Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på T: 421 | Totalt: 6173 | nullstill
Forklåring Døme
check Taddâk / Taddâkji

Tallak

Det æ filli mæ Taddâkó nò, da hav' døydt út.

close taddeflingre

hardtrakka sauetalle

Nò hav' mi smildra taddeflingrun.

check Taddeiv / Taddeivi

Torleiv

Taddeiv reiste ti' Ísland å fann si a kåne.

check taddemell'e

sauetalle (underlaget som sauene går på, ikkje bruka om talle som gjødsel)

I kalde vetrenétte héle ungdóman sikkå på taddemellæ, førr' i tí'inn.

close taddetrèv

trev over tadden

check taddi

1. romet i lǿâ der sauene er (tadden kunne også vere eit eige tilbygg til lǿâ i eldre tid)
2. blanding av lort og boss; berre bruka i eintal

1. Der va' mest'e allstǿtt godt å varmt i dei gamle taddó.
2. Det æ tungt å kaste út taddi.

check tafs'e

liten og helst udugeleg mann

'U gjipte seg mæ an líten tafs'e.

check tak

1. taknever; bruka berre i eintal
2. stykke arbeid
3. innsatsvilje og evne
4. tak
Sjå også take.

1. An lýt hav' mykji tak ti' a heilt hús.
2. Det va' a godt tak mi gjåre i gjår, då mi beisa húsí.
3. Der va' slig tòk i dei Oppigas-jentó.
4. Fær du tak unde skåpæ?

close takbýr

bør med tak

check takdròpi (H)

takdrypp
Sjå også yfsedryp, yfsingestein'e, yfse, yfsingji og yfsingenævr.

An kan inkji sitje unde takdròpâ.

check takflettari

person som fletter never til taktekking

Takflettaren lýt passe tí'í nøyi fysst tréne svåe.

check takk

takk

Dèt va' takkji eg fekk for det eg hjelpt' 'ó. Eg hève 'kji sétt nåkå ti' dei takkjæ.

check takke

bakstrehelle; rund, støypt jernplate til å steike flatbraud, lefse m.m. på

'An la takkâ oppå eisâ. An lýt have småre bakstrevé'e itt an vi' bake mæ gamledags takke.

check takkekake

lappar, pannekake

Takkekakun vare steikte på a takke, å æ rovne å mjúke.

check takkekongji

siste flatbraudleiven ein baka ein dag (han laut vere stor, då vart flatbraudet drygare, altså at ein har mat i lengre tid)

Det passa godt út mæ nåunn i dag, nò vare det an stór'e takkekongji.

check takkelut'e

del av ei bakstrehelle (klovna bakstrehelle, bruka td på støylen; lagd på fire steinar ute til å steikje på)

Takkeluten æ stór'e nóg ti' steikje kaku på.

close takklyv klyv med tak
check takkost'e
image

stabel med never til å tekkje med
Sjå også tak og kost'e.

flette nævra lýt an leggje i takkost'e så fórt an kan, hellis krulle da sikkå.

close taklass

lass med tak

close taksende sende med tak
close takskóg'e

skog der det er godt å flette never ("take tak")

check taktòke

tak som er tekt med taknever

An lýt sjå godt ette taktòkó så da inkji lèke.

check tal

1. prat, snakk; bruka berre i eintal
2. tal

1. Det va' a tal mæ 'ó som alli gjegndi.
2. Ko æ det mæ dei taló som æ skríva mæ raudt?

check talegåvu

vere flink til å ordleggje seg
Sjå også talig'e og munntǿle.

Dreng æ ein som hèv' talegåvun i orden.

check talerk'e

tallerken

Vi' du kåme mæ talerkó, så sèt' eg da inn i maskjíni.

check talsive

1. fleipenamn på andlet
2. talskive på klokka
Somme seier "tallsive".

1. Den talsivâ 'ass æ helst'e rar.
2. Talsivâ æ heimegjår'.

check tambakkji

Skjellsord på person som ein ikkje likar.
Ordet kjem frå portugisisk tambaca, ei billig legering.

Eg vi' inkji vèr' i hóp dessa tambakkan!

check tami

tame, dugleik, evne, handlag til å greie

Der æ an stór'e tami mæ å brúke níven godt. Der æ tami mæ alt.

check tamp'e

1. rå og grov kar
2. stutt taugende

1. Pass deg for dei tampæ, Bóa!
2. Hèr æ an líten tamp'e ti' å binde hesten mæ.

check tamsi

ende på taug eller fiskesnøre

Der æ etti barre an tamsi av desse snórinn. Eg hèv' an tamsi mæ sèn yst' i taumæ.

check tanesprang

vilt sprang

'U la' avgari i tanesprang.

check tangji

1. tange (smal odde som stikk ut i eit vatn)
2. tange (spissen som går inn i skaftet på ein kniv, greip og mange andre reiskapar)

1. Yst' i tangâ æ der greitt å leggje fiskenèt.
2. Tangjen 'å desse nívæ gjeng'e gjænom heile skapti å æ klinka i endâ.

close tankebýti

dele tankar, få nye tankar

check tankesjúkji

hypokondri

Kansi féla 'an nòkå, ell' va' det barre tankesjúkji?

check tannari

strå, stilk (snaubeitt eng)
Sjå også aurnaga.

Der finst 'kji etti tannari på voddæ dèr sauin hav' gjengje å beitt i vår.

check tannfang

få tenner ("tannfåing")

Bóa æ i tannfangjæ nò.

check tannlækji

tannlækjar

Tannlækjen dróg út vísdómstennan mí.

check tapari

tapar

Òlâv va' an fillen tapari, antel det va' i sjakk ell' i langrenn.

check tappari

kjøkemeister (i bryllaup)

I a bryddaup va' der helst'e tvei tappara.

check Targjær

Targjerd / Targerd

Targjær reiste ti' Amérika då 'u va' ung.

check Tarjei / Tarjeii

Torgeir / Tarjei

Tarjei Bjørgúvson Rysstad va' gó'e ti' dikte. Kvær av dei tvei Tarjeió i Níga' minnest du?

check tarkji

luftrøyr (på dyr)

Tarkji æ a anna órd for barkjen på a dýr.

check tarmsig

brokk; bruka berre om folk

'An kjøyre seg fast å sleit så på skóteren sin at 'an fekk tarmsig.

check tarvendi

noko som ein treng for å utføre eit eller anna

Hèv' an 'kji tarvendi så fær an 'kji gjårt stórt.

check tasi

1. liten gut
2. ein stakkar (som lite maktar)

1. 'An va' knerren ti' å arbei'e, den lisli tasen. Eg va' barre an líten tasi då eg fekk den fyssti sykkelen min.
2. Den tasen kunn' mi inkji hav' på tòkunn fysst mi sku ti' tekkje!

close tasse

liten og veik jente

close tassi

liten og veik gut

check taug / tòg

tau

Vi' du kåme mæ tògó, Bóa, da hange i fjósskålâ.

check taugtamp'e

stutt tau

Eg hève barre an taugtamp'e, så eg trúr 'kji eg fær drage i gong bílen din.

check taum'e

1. fiskesnøre
Sjå også fisketaum'e.
2. snor til å styre hesten eller anna trekkdyr med; bruka berre i fleirtal
Sj å også tøyme.

1. Taumen æ mest'e så lang'e som skjérøyrsstongjí.
2. Tauman æ gjåre av leir å smúre mæ smolt så da vare mjúke.

check taus

ugift jente som har fått barn
Sjå også tausemann'e.

Tausin ha' det inkji létt førr'e.

check tausebót

"barnebidrag" pålagt å betale av barnefaren til barnemora for barn født utanfor ekteskap

Tausebótí va' inkji gód å hav' råd ti' for húsmannen.

check tausemann'e

faren til eit barn født utanfor ekteskap
Sjå også taus.

Tausemennan vorte au ti' skamdan, men inkji så mykji som tausin.

check tausestól'e

eigen benk lengst bak i kyrkja for ugifte kvinner som hadde fått barn

Dei som ha' fengje bonn ottafor ekteskapi, laut sitje på an tausestól'e attenat troppinn, attast'e i kyrkjunn.

check

te; bruka berre i eintal

Fysst téi æ godt sukra, smakar det godt.

check teie
image

veske av tykt, vove tøy

Handtakji i a teie æ av tré.

check teig'e

teig

Teigjin æ drjúge itt an lýt gjère alt mæ hondemakt.
Det va' jamt mi nysta åkkå út'å teigjæ. Itt an hèv' stræva å sveitta lengji út'å teigjæ, æ det godt å kåme inn ti' måls.

check teiknari

teiknar (bilete, skisser, kunst)

Òlâv æ enn sérs gó'e teiknari.

check tein'e

1. stong, trerenning
2. "stonga" på herresykkel
3. farga striper på sidene mellom kross å kringle og mønsteret i belte og i typleband
4. td ca 35 cm lang "ståltein'e" (diameter td 1.5 mm; til å rulle sylvtråd på; bruka til å lage krusar til filigransarbeid)
Sjå også sitje på teinæ.

1. Teinan av selje æ jamnaste lange å mjúke.
2. Det æ nòkå farlegt å sykle unga på teinæ.

check teksle
image

krum tverrøks til å hole ut store ting med
Sjå også verbet teksle.

An kan brúke a teksle ti' å hólke út a olle .
check tempe

negativ tendens eller påfunn; bruka om både folk og dyr

Der va' nåkå leie tempu mæ dei hestæ. 'U ha' nåkå tempu som eg inkji líka.

check tèn

tinn

Nappan i trøyunn mí æ av tèn.

check tèni

lite grann (td smerte, kaffe)

Eg kjend' enn líten tèni av det. Barre enn líten tèni mæ kaffé vi' eg have.

check tennari

fyrtøy (lighter)

Kòri hèv' eg nå gjårt av tennaræ mí?

check tér

grann, del, mole

Alli a tér stó' etti. Kverrt téri varte tèkji.

close tèr

lite grann

check téri

tiur

Néri skjýt' ingjen téri, sa ungan.
check ters'e

1. splint som går gjennom veiendet (bolten) på ein slede
2. ein av strengane på fela

1. Eg smía mi tvei nýe tersa, for dei gamle ha' gjengje sund'e.
2. Tersen æ inkji rein'e, sa spilemannen.

close tersi

unormalt liten og "labbelèg'e" person

check téungji

stut på tredje leveåret
Sjå også teungskvíge.

Tjóren æ téungji i år.
check téungskvíge

2 år gamal ku som ikkje hadde kalv fyrste året
Sjå også téungji.

Eg selde téungskvígâ i haust.

check tèv'e

pust
Sjå også tève.

'U sló seg så 'u misste tèven. Eg kåm så i tèven på fótballbanâ.

close tevlingejúre

vove belte med rutemønster (bruka til understakk)

check tevlingetjell

heimevove ullteppe med ruter (mætare enn vanlege tjell)
Sjå også heimetjell, kjørkjetjell, kvíletjell, býtjell og tjell.

Detti tevlingetjelli æ det Mamme som hèv' vòvi.

check tí'

tid

An lýt fýe mæ tí'inn om an æ gåmål'e. Tí'í æ mæt å syv.

check tibúr'e

tilburd (framgongsmåte, hending, underleg hending)

Det va' an fæl'e tibúr'e då skóteren gjekk gjænom ísen, mæ tvau bonn att'å slé'â.

check tíedíkji (V)

dike med oppkomevatn (som ikkje frys til om vinteren); bruka til å setje revesaks i
Sjå også díkji, rèvedíkji (V) og soksedíkji (H).

Oppkómu i skogjæ vare tíedíkji ette' kvert, fysst d'æ flatt.
check tíehaust

haust med mykje mildver

Varte det a tíehaust, kunna an røkkje mykji útiarbei'.

check tíepytt'e

pytt eller oppkome som ikkje vert islagd om vinteren

Gýrí sokk né' i snjóren å av n'i an tíepytt'e.

check tíevind'e

mild vind som gjer at snø og is brånar

Tíevind'e kan gjère at fǿri vare filli.

check ti'fangji

tilfang; bruka helst om trematerialar; bruka berre i eintal

I vår saga mi ti'fangji ti' a ný bú.

check ti'feddi

1. tilfelle
2. sant
3. tilfeldig, overraskande møte

1. I dei ti'feddæ ha' 'an rétt.
2. Æ det ti'feddi at Tarjei hèv kjøyrt útivi å drasa bílen?
3. Det va' a ti'feddi at mi mǿttest hèra!

check ti'helli

tilhaldsstad
Sjå også vèrestad'e og halde ti'.

A óví høybú æ a filli ti'helli for fókk, men an heddéri æ endå filnare.

check tikji

tenkjemåte, synspunkt
Sjå også tikje og tikjest.

Der æ mange slags tikja úti blant fókk. Mi have 'kji same tikjen.

check tilefille

golvklut
Sjå også tili.

Tilefillâ låg oppi byttunn.

check tilemål

golvmåling

Tilemåli va' jamt brúnt, men mæ same ette kríi, måla sòme det grått.

check tiletvått'e

golvvask

D'æ så ímíse mæ dei tiletvåttæ mí itt eg hève det sjaui.

check tiletæpi

golvteppe
Sjå også tili.

Anne ha' vòve så véne tiletæpi.

check tili

golv
Sjå også tilefille og tiletæpi.

Det va' 'kji så jamt da tvóg'e tilí førr' i tí'inn.

check tilje

golvplanke, golvbord
Sjå også kåmårstilje.

Den eine tiljâ va' så veik at 'u bogna itt 'an gjekk ette tilæ.

close tilòge

tillegg

close tilsýnd

tilsyn

check Timgòtâ

stadnamn på støylsvegen ovanfor Fisstøyl i Finndalen; "tim" kjem truleg av å "timje"

Da tóke sikkå a kvíld då da ha' kåme oppat Timgòtunn.

check timmslé'i

stutt og liten slede som vert dregen av "annæringsfole" eller person

Æ det bratt å úkviddi, kan an ljóte brúke enn timmslé'i.

check timmslodde

stutt og lita slodde til bruk i skogen (dregen av ein annæringsfole eller ein person)

Timmsloddâ æ inkji i brúk leng'e.

check timr

tømmer, tømmerstokkar; bruka berre i eintal
Sjå også stògetimr.

Timri rók langt inn'å veddin unde flaumæ i vår.

check timrari

tømrar

Torgrím tóttegama å vère mæ timraró mæ da lodde opp'tt'e den gamle búí som da ha' stelt.

check timre

lafta bygning
Sjå også verbet timre.

Timrâ æ vénare i gamlestog 'ell i nýestog.

check timremann'e

insekt som liknar på ei timremannskåne (men er utan lange følehorn)

Timremennan líke sikkå på nýsaga timr.

close timremannskåne

trebukk med lange veidehorn (Acanthocinus aedilis)

close timreskòt

bratt bakke der ein slepper tømmer (same som lasteskòt)

close tindekrakji

skrinn og mager person

check tindesýe

sølje med tindar og taggar

Ordi "tindesýe" var' brúka bå' i Sætisdal å Tilemark.

check tindetré

emne til rivetindar; laga av høvelege kvistfrie greiner av einer

I håbballæ lýt eg at skógjæ å finne tindetré.

check tíne
image

oval øskje av tre eller metall

Førr'e brúka da tínu ti' take mæ si maten í.

check ting

ting

Eg lýt have mæ mi tingjí mí. Det lisle tingji va' veikt å filleleg.

check tinnér'e

nypebusk
Sjå også njúperunni og njúpetré

Tinnér'e æ ein av dei tréslagó som hav' kvosse tagga på greinó.

check tirlitunge

tiriltunge

Eg plukka a kremme mæ tirlitungu, ein av dei vénaste vårblómó.

check tiræi

1. ha tiltak og evne til å våge seg til med eitkvart
2. lett oppgåve, lite arbeid

1. Augund ha' slig a tiræi, 'an íva seg alli í.
2. Detta æ 'kji kå a tiræi; gjèr det nå, så æ du færig'e mæ det.

check Titta

kjælenamn på ei småjente
Sjå også Bóa og bóari (H).

Titta vi' inkji vère mæ néd'å búí.

check tjell

ullteppe
Sjå også býtjell, heimetjell, kjørkjetjell, tevlingetjell og kvíletjell.

Der æ góe vermdi i a tykt tjell.

check tjód

folk, folkemengd

Heile tjódí va' samla ottafor kjyrkjâ den syttendi mai nittenhundre å femåfyr.

check Tjógjei

Tjodgeir

Tjógjei æ a sjella karenamn no for tí'inn; mi have barre ein i Valle.

check tjór'e

avlsstut til felles bruk for fleire bønder
Sjå også amtsstút'e.

Du lýt passe deg for tjóræ, 'an kan vère hynsk'e.

check tjórenål

jernplugg til å feste eit tjor i
Sjå også tjóre.
Somme seier "tjórnål".

Tjórenålí må trǿast ell' slåast i i kav, ska' 'u halde.

check Tjóstóv

Tjostolv

'Er æ 'kji Tjóstóva etti nò, men førr'e varte detti namni brúka i Valle sókn.

check tjóv'e

tjuv

Tjóvan æ snake, da brý sikkå 'kji om det æ annas.

check tjóvebǿli

gruppe eller flokk med tjuvar

I Tjóvheddéræ sa da at a tjóvebǿli héldt seg.

check tjó'vèg'e

ålmannveg

Detti va' tjó'vègjen i gåmó tí', men nò æ 'an mest'e attegródd'e.

check tjóvekjakji

tjuv (skjellsord)

Din tjóvekjakji, pakke deg heim'tt'e!

check tjug

20 stk (bruka helst om lefser og flatbraudleivar)
Sjå også tjúgji.

Sigúrd henta si a tjug mæ brausleiva sjå 'enni Jórånd. Jón va' på tréi tjugji, altså midjom fyr å sekstí år.

check tjugfari (H)

berebjelke i golv i eit bygg (bjelkelag)
Sjå også tvifari (V).

Hèr æ så langt spenn, at mi vi' have 8 tomms tjugfara.

check tjúne

badstoge

Det gåmålnorske órdi for basstòge va' tjúne.

check tjurrpíne

tunn lang gran som har stått "underkua" i skogen

Tjurrpínun kunne vère góe ti' gjærestaura.

close tjurrskati

gammal og mest kvistlaus turrfure

check tjurrvé'e

tørr ved

Det æ gósleg mæ a vé'eskjól fullt mæ tjurrvé'e fysst hausti kjæm'e.

check tjynn

tjørn

A tjynn æ mindri 'ell a vatn.

check tjynnedypli

stor dypili (mellomting mellom stor "dypili" og lita tjørn)

I Finndalæ æ der mange mýra å små tjynnedypla.

check tjörehókk'e

holk til å ha tjøre i; lagga eller uthola
Sjå også hókk'e.

An tjörehókk'e va' der nóg i kverr manns hús førr'e.

check tjörekross'e

nemning for krossmerke på på td stabbursdør (som skulle gje signing til mat og folk)

Da ha' jamt mange tjörekrossa på búrsdynnó.

check tjørrlòg'e

væska som flyt opp på tjøre; bruka berre i eintal
Sjå også lòg'e.

Tjørrlòg'e varte førr'e brúka som midisín.

check

fjellhylle

Sauin vorte skorfaste oppi nåkå tǿ.

check tóbakk

tobakk; bruka berre i eintal

D'æ kalleg mæ dei tóbakkjæ, koss an var' ti'vånd'e.

check tóbakksblóm'e

solblom

Tóbakksblómen veks'e helst'e 'å heiinn.

check tóbakksrudd'e

1. tobakksrull (skråtobakk)
2. jonsokkoll (mørk lilla kongleliknande blom som veks på marka)

1. Det va' mange som karva si oppi pípâ av an tóbakksrudd'e.
2. Tóbakksrudden líknar helst'e på "Svitsrudden", ell' an stór'e grånekokli.

check todd
image

furu

Elgjen æ fæl'e ti' å øyeleggje teddan om vetren.

check todd'e

toll; bruka berre i eintal

Eg kåm forbí todden endå eg ha' mæ mi mykji for mykji.

check toddebar

furebar

Av toddebaræ varte det góe brusu ti' gjèr' 'å mæ.

check toddepinni

tollepinne

Toddepinnan gjèr' eg mi helst'e av einér'e.

check toddi

lite dugande person
Sjå også todden.

Den todden vi' eg inkji arbeie i hóp mæ!

check tóe

1. avrenning frå ein utandørs gjødselhaug (mitting)
2. vætetrekk på jorda
Bruka berre i eintal.
Sjå også tóevoddhøytt og tóevodd'e.

1. Tóâ sýnte nédette' bakkó, dèr voks grasi hægri å grǿnare.
2. Der æ' a tóe dèr snjòren brånar tí'lègare om våri.

check tóeteig'e

dyrka jordteig med friskt drag av væte eller gjødsel

Grasi vóks godt i tóeteigó dèr det hadda nòkå.

check tóevodd'e

dyrka jord som har tilsig frå gjødsel som ligg lagra ute

Det vóks mykji å godt gras dèr det va' tóevodd'e.

check tóevoddhøy

gras som har hatt god vokster på grunn av vætetrekk frå gjødselvatn eller reint vatn
Sjå også tóe og tóevodd'e.

Tóevoddhøytti varte haldi for godt høy for búskapen.

check tofli

tøffel

Kòri hèv' eg gjårt av tofló mí?

check togl

hestetagl Somme seier "hestetogl". Sjå også toglesnòre.

Rjúpesnòrun gjèr' eg av togl. Det seige på bjørkeknuppó, blanda mæ oske, brúka da fysst da tvinna snòru av hestetogl.

check toglesnòre

rypesnare laga av hestetagl
Sjå også togl og snòre.

Toglesnòrun æ best'e.

check togletaum'e

fisketaum fletta av hestetagl

Va' det på ísæ da fiska mæ togletaum'e?

check tók

tog

Da reiste mæ tókjæ frå býn ti' Bǿ.

check tòke

tak på bygning
Sjå også torvtòke.

Der voks bjørkerynninga på tòkunn.

check tòkedugna'e

dugnad for å leggje nytt torvtak

Adde grannan laut mǿte fysst det va' tòkedugna'e på an gar'e.

check tǿkji

tak, tiltak, skjøn, evne

Der æ tǿkji i dei jentun.

check tòl

tolmod

Nò lýt du take det mæ tòl, mi hav' gód tíd!

check tǿle

verktøy, gogner, småreiskap av ulike slag
Sjå også verbet tǿle og munntǿlu.

An må 'kji gløyme tǿló itt an ska' på arbei'.

check tólefaddblóm'e

storklokke, kvitklokke (same blom som gopli)

Tólefaddblómen æ sjella, men 'an veks'e vilt i a lí i Hoptufinndalæ, som heite Tólefadd.

check tollmǿse / torrmǿse (V)

tull og tøys, meiningsløyse, påfunn
Sjå også modde.

Gònil finn'e på adde slags tollmǿsu, an veit alli ko an ska' trú på.
Det va' a fæl tollmǿse du kjæm'e på!.

check tomate

tomat

Denne tomatâ æ så úmògjí at eg lýt spar' æ nåkå dage.

check tòmi

1. tomme (finger)
2. tomme (lengdemål)
3. taum

1. Eg hèv' vóndt i tòmâ.
2. Denne lektâ ska' vèr' enn tòmi leng'e.
3. Tòmen feste seg i bjørkjí då eg sill' slengje ette a vak.

close tomlungji

vottar med tomme og peikefinger kvar for seg (bruka til å setje snarer)

check tommelǿvd

lengdemål for handflatebreidda, medrekna tommen

Den eini rapten æ a tommelǿvd for håg'e.

check Tommås

Tomas

Tommås-namni kåm frå Åseral i sí tíd. Tommås varte reikna for å vèr' sterk'e å seig'e i arbeid.

check tóne

tone

Det va' a vé tóne ti' dei tekstinn.

check tong

tong

'An héldt tongjinn i hondinn då 'an stúpa. Kòri hèv' du gjårt av tengó?

check tonn

tann, høveltann

Sætisdǿlan vår' kjende for å hav' gó'e tenna førr' i tí'inn. Eg eig'e húsí som tonní i hausæ.

close toppe

kran i rostekjeret

check topp'e

hårlugg på hest

Hesten min æ så rólèg'e at eg kan lei' 'an ette toppæ.

check toppepli

fruktknute i toppen av potetriset

Det fysste eplí kóme, åte fókk toppeplí au, å då vorte da 'kje mykji gó'e i magâ.

check Torbjør

Torbjørg

Tårbjør kåm si alli ette sengjefærinn. Torbjør tók út ti' heis tíleg om morgónen.

check tórdivili

tordivel

Tórdivilan líke best'e å grave i jór'inn.

check tóre

torever; bruka berre i eintal
Sjå også grudde.

Då tórâ sló, vart' eg ræd'e, for der trilla a kúlelýn i glaskarmæ. Førr'e va' eg alli ræd'e tórâ.

check tórebankji

svært mørk sky

Blåsvårte tórebanka løynte sólinn.

check tórebræe

varm solsteik (like før, eller som eit varsel om torever)
Sjå også bræe.

Det kåm a tórebræe så heit at mi kasta åkkå inn i skuggjen.

check tórebýe

torebøye

I sommår hèv' 'er kåmi den eine tórebýâ ette den hí.

check tórefló

kraftig regnbye etter lyn og toreslag

Den tóreflóne va' long.

check tóreslag

skrall under torever (når tórâ slår)

Brjåí å tóreslògjí kóme så nérenanné at mi vorte ræde.

check tǿrninga

hard påkjenning eller oppleving (om folk og dyr)

Dei heietúran vorte harde tǿrningja, 'an ska'fraus, å varte stundom nøydd'e ti' grave seg né '.

check Tòróv

Torulv

Tòróv tók út ti' Amérika då 'an va' ung'e.

close torp'e

hop, klyngje (om td folk, dyr og hus som står tett)

check torrepòsi

dyr eller menneske som er fødd i januar (skarpe tí'i midt på vinteren gav ein dårleg start på eit nytt liv)

Den armi torrepòsen æ så fillen ti' nære seg.

close Torrgrím / Torrgrími

Torgrim

Det æ 'kji mange Torrgríma etti nò, namni vare líti brúka.

check torri

tidsrommet frå midt i januar til midt i februar (gammal tidsrekning)

Torri æ haraste vetretí'i.

check torve

torve
Sjå også stakkstad'e, stakksneis, murefót'e, stydje, krakji, vindverje, vindvevje, band, býr, kjembe og høyskóg.

Torvâ ligg'e på toppæ av høystakkjæ.

check torvolli
image

torvhaldstokk, stokken som ligg fremst på taket for å halde på torvet
Sjå også króknèv.

Torvellin halde lenge førr'ell da rotne, fysst an brúkar gåmó fure mæ mykji al'e.

check torvròt

grassvorden i pløgd jord (jordskorpe med gras og grasrøter)

Det bèr'e godt så lengji torvròti æ í, men sía lýt an hevde.

check torvtòke

torvtak
Sjå også tòke.

Torvtòkun, lagde på gamlemåten, mæ bjørkenævra på heile tòkunn, kunna halde i minst trædev år.

check tòs

1. utsorterte småpoteter
2. "dårlege folk" (uærlege, fattige, alkoholiserte)

1. Búskapen fær tòsi.
2. Gònil såg nåkå fókk i Ånedal'e som såge út ti' vèr' tòs.

close tòsebingji

binge der ein hadde lagra "dårleg" mat for dyra

close tòsebytte

bøtte som ein bruka til småpoteter og anna dyrefor

check toskeleist'e

tosk, dumming

Toskeleista vi' mi inkji have i kommúnestýræ.

check tóssdag'e

torsdag
Somme seier "tóssdan".

Tóssdagjen hav' da spådt úveir.

check tossi

tosk (ofte seinfør person)

Dei tvei tossan drukna då da vår' úti i eikjunn a kveld.

check tostedrykk'e

tørstedrikk

Den besti tostedrykkjen æ kaldt å godt vatn.

check tosti

torste; bruka berre i eintal
Sjå også tysst'e.

Eg hèv' slig tosti fysst eg æ sjúk'e.

check tòt

munn, kjeft

Hald tòtæ dí! Åslaug ha' ète så mykji blåbèr at 'u va' plent raud kring tòti, då ha' 'u blåbèrtòt.

close tòtari

høgrøysta person (talar med høgare volum enn det som trengst)

close tóvehòvúd

uklårt hovud (dårleg til å tenkje)

check tóvsle

seinfør kvinne

'U fèr'e hǿglegt, men a tóvsle æ 'u alli.

close tóvslefjöl

vaskebrett til å tove tøy på
Somme seier "tóslefjöl" eller "tóvefjöl)

check tóvtirús

stor fest tolvte dag jol (5. januar)

Tóvtirúsi i Víkjinn i 1816 va' det seiste, å då varte der drèpen an mann'e.

check tra

inngjerda jordteig

Fyre útsiptningjinn va' der an líten jórdteig'e som varte kadda Trâi.

check tradd'e

veldig sinne, sterk oppøsing

Gunnúv kåm i tradd'e då 'an varte så hardt mótsagd'e.

close trampesoks (H)

fotsaks til å fange rev, mår og røysekatt i

check tranda (V)

romet / øvste etasje i løa (der køyretrappa fører inn til); bruka berre i fleirtal
Sjå også trandla (H).

Da lesste av høyslassi på trandó.

check trandedynn (V)

dør eller døropning til låven
Sjå også trandehúr.

Gamle trandedynna svíve tidt i jarra.

check trandehúr

låvedør
Sjå også trandedynn.

Der æ jamnast'e tvæ trandehúri på trandó.

close Trand'eimssylv

gammalt sylv som skulle vere innkjøpt i Trondheim ved pilgrimsreiser

check trandetili

låvegolv
Sjå også trandletili (H), tranda og tili.

Trandetili va' jamstóre stokka tétt i tétt, å da våre jamt håvkløyvde.

close trandetilje (V)

golvbord i ein låve

check trandla (H)

romet / øvste etasje i løa (der kjøyretrappa førde inn til); bruka berre i fleirtal
Sjå også tranda (V) og trandle.

Mæ stokka trandla tétt i tétt varte det helste humputte å kjøyre mæ kjerre inn'å trandlan.

close trandletili (H)

låvegolv
Sjå også trandetili (V) og trandla(H) og tili.

check trant'e

grisetryne

Fysst du sér grísetranten beint frammati, så æ 'an som an rundingjí tvau prikk í.
check tranteband

band kring trynet på ein gris (når ein skulle ta ut grisen til slakt)

Grísen skjöna visst ko mi villi, for mi vorte mest'e faste mæ å få på 'an trantebandi.

check tras

noko som er til nedfalls (trevyrke)

Detti gjæri æ barre tras.

check trasehagji

gjerde av buskar og greiner for å stengje búskapen ute (same som trasnegjæri)

An trasehagji kan skjemme búskapæ út, så da inkji brý sikkå om gjæri.

check trasement

så dårleg at det mest ikkje heng i hop (bruka mest om reisverk-bygningar)

Detti trasementi kunne mi 'kji have, mi ljóte stelle nýtt.

check trask

far etter dyr eller menneske; bruka berre i eintal

Der va' mykji trask ette elgji i skógjæ.

close trask'e

gut eller mann som er liten og noko stakkarsleg

check trasnegjæri

gjerde av buskar og greiner for å stengje búskapen ute

A trasnegjæri kan stundom vère nóg ti' å hepte búskapæ.

check trast'e

trost

Trastan æ fæle ette bèr om hausti.

check trauske

krypsoleie
Sjå også skåleblóm'e.

Trauskâ veks'e godt no.

check traut'e

veg, lang veg

An traut'e kan kjennast så lang'e at an trøytnar.

check travi

1. gutunge
2. person som ikkje ser ut til å vere fullt arbeidsfør (til fysisk arbeid)

1. Mi våre barre nåkå små trava då mi bigjynte å hoppe på skjí.
2. Den traven vi' eg inkji have som dreng'e!

check travse

lita jente

Da rópa ti' travsunn at 'u laut nøyte seg.

check tré
image

tre

Mi ljóte stýve dei tréne som stande néraste slæpunn.

check tréaksl

treak, lakris (hard og sterk smak som skulle vere godt for halsen)

Eg ska' vite om det æ heldigt å tyggje på tréaksl; der æ så sterk a smòk í det.

check trébjynn'e

ekorn
Sjå også íkonn.

Trébjynnen sat i gråninn å åt koklefræ.

check trébotna
image

trebotnsko ("trebotna" har overler, gammaldags tresko er derimot laga av heilt tre)
Sjå også trébunnskó og trébunta.

Då det va' krí', gjinge mange mæ trébotna.

close trébunnskó

trebotnsko
Sjå også trébotna og trébunta.

close trébunta

trebotnsko
Sjå også trébotna og trébunnskó.

check tréfǿri

hol til skaft i øks eller hamar o.l.

Der æ så líti tréfǿri i desse øksenakkâ at skapti vare veikt.

check trefs

lause trådar i td vev eller klede

Detti trefsi lýt eg klyppe av å spite nýe bròt.

check trègji

anger

Det æ godt å inkji vare for dei trègâ.

check trégjår

gjord (laga av tre til å stramme kring eit lagga kjerald)

Det va' allstǿtt trégjåri rundt stavkoppan førr'e.

check tréidag

tredjedag (3. joledagen, 3. påskedagen, 3. pinsedagen)

Tréidag æ inkji heilag'e ti' nòken av hågtídó, men ordi vare líkevæl brúka i dag.

check treie

kufte laga av svart vadmål (med sylvborder utan løyesaum'e; "løyesaum'e" berre på handlínó; bruka av brur og brurkoner i staden for blåkupte)

Treiâ va' laddgullvéra sylvstas'e.

check trekkjeló

trekkjebenk for sylvarbeid

An drèg'e sylvtrå'en gjænom trekkjelóí for å få 'an tunnare.

check trénèvi

person som har dårleg handlag og er dårleg til praktisk arbeid
Sjå også trénèva.

Eg hèv' alli sétt så den trénèvi, 'an fekk inkji ti' å kløyve vé'ebranden.

check trept

trakt

Treptí æ for stór, 'u lór 'kji n'i flaskehalsen.

check treskjemaskjin

treskemaskin
Sjå også treskjeverk.

A treskjemaskjín ha' a piggmaskjín ti' slå konni av oksó, an ristari som kasta út håmen, å a kastemaskjín som blés út agnin å sæla konni.

check tréskjèrari

treskjerar

For å vare an gó'e tréskjèrari, laut an have a godt lag mæ nívæ.

check treskjeverk

stor treskemaskin
Sjå også treskjemaskjín.

A treskjeverk gjère konni færigt, frå konnbandæ ti' det æ reint i sekkjæ.

check tréskójinn
image

bøygt jarn, bruka til å hole ut tresko med

Ti' å hólke út for tæne i enn tréskór'e lýt an have a tréskójinn.

close tréskópost'e

sladder

check tréskór'e
image

tresko

Det æ vóndt å springe tréskó

check tréskóteksle

tverrøks med stutt skaft til å "hole ut" med

Tréskótekslâ va' heimesmía hít'å Hòvæ.

check Tréungjen

Samnamn på Heddi, Straumi og Besteland.

Tréungjen æ synst i Hylestad sókn.

close tréungsbrett'e

3 søkk i hatten. Alle i Trèungjen hadde denne bretten i hatten.

check tréungsraust
image

uttrykk bruka om takvinkelen på ein bygning, når høgda er 1/3 av breidda (33,7 grader)
Sjå også fjórongsraust og raust.

Èg tikje at a tréungsraust æ for brattrausta.

check trèv

1. golv over husdyrrom
2. oppbygt golv, t.d. i uthus
3. galleri i kyrkja

1. Unge jentu låge stundom oppå trèvæ om sommåró.
2. Eg løynte mi oppå trèvæ, så 'u såg meg inkji.
3. Èg sit'e allstǿtt oppå trèvæ itt eg æ ti' kjørkjunn.

close trèv'e

10 kornband (passeleg staurladning til å bere)

check trèvili

1. tråd
2. filler

1. Du kan lòse an trèvili itt du drèg'e.
2. Der va' 'kji etti trèvilen av buksó mí.

close trevle

kvinne som strevar fælt

check trifse

lita jente

Eg minnest det så væl, endå eg va' barre a lítí trifse.

check tríhåglopt

stabbur med tre høgder (ein veit om tre slike frå Valle)
Sjå også trihåg'e.

På Rygnestad stend'e det a tríhåglopt frå Vónd-Åsmunds dage.

check trillingnèta

hasselnøter i ein krans på 3

An va' heldig'e fysst an fann trillingnèta.

check trímenningji

tremenning

Èg å moi dí æ trímenninga. Eg æ trímenningji mæ 'æ moi dí.

check trínóttongshókk'e

holk som rømer 3 nottung (1 nottung er 6 liter)

Om sommåri ha' mi tvei trínóttongshókka mæ súr mjåkk i kjeddaræ.

check tripp

terningspel (t.d. ludo)
Sjå også trippast.

Mi ha' mykji gama mæ dei trippó då mi våre små.

check trípælsflaske

flaske; 0,75 l

Eg kaupte mi trjå trípælsflasku mæ vín.

check triv

trivnad, god helse; bruka berre i eintal
Sjå også trívast, trívsklèg'e (V) og trivskleg (H).

Kjýne æ i triv å mókke mykji.

check trjúg'e

1. trug
2. trinse på skistav
Sjå også manntrjúg'e og hestetrjúg'e.

1. Det ha' kåme så mykji snjór'e om nóttí at 'an laut fram mæ trjúgó.
2. Den eini trjúgjen hèv' dutte av!

check trjúgreim

lerreim med "spretti" (spenne) til hestetrjugar

Trjúgreiman lute vère breie å tykke å sterke.

check trjúgsneis

grov nål til å stikke hol i vidja på ein hestetrjug

Det kan vère hǿgt å have mæ si a trjúgsneis fysst an æ i høyskóg.

check tró
image

samnamn på alle takborda på eit bygg; bruka berre i eintal
Sjå også tróe, reisingetró, nåmtró, trǿ og hokjønns<->substantivet tró.

Trói va' ti'sóta og plent svårt i røykstògunn.

check tró

avlangt trekar til mat og drikke til husdyr
Sjå også inkjekjønns<->substantivet tró og tró å trille.

Trǿne æ hólka út av an tréstokk'e.

check tró å trille
image

gamal reiskap til å male kaffebønner med
Sjå også kaffémúrt'e, kaffébrenne, kaffébǿn, kaffébön, kaffékvinn og tró.

Førr' i tí'inn móle da kaffé tró å trille.
check trodd

1. bille (alle typer)
2. troll

1. Sjå det fille troddi oppå kjykkenbóræ!
2. "D'æ alli så langt midjom fjøddó at inkji troddi mǿtest".

close troddeklýsse

svart og kornaktig flekk på innsida av hasane (bakføtene); helst berre bruka i fleirtal

close trodderæe

"troll-redd" (redd for troll)

check tróe

1. takbord
2. gangveg, stig
Sjå også tró og trǿ.

1. Det æ skjótt å trǿ itt an hèv' sò breie tróu.
2. Gjeng'e an i same tróunn kverr dag'e, så vare det vègsýnt.

check trǿe

1. pedal til td sykkel
2. trespilene ein trør på for å skilje renninga under veving
Sjå også trǿ.

1. Det skjekte den eine trǿâ då 'an slengde sykkelen ifrå si.
2. Trǿun i vevreiæ æ kalleg slitne ette bruk gjænom mange ginerasjóna.

check tròg
image

uthola og ovalt trefat med vangar (til matbruk)
Sjå også olle.

Gývi la nåâ oppi trògji.

check trògeskavl'e
image

1.bøygt jarn med handtak, kan vere slipa på båe sider, til å hole ut trog o.l.
2.bøygt jarn med handtak, til å skrape oller og trog reine for deig eller andre matrestar.
Somme seier "trògskavl'e".

An kan stelle an trògeskavl'e av a ljåbròt.

check trògestýkk'e

vassplante (sivplante)

I gåmó tí' brúka da trògestýkk'e ti' sandpapír itt da gjåre tròg å spǿni.

check trolltyri

tyri som tek til ovantil på furu (men nedantil kan furua vere like grøn)

Det kan vare trolltyri i a fure dèr lýni hèv' slègje néd.

check tròm

lastekasse (både på hestereiskap og køyretøy)
Sjå også langtròm, myktròm og lastetròm.

Mi sitje oppi tròmæ adde samen.

check tropp

trapp (td innvendig og utvendig tre- eller betongtrapp,"kjeddartropp")
Sjå også stètt og hedde.

Troppí æ så brott at 'u æ mest'e spélèg. Eg gjekk néd troppí å héldt meg godt i holdtrétti, si' det va' så hålt.

check tròs

1. småved av turre kvister som er brotne med hand; bruka berre i eintal
2. bruka i overførd tyding for at det finst dårlege menneske i alle samfunnslag
Sjå også trysje.

1. Eg bèr'e tròsi på ryggjæ mæ a reip.
2. Der æ tròs i adde skóga.

check tròsebýr

ryggbør av småved (som ein kunne bryte med hand)

Tròsebýran æ syve itt an ska' tykke.

check trosk'e

frosk

Troskan æ helste ulkelège, tikje Gònil.

check troskeslý

seigt slim i ein dam td på heia

Eg vi' inkji drikke vatni dèr det æ troskeslý. Troskeslýi æ jamt fullt av troskeegg.

check tròt

slutt, ende, skort

Ha' der alli vòr' tròt på nåkå, så ha' der fórt vurte fullt i verdinn! Nò æ det 'å tròtó mæ mjölhítinn.

check tróttugheit

arbeidvilje (jamn og god innsats)

Hèv' an 'kji tróttugheit, så kan det vare líti av mæ arbeiæ.

check trump'e

person med grovt og ukunnig handlag

Den trumpen Jörund kan an 'kji have ti' fínarbei'.

check trunk'e

1. lita kiste (med rundt lok og faslar til å bere kista med)
2. stor reisekiste (ofte "Amerika-kiste")

1. An sér alli snér trunka nò leng'e.
2. Der va' róm ti' mykji klæi å anna i an trunk'e.

check trútni

opphovning

Kjýrí ha' an trútni i dei eine spænâ.

check trýgji
image

det ein legg på søylefòtí og hengjer klyvmeisane oppi (gjeld kløvjing med hest)

Klyvmeisan hange i trýgjâ. Trýgjen ligg'e ive hǿretoppen 'å hestæ.

check trykk'e

oppblåsen i magen (helst berre bruka i bunden form)

"Have di natron i húsæ, så lýt eg få nòkå", sa gamle Pål Haugjæ, 'an ha' forète seg å fengje trykkjen.

check trøys

stor treause til å ause øl med

Trøysí flaut i ǿlæ.

check trøysle

trøyttleik

Eg hév' alli kjent sòden trøysle, eg må vèr' sjúk'e.

check trådló

reiskap som sylvsmedane bruka når dei skulle trekkje sylvtråd i ulike tjukkleikar
Sjå også .

Trådlóí ha' mange små hòl av ulíke stórleika.

check trå'e

tråd

Der æ gróve træa i kraftlinjó. Ko vi' du mæ desse træó?

check tråesýe

sølje utan botnplate som også vert kalla "rósesýe" (sølja er bygd opp av mange like element av tvinna tråd)

Tråesýâ var' au kadda rósesýe.

check tråsse

kjede, drivkjede

Visst du smyr'e tråssâ, så vi' det vare mykji léttare å sykle.

check tråveir

same ver i lang tid; bruka når veret ser ut til å endre seg, men ikkje gjer det likevel; bruka berre i eintal
Sjå også langstóda

Det hèv' skjýa ti' nåkå dage, men detti tråveiri sér barre út ti' å halde på.

check tugge

1. tyggegummi
2. matmengd i munnen
3. bruka om seinfør person som aldri vert ferdig med noko
Sjå også tyggje og kvåe.

1. Spýt út den tuggâ!, sa læraren.
2. 'An ha' a dúeleg tugge i munnæ, 'an togg for kattæ.
3. Sjå den tuggâ!

close tugge

matbit som vart togge av vaksne folk for å gje til småborn for å ete

check túing

sløsing med arbeidstid

"Det må 'kji vare for mykji túing, så vare mi alli færige i dag", sa Papa.

check tukk'e

liten skuv, lite grann

Nò flytje mi denné honnsteinen an líten tukk'e, så ligg'e 'an rétt.

check tukk'e

litt meir, noko større

Denné staven æ enn tukk'e leng'e 'ell den fyrri eg ha'i.

check tukkji

graut, koka av uskumma mjølk; bruka berre i eintal
Sjå også vassgraut'e.

Ko mykji mjåkk æ der i desse tukkâ?
check tulkerí

baktaling

Detta æ barre nåkå tulkerí eg høyre på bygdinn i gjår.

close tull'e

trall

check tuls

noko ein pakkar saman når ein skal reise; berre bruka i eintal

No må du 'kji gløyme tulsæ dí!

check tuml'e

bråk, uorden; bruka berre i eintal
Sjå også tumle.

Det æ leitt itt det ska' vare tuml'e i bygdinn.

check tungji

tyngsle (td motgong)

Eg fekk an tungji då bróe min dǿi. Fysst an æ gåmål'e, kan an trått kjenne an tungji.

check tunne

1. tønne
2. måleeining

1. 'Å lénæ 'å vègjæ mæ Tunnâ, stód der a tunne mæ vatn som hestan kunna drikke av fysst da gjinge forbí.
2. Eplesekkjin tóke a tunne fysst an selde da.

check tunn'e

"sylvpinnen" ein fester sylja på bunadsskjorta med

An sting'e barre tunnen gjænom stoffi, der æ inkji gata hòl i skjortunn.

check tunnǿl

heimebryggja øl som er tynt og veikt

Tunnǿli æ tostedrykk'e, mest'e.

check tunnveng'e

tinning

Det æ spélegt å slå seg i tunnvengjen, for dèr æ beini så tunnt.

check tuple

kvinne som monar lite i arbeid (røkk ikkje å få gjort mykje)

Den tuplâ kunn' mi inkji hav' mæ på dugnaen, 'u æ barre i vègjæ!

close tupl'e

mann eller kvinne som fer eller arbeider seint og smått

check túpt
image

1. tuft, tomt
2. restar av grunnmur
3. jordgolv i ei bu

1. Gunne hèv' kaupt si túpt, å nò vi' 'u byggje hús.
2. Der æ etti barre túptí av dei gamle húsó.
3. Túptí i a bú kunna vèr' líke slétt å reinsklèg som a trétili.

check túr'e

1. stund
2. tur

1. Nò æ det an heil'e túr'e si' mi våre ihóp seist'e. Hève du 'kji tí' ti' sitje an túr'e? Eg undrast om eg må léne motórsagjí dí an túr'e? Eg arbeidde an túr'e i býn.
2. Marí tók si mange túra ti' sǿlondó.

check Turí

Turid

Turí løypte i dei brattaste bakkó så det fauk etti.

check turkesjúkji

tuberkulose (tæring)
Sjå også svinnsótt.

Det va' mange unge som dǿe av turkesjúkâ førr' i tí'inn.

check túrt

urt som vart bruka som mat i dårlege tider

Da åte stýkkjen av túrtó fysst plantâ inkji va' så gåmó.

close túrtegrǿi

god vokster under fjell der det veks túrti

check túrti

turt

Túrti finn'e an helst'e i grǿó på heiinn.

check tuske

einfaldig og veik kvinne

Gró va' a tuske som gjåre líti av si.

check tusk'e

einfaldig og veik person

Dei tvei tuskan våre brǿa.

close tuskeleist'e

stakkar, hjelpelaus person

check tusl

noko som raslar; bruka berre i eintal

Mæ eg sat innmæ åren, høyr' eg a tusl i kvílebòsæ, så det va' vel mýsa.

check tussebjørk

stor og gammal bjørk som ofte står på gammal gravhaug på innmark

Tussebjørkjí sill' an helst'e late vèr' i fréd.

check tussebý

tussebuskap

Góme såg a long røkkje mæ tussebý på heiinn mæ 'u va' ung.

close tusseskap

ting eller hendingar som har med tussar eller underjordiske å gjere

I segnó ska' der hav' vòr mykji tusseskap kring Stórheddér.

close tussesylv

sylvarbeid som skulle vere gjort av tussar

check tussetré

gammalt offertre, heilagt tre
Sjå også vettetré.

Bòneifurâ va' a tussetré som stód nórdafor prestegarden i Valle.

check tustekopp'e

treg person (får lite gjort)

An kan 'kji have tustekoppa ti' å byggje hús.

close tutt'e

1. langt kvinnehår som er rulla opp i ein "ring" bak hovudet
2. hårtust
3. snipp, tapp

check tvas

røre, samanfiltring, rot

Det låg i eitt tvas ette dei fæle vindæ.

close tvasi (H)

floke med tråd o.l.
Sjå også tvasen, tvase, tvòse og usse.

check Tveitbyggje-Finndalen

grendenamn på Finndalen som høyrer til Tveitebǿ i Valle

Tveitbyggje-Finndalen ligg'e midjom Homms-Finndalæ å Sǿbyggje-Finndalæ.

check Tveitbyggje-Stavedalen

grendenamn på Stavedalen som høyrer til Tveitebǿ i Valle

Tveitbyggje-Stavedalen va' helst'e slåttemark.

check tveitbyggji

person som bur i Tveitebø

Mi reiste heim'tt' av heiinn fyre tveitbyggjó.

check Tveití

Tveiti; gardsnamn i Valle.

På Tveitinn búdde Eidsvollsmannen. Tveití ligg'e hågt.

check tvéle

uklar sak (vanskeleg å skjøne seg på)

Der tóttest alli vèr' tvélu om ko som va' rétt.

check tveng'e

band til å knyte att trekket i ei dyne eller på eit forkle o.a. (kan også vere endane på eit "stakkeplagg")

Lisle-Jórånd ha' a húve som 'u nýtte mæ tvengji unde hòkunn.

check tvènili (V)

1. liten, ynkeleg, pjuskeleg
2. person med dårlege hender og handlag

1. Tvènilan have jamnast'e an fillen start'e i lívæ.
2. Gunnår va' enn tvènili, úkånstig'e, å tóttest alli må av hondó.

check tverrkjepp'e

tverrbanda mellom meiane på ein slede (ligg over flaustokken)

'An laut stelle ný'e tverrkjepp'e på slé'â.

close tverrslag

tverrslipt hoggjern

check tverrsprang

firsprang, tvisprang, galopp
Sjå også tverrspringe.

Hesten tók tverrsprangji heim'tt'e.

check tvíbandssokk'e

sokk som er strikka i to fargar og har mønster

Det æ mykji arbei' å spite tvíbandssokka. Tvíbandssokkan æ tykke å varme.

check tvíbandsvott'e

vott som er strikka i to fargar og har mønster

Tvíbandsvettin ha' jamt åttebladrósu på handebakjæ.

check tvífari (V)

berebjelke i golv / himling i eit bygg (bjelkelag)
Sjå også tjugfari (H).

Hèr æ så langt spenn, at mi måge have 8 tomms tvífara.

check tvígjýve

lafta bu med lafta skiljevegg / skiljevegger mellom to rom

Det æ 'kji så vanelegt mæ tvígjývu på heiinn.

check tvílessingji

høystakk som inneheld to sledelass

Det va' nóg sjella da sette opp stakka som våre tvílessinga.

check tvillingnèta

hasselnøter i ein krans på to

Det va inkji så úvanleg å finne tvillingnèta i hoslerunnó.

close tvímaling

male kornet to gonger

close tvískjei

knivslire med to knivar i
Sjå også tvíslír.

close tvíslír

knivslire med to knivar i
Sjå også tvískjei.

close tvítekle

tvikjønna kar eller kvinne
Sjå også rön, tvítǿlingji, tvítóla, tvítutla

check tvítǿlingji

hermafroditt (tvikjønna, "halvt mann og halvt kvinne")
Sjå også rön, tvítóla, tvítutla, tvítekle

"Tvítǿlingan tikje visst inkji at da æ antel kar'e 'ell kvendi", sa Haddvår.

check tvòge

"tvògegras", samansurra til reingjering av kjerald (gamaldags "koppeklut", bruka på heia om sommaren)

Vi' du hente tvògâ, bóa, eg vi' två nåkå koddu.

check tvògegras
image

kråkefotplante; bruka til å skrubbe trekjerald eller liknande

På støylæ brúka da tvògegras som "grýteskrubb'e".

check tvogl

arbeidsoperasjon som ser tungvinn ut; bruka berre i eintal
Sjå også tvoglen.

Det va' a fælt tvogl fyrr'ell 'an fekk det ti'.

close tvogle

kvinne som har dårleg praktisk handlag

check tvogl'e

mann med dårleg praktisk handlag

An kan 'kji vère an tvogl'e ska' an vère úremakari.

check tvoglenèvi

person med dårleg handlag

Tvoglenèvan trengje mykji hjelp mæ praktiske ting.

check tvong

tvang

Det æ leitt mæ dei tvongjinn, itt an inkji fær gjère som an vi'.

check tvòre

tvare; rørereiskap av tre til matlaging
Sjå også grauttvóre

Mamme brúkar tvòre itt 'u reier graut'e.

close tvòse (H)

floke med tråd o.l.
Sjå også tvasen, tvase, tvasi og usse.

check tvækjýrsmjåkk

mjølk etter mjølking av to kyr

Adde i bé'elagjæ gåve tvækjýrsmjåkk ti' líkfærinn 'enni Gunne.

check tvått'e

vask; gjeld hus- eller kledevask

Ti' jóle få húsí an grundig'e tvått'e.

check tvåttebal

vaskebalje

På støylæ va' det vanleg å have a tvåttebal fysst da sille två klæi i bekkjæ.

check tvåttefjöl

vaskebrett; heimelaga fjøl med riller

På støylæ brúka da tvåttefjöl så lengji da såte der.

close tvåttekåne

fossekall

close tvåttesand'e

sand som vart bruka til å sandnike kjèr

check tvåttevatn

vaskevatn

Eg reiste mæ tvåttevatnæ attom búí å skvette det ó' byttunn.

close tvåtteveir

godt ver til å vaske klede i ein bekk (opphaldsver og god temperatur til kledetørk)

check tygjili

1. taugstump; bruka td til å leie hesten med
2. fletta band som er fest i enden for å knyte hylkjen under haka på småborn

1. 'An leidde merrí ette' tygjilæ. Desse tyglan æ av leir.
2. 'U nýtte hylkjen unde hòkâ 'å bånæ, mæ tygló.

check tykkeng

dyrka jorde med kulturgras

Da slóge tykkengjí fysst'e, for den ha' kåme lengst'e.

close tykkji

tjukk skog

check tylt

tylvt (12 stk trestokkar)

Jón hoggje a tylt mæ famnstré som 'an ville have ti' stògesydda.

check tyngde

tyngd

Ko æ tyngdâ på desse kassâ? Det æ leitt mæ dei stóre tyngdó på nýe traktóra.

check tynnsleljår'e

ljå som vert kvesst ved å banke eggjí tunn med ein hammar på ein ambolt før slipesteinen kom i bruk
Sjå også ljår'e.

Der va' nóg blautare jinn i tynnsleljæ, 'ell der æ i dei fabrekkljæ mi have nò.

check typleband

fletteband (bruka til å flette håret omkring)

Eg fekk nåkå véne typlebond ti' jóle.

check týras

1. rot, skrot, dårleg utstyr; bruka berre i eintal
2. flokk med uskikkelege folk

1. Mi have for mykji týras i húsó.
2. Det týrasi tòr' eg inkji sleppe inn i húsí!

close tyreljóskji

ljos frå skunde (tyrifakkel)

check tyreskati

turrfuru med tyri i

Tyreskatan kunne vare ellgamle, da rotne naudt alli, for da æ tyresette. Der er mange tyreskata i Finndalæ.

check tyreskunde

tyrestikke bruka til ljos i stoga

Tyreskundun lýste opp nòkå inni dei myrke stògó.

check týrí

småting, ulike slag utstyr eller verktøy

No lýt du passe på týrítti ditt!

check tyrk'e

villstyring, uregjerleg person
Sjå også villtyrk'e.

Der tyrkan mǿtast vare det fælt.

check tysk'e

noko varme i rommet; bruka berre i eintal

'Er æ an líten tysk'e si' i gjerkveld.

check Týsland

Tyskland

Eg hèv' alli vòre ti' Týsland.

close tytari

person som tytar mykje

check tytebassi

person som skravlar mykje
Sjå også tyte.

An var' tròta av å høyre lengji på dei tytebassan, da vite 'kji å passe måten.

check týtebèr
image

tytebær

Týtebèrí æ gó'e ti' sylte.

check týtebèrkrans'e (V)
image

tytebærkrans

D'æ gama å pile stóre týtebèrkransa.

close týtt

krøter

check tyvle

lita bergskorte

Sauin stóge skorfaste oppi tyvló.

check tægekorg

korg som er fletta av tæger (oftast bjørkerøter)

På støylæ va' det mange unga som lære seg å flétte små tægekorgji.

check tægje

lita korg som er fletta av bjørkerøter (med og utan lokk; vart gjerne bruka til å ha strikke- og sysaker i)

Tægjâ hèv' vòr i húsó så lengji eg kan minnast.

check tæniste

1. arbeid
2. teneste, "gratishjelp"

1. Gjermund va' úti i mange tænistu førr'ell 'an kåm heim'tt'e.
2. Vi' du gjère mi a tæniste?

check tæpi

teppe

Dei véne tæpí liggje i kjistunn.

check tæring

sjukdomen tuberkulose

Det va' så mange som dǿe av tæring i konformasjónsaldræ førr' i tí'inn.

close tærsi

person som er unormalt liten og labbelèg'e

check tæse

1. innesko, tøflar (både heimesauma hudsko av dyreføter og kjøpte sko)
2. heimesauma sko av garva skinn; med tupp opp framme slik at dei hekk greitt i vidjebandet på skia
Sjå også loddi og leist'e.

1.Tæsun mí hèv' eg allstǿtt standandi frammenat kvílunn.
2. 'An ha' på seg tæsun å vill' út på skjí.

check tæve

lausaktig kvinne

"Den tæva va' inkji mykji å samle på", sa 'an.

check tøyg'e

lang og tung arbeidsøykt

Denné seisti tøygjen leita på meg.

check tøymøykje

det kjem mildver, og snøen tek til å verte kram

I ette'nónæ varte det tøymøykje.

check tøyr'e

tøyver

Nò æ det verkeleg tøyr'e, snjóren søkk'e fælt i dag.

check tøyse

blanding av td kornavfall og mjøl i varmt vatn; gjeve som fór til mjølkekyr
Sjå også verbet tøyse.

Kjýrí ville alli have tøysâ.

check tøysegrýte

stor gryte på eldstad i fjøset (Ein koka opp vatn og slo på treskjeavfall med mjøl og gav til dyra)

Da sóe vatn i tøysegrýtunn å ha' oppí âgni å mjöl.

close tøysekjýr

bruka om person som drikk mykje alkohol

check tøyvind'e

svak og mild vind om vinteren

Tøyvinden kjæm'e jamt av austri ell' sǿri, å då brånar snjóren fórt.

check

Svein stó på tæ, å kaga út gjænom gluggji.

check tåband (V)

skiband over skotåa

Det va' greitt å barre hoppe ó' tåbondó itt an sette snòru.

check tåeflekk'e

berr flekk i snø
sjå også tåne, tåne, tåen og skavtåen.

Tåeflekkjin vare stǿri for kverr dag'e.

check tåg

1. dyretalg (feitt som ligg kring innvolane på dyr, som er smelta og storkna); bruka berre i eintal
Sjå også feiti, bake seg mæ tåg og tåge seg.
2. lange og tunne bjørkerøter

1. Feití brær 'an i a grýte, så vare det tåg.
2. Tægan sku vèr' lange å jamtunne.

check tågebèr

teiebær

Der er líti smòk i tågebèró.

check tåhytte

1. fremste delen av ein finsko (kvinnesko er gjerne pynta med hol)
2. spøta hette til å ha på foten når skorne er for små til å bruke leista

1. Tåhyttun 'å skó mí æ helst'e slitne.
2. Mamme spitar mi tåhyttu.

check tåmeislé'i

høyslede til sommarbruk (utan skoningar)

Ånund kjøyre konni mæ tåmeislé'i frå basstògunn ti' kvinninn.

check tåne

barmark; bruka berre i høve til snø- / isdekt mark
Somme seier "tåe".
Sjå også verbet tåne, tåflekk'e, tåen og skavtåen.

An kan 'kji kjøyre mæ slé'i 'å tånunn.

check tåre

tåre

Det va' så syndleg, at tårin runne.

close tårstòge

kvinne frå Tårstog

Mi såge alli ti' tårstògunn i gjår.

close tårstògji

mann frå Tårstog

Tårstògan våre på heiinn å slóge.

check Tårål

Tarald

Tårål æ godt av manni, for 'an æ nyttug'e.

check tåtelamb

tåtelam / kopplam
Sjå også lambungji og lamb.

Èg hève femten tåtelomb, å Tårål åkkå hèv' tíe.

check tått'e

1. taustump, enden på eit snøre
2. enkeltråd i eit tvinna taug eller spunnen tråd
3. hang til, tendens til
4. del av noko
5. evne til framdrift

1. Hèv' du an tått'e, så eg kan binde fast taskâ på sykkelen.
2. Taugji æ tvinna av trí tåtta.
3. Sigúrd ha' enn lei'e tått'e ti' drikke.
4. Mi hav' høyrt an tått'e om detta.
5. Der va' gó'e tått'e i dei kar'e.

check tåvidje (H)

skiband over skotåa

Tåvidjun våre gjåre av bjørk.