Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på B: 563 | Totalt: 6900 | søketips | nullstill
Forklåring Døme
check ba'

utan stans

Mi kvílde 'kji ti' nóss, men héle det i eitt ba' ti' mi vår' færige. Da héle det i eitt ba'.

check babb'e

køyredoning til tømmerkøyring

Koss an babb'e såg út vite mi alli no leng'e.

check bak

rygg

Ånund laut 'å bakji for 'ó Såvi.

check bakblòke

ryggsida på brjóstdúkjen, gråkuptâ, rundtrøyâ og blåkuptâ (i setesdalsbunaden)

Bakblòkâ 'å brúsdúkjæ æ av kvítt vallmål.

check bakbul'e

ryggsida på genser eller jakke
Sjå også frambul'e og bul'e.

Der æ åtteblarósu på bakbulæ.

check bakkbèrari

bagasjebrett bak sal eller sete på sykkel eller motorsykkel
Somme seier "bèrari".

Førr'e sykla mi mæ jentó att'å bakkbèraræ ell' på teinæ.

check bakkesag

bakksag

Bakkesagjí æ fíntanna, stutt, mæ breitt blad.

check Bakkjen

Bakken, gardsnamn både i Valle og i Hylestad.

Tarjei Bakkâ búdde på Rysstad.

check bakkji

1. bakke
2. knivsbakke

1. Da løypte jamt på rattkjåkkji néd bakkjen.
2. Eg nattar på bakkjen itt eg vi kløyve a véeskjíe mæ nívæ mí.

check bakkvatn

bruka om når vatnet når opp i fjørene på kvernkallen og denne dreg med seg vatnet

Æ det fæl'e flaum'e i åne, kan det vare bakkvatn, så kvinnekadden svív'e i vatn å gjeng'e tungt.

check bakmeisbendi (H)

band til å feste ei ryggbør på ein bakmeis'e

Bakmeisbendi laut vèr' langt for at an kunna binde býrí støygt om 'u va' mykji i vavi.

check bakmeis'e (H)
image

spesiell ryggmeis av tre

Svein batt hókkjen på meisen å reiste 'å støyli.

check bakryv'e

stokk til å sveipe renninga omkring (med spildrer i mellom)

Varpi ligg'e rundt bakryven i vevreiæ.
check bakslodde

hestereiskap som ein fester bak framslodda slik at ein kan køyre lange ting utan at dei kjem nedpå marka
Sjå også framslodde og slodde.

Eg lýt setje på baksloddâ, for eg ska' kjøyre nåkå lange stokka.

check bakstamn'e

Stamnen attarst i ein slede (høyskógsslé'i)

Bakstamnen va' bunden fast mæ hekkun, å framstamnen líkeis.

check bakstrebórd

Spesiell bordplate som vert nytta til å bake flatbraud, lefse m.m. på. Bordplata har ikkje faste føter, men vert bygd opp til passeleg høgde med stolar, benker o.l.

An gó'e bakari lýt have a godt bakstrebórd.

check bakstredag'e

full arbeidsdag for to bakarar (dei skulle då bake 9 tjug, altså 180 leivar)

D'æ lengji å sitje an bakstredag'e ti' endis.

check bakstrehedde

"flatbraudhelle" av stein

Bakstreheddun vorte nóg helst'e brúka 'å heiinn.

check bakstrekjeddari

kjellarrom der ein bakar flatbraud, lefse m.m.
Sjå også eplekjeddari, kjeddari, kjeddarlæm'e og kjeddartropp.

Det høyrdest an jamn'e dúr'e frå bakstrekjeddaræ.

check bakstrekåne

kvinne som bakar

Bakstrekånun hav' lang'e dag'e, frå seks om morgónen ti' sjau om kveldi, å då hav' da baka níe tjug. Eg vi' néd i kjeddaren ti' bakstrekånó mæ mat'e.

check bakstremjø̀l

mjøl til å bake flatbraud eller lefser av; bruka berre i eintal

Bakstremjø̀li æ mali av kveiti.

check bakstretròg

stort uthola tretrau til å kna deig i til flatbraud

Bakstretrògji va' laga av eitt tréimni.

check bakstrevé'e

ved til baking av flatbraud (ca 60 cm lang, småkløyvd, og med liten brennverdi)
Sjå også vé'e.

År 'ell anné "fillen vé'e" varte gjinni brúka som bakstrevé'e.

check bal (V)
image

oval balje, av metall, tre eller plast
Sjå også balje og sår'e.

Då eg va' lítí, tvó eg meg i hovdæ i a bal.

check balje
image

oval balje
Sjå også bal (V).

Småunga líke å skvasle i a balje.

check ballblóm'e

trollbær

Ballblóman vakse i heimejóræ.

check bals

søl; bruka berre i eintal
Sjå også balse, balsen og bals'e.

Det kan vère nåkå fælt bals å arbeie i vègeveitu.

check bals'e

person som er fæl til å skitne seg til
Sjå også balse, balsen og bals.

Lisle-Bóa æ enn fæl'e bals'e, 'an hoppar allstǿtt i søyledammó.

check balúr'e

bråk, skjenn

Det varte slig balúr'e då ungan ha' stòli.

check banane

banane

Bananun våre ivemogne, men inkji útskjemde.

check band

1. band, snøre
2. vidjeband ("bindingen") på eldre ski

1. Mi have mange gamle bond (ljódbond) heimi.
2. Skjítti brast unde bandæ.

check bandenív'e
image

knivjarn med to handtak, rett eller litt krumt, bruka til lafting eller skaving av bork

Bandeníven æ a hǿgt reiskap.

check bandetjóv'e

ein stein som er for stor eller ugrei og som dermed hindrar samanbinding av steinar i mur (murar-uttrykk)

Mi vi' líksågodt sipte út den bandetjóven, for 'an passar 'kji plent hèra.

check bandfesti

1. feste til kuband inne i eit fjos; av tre eller jern
2. treplugg som ein slo inn i fjøsmuren eller i jorda når ein skulle mjølke kyrne på støylen

1. An lýt have sterke bandfesti ti' stóre stúta.
2. Eg sló bandfesti néd i jórdí mæ a øks.

check bandfló

lag med kornband på golvet i konngóvæ (ferdig til å treskje med flygjili)

An lýt treskje a bandfló av gongjinn.

check bandhakji

1. reiskap til å feste gjårin på lagga kar
2. smidd hake med eit tau fest i auga; til å dra stokkar med

1. Mæ bandhakâ strammar an gjårin.
2. Taddeiv ha' inkji hest'e, så 'an laut drage dei tyngste vé'estrangan mæ bandhakji.

check bandmòn'e

rom for å stramme eit vidjeband td på eit kjerald

Bandmònen lýt vère passelèg'e, inkji for stór'e å inkji for líten.

check bandvèvari

person som vev med "bandvevrei"

An bandvèvari laut vèr' nøyen å tolmódig'e.

check bankatré

trestykke (ca. 70 cm) med handtak; bruka til å banke tøyet med når ein vaska ute ved ein bekk eller elv

Bankatréi æ flatt i endâ mæ a rundt handtak.

check barkakjèr

stort lagga "kjèr"; bruka til å barke skinn i

Barkakjèri fyllte da mæ vatn å bjørkebork'e ell' grånebork'e.

check barkekjèr

kjer til å barke huder eller skinn i
Sjå også barke.

Barkekjèri æ stórt å vídt.

check barkekjýli

adamseple

"Barkekjýli va' stórt som a epli", sa Sigríd.

check barkji

1. luftrøyret, pusterøyret; bruka både om menneske og dyr
2. "halsen" av laftehogget

1. Å svægje i vronge æ å få mat'e ell' drykk'e né' i barkjen.
2. Barkjen høgg'e an út mæ øks.

check barm'e

avstanden mellom siste innslaget (veptetråd) og vevskeia i veven

Du ska' 'kji have sò lang'e barm'e mæ du vèv'e.

check barsǿl

dåpsfeiring med heimebrygg (til å servere gjester når eit barn var født)

Gunnår å Anne vår' mæ i barsǿlæ.

check bartu

bart; bruka berre i fleirtal

Snykkjen rann nédive bartun 'ass.

check bas

ugreie, "over stokk og stein" (om arbeid)

Det varte a fælt bas førr'ell mi finge ti' detta vanskelège arbeii.

check bas'e

1. basstrengen på fele og hardingfele
2. "den flinkaste"

1. Fysst basen va' stilt'e på "gorrlaust", sa dei gamle at 'an surra som a humle.
2. Der va' mange som våre góe ti' spile, men Ånund va' basen.

check bask'e

mann som arbeider hardt med noko og ikkje tek seg tid til pausar

Jón å Torgrím våre nåkå fæle baska ti' arbeie.

check baske

kvinne som arbeider hardt med noko og ikkje tek seg tid til pausar

Den baskâ sèt'e seg inkji tídt!

check bassari

basar
Mange seier "basar'e".

Der æ visst bassari i Òveinang i kveld.

check bassegraut'e

graut for jolebukk (Vart servert nyttårskvelden og oftast bore fram på bordet i kveldinga. Ein skulle rope på bassen med tvòrunn i handa)

Bassegrauten varte reidd'e av saup å byggmjø̀l.

check basseklæi

klede til å vere bassi i

Ti' fælare basseklæí æ, ti' gamare vare det.

check bassekveld

nyttårsaftan og 13. januar (om kvelden er det tradisjon å gå julebukk i Valle og Hylestad)

Ko vi' dú gjère bassekveldi?

check bassemål

endra talemål til ukjenneleg når ein er jólebassi (slik at ingen skal vite kven ein er)

Den minsti jólebassen tala alli bassemål, så adde forstóge mæ ei gong kvæ 'an va'.

check bassi
image

1. jolebukk, utkledd til nyttårskveld og 20. dag jol (somme seier "jólebassi")
2. person som ser uflidd ut

1. Det kåm mange bassa, den seisti va' kveldskjǿglâ.
2. 'An va'skjeggjutt'e at det va' púre bassi.

check basstogdott'e

"tøyball" til å tette att den ca. 15 cm vide opninga (som oftast er i mønet av badstova; bruka berre i eintal)
Sjå også basstòge.

Mi brúke útsliti tøy ti' basstogdottæ for å halde på vermden itt vé'en hèv' brunne opp.

check basstòge

1. frittståande bygning nytta til turking av korn, røykjing av kjøt. Tidlegare også bruka til å få bort lyser og lopper i kleda. Var plassert i ei viss avstand frå andre bygningar på grunn av brannfaren.
Sjå også basstogdotten.
2. badstoge

1. Konni låg på pada ti' turking i basstògunn.
2. Du hèv' det så heitt som i a basstòge! sa Svein mæ 'an Haddvår.

check basstoghiti

"badstovevarme" (altfor varmt til å tole)

Hui, nò æ det så varmt inni at det æ basstoghiti! Vi' an døye fyddu, lýt det vère basstoghiti.

check basstogomn'e

oppmura steinomn (gråsteinsomn utan avtrekk) i basstòga

Basstogomnen æ oppmúra midt i basstògunn.

check basstogpad'e

kornpaden i badstoga

I gamle dage la da sikkå på basstogpaden fysst da sill' "lauge" sikkå.

check bati

bate (hjelp, vinning, nytte)

"Fysst greie jentu hav' fare gali, for adde slarvan det æ an bati" (stevline)

check baut'e

mann som går tungt

Den bauten gjeng'e som 'an ha' stampa i snjór'e.

check bé'ehús

bedehus

Ette at kjørkjestògâ kåm, vill' fókk ríve bé'ehúsi.

check bé'elag

bearlag (ein krins som var saman i bryllaup og gravferd; alle vart bedne)

A bé'elag va' 'kji så stórt områdi, men der kunna bú mange fókk.

check bé'emann'e

person som går rundt i bedelaget og bed til likferds (i eldre tid var nok dette ein eldre mann, men seinare kunne det òg vere oppgåve for ei kvinne)

"Så æ di velkomne adde samen i líkfærinn", sa bé'emannen då 'an va' rundt i bé'elagjæ.

check bé'esi-kjèring

tiggarkone

Bé'esi-kjèringan båe sikkå helst'e matmjø̀l.

check befs

frynser

På kjyrkjeploggó æ langt befs. Befsi ska' 'kji hange n'i blèsâ.

check bei'bròt

beinbrot

A bei'bròt lýt an antel spjåkke ell' gjipse.

check bei'grind

1. skjelett til menneske og dyr
2. uferdig utkast

1. Der låg a bei'grind úti skógjæ.
2. Nótenédskriftin 'ass Knút Jónson Heddi vår' helst'e barre bei'grindi av slåttó.

close beikk'e (H)

hårskilje
Sjå også beink'e (V) og beikke.

check beilaus'e

vinden som blæs og lagar lyd, helst kring husnovene; bruka berre i eintal

Høy' beilausen, nò ýler 'an kring húsí!

check beilei

beinveg, snarveg
Sjå også bei'vèg'e.

Mi vi' inkji gange hèra, mi take beileií.
check beineverk'e

verk i beina på krøter

Kåvan få beineverk'e av rått grjón, var' det sagt.

check beink'e (V)

hårskilje
Sjå også beikk'e (H) og beinke.

Sòme hav' beinkjen midt 'å hòvúdæ, å aire hav' 'an 'å lénæ.

check beinke

hjelp, beine

Det æ viktigt at an kan gjère kvorairne a beinke av å ti'.

check beis

rundt fat av blekk med to handtak

Slå detta vatni 'pi beisí, Titta!

check bei'sau'e

eit bestemt bein i føtene på ein sau (td bruka til å vinde renningtråd i samband med veving)

An bei'sau'e sille have a viss vikt mæ varp.

check beisl

beksel

Eg hengjer beisli på bógtrétti itt eg tèk'e av silen.

check beislebit
image

munnbit (om hest)

'Er æ tvau slags beislebit, eit som æ beint, å eit som æ déla på midten.

check beislering'e

ringen på kvar side av bekselet som taumane er feste i

Beisleringan våre jamt gjåre av jinn.

check beisletygjili

stutt taugstump eller lerreimstump til å feste i bikselet for å leie ein hest

Titta leier hesten ette beisletygjilæ. Stundom legg'e eg beisletygjilen på klyví å stýrer hestæ.

check bei'só'

kraft koka på bein

Hèv' an godt béi'só' var' suppâ au gó'.

check beist

ku

Ko mange beist hav' di i fjósæ?

check beistemat'e

fór, mat for kyr

Håm'e va' grei'e beistemat'e.

check bei'søyl'e

hestesal som er delvis laga av bein

'U rei' si' ti' Brottveit på an bei'søyl'e.

check beite

1. stund
Sjå også bil og òte.
2. saltlake til å konservere (garve) skinn med

1. Eg bía a lang beite.
2. Kjø̀ti va' salt som beite.

check bei'tind

tind av bein (helst i horv)

Bei'tindan æ sterkare 'ell trétindan i lórtehorvinn.

check bei'vèg'e

beinveg, snarveg
Sjå også beilei.

Det æ 'kji adde bei'vègji som vare líka.

check bekkjefydd

flaumfulle bekker (etter ein turkeperiode)

Det laut trjú bekkjefydd ti' a rótbløyte.

check bekkjesikl

liten bekk (såvidt vatnet renn)

Det ska' 'kji stóre bekkjesikli førr'ell det fydder an brunn'e.

check bèl'e

høgt rop
Sjå også bèle, illbèle og vål.

'An la ti' mæ an kallèg'e bèl'e.
check bélegút'e

kar som frir for ein annan kar
Sjå også béli, béle og bélevand'e.

Òlâv va' bélegút'e for 'an Haddvår. 'An ha' mæ si bélegút'e.

check bélesvein'e

kar som frir for ein annan kar (same tyding som bélegút'e)

Det va' så viktig å have an gó'e bélesvein'e som kunna skrøyte av fríaræ.

check bélevekkje

gut som på vegne av ein ven fortel ei jente at vedkomande er interessert i henne

"Bélevekkje tar' 'an 'kji have, at èg æ ǿr ett'ó veit 'an sjav'e" (stevline).

check béli

friar
Sjå også bélegút'e og béle.

Der va' så mange béla som romstéra på fosstogtrèvæ.

check beltestein'e

lodd til å henge i veven

Fysst an vèv'e belti å typlebond, brúkar an beltestein'e ti' stramme mæ.

check bendi

tynt taug, hyssing
Sjå også binde.

Eg strotta sekkjin mæ bendi.

check bendili

band av halmstrå kring eit kornband
somme seier bendli

Èg stelte bendla, å batt konnbondí, mæ Mamme å Papa skåre.

check bendlekast

"knuten" på bendilen som ein sveiper kring eit kornband

Fysst an steller bendlekasti vrí'e an toppen på konnoksó å legg'e skjóran unde armen.

check bendlevrie

band som lagar lykkjer på seg når tråden ikkje er strekt

Bendlevriun kunn' vèr' vónde å rétte.

check benkjegåve

gåve i bryllaup

Eg fekk an vén'e boddi i benkjegåve.

check bensín

bensin

Bensíni æ hǿgt ti' mangt, men det smedd'e fælt fysst det tenner.

check bèr

bær

Bèrí eg pila i haust have vorte ti' sylte, å liggje i frjósaræ.

check bèreróm

avstanden mellom vassflata i bøtta og toppen av bøtta

Det lýt vère bèreróm i byttunn ska' an bèr' 'æ i úkviddæ.

check bèrfètili

fatle (på hýkkji eller ryggmeis)

Den eini bèrfètilen på hýkkjæ æ mest'e útsliten, å hell'e på å gange âv.

check bergebrúsi

rosenrot

Sòme kadde bergebrúsen for bergebukk'e.

check bergebrúskji (H)

bergfrue

"Bergebrúskjen" æ a diktrøkkje av 'ó Tarjei Bjørgúvson Rysstad.

check bergeflæe

flatt og utbreidt berg (slik som ein kan finne på høgheia)

D'æ létt å godt å gange på bergeflæó.

check bergenòv

bergnabb

Det stakk fram a bergenòv i ein av svingó.

check bergeskórte

berghylle, skar i fjell

Sauen va' skorfast'e i a bergeskórte.

check bergestír'e

geolog (person som skulle kunne sjå om det var metall i ei gruve, eller om fjellet var dårleg)

Knút sa at bergestíren laut opp i Bergeheií å sjå på dei rare litin på bergjæ.

check bergingsveir

godt ver for å tørke høyet (på bakken)
Sjå også høyveir.

'Er hèv vòr' godt bergingsveir i sommår, mi have alli turt sett opp a hesje.

check bergjingsråd

bergingsvon

Eg trúr alli 'er æ bergjingsråd for denne gamle å håvrotne búí.

check berglilje (V)

bergfrue

Kommúneblómen i Valle heite berglilje.

check bergsi

mann frå Berg

Bergsan bú hågt.

check bèring

kalving

Kjýrí æ så lòselèg, nò æ 'u på bèringjinn. Det va' a hard bèring.

check berje

Kornband breidde ut på eit tett låvegolv, ferdig til å treskjast med "flygjili"

Nò hèv eg trekst a berje, så no æ eg síle sveitt'e.

check bèrknysje

stampa bær

Gýrí ha' bèrknysjâ oppi fjórpotthókkjen.

check bèrkrúsi

krans av td tytebær

Det va' sérs stóre bèrkrúsa dèr eg plukka i dag.

check berlòg'e

tytebærdrykk; laga ved å blande tytebær og vatn og la det stå nokre veker
Sjå også lòg'e.

Det smakar godt mæ berlòg'e attat graut'e.

check berrfís'e

1. bille som ofte er i blåbær eller ripsbær; rundvoren, flat og med små prikkar
2. rotne tytebær (V)

1. Eg sér fleire berrfísa i blåbèrspannæ dí!
2. Berrfísan plukkar eg inkji fysst eg æ at bèrskóg.

check berrtevli

snautt område (td open slette med fritt utsyn; bruka berre i eintal)

Då jasen å èg kappsprunge út'å berrtevlæ, va' det èg som vann.

check bíbelbód

predikant, reisande religiøs talar

Gófa varte omvend'e, å reiste rundt som bíbelbód.

check bíbili

bibel

I bíbilæ æ der tvau testament, det gamle å det nýe.

check bíebiti

mellommåltid (når ein et litt sidan det er for lenge å vente til neste faste måltid)
Sjå også biti.

Eg må have enn bíebiti, det vare for lengji å vente ti' kvelds.

check bíemat'e

mat som nærer godt og gjev krefter lenge

"Brau æ gó'e bíemat'e", seie Kristí.

check bíetòl

tolmod til å vente

Hèv' du bíetòl, ell' ljóte mi gjère det plent no?

check bik

bek

Bik, bikatrå'e, biksauma; bik trunge da ti' mangt førr'e.

check bikengjili

demon

"Din bikengjili!" húva Taddeiv ti' 'ó Knút.

check bikhúve

tjøreblanding på hovudet til småborn (råd mot utslett)

Eg trúr mi ljóte leggje på a bikhúve mót skurvæ.

check biksaum'e
image

eldre skisko

Eg líka bæri å hoppe mæ biksauma 'ell mæ dei nýmótens hoppstivló.

check biksi

1. jernplugg til å feste tømmerstokkar ved tømmerkøyring (bein plugg, med hol til lekkje)
2. storkar, kakse

1. An biksi héldt filnare 'ell an hakji i stokkjæ.
2. Bjørgúv va' biksen i Òveinang, mæ mykji skóg'e å nóg av pæninge.

check bikåri

1. ver
2. person med mange rare påfunn
3. gammaldags lang omn (omnsponnâ var så vid at dei elde på henne og koka kaffi i ei skòre)
Sjå også veir'e og høyveirsbikåri.

1. "Kví laut den bikåren stange meg", sa Salmund, då 'an fekk a puff i fuí.
2. "Den bikåren finn'e på så mangt rart!", sa Rannei om 'an Nils.
3. "Kan eg få kaupe bikåren din, 'an æ vel 'kji så fælt rusta?", spúre Torgrím 'an Nikelos.

check bil

bel, stund
Sjå også beite og òte.

Sit nå a bil ti', sa Jórånd.

check bílhús

garasje

I bílhúsæ æ der straum'e ti' ljós å ti' motórvermari.

check biljett'e

billett

'U kaupte si biljett'e mæ tókjæ ti' býn.

check bílstadd'e

garasje for bil

Sòme seie bílstadd'e i staden for bílhús.

check bindingsnåvåri

stor bygningsnavar, stavbandsnavar

Hèv' du ein ell' tvei bindingsnavra?

check bindøks

lett tømmermannsbile (bruka til å spretthogge eller berkje med)

Ti' å spretthogge an stokk'e æ det best'e å brúk' a bindøks.

check bingji

binge (bruka td til flatbraud, korn, poteter)

Denné bingjen, som ska' vèr' ti' brau, æ inkji músefrí'e.

check bírebjødde

syngjande bjølle (laga av messing)

Bírebjøddun kan an høyre langt, om ljóden inkji æ så håg'e.

check Birgjit / Bergjit / Bjirgjit

Birgit

Birgjitt hèv' vurte gåmó nò.

check bírhani

tappekran

Du lýt få a ný pakning i bírhanâ, det drýpe så.

check birkji
image

bjørkesaft
Sjå også: renne birkji (H) og birkje (V).

Birkjen æ nòkå sǿt'e, å gó'e å drikke, tikje sòme.

check birri

1. tverr person (vrangpeis)
2. borre (arcticum lappa)

1. 'An vill' alli låne mi pæninge, den birren. 'An glór som an birri.
2. Birran hengje sikkå létt i klæin.

check bissmål'e

bismarvekt (stongvekt)

Bissmålen vóg i pund.

check bit

bruka i samband med å skildre kor kvass td ein kniv eller ljå er

Der æ godt bit i dei nívæ!

check bíten

plutseleg mykje spyttproduksjon i munnen; bruka berre i bunden form eintal (magen set i gong spyttproduksjon, men væska kjem ikkje frå magen)
Sjå også brjósvée.

Fysst an fær bíten, æ an inkji plent gó'e i magâ.
check bíteskjíe

vertikal stolpe som vert driven inn i spor i enden av laftestokkane (i døropninga, for å halde desse på plass, og som også går inn i gròp i den øvre og nedre stokken i døropninga)

Bíteskjíun halde stokkó i dynneopningjinn på plass.

check bitgogn

kvass reiskap

Bitgogni lýt an slípe ti' eggja å brýne mæ a fínt brýni.

check biti

1. bløytt lefse eller flatbraud med smør
Sjå også brau, bíebiti, blaut'e biti, bòren biti, bæse biti, jasebiti, kjinnebiti, klingsbiti, kveldsbiti, lúsebiti og øyktebiti.
2. hjørnetann
3. stovebjelke; stor tverrbjelke mellom sideveggene i ei årestoge. I stover med to bjelkar får den eine eit anna namn: "Biti" om den bakaste og "rond" om den fremste.

1. Høyskógsmennan ha allstǿtt mæ sikkå bita mæ smø̀r å ost'e.
2. Eg verkte i dei hǿgri bitâ.
3. Biten æ røykròkjen å gjyvutte.

check bitjinn

stål til eggverktøy

Mýrmalmen gav godt bitjinn.

check bítå

frukost (kl. 5.00 - 5.30 frå gamalt av)

An kan bíe lengji ett' a godt bítå.

check bivresús

kalvesus (også for moro bruka om gelé)

Det æ godt mæ bivresús på stumpesivunn. 

check bjalkehoggari

tømmerhoggar

Bjalkehoggaran æ fæle ti' ète.

check bjalkekjøyrari

tømmerkøyrar (med slodde)

Bjalkekjøyraren laut hav' gó'e hest'e.

check bjalkeskòt

bratt bakke som vart bruka til å rinde sevla tømmerstokkar ned (gjerne for bratt til å køyre med hest)

Bjalkeskòti va' ísa, så stokkan fór' som a rit n'igjænom.

check bjalkeslodde (H)
image

hestereiskap bruka til å køyre tømmer eller ved med
Same tyding som bakslodde.
Sjå også bakslodde og slodde.

Fysst an kjøyrer vé'e å det æ mykji útfyri, brúkar an barre bjalkeslodde.

check bjalkeslæpe

tømmerslepe (der ein dreg tømmer)

Bjalkeslæpâ va' så brott at eg laut vreiste.

check bjalkji
image

1. berebjelke i eit bygg
2. tømmerstokk

1. Kjø̀ti varte turka på stava oppunde bjalkó i stògunn.
2. Såvi laut sevle kverr bjalkjen.

check bjór'e
image

bever
Sjå også bjórstemm'e og bjórhús.

Bjóren stýver å stemmer mykji i Finndalæ.

check bjórebrand'e

trestubb som bjoren har gnaga borken av

Bjórebrandan æ greie elle mæ fysst an vi' steikje si fisk'e.

check bjóreslæpe

"slæpe" der bjoren har drege tregreiner

I Finndalæ va' der mang' a bjóreslæpe.

check bjórestýv

tre som er stývt av bever

Der va' fullt mæ bjórestývi innmæ bjórhúsi.

check bjórhús

beverhus
Sjå også bjór'e og bjórstemm'e.

Der æ tvau bjórhús i Grípemóbekkjæ.

check bjórspæk'e

spæk'e som ligg att etter trefellinga til beveren

Ròn i rundt den bjørkjí som bjóren mest'e ha' naga âv, va' der fullt av bjórspækji.

check bjórstemm'e

beverdam
Sjå også bjór'e og bjórhús.

Sjå den bjórstemmen! Mæ Heddestøyl æ der så stór'e an bjórstemm'e, at skógjen ikring hèv' daua.

check bjórvé'e

tre som beveren har felt (og han har oftast gnaga av borken)
Sjå også vé'e.

Det låg så mykji bjórvé'e ette strendó at mi samla det å tóke det mæ åkkå heim'tt'e.

check Bjúg / Bjúg'e

Bjug

Bjúgan fare ti' vare sjella nò.

check bjúg'e

bøyg

Der æ an bjúg'e 'å bandfestæ. An lýt have rétt'e bjúg'e på slé'emeió.

check bjus

utydeleg tale, låg tale

'U tala så lågt, det va' barre nåkå bjus.

check Bjynn

Bjørn

Ko Bjynn ha' gjårt gali då 'an tók ti' skots, veit inkji èg.

check bjynn'e
image

1.bjørn
Sjå også vetlé'e og húnebère
2. høvel med 2 handtak
3. lekkjestrammar
4. stor og sterk person
5. kloss mellom stokkane i ein tømmerbygning

1. I gamle dage va' bjynnen a fæl plåge.
2. An bjynn'e, 'ell bjynnehǿvili va' skjót'e å hǿvle stògetimr .
3. På framsloddunn lýt an júre bjynn'e, an fær godt vègetak då.
4. Bjúg æ an bjynn'e.

check bjynnebòke

myrgras i runde tuver på heia (scirpus caspitosus)

Trú om búskapen èt'e bjynnebòke?

check bjynnedrag

kronisk hovudsjukdom hjå hest (hesten reiar att og fram med framkroppen)

Denné hesten må hav' fengje bjynnedragji!

check bjynnehǿvili
image

høvel med to handtak

An bjynn'e, 'ell bjynnehǿvili va' skjót'e å hǿvle stògetimr mæ.

check bjynnekamb'e

bjørnkam (Blechnum spicant), bregneart i sisselrotfamilien

Bjynnekamben æ grǿn'e heile vetren.

check bjynnelamp'e

bjørnelabb

Bjynnelampen æ spélèg'e.

check bjynnelås'e

innvendig lòke til å låse opp med utanfrå (bruka i lopt og búr)

I Oppistogsloptæ æ der bjynnelås'e.

check bjynnestræti

veg der bjørnen ofte ferdast

I Finndalæ æ der fleire bjynnestræti.

check bjødde

bjølle

An høyre godt bjøddun itt sauin kåm' heim'tt'e av heiinn. Fysst bjøddâ lýer fysst kjýrí jórtar, kaddar bjøddâ på regn.

check bjøddeblóm'e

blåklokke

Der va' mykji bjøddeblóm'e òvenat stògehúsó.

check bjøddeklavi

halsklave til å hengje bjølla i

På bjøddeklavâ stend'e namni å adressa 'å eigaræ.

check bjøddereim

reim til å feste bjølla til klaven

Eg hèv' tvæ gamle bjøddereima heimi.

check bjøddeskraml

sterk lyd frå bjøller frå mange dyr
Ordet vert også bruka som hankjønnsord (bjøddeskraml'e).

Der æ såden bjøddeskraml oppi líinn at sauin måg' have vorte ræda.

check bjǿre

binne

Bjǿrun æ kallège fysst da hav' unga.

check Bjørgúv/Bjørgúvi

Bjørgulv

Bjørgúv Holæ hèv' laga programmi ti' desse internettsí'unn.

check bjørgúvsponne (H)

omnsponne under omnsdøra der ein kunne setje kaffikjelen for t.d. å halde han varm

Órdi bjørgúvsponne kjæm'e av ó Bjørgúv Uppstad, kjempekaren.

check bjørk
image

1. pyntebroderi av kvitt perlegarn på setesdalsbunaden, både den mannlege og den kvinnelege
2. bjørk

1. Der æ seks sting, tvau ti' vístri å tvau ti' hǿgri å tvau i midjom, i a bjørk.
2. Bjørkjí kan brúkast ti' mangt: Imnetré, taknævra, garving, tæga, vidju, fór, å mangt anna.

check bjørkefút'e

bjørkekvist til å pryle ungar med
Sjå også stong.

Fysst ungan finge sjå bjørkefúten, då vorte da spake.

check bjørkekryml

krokete og vridd småbjørk

Der va' så mykji bjørkekryml, det va' mæden mi kóme fram.

check bjørkemål

"svært gammalt setesdalsmål"

"Di gamle sætisdalsmåli va' runni ó' dei gamle bjørkemålæ", sa sòme.

check bjå

oppdyrka jordteig

Mange stadnomn kunna fortelje om bjå: Bjåne, Bjålí, Bjådal, Bjåmidjom å Líbjå.

check Bjåí

Bjåen (gardsnamn i Bykle)

Bjåne æ evsti garen i Sætisdal.

check bla'

blad (td vekeblad)

Kòri hèv' du gjårt av adde bló'ó som mi finge i gjår?

check bla'naut

eit utvalt storfe (eit sers godt naut)

Denne kvígâ æ a bla'naut.

check blarr'e

1. fremste delen av tunga
2. lyden som sauen lagar (å blarre, blækte)

1. Èg vi' ète blarren, for den æ best'e.
2. Eg høyre enn blarr'e, så sauen må vère nérhendeleg.

check bla'teig'e

utifrå god slåtteteig

Slåttâ 'punde Åsæ æ plent enn bla'teig'e.

check blautgrjót

kleberstein
Somme seier "blautegrjót".

I Blåsteinsånæ mæ Bjynnevatn æ der blautgrjót.

check bleie

kinnplagg som er utsauma som ei drègjilshúve

Den gamle bleiâ eg hèv' heimi hèv' Góme brúka då 'u va' enn reivungji.

check bleikjetíd

tid når det er godt å bleikje tøy (td lin og vadmål; særleg om våren, men også om hausten)

Lavrans rulla vadmåli út 'å voddæ, mæ den beste bleikjetídí va', om våri.

check bleikjeveir

når det er regn og sol om einannan (i slåtten; bruka berre i eintal)

Detti va' a leitt bleikjeveir, nò som høytti va' så grǿnt å gó'slegt; å mest'e tjurrt.

check blèk

1. blekk til å skrive med; bruka berre i eintal
Sjå også blèkhús.
2.blekk (tunn metalplate)

1. Førr'e skríva fókk mæ blèk; nò æ det helst'e tjurrblèk å kúlepenni fókk skríve mæ.
2. Bylgjeblèkplatu æ gjåre av blèk.

check blèkhús
image

blekkhus, lita flaske til å ha blekk i, i bruk før ca. 1960.
Sjå også blèk.

I dei pultó som mi ha' på 50-talæ va' der a hòl i platunn ti' å setje blèkhúsi n'í.

check blekk'e

1. vindkast
2. røyksky som slår inn i romet, frå omnen
3. noko uventa som skjer, sjukdom / motgang
4. blink, skyteskive (H)
5. slag mot kroppen
Sjå også blekkje.

1. Der va' alli an blekk'e på vatnæ, så fiskjen vill' alli bíte.
2. Det kåm an blekk'e néd omnspípâ så stògâ varte fudd av røyk'e.
3. 'An fekk an blekk'e då húsí brunne.
4. Da drive å skute på blekk'e.
5. 'An fekk an blekk'e å seig ihóp.

check blekkjestein'e

steinhelle på kant i åren, mot døra

Blekkjesteinen gjère ti' at det inkji blekkjer frå dynninn itt 'o stend'e oppi.

check blekkji
image

1. blad på planter
2. blad av metal (td messing eller jern)
3. kvitt pyntebroderi som ser ut som eit lite blad (på setesdalsbunaden; både den mannlege og den kvinnelege)

1. Seinhaustis dette blekkjí av tréó. I båneskúlâ samla mi blekkji å turka da.
2. Da kunna pynte kjýklavan mæ blekkji. Hèv' du fengje tak i blekkji?
3. Der æ fíre sting ti' hǿgri, å trjú ti' vístri i a blekkji.

check blekksmé'e

blikkslagar

Blekksmé'in gjèr' dropprennu av blèk.

check bléme

blemme
Sjå også lygjebléme.

Aslak brende seg så 'an fekk blému 'å adde fingó. Lars fekk tídt vassblému itt an raka høy.

check blendebrev

Blendepapir. Under andre verdskrigen vedtok okkupasjonsmakta (tyskarane) ei lov om at det var ikkje lov å ha lys i vindaugo når det var mørkt ute. Difor var det i "blendebrev" i handelen slik at ein kunne ha ljos inne. "Blendebrevet" vart kjøpt i metervis, og det var vanleg at ein tilpassa dette som gardin til glaset, med ei trestong i kvar ende, og denne blendingsgardina vart hengd opp om kvelden og teken ned om morgonen.
Sjå også brev.

Fókk skjø̀na inkji kofyri da laut brúke blendebrev hèra som det va' langt midjom fókk.

check bleng'e

vassaktig væske som ligg under ostemassen i sur mjølk
(faren øvst, ostemassen i midten og "blengjen" nedst)
Sjå også fari.

An kan drikke mjåkkjí om der æ nåkå bleng'e í.

check blèse

panne

Nò heng'e håri langt n'i blèsa, så nò lýt du klyppe deg!

check blèseband

reim som går over panna på hestegrima / bikselet

Sòme pynta blèsebandi på stassilâ.

check blèsebein

pannebein

Snæri fekk a slag i blèsebeini så 'an úvita.

check blèsepligg'e

1. pigg i slaktevåpen (slår hol i panna på td ein gris)
2. vond, snappsinna

1. Gófa hèv' enn gåmål'e blèsepligg'e liggjandi.
2. Blèsepligga æ det inkji úvandt hav' mæ å gjère.

check blidr

fargar som er urolege eller glitrande; bruka berre i eintal

Fysst an hève fillí antenne æ det jamt blidr i fjærnsýnæ.

check blike

bleke

Blika gjekk fyre kraftútbyggjingjinn alt oppat Hallandsfossæ.

check blinde

jernplate til å setje mot omnsdøropninga

Du lýt setje blindâ mót omnæ så det inkji neistar fram 'å tili!

check blindekling'e

kling'e som vart lagd i hop med smøret på innsida

Fysst smø̀ri inkji sýnti, varte det kadda blindekling'e.

check blindgòte

gate der det ikkje er hol (på bunad for kvinner; til pynt)

Blindgòtun vare brúka på búnadsskjortunn.

check blindgraut'e

graut utan smørauga; bruka berre i eintal

Det æ alli godt mæ blindgraut'e.

check blindingji

1. molteplante på det voksterstadiet at bekarblada ennå ikkje har opna seg
Sjå også glåpari, graskårt'e og kårt'e.
2. ein slags klegg (chrysops relictus)
3. blind person

1. Du må inkji plukke blindinga, for dei vi' alli mogne.
2. Blindingan æ létte å slå i hèl si' da æ så gålause.
3. Det æ stygt å kadde blinde fókk for blindinga.

check blódbògji

samla blodsprut (som når ein skjer over ei pulsåre)
Sjå også bògji.

'An trefte bjynnen i bringâ så blódbògjen stód.

check blódfæsl

bandasje til å stoppe ei bløding

Fysst blǿingjí hèv' stansa, lýt 'an sipte blódfæsl.

check blódkomle

komle laga av blod og mjøl

Det æ sjella fókk ète blódkumlu i dag.

check blódpýsse

blodpølse

'An varte rau'e som a blódpýsse.

check blódslivr

klump av størkna (levra) blod

Reisdýri ha' dutte útiv' bergji å låg i blóslivrinn i úrinn undi.

check blódslonk

blodtrevl som hengjer seg på tvara (tvòrâ) når ein rører i blodet medan ein slaktar

An lýt rǿre i blódæ mæ same an hèv' rennt det av dýræ, så inkji blódslenkan livre sikkå.

check blódsyt

blodblanda væske som tyt fram frå sår
Somme seier "blódsýt".

'U fæsla seg då det kåm nåkå blódsyt dèr 'u ha' skadt si 'å handebakjæ.

check blódteig'e

"betaling" eller "erstatning" for td drap (drapsmannen kunne då sleppe hemn)

D'æ lengji si' det hèv' vòr' tala om blódteigji.

check blódtèven

når ein spring hardt og pustar så kraftig at det verkjer i halsen og ein får "blodsmak" i munnen.bruka berre i bunden form eintal og dativ.
Sjå også tèv'e

Eg sprang så fælt at eg fekk blódtèven.

check blódtròg

stort "tretròg" til å samle blodet i når ein slaktar

Dú bóa lýt halde blódtrògjæ!

check blódvassle

blod og væske frå sår

Der kåm mykji blódvassle frå såræ.

check blódverk'e

sår som ikkje er betent

Der kjæm'e inkji våg'e ó' an blódverk'e.

check blòke

1. "bukseloket" i den mannlege setesdalsbunaden (H)
2. dei ulike delane av bulen i kuftene til den kvinnelege setesdalsbunaden før dei er sydde saman
3. dei ulike delane av brúsdúkjen i den mannlege setesdalsbunaden, før han er sydd saman.
4. dei to delane i eit fantebuksepar
5. tøystykke av td vadmål

1. Blòkâ ska' helst'e vèr' alt oppat halsnappó.
2. Eg hèv' mynstr ti' adde blòkó.
3. Blòkâ att'å ryggjæ 'å brúsdúkjæ æ kvít.
4. Der va' barre tvæ blòku i a fantebuksepar.
5. Der æ tvæ blòku frammi i brúsdúkjæ.

check blokkeklavi

bjølleklave med blokkar på (blokkane dingla som i ei lauvsylje)

Mi have barre ein blokkeklavi, å den gjeng'e Lauvrós mæ.

check blóm'e
image

del av broderiet på setesdalsbunaden (både den mannlege og den kvinnelege)

Blómen æ sauma midjom sylvbóró, midt 'å opplutæ.

check blómelilje

lilje med blomeform (td heggelilje, liljekonvall, marihand)

Ungan plukka blómelilju å sette da i vatn midt på bóræ.

check blonde

1. blanding (helst væske, td oppspedd sur mjølk)
2. blanding (td språkblanding)

1. Førr'ell da reiste 'å heií om sommåri tykka da kabrette, å fysst da sille bruke det ti' matvæte, blanda da kabrettâ mæ vatn ti' a blonde.
2. 'Er æ slig a blonde mæ úlíke talemål nò ti' dags.

check blòte

"fyllekule" (ein eller fleire personar som drikk mykje alkohol over fleire dagar)

Det va' tungt for 'an Tarjei å på arbei' att'e ette dei fæle blòtunn 'an ha' havt.

check blòti

svært våt og blaut snø (helst om våren)
Sjå også vårblòti.

Det kåm enn fæl'e blòti så fókk vorte faste mæ å kjøyre.

check bløyg'e

kile
Sjå også bløygje.

An kan brúke bløyg'e fysst an ska' kløyve stóre trékubba.

check bløyte

søyledíkji på ein fǿrslevèg'e.

Fysst der æ bløytu ette vègjæ, då lýt an króke, så satt an kan.

check blåbèrbuskji

blåbærlyng

Det æ gama plukke itt blåbèrbuskan' æ tunge av bèr.

check blåhúve

lue til småborn (både gut og jente)

Blåhúvun våre av svårt vallmål å våre kanta mæ grǿnt.

check blåklæi

dress som menn utanfor dalen bruka (ikkje bunad)

Da gjinge mæ blåklæi ottafor dalen.

check blåkupte

stutt kufte av svart vadmål til kvinnebunaden i Setesdal (med løyesaum)

Blåkuptâ vare brúka ihóp mæ svårtestakk'e som kjyrkjeklæi ell' ti' anna fínt brúk.

check blåmann'e

person utanfor Setesdal som gjekk "blåklædd'e"; altså utan bunad

Blåmennan, som gjinge blåklædde, skjúlde sikkå út fysst da kóme ti' dalæ.

check Blåmannsbygd

bygder nedanfor Gullsmedmoen (ved Byglandsfjord, der ikkje folk gjekk i setesdalsbunad til dagleg)

Fysst an kåm út'å Blåmannsbygdí, såg an mæ ei gong at fókk dèr våre aila.

check blåmi

stor mørkeblå sky

Blåmen kan varsle tóreveir.

check blåmiltri

kar frå byen (blåklædd'e)

'An æ 'kji nåkå å brý seg om, denna blåmiltren!

check blåmyse

tunn myse (myse: del av mjølka som blir att når ostestoffet er skilt frå)

Blåmysâ varte brúka i slåttæ om sommåri.

check blåsari

skøyar med gode talegåver (betre i ord enn i gjerning)

Haddvår va' an fæl'e blåsari, som fann på mangt snódig, an kunna 'kji trú på alt 'an fortåldi.

check blåstakk'e

stakk til brurebunad i Setesdal; også bruka av jenteborn opp til om lag 12 år ("blåstakk'e" og bórastakk'e er same stakken)

I blåstakkjæ æ der sylvbóru i staen for ei grǿn å tvæ raue lista.

check blåstein'e

mørkfarga stein (td i bruk i kvernstein)

Blåsteina å syl'steina i kvinnó var' kadda heigjeitila.

check Bóa

kjælenamn på smågut
Sjå også bóari og Titta.

"Snille min bóa, vi' du nå lýe".

check bóari (H)

kjælenamn på ein smågut
Sjå også Bóa og Titta.

Dèr stend'e der tvei snille bóara!

check boddi
image

1. bolle
2. kveitebolle

'U sylte si i boddâ.

check bògestiddi

oppmura løynleg plass til å liggje på lur for å skyte reinsdyr med boge (helst i tronge klemstri og skar, ved dyregraver og liknande stader)

'Er æ ennå bògestiddi sòmestad, i heió.

check bògji

boge

Ungan tikje gama å skjóte mæ bògji.

check bógtaske

feittpute på bogen til hesten

Órâ kvíler inn'å bógtaskâ.

check bók

bok

'An kåm heim'tte mæ bókó sundeleppa. Far snilt mæ bókjinn!

check bòke

feittlaget på reinsdyr (bakarst på ryggen)
sjå også bòkerein'e.

Sòme tikje bòkâ æ det beste på reissdýrskrottæ.

check bòkerein'e

feit og velfødd reinsbukk (som regel bruka om reinsbukk i tida før brunsten)
Sjå også bòke.

Æ du heldig'e mæ jaktinn kan du få an bòkerein'e.

check bókgrind

bokhylle

A bókgrind hèv' fleire jeddi.

check bókró

bokhylle (ofte med berre ein hjell)

Bókróí ha' jamnast'e barre ein jedd'e.

check bóksamling

bibliotek

Eg mǿtt' 'ó Tjógjei i bóksamlingjinn. Bóksamlingjí æ òpí kverr dag'e.

check boksi

boks (td hermetikkboks eller ølboks)

'An fiskar mæ enn boksi det hèv'e vòre fiskebolla í, å så hèv' 'an nulla enn lang'e sènetaum'e rundt.

check bóktré

1. lese- og skrivestativ
2. treplate til å leggje på knea

1. Bóktréi hèv' visst fare sund'e; kan du stelle det?
2. Ånund fekk si a nýtt bóktré.

check bóle
image

opphøgd sirkelforma del av bolesylje
Sjå også bólesýe.

Bólun i a bólesýe liggje rundt ytri kanten.

check bólesýe
image

bolesylje (til bunadbruk)
Sjå også bóle og sýe.

Bólesýun æ jamt dei tyngste å mætaste av sýó.

check bolteló

tjukk jarnplate med hol i mange storleikar (som smeden brukar når han skal smi boltar)
Sjå også .

Boltelóí ligg'e på smidjestabbâ i smidjunn.

check bóløks

øks (vanleg øks med smal kjeft, til skilnad frå bile, helst bruka til å hogge ved, eller som skogsøks; ordet omfattar også ei liknande øks til å hogge hol for blindnaglar med eller til å hogge mosefaret i tømmerstokken)

Bóløksan brukar an ti' timre mæ.

check bomme

stor og halvrund øskje av tre

Det va' viktigt at bommun våre tétte så inkji mellefívrellí kóme inní da.

check bomre
image

1. tung heimelaga kjelke av fjøler og utan stabband
Sjå også kjåkkji.
2. grovbygd (om eldre kvinne)

1. Det æ gama løype mange på same bomrunn.
2. Det varte stundom sagt "bomre" om kvendi som våre nòkå stóre å tykke.

check bòne

1. beinknutane bak på ryggen (på storbuskap)
2. hoftekammen (på menneske)

1. Kjýrí va' så tjurr at bònun våre kvosse.
2. 'U datt å sló seg 'å eine bònâ.

check bórastakk'e blåstakk'e med sylvbóru i staden for kvåra; også bruka av jenteborn opp til om lag 12 år (blåstakk'e og "bórastakk'e" er same stakken)

Bórastakkjen hève svårt klæi i staen for vallmål.

check bórd

1. bord (kjøkkenbord)
2. materialbord

1. Mi have 'kji dúka ti' adde bórdó åkkå.
2. Bórdi va' for stutt.

check bórdgang'e

bordsetning
Somme seier "bórdgong" (hokjønn)

Der va' tvei å trí bórdganga i dei stǿste bryddaupó, sò stóre våre da.

check bórdhald

bordsetning (ved td gjestebod)

Der va' så mykji fókk i dei bryddaupæ at der va' tvau bórdhald.

check bórdkrakk'e

lang benk på framsida av stovebordet

Denné bórdkrakkjen æ visst eldgåmål'e.

check bórdòkji

labank

Bórdòkan æ 'å undelénæ, å halde ihóp bórdplatâ.

check bórdspjørre

bordbrikke, bordløpar

Bórdspjørrâ va' så vént vòví, mæ mange véne liti å a vént mynstr.

check bórdstig

bordbein

Dèt eine bórdstigji æ så rikli at eg lýt få gjårt nåkå mæ det.

check bordstol'e

understell til bordplata

D'æ úlíleg mæ bórdstǿli som æ vryglne.

check bóre

borde

Der æ mange bóru på stakkó, gjåre av sylv.

check bòren biti

uttrykk bruka om når ein kjem heim med ein rest av nista som ein ikkje har ete opp (bruka berre ubunden form eintal)
Sjå jasebiti og biti.

Bòren biti va' bòren ti' heis å heim'tt'e av høyskógsmonnó.

check borg

1. steinmur framanfor langveggen på våningshus, opphaveleg fundament for svolestolpane
2. steinmur i bratt terreng; for å verte kvitt stein, og for å halde jorda på plass
Somme seier "stògeborg".

Stògehúsí stóge oppi bakkâ a håg borg frammenat.

check Borgjill

Borghild

Borgjill gjèr' bå' rósemålar å skrívar dikt.

check borkelòg'e

væte av bork som ligg i blot i vatn

Da brúka borkelòg'e fysst da reidde skjinn.

check borr'e

1. dor til smiing
2. person som trengjer seg fram med makt
Sjå også drivi og stú'e.

1. Mæ desse borræ slær eg hòl for boltan i húrejinnæ.
2. An kan var' leidd'e dei borran som alli kunn' vente ti' d'æ deiris túr'e.

check bòs

bøss, strø for td kyr
Sjå også bysje.

An lýt have nóg av bòs ti' bysje mæ. Kvílebòs æ au bòs, men dèt æ helst'e håm'e ell' høy.

check bossbreie

kledet / teppet som vart lagt nærast eller oppå halmen, dengong dei bruka halm til madrass i senga

Sòme brúka bossbreiu i kvíló ti' ette kríinn.

check bosti

kost, børste

'An stelte bosta av hestetogl. 'U leita ette bostâ ti' sópe snjóren av heddunn.

check bóteflókji

"håp om reparasjon" 

Der æ alli bóteflókji på desse trøyunn mí.

check bótekassi

kasse med utstyr til å bøte klede med

Bótekassen ha' da jamt å samt brúk fyri i gamle dage.

check bótestellinga

utstyr eller ting til å bøte klede med

Mamme hèv' bótestellingan i a korg.

check bóttfóri

ein type kjøpte lersko (noko over anklane høge)

Bóttfóran som da brúka førre vite mi inkji kòs' såge út.

check bótøskje

øskje med utstyr til å bøte klede med

I bótøskjunn ha' da nåli å gån.

check brand'e
image

1. ukløyvd, oppkappa ved
2. reisning (ereksjon)
Sjå også ve'ebrand'e

1. Stóre bjørka plage eg sage opp i branda mæ ei gong.
2. Eg fekk plútseleg brand'e då eg såg det véne kvendi.

check brasi

sprakande eld

Brasen hèv' visst slokna nò.

check brau
image

flatbraud; bruka berre i eintal
Sjå også biti, bløyte brau, braubingji, braubomme, braubýre, braujedd'e, braumòli, braurúve, brausleiv'e, harangebrau og smø̀r å brau.

Det smakar allstǿtt godt brau.

check braubingji

musetett binge, plassert i eit kjøleg, mørk og tørr rom (oftast "búret"), der ein lagrar flatbrau, lefser m.m.
Sjå også mjø̀lbingji, eplebingji og brau.

Itt an hèv' mykji brau, æ det greitt å have det i braubingâ.

check braubiti

passeleg stor bit av flatbrød; hardt flatbrød, eller gjennombløytt og med smør

Danil hèv' feit'e braubiti ti' nyste.

check braubomme
image

trekar til å lagre lefser og flatbraud i, tilpassa storleiken på leivane
Sjå også brau.

Det æ greitt braubommu for músó.

check braubýre

stor trekiste med flatt lok (musefritt; bruka til å lagre flatbrød i)
Sjå også býre og brau.

Der æ tjø̀rekrossa på braubýrunn.

check braujedd'e

hjell til å ha flatbraud på
Sjå også jedd'e og brau.

Der låg barre tvei leiva på braujeddæ.

check braukast

fire leiva med flatbraud

Tóne bløytte a braukast ti' nóss.

check braumòli / brausmòli

stykke av flatbraudleiv
Sjå også brau, mòli og brausleiv'e.

'U sylte si av braumòló.

check braurúve

stabel med flatbraud
Sjå også brau.

Braurúvâ datt n'i tili, 'u varte for håg.

check brausleiv'e
image

flatbraudleiv
Sjå også brau, leiv'e og braumòli.

Det gjekk gjinni an brausleiv'e ti' manns.

check brausodd'e

flatbraudsoll (matrett av knusa flatbraud og mjølk)
Sjå også sodd'e

Eg hèv' vòr' braulaus i a håvt år, så eg hèv' alli ète enn einaste brausodd'e.

check brausyllske

få mat på støylen sjølv om ein ikkje er i nær slekt med vedkomande som serverer maten (om slektskap som er mindre enn syskenborn)

An talar om brausyllske fysst det gjell'e fókk an hèv' mykji mæ å gjère, å som an treffer tídt.

check braut

1. skråning med "laus" sand eller grus
2. kanten opp frå vegen, der snøen som er brøytt vekk ligg
Sjå også snjóbraut.

1. Ungan hoppa i brautinn, sprunge å húva.
2. Eg tèk'e brautí ette brøyteplógjæ mæ snjófræsæ, så eg fær kjøyre greitt opp ifrå túnæ.

check brautægje braubomme laga av tæger

I brautægjunn mí æ der róm ti a håvt tjug håvnepte brausleiva.

check bredd

1. kant (td på ei bytte)
2. kanten av td eit bratt fjell

1. Der æ a sukke i breddinn 'å byttunn. Åne æ plent på breddó.
2. An må inkji våge seg út'å breddí.

check breffe

1. stor og kraftig kvinne; vil gjerne syne seg fram
2. kvinne med uvyrden tale
Somme seier "braffe".

1. Anne æ a breffe, det æ sjella an sér makjen.
2. Borgjill va' a fæl breffe, 'u tala mest'e som an anleggsslusk'e.

check bregd

endring, avvik

Dei som arbeie mæ løyesaum'e have úlíke bregdi i saumæ.

check breiari

person som breier høy

'U va' breiari dèt sommåri.

check breie

breitt område; td teig med høy som ligg på marka for å turke i sola
Sjå også kvirvle og verbet breie.

Mi ha' a fæl breie mæ høy útivi då regni kåm. Eg såg a heil breie mæ reissdýr i dag.

check breiemjø̀l

mjølet ein spreier på bakstrebordet når ein bakar flatbraud og lefser; berre bruka i eintal

Bakstrekånun have an haug'e mæ breiemjø̀l innmæ sikkå fysst da bake.

check breisle

gras som er raka ihop på ein slåtteteig

Fysst breislejentun ha' raka ihóp å kådt grasi, då ha' da stelt a breisle.

check breislejente

jente som breier etter ein slåttekar

Breislejentun gjinge mæ a ríve å breidde ette karan som slóge.

check brekkísen

1. den beste eller flinkaste av fleire personar
2. den personen som byrjar, t.d. å slåst
bruka berre i bunden form eintal

1. Eg hèv' høyrt mangt, men dèt va' brekkísen! Ragnill va' den fælaste av da, hú va' brekkísen.
2. Gunnår va' brekkísen!

check brèm

brem

Brèmi på húvunn skjyggjer for sólinn.

check brèmhúve

skyggelue
Dei fleste i Hylestad seier "brimmhúve"

Brèmhúvâ kan vèr' hǿg å have i fótball, for den som stend'e i mål.

check brenne

1. ved
2. mengda med kaffi ein brenner i ei kaffébrenne

1. Tjurrvé'e æ allstǿtt gó' brenne. Lauvstývi va' tjurr å gó' brenne om vetren.
2. "A brenne hell'e 'kji kå a håv vike", sa Gunnår.

check brennegras

brennesle

Brennegrasi veks'e i feit å djúp jórd.

check brennenosle

brennesle

Brennenoslun vorte inkji brúka i suppe førr'e.

check brennespar'e

bestemt type vedomn der ein får utnytte brennverdien i veden betre (ved å stengje noko att for trekken)

Då dei brennesparan kóme, va' det a stórt framstig, for då fekk an útnytte vé'en bèt'e.

check brett'e

brett (på papir, tøy o.l.)

Brettin 'å dúkó lute vère beine! Sjå ette brettó, at da fýast!

check brev

1. papir (bruka berre i eintal)
2. kontrakt, skjøte
3. etikett
4. brev
Sjå også blendebrev.

1. Det slong mykji brev rundt syppeldunkan.
2. Eg hève brev på at eg eige denné teigjen.
3. Eg tikje flaskâ æ helst'e tóm fysst eg hèv kåme né'at brevæ!
4. Det vare sendt mindri brev nò 'ell førr'e.

check brevhús

eldre ord for posthus

D'æ lengji si' 'er va' brevhús.

check brevlepp'e

papirlapp

Eg fann nåkå brevleppi mæ gåmó skrift, som slunge lause, så eg passa på da.

check brevpòsi

papirpose

Førre va' det barre brevpòsa 'er va', 'er va' alli plastikkpòsa.

check brevpæningji

papirpengar (pengesetlar)

Brevpæningan kunn' vèr' hǿge, endå om an hèv bankkórt.

check brevsekk'e

papirsekk
Sjå også brev og sekk'e.

Brevsekkjin kunna fórt gange hòl 'å fysst det va' vått úti.

check brík

låg vegg (låvebríkjí)
Sjå også ive adde bríka.

Vi' dú Bóa klíve ive bríkjí å flí mi siptelykjilen?

check brillu

brille; bruka berre i fleirtal

Eg hèv dimka, så eg sér inkji godt nóg mæ brillu helle.

check brimm'e (H)

brem

Brimmen æ hǿg'e itt sólí skjín'e.

check bringe

bringe, bryst

Håvår hève så stór å sterklèg a bringe. Det æ vóndt i bringunn itt eg hóstar.

check bring'e

brystkasse på dyr

Bógtréí liggje imót bringjæ på hestæ.

check bringeklemm'e

1. smerte i brystet
2. psykisk påkjenning

1. Eg fekk slig an bringeklemm'e, eg trúr eg lýt finne midisíni.
2. Anne fekk slig bringeklemm'e då Tårål reiste ifrå 'enni.

check bringeklút'e

strikka klut (same som bringeskjinn,men ikkje laga av skinn)

Gamle kånu, å kvendi som ha' súgarbonn, brúka bringeklút'e førr'e. Bringeklúten gjekk néd ti' oppstyttâ å útunde faslan, å mest'e oppât halsnappó.

check bringekodd'e

mellom framføtene på eit dyr, "pute" med feitt

Itt an slaktar, krossrister an ive bringekodden. Der æ líti udd på bringekoddæ.

check bringeskjinn

brystduk av mjukt saueskinn med ull (bruka av kvinner; til vern td mot troddi)

A bringeskjinn æ varmt å hell'e godt på vermden.

check bringesýe

stor sylje i bringa (bolesylje eller lauvsylje)

I kvendehópæ glitra å singla det i bringesýu. Bringesýun æ gjylte ell' gullvéra.

check bris

feitt rundt endetarmen

Fysst inkji rasstarmen fógar seg sjav'e, så fydder an í bris itt an steller ti' brispýsse.

check brispýsse

heimelaga pølse (Ofte laga av hjernemasse, bukspyttkjertelen og noko feitt frå inne i magen. Dette vart fóga saman til ei pýsse som vart turka og stundum røykt)

I fjernsýnsseriæ "Fjellmat" stella da sikkå brispýsse.

check brjósk

brusk

Sòme ète brjósk, det ska' vèr' helsigt.

check brjós'nål

pyntenål for kvinner (ikkje til bunad)

Det va' a kavendi vé' brjós'nål! Brjós'nålin have an tunn'e.

check brjóst

1. bringe
2. bryst

1. Eg fekk vóndt i brjóstæ å laut reise mæ sjúkebílæ.
2. Eg hèv' vòre ti' mammografí mæ brjóstó.

check brjóste

lérreima på klyvsalen som går framom brystet på hesten (og er fest i klyvmeisan)
Sjå også brýste (V).

Brjóstâ æ viktig itt an klyvjar i bratte mótbakka.

check brjósvé'e

halsbrann; bruka berre i eintal
Sjå også bíten.

Det æ vóndt å få brjósvé'e, det svíer i halsæ å i bringunn.

check brjå

lyn

Brjåi ha' slègje néd i a fure.

check brjåing

lynblink

Det va' i ei brjåing, så mi rýmde inn'tt'e.

check brodd'e
image

1. groe på potet
Sjå også brodde.
2. metalpiggar som ein fester i skosolane på vintersko; bruka berre i fleirtal
Sjå også brydde.

1. Eplí vare visne å våke itt da have lange brodda.
2. Svein ha' brodda unde skó, avdí 'er va' svikhålt.

check bróedótter

brordotter (niese)

Eg æ sjå bróedǿttó mí no mæ hægjí.

check bróer

bror
NB: I td ordet "broer" fell "r"-en bort når fyrste bokstaven i ordet etterpå er ein konsonant (sjå det andre dømet)

Gýró hève ein bróer å tvæ systa. Bróe min å brǿan dí stròke mykji i hóp.

check Brói

1. onkel, vert bruka både sjølvstendig og i hop med namnet
Sjå også faibróer og moibróer.
2. besteven

1. Eg spúr' 'an Brói om eg måtte fý' 'ó ti' Òveinang.
2. Kom nå Brói, så ska' du få nåkå ǿl av mi!

check Brokkâ

stadnamn i Valle

Tårål Nómeland meinte at Brokkâ i Valle varte kasúsbøygt avdí garden va nýare 'ell Brokke i Hylestad.

check bròkålbèr / bråkålbèr

trollheggbær
Sjå også bròkål'e.
Somme seier bròkålebèr eller bråkålebèr.

Bròkålbèrí æ gjiftige.

check bròkål'e

brakal (trollhegg)
Sjå også bròkålbèr.

Bròkålen æ mest'e som a úgras i skógjæ.

check bròm
image

1. små bjørkekvister med mykje knuppar (td bruka til lokkemat innmed rypesnarer; bruka berre i eintal)
2. raklar på  td bjørk og selje
Sjå også kluktrjúpesnòregar'estreng'e og snòrelíne.

1. An lýt hav' godt bròm  stóre knuppa itt an sèt'e snòru.
2. Det æ mykji bròm på bjørkó i år. Rjúpun hav' ète bròmi av kvistó. Da brúka bròm ti' fór for saui å gjeita itt da ha' líti fór.

check bròmbuskji

knippe av bjørkeris (med mykje knupp eller bròm på; ein sette ein busk på kvar side av rypesnara for å lokke rypa gjennom kluktí)

Fysst an sèt'e rjúpesnòru æ det viktigt å finne góe bròmbuska.

check bròmepòsi

krås hjå rype

I bròmepòsâ var' maten múld'e sund'e.

check bròmpòsi

krås

Bròmpòsen æ lívsviktig'e for matmeltingjinn å' rjúpó.

check brònebléme

brannblemme

Eg fekk nåkå bròneblému då eg prǿvde å sløkkje grasbrannen.

check bròni

stad i skogen der all vegetasjon er brend (for å bruke staden td til dyrking)

Der veks'e mykji gjeisskór'e i dei gamle brònâ.

check bró'sòn'e

brorson (nevø)

Den eini bró'sòn min æ fæl'e ti' spenne fótball.

check brossi (H)

sengeteppe vove av garn i mønster med fleire fargar, sydd saman i dobbel breidde
Sjå også rugge og fillerugge.

'U breidde brossen ive kvílâ.

check bròt

1. handreiskap av tre eller jern til å flytje / lyfte tunge ting med
Sjå også hakebròt.
2. bratt bakke, brekke
3. vrangbord, fremste delen på ermane på genser / jakke
Sjå også oppslag.
4. brot

1. Hèr æ a passelèg bjørk som eg kan stelle a bròt av.
2. Då mi kóme út'å bròti å såge heim'tte, finge mi nýe krefti.
3. Bròtí på genseræ våre så slitne at 'u ville spite nýe.
4. Der va' bròt i fótæ mí, så eg varte nøydd'e ti' gjipse.

check bròti

1. ei mengd, mange
2. vase av tømmer under fløyting
Sjå også øye bròti.

1. Der va' an bròti fókk på fótballkampæ.
2.

check bròtúvi

stor kraftig kar (som ofte "bryt seg fram")
Sjå også storbròten.

"Bròtúvan passe inkji ti' vèr' sylvsmé'i!", sa Knút.

check bròtøks

øks til å dele opp kjøt med

Bròtøksí va' 'kji brúkandi ti' anna 'ell ti' sakse opp kjø̀t mæ.

check brú
image

bru

Den gamle brúne æ mest'e ròtí. Der æ fín'e vèg'e midjom dei tvæ nýe brúó.

check brú

gripebrett og strengehaldar på fele/hardingfele

Koss æ brúí på dei nýe félunn dí?

check brugde
image

ryggstø
Sjå også brugdestól'e.

'An studde seg ti' brugdunn då 'an reiste seg frå stólæ.

check brugdebenk'e

trebenk med ryggstø (brugde)

Brugdebenkjin æ gamle å vént útskorne 'å brugdó.

check brugdestól'e
image

halvhøg stol med nærast halvsirkelforma ryggstø, gjerne 3 bein
Sjå også stól'e, kubbestól'e, vaggestól'e og brugde.

Da ha' enn brugdestól'e i stògunn som va' så gó'e å sitje í.

check brúkari

person som driv ein gard (eigar eller forpaktar)

I Prestegaræ hèv' det vòre mange brúkara.

check brúlé

1. brurefylgje
2. "leggje bruled"; dvs leggje steinar i ei rekkje der brurefylgjet har gått

1. Heile brúléi kjøyre mæ hest å kjerre.
2. På heió kan an finne brúlé fysst an gút'e ell' a jente hèv funne si a gjipte ó an anné dal'e.

check brún

augnebryn
Sjå også bræ.

Brúnin hinge mest'e né' i augó på 'ó.

check brund'e

brunsttid

Rúkattan æ fæle ti' míge rundt húsí i brundæ.

check brundebukk'e

1. bukk som leitar etter brunstige geiter
2. også bruka i overførd tyding om menn
Somme seier "runnbukk'e".

1. Brundebukkjen gjeng'e i gjeitehópæ å snusar. Da sleppte brundebukkjæ inn ti' gjeitó, så da finge sjå om der va' nòken som flaug.
2. Det hèv' vurte tala om brundebukka i ungdómshópæ.

check brundelupt'e

lukt av brunst (om ver og bukk)

Bukkan have sterkare brundelupt'e 'ell veirin.

check brunnsråte

lang stokk på stativ (som vektstong til å lyfte ei bytte med vatn opp or ein brunn)

Brunnsråtâ æ gåmó å ròtí.

check brúrebrett'e

uttrykk bruka når stakkskóren på setesdalsbunaden har brett seg opp

Der æ brúrebrett'e på stakkskóræ 'enni Margjitt.

check brúrebøysti

det finaste kjøtstykket eller kvitosten som brura skulle få (skulle liggje øvst på "brurebordet"); bruka berre i eintal

Brúrebøysti va' lærsteikjí av sauefaddæ.

check brúrefýi

brurefylgje (på veg til eller frå kyrkja)

"Ko mange va' der i brúrefýæ då Bjúg å Targjær gjipte sikkå?", spúre Tårål.

check brúregåve

gåve som brura gjev til brudgomen

Pål fekk så vé' a brúregåve av 'enni Angjær.

check brúrelâ
image

brurekrune

Valle húsflídslag ha' fudd'e brúrestas'e mæ brúrela ti' útleige.

check brúrering'e

giftering med mykje doblar på (for menn og kvinner; helst berre bruka under sjølve bryllaupet)

Eg fann enn gåmål'e brúrering'e i enn kjistili oppå skjeltilæ.

check brúreslag

bruremarsj, brureslått

Spilemannen gjekk fremst'e i fýæ å spila a brúreslag.

check brúresvein'e

oftast ein bror til brura; han var ein del av fýisfókkjæ
Somme seier "brúsvein'e".
Sjå også brúrkåne.

Brúresveinen va' av dei fremste i røkkjunn fysst da gjinge at kjørkjunn.

check brúresøyningji

middag som vert koka den første bryllaupsdagen (i eldre tid, då bryllaupa kunne vere i mange dagar)

I brúresøyningjæ brúkar an det beste kjø̀ti an hèvi.

check brúrkåne

syster til brura og syster til brudgomen som del av fýisfókkjæ
Sjå også brúresvein'e.

Brúrkånâ va' jamt syster å' brúrinn ell' brúdgåmæ.

check brús

brus (kolsyrehaldig leskedrikk)

Dèt va' a våkt brús!

check brúsdúk'e / brjósdúk'e
image

vesten i den mannlege setesdalsbunaden

Hèr sér du enn gåmål'e brjósdúk'e.

check bruse

1. små kvister av furu med turre nåler (til å gjere opp eld med)
2. bål som gjev god varme

1. Brusu æ góe å gjère 'å mæ. Det vare bysutt'e mæ brusu inni.
2. Nò ha' du ellt opp a gó' bruse!

check brúsk'e

"dott" i panna (på somme sauer)

Stuttróva smòlogg have brúsk'e i blèsunn.

check bryddaup

bryllaup

Det va' a stórt bryddaup, mæ mange útlaupara.

check bryddaupskost'e

drikkevarer som ein kjøpte inn til eit bryllaup

Nò æ 'an âv ette bryddaupskostæ, Såvi.

check brydding

det ytste av hårpelsen på eit dyr (td mår, rev)

"Èg veit inkji ko brydding æ for nòkå", sa Åni.

check bryggjekopp'e

lagga stavkopp som vart bruka til ølbryggjing

"'Er æ nóg alli etti gamle bryggjekoppa som an kan få kaupt", sa Torbjør.

check brykk'e

brøk

Fysst an ska' leggje ihóp úlíke brykka, kan 'an setje da på a bukselòk.

check brýrí

bryderi

D'æ mykji brýrí å sipte dekk tvæ vendu i åræ itt an hèv' fleire bíla.

check brysje

stort uhell (i tale eller handling)

Det va' néri mi gjåre brysju då mi rive néd omnspípâ. Det va' a brysje då mi forsåte åkkå.

check brýste

lérreima på klyvsalen som går framom bringa på hesten (og er fest i klyvmeisan)
Sjå også brjóste

Brýstâ lýt vère stromm så inkji klyví síg'e attigjænom i bakkó.

check brythogg

uskarp øks
Sume seier "bròthogg".

Denne øksí æ barre a brythogg, så an kan 'kji brúk' æ kå ti' kjø̀t.

check brytøks

øks til å dele opp kjøt med

Fysst an brúkar brytøksí ti' å déle kjø̀tlèmin mæ, så kan an 'kji brúk' 'æ ti' anna.

check bræ

augnehår; bruka berre i fleirtal
Sjå også brún.

'U ha' så mørke bræ å brúni.

check bræe

solvarme som varer ei stund (sterk og trykkjande)

Dei vesste bræun i slåttæ arme meg út.

check bræse

1. stygg og utflytande flekk, klyse
Sjå også verbet bræse og bræsutt'e.
2. ei feit kvinne (Hylestadmål)

1. Der æ a fæl bræse på skjortunn mí, så eg lýt två !
2. Tvæ fæle bræsu gange nårigjænom gongji.

check brǿsnål

brystnål, brosje (smykke av sylv, tinn osv)

Torbjørg fekk a vé' brǿsnål av góme sí.

check brøy'sle

tjukt lag med nysnø, så det er tungt å vasse

I vète hèv det kåme den eine brøy'slâ ette den .

check brøyting

når mjølka har skilt seg (når ein lagar gumb'e)

Det varte a gó' brøyting av desse gumbekaslâ.

check brøytingji

hjelpemiddel til å skilje mysa frå ostestoffet (til kabrette eller gumb'e)
Sjå også brøyte.

'An kan brúke súr mjåkk ti' brøytingji.

check brå

smelta feitt av kjøt; bruka berre i eintal
Sjå også flòt.

D'æ godt mæ nåkå brå attat nósmatæ.
Det vare líti brå itt an steikjer magert flesk. Fleskji va' så feitt at det varte 'kji kå brå i ponnunn.

check bråk

1. utstyr (jernbøyle) til å make skinnfellar med (gjere dei mjuke)
2. ein slags kam med handtak til å reinse linfibrane

1. På garó ha da som régel a bråk hít i lǿunn an sta'e, ti' å møykje skjinn mæ.
2. Førr' i tí'inn dyrka da lín hèr oppi dalæ, å då laut an hav' a bråk ti' å møykje fíberan mæ.

check brås

"billeg" stas, overdriven pynting av seg sjølv

Flatelandan ha' mykji brås på sikkå itt da sille ti' kjørkje.

check bråse

kvinne med fyldig og raudleitt andlet

Anlaug va' a bråse, å varte inkji gjipt.

check
image

1. mindre og helst lafta bygning
Sjå også høybú, sètebú, slåttebú.
2. butikk
Sjå også kråmbú.

1. Búin på støyló våre små å mjørke.
2. Fókk mǿtast på búinn.

check búdròs

flokk med buskap (storfe)

Bøykjen va' så slemm'e at heile búdròsí tók út, å la' 'å vatni.

check búdrått'e

mat frå buskapen (smør, kjøt og liknande)

An fekk mykji búdrått'e itt búskapen va' på støyli om sommåri å ha' godt beiti.

check búfardag'e

siste dagen med buskapen på støylen
Sjå også búfarsell'e og búfartembe.

Búfardagjen va' det allstǿtt ståkji.

check búfargraut'e

oftast graut på heilmjølk som vart reidd før folk reiste med bufærdí heim av støylen

Det va' góslegt å sitje ihóp adde å ète búfargrauten.

check búfarkveld

siste kvelden med buskapen på støylen (før ein flyt heim om hausten)

Búfarkveldi stelte da tídt enn ell'e på støylæ, å det va' mangt som laut gjèrast førr'ell da reiste heim'tt'e om morgónen. Búfarkveldi sille mi búhage, førr'ell mi reiste heim'tt'e av støyli.

check búfarost'e

osten som var den siste ein yste før búfardagjen

Búfarosten va' fersk'e å gó'e ète itt an kåm heim'tt'e av heiinn.

check búfarsell'e

bål som vart samla i hop og brent kvelden før folk reiste frå støylen (ei slags feiring eller markering)
Sjå også búfardag'e og búfartembe.

Det varte brúka bå' fure, grån, bjørk å lyng i búfarsellæ.

check búfarstrykk'e

å vere uvel etter å ha ete mykje (i samband med å ete opp maten som var att dagen før ein flutte heim frå støylen)

Eg minnest mi ungan finge búfarstrykkjen jamt búfarskveldi.

check búfartembe

siste store måltidet på støylen før ein flutte heim att om hausten
Sjå búfardag'e og búfarsell'e.

Da åte búfartembe kveldi førr'ell da reiste heim'tt'e av støyli.

check búflòti

samling av buskap frå mange gardar

Nò æ heile búflòten nórd i siljehagâ.

check bufsi

mann som er stor og uflidd

Ungan våre ræd'e den fæli bufsen.

check búfærd

samling med dyr og folk som skal på heia

Búfærdí røkkte ette støylsvègjæ.

check bugde

1. v-forma bjørkekvist til å feste ei rypesnare i
2. bøyg

1. Bugdâ lýt an stinge djúpt n'i snjóren så inkji rjúpa greier å ríve seg laus.
2. Ormen krèk'e i bugdu.

check bug'e

bøyg
Somme seier "bjug'e".

Bjalkjen stó' i enn bug'e, då 'an kåm i bend mæ da rindti.

check búi

person som bur i eit hus

Gunnår æ búen i Sýgâ.

check Búí

daglegvareforretning; t.d. Coop Hylestad

Hav' da kaffé på tibód néd'å Búinn nò?

check búkongji

den leiande og sterkaste kua i kuflokken

Blómerós va' búkongji på Fisstøyl.

check bukselòk

1. øvste delen av dalebuksa framme
2. "hjelpemiddel" i brøkrekning (forma som eit "bukselòk")

1. Bukselòkji æ vént løyesauma.
2. Det va' greitt å brúke bukseslòk fysst an sill' leggje ihóp úlíke brykka.

check buksu

bukse (bruka berre i fleirtal. Jfr. engelsk trousers og shorts)
Sjå også bròk.

Buksun mí æ hòl'å 'å njó.

check buldr'e

person som bråkar mykje

Ånund va' ein av dei fælaste buldró eg hèv' treft.

check bul'e

1. overkropp
2. genser, jakke (utan ermane)
Sjå også frambul'e og bakbul'e.

1. "Eg håpar at viti 'ass Pål veks'e mæ bulæ", sa Anlaug.
2. Bulen stramma så ive magjen at 'u måtte røkkj' 'an opp'tt'e å spit' 'an stǿri.

check búlège

støl utan fjøs der kjyrne nótta seg

Búlègâ måtte liggje lúnt ti'.

check búlempe

stor mus

Mi vite inkji om búlempun æ an anné rasi 'ell dei vanlège mýsan.

check búnadsspong

sylvplater på sylvbelte (vert og bruka i blåkuptu og i stakkslínun)

Desse búnadsspengan hav' vòre i a gåmålt sylvbelti.

check bundingsgån

garn til å lage loddar med

Bundingsgåni kan an au binde si sírål âv.

check bundingsnål

"loddenål" til å binde lodda med

"Bundingsnål" æ nóg a eldri ór' for "loddenål".

check bung'e

utbuling, bulk, kledningsbord som har slått seg
Sjå også bunge si út.

Kaslen hève an bung'e i botnæ, å då sýe det seint på a plate.
check bunt'e

sølvbunt, sølvbunke (Descámsia caespitosa) gras; bruka berre i eintal

Dýrí líke alli bunt'e, túvun vare standandi etti.

check buntegras

sylvbunke

Buntegrasi veks'e i túvu, å æ filli fór.

check búr

fyrste høgda i stabburet
Sjå også búrsvòl, búr, lopt og loptsvòl.

Førr' i tí'inn ha' fókk gjinni maten i búræ.
check búrahonn

bukkehorn (kanskje signalhorn)

Honní på desse bukkjæ kunne vare nåkå fíne búrahonn.

check búrsvòl

svalgangen i fyrste høgda i stabburet
Sjå også búr, lopt, loptsvòl og svòl.

Búrsvòlí æ barre på eine sí'unn av loptæ, dèr búrsdynní æ.

check búrt'e

kvist til å hengje kaffikjelen på

Ånund va' svirp'e hít i an runni å skar si an búrt'e, å då va' det 'kji lengji førr'ell kaffékaslen kåm 'å sau'!

check burvi

1. uhøvisk person
2. ein ting som er unøyaktig eller ugreitt laga
Sjå også burven.

1. 'An æ an burvi, 'an lýt allstǿtt trengje seg fremst' i kǿen.
2. Den burven vi' eg inkji have standandi frammi i stògunn.

check burvi (H)

"busemann" (størkna slim i nasa)

'An sat å kleia seg i nòsinn, å gróv út burva.

check búrøkkje

buskapsrekkje

Jónsokdagjen va' der mange búrøkkju som sille at Finndalæ.

check bus

smått avfall (sop)
Sjå også busutt'e.

Du lýt duste av di busi på buksó førr'ell du kjæm'e inn!

check búsalt

Blanding av salt og mjøl til å gje buskapen når ein vil få dei etter seg (bruka berre i eintal)

Mamme gjekk fyre kjý å ha' an saltsekk'e mæ búsalt i hondinn.

check búsbeiti

beite for buskapen
Somme seier "búbeiti".

Búsbeiti æ âvbeitt nò.

check busbrett

feiebrett
Sume seier bysbrett.

'U tók límen å busbretti å sópa tili.

check búsètestópp'ús
image

stolpehus for ein búsèti.

Búsètestópp'ús æ det sjella an høyrer om.

check búsèti
image

person som budde hjå andre, og heldt seg sjølv med mat

Sòme rósemålara våre búsèta.

check buskji

busk

Den buskjen æ i vègjæ, eg lýt hogg' 'an néd.

check búskóg'e

skogen eller fellesbeitet der husdyra beiter om dagen
Sjå også gjæsleskog.

Búskógjen åkkå held'e oppunde fjøddi.

check buskrí

"noko som sleng" ("grovt avfall" td i ei gammal hytte)

Kunn' mi 'kji barre kaste detti buskríi.

check búslag'e

buskapsslag

Tilemarkskjýne tótte mi va' an grei'e búslag'e.

check búslit

konkurs

Tí'in æ fillne nò, så det hèv' vorte búslit.

check búsló

vegen der buskapen gjekk i utmarka

Búskapen fýgde allstǿtt búslóinn.

check búslæpe

veg etter buskapen som gjekk og beitte i utmark (heime og på heia)

Búskapen héldt oppi búslæpun i útmarkjinn.

check busse

1. bussing, lager (av støypejern, messing eller tre ("trébusse")
2. "lager" som held spænólen på plass midt i kvinnauga

1. Det skreik fælt i bussó fysst treskjeverkji sveiv mæ vasskraft.
2. Bussâ téttar att'e auga i undesteinæ i kvinninn.

check bussi

1. ven, kamerat (berre bruka om gutar og karar)
2. velstandsmann (gjerne velfødd)

1. Sku' mi vèr' bussa?
2. 'An va' an bussi, rund'e å trivlèg'e.

check búst'e

mann med "primitiv" framferd (og ofte "grov" utsjånad)

Bústan have tídt vanskeleg for å finne sikkå greie kvendi.

check búste

kvinne med nauten framferd

Mange bústu vare alli gjipte.

check bústein'e

forsteina foster; berre bruka i eintal

Kjýrí ha bústein'e.

close bústi (H)

snørr som har storkna i nasa, i fast form
Sjå også snykk'e og búvi.

check bústivili

pinnsvin

Bústivla æ 'kji å sjå hèra.

check bústó

støyl på heia utan fjøs, kvileplass for buskap i utmark

Mi sette åkkå ti' kvíle mæ bústónæ.

check búsúgari

lam som stal mjølk frå kyr (lamma var tekne vekk frå mødrene, som skulle mjølkast)
Sjå også hark'e.

Búsúgaran våre nóg líti være som slakt om hausti.

check but

bod

Der æ tíe but i Bíbilæ.

check bútró

område der buskapen går mykje (så det syner i terrenget)

Staven eg fǿre bort låg midt i bútróinn.

check butt'e

stuttkappa tømmerstokk

"Fíre méter va' di stysste an kunna kadde an butt'e som sille seljast", sa Knút.

check buttforskór'e

sko med tverr tupp

Karan brúka helst'e buttforskó.

check buttili

Flaske av glas. Ordet vert sjeldan bruka om mindre flasker opp til ein halv liter og om flasker av plast.

'U safta fem buttila kjyssebèrsaft.

check búve

kvinne som gjer noko dumt i fullt sinne

Den gamle búvâ kjepta út adde, å reiste ifrå mǿtæ.

check búvèg'e

veg etter husdyr til eller frå beite eller støl

Margjitt fýgde búvègjæ, for den va' så grei'e gange.

check búvi (V)

1. "busemann" (slim som har storkna i nasa)
Sjå også snykk'e og bústi.
2. person som steller seg vitlaust og dumt

1. Ungan stóge úti å fruse, mæ búva i nòsinn.
2. Sjå den búven!

check (V)

storfe 

Det va' jamt ungan som lute gjæte býttæ.

close bygd
check bygdebikkje

person som går rundt og fortel sladder

Mi have inkji høyrt om nåkå bygdebikkju på lengji.

check Bygdeléne

Særnamn for Hovet, Haugen og Bjørgum.

Den gamle stavkjyrkjâ som varte riví på attenhundretalæ stó' på Bjørgum 'å Bygdelénæ.

check bygderøkkje

bygdesladder

An ska' alli lýe for mykji ette bygderøkkju.

check bygdesvipi

lokal likskap i ei grend (td framferd, talemåte)

Det tikjest ennå vère nòkå bygdesvipi i sòme grendi.

check byggkomle

komle laga av byggmjøl

Da åte byggkomlu itt da inkji ha' etti epli.

check byggtukkji

graut av bygg med feskjí mjåkk

Det va' sjella da reidde byggtukkji, for den feskne mjåkkjí va' for dýr ti' brúke ti' kvendags.

check bygji

1.den bøyelege delen av ein boge, som ein strammar snora med
Sjå også bògji.
2. kvistfri ung trestamme som ein kan bøygje og bruke til ulike føremål.
3. forma til å halde på plass noko som er bøygt (td holk, ambar, smørkopp)

1. Góe einérimni æ godt brúkelège ti' bygji.
2. Eg lýt finne mi bygji ti' å stelle mi nýe klyvmeisa.
3. Bei'vaksne å kvistlause imni av raun'e våre góe ti' gjère bygji av.

check byglendingji

mann frå bygland

"Byglendingan æ létte å kåm' ti' mæ", sa Gunnår.

check býhjúringji

hjuring som ser etter storkrøter (býtti)

Det va' hardt vère býhjúringji itt der va' mykji flygji å býtti sèna.

check byklari

mann frå Bykle

Eg trefte an byklari då eg va' ti' Bý'n i gjår.

check býkvåe

vanleg tyggegummi
Sjå også kvåe.

Býkvåâ æ léttare å tyggje 'ell heimekvåâ.

check bylgjeblèk
image

bylgjeblekk

Eg sipte út bylgjeblèkji for tíe år sía å la' takstein'e.

check Bý'n

Kristiansand

Gunnår reiste allstǿtt ti' Bý'n å handla fyre jól.

check byngje

1. skròvig ku eller merr
2. tjukk kvinne

1. Ska' 'u snart bère, denna byngjâ dí?
2. Der æ nóg fleire byngju i Amérika 'ell hèra i Nòrik.

check býre
image

stor trekiste med flatt lok, musetett, bruka til å lagre korn / flatbrød / mjøl
Sjå også braubýre, mjø̀lbýre og konnbýre.

Braui låg i býrunn.
check býreròk

høy som ligg att på marka etter ei høybør
Sjå også ròk.

Breislejentâ tók býreròkjí.

check býretal

tal på byrder i td ein høystakk

Nò hèv' denné høystakkjen býretali! Býretali kunna ymse ette ko vanskeleg det va' å få høytti heim'tt'e om vetren.

check býretòg
image

taug lagt dobbelt med litt avstand, bruka til å bere høybør med
Sjå også býr.

Býretògji skjèr'e n'i hæran itt an bèr'e tunge høysbýra.

check byrr'e

1. vassmengde til å drive td ein kvernkall, stamp eller ei vassag; bruka berre i eintal
2. kraft i t.d. motor
Somme seier "børr'e"
Sjå også kvinnebyrr'e og byrre på.

1. 'Er æ for fillen byrr'e ti' male ennå.
2. Der va' fæl'e byrr'e i dei nye bilæ 'ass Taddeiv.

check bys

1. smått avfall, sop
2. "strø" til husdyr i bås

1. Ånund sópar bysi opp i a bysbrett.
2. Håmhakk æ godt bys for kjýne i båsó.

check bysbreie

fillerugge
Sjå også rugge, fillerugge

Den slitne bysbreiâ brúkar eg ti' leggje unde tjelli i kvílunn mí.

check bysje

stor kvinne som er rufsete kledd

Bysjun have vanskeleg for å klæ sikkå greitt.

check byskji

1. busk, holt
2. mark som er tilgrodd med buskar

1. Eg vassa i byskjæ å varte sílevåt'e né'âti' ett'å regni.
2. Førre va' det slåtte, men nò æ det barre byskji.

check býtestreng'e

grenseline mellom eigedomar

Býtestrengjen gjeng'e frå åne å i bei' líne oppå hægste heií.

check býti

grense mellom jordeigedomar
Sjå også býte.

Kòri gjeng'e býti?

check býtjell

fabrikklaga ullteppe
Sjå også heimetjell, kjørkjetjell, kvíletjell, tevlingetjell og tjell.

Býtjellí æ tunnare 'ell dei heimevovne.

check bytneskjinn

skinn til å bytne ein holk med
Før vart det sagt "bytnaskjinn".

An lýt have bytneskjinn på hókkó itt an klyvjar da.

check bytni

tetning med skjåskjinn under loket på ein holk fylt med væske
Sjå også bytne.

Bytni laut vère plent tétt itt an fǿre rennandi vòre på hesteryggjæ.

close bytningji

1. liten holk, hjuringholk
2. person som er "dum"
3. holk med botn i båe endar (spunsehol og spuns; td "brennevínskagg")

check bývallmål

fabrikklaga vadmål (i motsetnad til heimevove)

'An kaupte si bývallmål ti' dei nýe grautekuptunn.

check bæg'e

1. belg
2. fosterhinne (folk og dyr)
Sjå også bæge.

1. Bægjen kan vèr hǿg'e have fysst an vi' gjèr' 'å.
2. Då mi slakta, såg eg at der måtte vèr' nåkå gali mæ bægjæ.

check bægjari

ein som dreg belgen

Knút va' bægjari då da smía den dagjen.

check bægjevåg

kraftig handtak på smiebelgen

Bægjevågjí lýt vère lageleg å få tak í for sméen.

check bægskrapari

siste barnet til ei kvinne

Bægskraparan var' tídt nåkå kjæktepòsa.

close bæn

setebeinet

check bǿli

bol
Sjå også músebǿli, humlebǿli og vafsebǿli.

Æ der vafsa i dessa bǿlæ?

check bǿn

1. bøn
Sjå også bé'e.
2. bokomslag (H)
3. bønne (H)
Sjå også bø̀n (V).

1. 'An ba' a bǿn.
2. Bókjí va' så mykji brúka at bǿní va' plent útslití.
2. Bǿni vurte alli dyrka hèra i evri dalæ.

check bø̀n (V)

1. stiv perm på ei innbunden bok (somme seier "bókbø̀n")
2. bønne Sjå også bǿn (H).

1. Bókjí va' så mykji brúka at bø̀ní va' plent útslití.
2. Bø̀ni vurte alli dyrka hèra i evri dalæ.

check børsenåvåri

navar som børsesmeden bruka

Tarjei Dysje va' an gjètórds gó'e børsesmé'e, å børsenåvåren ligg'e kansi ennå på Dysje.

close børsesmé'e

yrkestittel for person som "smidde børser"

close børsetrump'e

børsestokk

close bǿrsl

Uttrykket er bruka i samband med at det vert gjort ein avtale om handel av eit husdyr, men at kjøpar skal overtake dyret på eit avtala tidspunkt i framtida. Samtidig vert det avtala kven som har ansvaret for dyret, og difor må bere tapet om det skulle daude / verte sjukt / skada i tida fram til leveringstidspunktet. Dette ansvaret er bǿrslí.

check bǿtevó' / bótevó'

von om å få reparere ein ting som er utsliten eller øydelagd; oftast bruka i nektande form

Denné sykkelen æ så øyelagd'e at der æ alli bótevó'.

check bøygje

bøye, bye, regn eller snø

Nò kjæm' 'er a fæl bøygje, så nò ljóte mi kåme åkkå inn'tte.

check bøyk'e

insekt som er mindre enn ein klegg (står stille i lufta; legg egg som vert til makk under huda på storfe)

På støylæ varte búskapen stundom så for bøykjæ, at da sèna å tóke út.

check bøyste

stor og tjukk middelaldrande kvinne

Den ljóshære bøystâ va' allstǿtt så godt i lag.

check bøysti

1. stort kjøtstykke
2. stort dyr

1. Det va' ingjen som våga å take dèt stóre bøysti, fókk trúdde sikkå inkji ti' ète det opp.
2. Det va' a stórt bøysti da skute inni Finndalæ.

check båkk'e

1. liten teig
2. mellomrom mellom to staurar i ei hesje

1. Førr' i tí'inn ha' kverr gar'e sin båkk'e 'å kjyrkjegaræ.
2. An båkk'e va' jamt på trjú stig.

check båkkstǿre

sidestolpe i kubås

Båkkstǿrun gange frå flóstokkjæ ti' simsinn.

check bån

barn

Å båni mitt, hève du slègje deg?

check båndǿmi

senilitet; bruka berre i eintal, og mest alltid i hop med preposisjonen "i", og dermed i dativform
Sjå også bån, fjatren, fjatre, i vodró og vadre (tyding 2).

'U varte så kalleg i båndǿmæ dei seiste årí 'u livdi.

check bånebrogd

ein unge som gjer ei "umogi" handling
Sjå også bån.

Gófa sa: Du må 'kji vère så har'e mæ ungjen, detta æ barre a bånebrogd.
close bånedage

tida då ein var barn

close bånekrakk'e

krakk med hol i plata til å setje eit lite barn i

check bånekrúdi

liten flokk med born

Angjær kåm mæ an heil'e bånekrúdi attí seg.

check bånelaug

vatnet ein vaskar eit nyfødt barn i

Nékånâ sýtte for bånelaugji.
check bånemòn'e

to til tre års aldersskilnad mellom sysken; bruka berre i eintal
Sjå også bån.

Der æ an bånemòn'e midjom 'enni Hæge å 'ó Tór.

check bånemål

talemålet ein lærde seg som barn

"Kverr bygd ska' dikte stèví i sitt bånemål", skríva Knút Jónsson.

check bånepíne

stol som ein plasserte born i (barnet sat fast i stolen)

Eg sette 'an Bóa i bånepínâ, så 'an inkji sill' ska' si.

check bånerís

dvergbjørk
Sjå også bån.

Eg tikje bånerísi æ så vént at eg hève det i a staup på bóræ itt eg æ på støylæ.

check bånesjúkji

engelsk sjuke, rakitt

Eg fekk bånesjúkjen å kunna 'kji gange førr'ell eg va' ive tvau år.

check båneskræme

noko til å skræme born med

Fókk ha' bjøddehandlaran ti' båneskræme, for dei sille vère så kallège.

close bånestròk

barneleik (born som leikar, utandørs og innandørs)

check bånetal

1. "barnespråk" eller utydeleg tale
2. tal på born

1. Bånetal kan av å ti' vèr' vanskeleg å skjø̀ne.
2. Bånetali i Sætisdal hèv' gjengje néd dei seiste tí-årí. 

check bånevogn

barnevogn

Da kóm' trillandi mæ bonnó sikkå i bånevognó.

check bångjǿle

barnevakt, barnepass
Sjå også bån, gjǿle og akte.

Eg lýt vèr' bångjǿle mæ moir 'enni æ útå teigjæ.

check bånsungji

1. barn
2. nedsetjande ord om born som oppfører seg meir barnsleg enn ein kan vente

1. Gunne såg ette bånsungó mæ moirí va' ti' doktaræ.
2. Inkji bèr deg som an bånsungji, no som du hèv' bigjynt i skúli!

check båre

bylgje, på vatn

Bårun vår' så stóre at da slóge langt inn'å land.

check båsstǿre

skråbjelke som dela inn båsane i eit fjøs i eldre tid

Den stóri stúten va' laus'e å smildra den eine båsstǿrâ.

check båstrútni

opphovning av jur (ikkje jurbetennelse; gjeld ku)

Fermelí fekk an båstrútni a bil ette 'u ha' kåme ti'.

check båtshakji
image

Hake med kring 3 m langt, slankt og mjukt skaft, laga av hassel, rogn eller bjørk. Ein måtte byte skaft kvart år.
Sjå også flòtehakji.

Båtshakan kan an bå' drage å skúve mæ.