Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på M: 85 | Totalt: 2095 | søketips | nullstill
Forklåring Døme
check magge

bruka i uttrykket magge í seg
Sjå også maggelèg'e.

'An æ fæl'e ti' magge í seg fysst 'an sjalar si.

check make

1. mase
2. gjere mjuk
Sjå også make seg og nike.

1. Nò må du 'kji make sossa fælt, Titta.
2. Sill' an make skjinn ti' a heil fydde, va' det kalleg mykji arbeid.

check make seg

1. få gnagsår
2. mase fælt
3. opphalde seg ein plass der ein burde vite at ein ikkje er velkomen av dei fleste (vert rekna som upassande)
Sjå også make.

1. D'æ létt å make seg mæ nýe stivla.
2. Lýt du nå make deg att'e om detta dèra!
3. Lýt så han make seg dèr!

check makebýte

gjere makeskifte

Det va' stundom det kunna vère lagelegaste for båe eigaran å makebýte tvei skógeteigji.

check male

1. male korn, kjøt, kaffi o.l.
2. katten mel
3. bruka i uttrykket male n'í

1. D'æ tungt å male kjø̀t mæ hondkvinn itt an stappar í for mykji.
2. Katten åkkå mèl'e hågt itt an smeikjer 'an.

check maltre

klemme sund, knuse (bruka om kropp og ting)
Sjå også miltre.

Eg maltra fóten min då eg fekk an tung'e stein'e iv' 'an.

check mannast

verte vaksen

Gúten fèr'e ti' mannast.

check mante

greie, orke

Ha' eg manta mei', så ha' eg gjinni villt.

check martéle

1. fare hardt med ein annan person
2. arbeide svært hardt

1. Åni martéla 'an Auver så 'an laut ti' doktaræ.
2. Ånund martéla seg ti' i skógjæ, så 'an varte plent gorrtròta kverrt kveld.

check masére

marsjere

Då Håvår å Gjermund våre på Móæ måtte da lære sikkå å masére.

check matbórde

bere fram mat på bordet

Nò ska' eg matbórde så di få ète!

check matfǿre

ete

Det varte hågt nón førr'ell mi finge matfǿre åkkå. Eg hèv' vorte så tannlaus'e at eg hèv' vóndt for å matfǿre meg.

check matlage

lage til eit måltid (td middag)

Nò æ mi så soltne at mi ljóte matlage førr'ell mi leggje åkkå.

check matreie

1. lage seg enkel mat som ein tek med seg ut på arbeid 
2. lage matforråd til vinteren (td bake, male, slakte)

1. Eg hèv' matreidt meg, så nò vi' eg at skógjæ å leggje ihóp vé'e ti' vetræ.
2. Mi hav' matreidt ti' vetræ.

check mause

ete og tyggje godsleg (like maten godt)
Sjå også pauke.

Mi mausa å åte så mi vorte meste ti' skamdan.

close mauskre

ete kraftig, ete grådig

check mée

måte saman (rite øvre kvarvet i ein bygning etter det som ligg under slik at ein kan felle dei greitt i hop)

Nò lýt du hake stokkjen så mi få mée greitt.

check megne

auke

"Hèr hèv' stae kjempetré, skógjen bóndehegna; spinka spart i mange lé', pæningpungjen megna" (stev etter Tarjei Bjørgulvson Rysstad, 1890-1977)

check meie

1. skadeskjote eit dyr
2. misse ein fisk av kroken

1. Eg skaut, å eg æ rædd'e eg meidde elgjen.
2. Det va' så lausbeitt at eg meidde i ei brennòte.

check meikkast

hindrast, tale ifrå

An må 'kji meikkast nòkå som an gjinni vi'. An må 'kji meikkast gjipti.

check meikke

hindre einkvan /eitkvart i noko
Sjå også inkji meikke seg.

'An meikka mi å fiske i dei vatnæ. Fysst kjýrí løyp'e, å an inkji æ ti' stútæ mæ 'enni, då meikkar an 'enni. Bonní ville út, men mi tótte det va' host'e seint, så mi meikka da.

check meine

meine, tru

Mi meine úlíkt èg å dú.

check meite

1. lage spor i tre
2. greie, klare
3. styre, klemme saman dei to skjere-eggene
4. klyppe man på hest
Sjå også meit.

1. Dei som gjåre sikkå skjí, meitte jamt skjíne.
2. 'An meitte det ti'.
3. An skjæri lýt an meite for at 'an ska' skjère godt. 
4. "Hèv' du meitt måninn, Tóróv, eg såg 'u ha' lagt seg".

check mekkje

utøve ei form for trolldomskunst eller kjerringråd

Gófa greidde å mekkje út snerpâ som ha' sett seg fast i halsæ.

check mente

få til eit arbeid på ein noko strevsam måte (sjølv om personen ikkje er spesielt flink)

Sigríd ha' vóndt for å få det ti', men 'u menta det ti'.

check mergsprengje
image

sage ein skurd i ein tømmerstokk mot mergen for å hindre at han sprekk

An ska' helst'e mergsprengje åsan fysst an timrar.

check míge

pisse
Sjå også mig.

Merrí meig på same staæ allstǿtt.

check miltre

klemme sund

Fóten varte plent miltra då 'u fekk steinen ive seg.

check míne
image

skyte stein med dynamitt
Sjå også skjóte.

An lýt húve "varskóhèr!" fysst an ska' ti' míne.

check minsére

bruke mindre, minke på forbruket (slik at det skal strekkje til)

Eg minsérer mæ høyttæ, det sér út som at våri kjæm'e seint i år.

check misfadde

variere i nedbørsmengd (nedbørsmengda er ulik frå stad til stad); bruka berre i eintal

Det ringde i nǿri Homm i gjår, men hèr i syndri Homm kåm det alli an dròpi, sò kan det misfadde. Det kan misfadde fælt regnæ i éleveir.

check mismæte

vanvyrde, vrake

Det æ mange som mismæte byggrauten i dag. An ska' inkji mismæte nåkå an fær, om det inkji æ di beste.

check misse

misse
Sjå også fǿre bort

Eg miste hesten, 'an gjekk gjennom ísen.

check mjarre

når kattane, særleg i laupetida, lagar lange, samanhengande lydar
Sjå også mjarr, mjarren og mjaukte.

Det va' fælt som kattan mjarra i nótt!

check mjaukte

mjaue (om katt)
Sjå også mjarre.

Kjettâ mjaukta ette kjeslingó.

check mjelte

1. kvile midt på dagen (om buskap)
2. jage kyrne ut på beite før dei vart mjølka om morgonen eller etter at dei vart mjølka om kvelden
Sjå også mjelt.

1. I Mjeltekvævæ æ godt å mjelte.
Eg æ úti å mjeltar kjý kverr morgón'e.

check mjóre

søkkje ned (om grums og botnfall)
Sjå også mjór.

Fysst mysâ skjírnar å mjórar, så søkk'e mjóri né'å botnen.

check mjø̀lbake

bruke for mykje mjøl når ein kjevlar ut flatbraudleiven

Låg det att'e tjurrt mjø̀l på brausleivæ, va' det mjø̀lbaka, å dèt varte inkji tótt gó'slegt.

check mjø̀le

strø mjøl på

An lýt mjø̀le forsiktigt itt an reier graut'e. An lýt mjø̀le jamt på, å unde brausleivæ itt an bakar.

check mjå

saume saman remser av hud til eit reip (skjere endane opp i reimar, leggje dei om einannan, dra desse gjennom fleire hol og banke det flatt)

Detti býretògji æ mjådt ihóp.

check mòge

1. få lov til
2. måtte; bruka berre i konjunktiv
3. verte nøydd til
4. måtte, trenge

1. Eg måtte alli út å ríe i kveld, for eg æ så krímsjúk. Ha' eg mått sète på mæ di? Trú mi ha' mått lånt búí 'enni a hæg?
2. Måtte det gange dikkå godt på túræ!
3. Eg hèv' mått prǿva mange sjúka seiste årí.
4. Må eg út, Knut (altså på do i skuletimane)?

check mòke

1. ta vekk møkka frå husdyr som står på bås
Sjå også rennâ og mokstreglugg.
2. bruka i uttrykket mòke seg ti'

Vi' dú mòke, så ska' èg gjève.
check mókke

mjølke
Sjå også mjåkk, nèvemókke og strípemókke.

Gònil lære å mókke då 'u va' sjau år.

check molle

1. kaste mold utover torvtaket etter å ha lagt torv på
2. få mold på

1. Mikkjel molla ette at torví på tòkunn va' lagd. Itt an mollar a nýlagd torvtòke bind'e det ihóp torvun så det grassèt'e seg godt.
2. Yngjebjør molla út stakkjen då 'u tók opp eplí.

check mòne

1. auke / minke, gå framover
2. bruka i uttrykka vère mòní og mòne si ti'
Sjå også mòn'e.

1. Nò mònar det, tankjen æ snart fudd'e. Nò mònar det det. (Det æ snart færigt/tómt.) Nò mònar det, nò æ mi straks frammi. Nò hav' mi mòna desse steinæ, å fengje 'an mest'e út ó' åkræ.

check mudre

tale svært lågt og utydeleg (meir i "bassområdet" enn å muse)

Turí mudra ti' 'ó Svein om eit ell' anna. Haddvår gjekk der å mudra mæ sjave seg, eg skjø̀na inkji plent ko 'an sa. Kåna mudra ti' mannæ at nò måtte 'an inkji drikke mei' i kveld. Mamme mudra ti' mi at eg laut nappe att'e skrivnappan.

close muldrast

smuldre sund

check muldre

smule (bruka td om matsmular på kjøkkenbenk eller golv)
Sjå også mul og substantivet muldre.

'An ha' muldra så n'i tili at eg laut vaske ett' 'ó.

check munkast

leike med runde steinar (med bestemte reglar)

Bonní sitje å munkast på a rugge úti túnæ.

check munke

1. arbeide seint og forsiktig
2. bruka i uttrykket munke mylse 

1. 'An munka å arbeidde nåkå líti, om 'an va' gåmål'e.

check munne

kan

Detta munne du gjère! "Fýg du meg 'pi løyndelopti som ingjen munne meg sjå" (visestrofe)

check munnske

ha gode talegåver

Åni munnska fælt å greidde å ivetelje dei fléste.

check munse

1. drikke eller ete smått og lite, nippe til (ofte bruka i samband med å drikke alkohol)
2. tyggje maten for småborna (hakke maten sund med framtennene)

1. Eg sat å munsa på nåkå kaffé då bóa kåm inn'tt'e.
2. Moirí munsa for det minste båni.

check mure

1. småverkje i kroppen
2. ulme

1. Eg hèv' tanneverk'e, det murar heile tí'í.
2. Ette' an skógbrann'e kan det mure i jórdinn i fleire dage.

check mureverkje

småverkje (over tid)

Eg mureverkjer i tonninn!

check murke

1. arbeide smått og jamt
2. furte, protestere
Sjå også substantivet murke.

1. 'An murka nòkå allstǿtt.
2. Da' murka i mót, å vill' inkji vèr' mæ.

check múrte

arbeide "allstøtt"/ heile dagen til seine kvelden
Sjå også múrt'e og gny.

Lars múrtar jamt å samt.

close murvle

mone lite, fare smått

check muse

kviskre (meir i diskantområdet enn å mudre)
Sjå også tuse og kjuse.

Ungan tikje gama å muse kvorairne. 'An musa nòkå ti' 'enni. "Den som musar, den lýg'e!" "Sku mi muse gama?"

check muskast

rotne, morkne, verte laus ved

Nò muskast 'an fælt, denné gamli, stóri stúven.

check muske

grave laust t.d. mose i husvegger (borna kunne av og til finne på å "røykje" mosen som tobakk)
Sjå også musk.

Inkji muskji nå i súó, så at mýsan kåme inn!

close musle

arbeide seint og få gjort lite
Sjå også muslen, substantivet musle og musl'e.

close muvre

gripe eller handsame eit eller anna på ein keiveleg og sein måte

check mýkkje

dra i spenane for å få mjølka til å kome ned i spenane, før ein mjølkar
Sjå også det andre verbet mýkkje og gjève útí.

An lýt mýkkje godt førr'ell an mókkar.

check mýkte

raute lågt og roleg 

Kjýrí mýkte å rauta ette kåvæ sí!

close mýle

bruka om andletsuttrykk i samband med å ikkje ville vise at ein er "på låtten"

check myljast

vere smuldra sund
Sjå også mylje og flottmylje.

Høytti hèv' turka så fælt i dag at det hèv' múlst.

check mylje

male eller knuse i småbitar

Gófa múlde oksí i hondó å smaka på konni.

check mylle

1. rive sund og knuse torv og jordklumpar
2. ha mold på torvtòka etter at torva er lagd

1. An lýt mylle kjykkenhagjen godt førr'ell an sår. Det myller godt ette plógjen i an tjurr'e åkr'e.
2. An lýt mylle tòkâ for at 'u ska' grassetje seg jamnt.

check mynde

ro bakover

An lýt mynde itt an ska' feste fiskenètí på land. Det æ viktigt å vère gó'e ti' å mynde itt an sèt'e út nèt i vind'e.

check mynnte

ymte

Nils mynnta om detta i gjår.

check mýre seg

slite "seg mest i hel" med arbeid, jamfør myrde
Sjå også kabbe seg.

Nò må du 'kji halde på ti' du mýrer deg!

close mýse

jakte på mus (katten gjer dette)

check mysje

leggje mose mellom laftestokkar

An lýt leggje jamt å inkji for líti fysst an mys'e.

check mýstre

lage suge- eller smattelyd med munnen for å få hesten til å gå
Sjå også prutte.

Èg tar alli mýstre, hesten min glór etti, å sér nær 'an ska' ti'.

check mýte si

gøyme seg
Sjå også mýten.

Da mýtte sikkå, å vill' alli ève a órd.

check mækre

1. gje frå seg lyd (om geit)
2. bruka om særmerkt menneskerøyst (ljos og skarp røyst)
Sjå også mækr og bækte.

1. Gjeití stód å mækra oppi fjøddetóne.
2. ko æ det du mækrar etti?

close mæle

1. måle lengde m.m.
2. seie
Sjå også mål.

check mæte

verdsetje, setje pris på

Det æ 'kji kå húsens fókk som mæte æ Tóre.

check mǿte

møte

Eg mǿtt' 'ó mæ dei nýe Volvóæ sí.

check møykje

gjere mjukt
Sjå også møykje og møykje seg ti'.

Da møykje sikkå i Møykjerómæ i Kultúrsenteræ nò.
close møykje seg

bruke kroppen kraftig
Sjå også møykje og møykje seg ti'.

close møykne

mjukne

check

kjenne (bruka om kjenslelause kroppsdelar)

Eg mår 'kji lèmin mí i dag. Papa mår 'kji av hondó sí i dag, da verkje så fælt.

close måte

1. tilpasse
2. bruka i uttrykket måte at si og måte ti' m.m.