmhakk æ godt bys for kjýne i båsó.

close bysbreie

fillerugge
Sjå også rugge, fillerugge

close bysje

stor kvinne som er rufsete kledd

close bysji

kvinne som er rufsete kledd

close byskji

1. busk, holt
2. mark som er tilgrodd med buskar

close býtestreng'e

grenseline, byteline

check býti

grense mellom jordeigedomar
Sjå også býte.

Kòri gjeng'e býti?

check býtjell

fabrikklaga ullteppe
Sjå også heimetjell, kjørkjetjell, kvíletjell, tevlingetjell og tjell.

Býtjellí æ tunnare 'ell dei heimevovne.

check bytneskjinn

skinn til å bytne ein holk med
Før vart det sagt "bytnaskjinn".

An lýt have bytneskjinn på hókkó itt an klyvjar da.

close bytni

Sjå også bytne.

close bytningji

1. liten holk, hjuringholk
2. person som er "dum"
3. holk med botn i båe endar (spunsehol og spuns; td "brennevínskagg")

check bývallmål

fabrikklaga vadmål (i motsetnad til heimevove)

'An kaupte si bývallmål ti' dei nýe grautekuptunn.

check bæg'e

1. belg
2. fosterhinne (folk og dyr)
Sjå også bæge.

1. Bægjen kan vèr hǿg'e have fysst an vi' gjèr' 'å.
2. Då mi slakta, såg eg at der måtte vèr' nåkå gali mæ bægjæ.

check bægjari

ein som dreg belgen

Knút va' bægjari då da smía den dagjen.

check bægjevåg

kraftig handtak på smiebelgen

Bægjevågjí lýt vère lageleg å få tak í for sméen.

check bægskrapari

siste barnet til ei kvinne

Bægskraparan var' tídt nåkå kjæktepòsa.

close bæn

setebeinet

check bǿli

bol
Sjå også músebǿli, humlebǿli og vafsebǿli.

Æ der vafsa i dessa bǿlæ?

check bǿn

1. bøn
Sjå også bé'e.
2. bokomslag (H)
3. bønne (H)
Sjå også bø̀n (V).

1. 'An ba' a bǿn.
2. Bókjí va' så mykji brúka at bǿní va' plent útslití.
2. Bǿni vurte alli dyrka hèra i evri dalæ.

check bø̀n (V)

1. stiv perm på ei innbunden bok 2. bønne Sjå også bǿn (H).

1. Bókjí va' så mykji brúka at bø̀ní va' plent útslití. 2. Bø̀ni vurte alli dyrka hèra i evri dalæ.

check børsenåvåri

navar som børsesmeden bruka

Tarjei Dysje va' an gjètórds gó'e børsesmé'e, å børsenåvåren ligge kansi ennå på Dysje.

close børsesmé'e

yrkestittel for person som "smidde børser"

close børsetrump'e

børsestokk

close bǿrsl

Uttrykket er bruka i samband med at det vert gjort ein avtale om handel av eit husdyr, men at kjøpar skal overtake dyret på eit avtala tidspunkt i framtida. Samtidig vert det avtala kven som har ansvaret for dyret, og difor må bere tapet om det skulle daude / verte sjukt / skada i tida fram til leveringstidspunktet. Dette ansvaret er bǿrslí.

check bǿtevó' / bótevó'

von om å få reparere ein ting som er utsliten eller øydelagd; oftast bruka i nektande form

Denné sykkelen æ så øyelagd'e at der æ alli bótevó'.

check bøygje

bøye, bye, regn eller snø

Nò kjæm' 'er a fæl bøygje, så nò ljóte mi kåme åkkå inn'tte.

check bøyk'e

insekt som er mindre enn ein klegg (står stille i lufta; legg egg som vert til makk under huda på storfe)

På støylæ varte búskapen stundom så for bøykjæ, at da sèna å tóke út.

check båkk'e

1. liten teig
2. mellomrom mellom to staurar i ei hesje

1. Førr' i tí'inn ha' kverr gar'e sin båkk'e 'å kjyrkjegaræ.
2. An båkk'e va' jamt på trjú stig.

check båkkstǿre

sidestolpe i kubås

Båkkstǿrun gange frå flóstokkjæ ti' simsí.

check bån

barn

Å båni mitt, hève du slègje deg?

check båndǿmi

senilitet; bruka berre i eintal, og mest alltid i hop med preposisjonen "i", og dermed i dativform
Sjå også bån, fjatren, fjatre, i vodró og vadre (tyding 2).

'U varte så kalleg i båndǿmæ dei seiste årí 'u livdi.

check bånebrogd

ein unge som gjer ei "umogi" handling
Sjå også bån.

Gófa sa: Du må 'kji vère så har'e mæ ungjen, detta æ barre a bånebrogd.
close bånedage

tida då ein var barn

close bånekrakk'e

krakk med hol i plata til å setje eit lite barn i

close bånekrúdi

liten flokk med born

check bånelaug

vatnet ein vaskar eit nyfødt barn i

Nékånâ sýtte for bånelaugji.
check bånemòn'e

to til tre års aldersskilnad mellom sysken; bruka berre i eintal
Sjå også bån.

Der æ an bånemòn'e midjom 'enni Hæge å 'ó Tór.

check bånemål

talemålet ein lærde seg som barn

"Kverr bygd ska' dikte stèví i sitt bånemål", skríva Knút Jónsson.

check bånepíne

stol som ein plasserte born i (barnet sat fast i stolen)

Eg sette 'an Bóa i bånepínâ, så 'an inkji sill' ska' si.

check bånerís

dvergbjørk
Sjå også bån.

Eg tikje bånerísi æ så vént at eg hève det i a staup på bóræ itt eg æ på støylæ.

check bånesjúkji

engelsk sjuke, rakitt

Eg fekk bånesjúkjen å kunna 'kji gange førr'ell eg va' ive tvau år.

check båneskræme

noko til å skræme born med

Fókk ha' bjøddehandlaran ti' båneskræme, for dei sille vère så kallège.

close bånestròk

barneleik (born som leikar, utandørs og innandørs)

close bånetal

"barnespråk" eller utydeleg tale

check bånevogn

barnevogn

Da kóm' trillandi mæ bonnó sikkå i bånevognó.

check bångjǿle

barnevakt, barnepass
Sjå også bån, gjǿle og akte.

Eg lýt vèr' bångjǿle mæ moir 'enni æ útå teigjæ.

check bånsungji

1. barn
2. nedsetjande ord om born som oppfører seg meir barnsleg enn ein kan vente

1. Gunne såg ette bånsungó mæ moirí va' ti' doktaræ.
2. Inkji bèr deg som an bånsungji, no som du hèv' bigjynt i skúli!

check båre

bylgje, på vatn

Bårun vår' så stóre at da slóge langt inn'å land.

check båsstǿre

skråbjelke som dela inn båsane i eit fjøs i eldre tid

Den stóri stúten va' laus'e å smildra den eine båsstǿrâ.

check båtshakji

Hake med kring 3 m langt, slankt og mjukt skaft, laga av hassel, rogn eller bjørk. Ein måtte byte skaft kvart år.
Sjå også flòtehakji.

Båtshakan kan an bå' drage å skúve mæ.