Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på D: 84 | Totalt: 1952 | nullstill
Forklåring Døme
close dadre

riste, skjelve Sjå også deire.

Svein va' så nervǿs'e at 'an dadra.

check dakke

1. dekkje over eller til, sveipe omkring
2. dekke over eller til (i overførd tyding)
Sjå også dakke ti'.

1. Såvi ha' øyrneverk'e, så 'an dakka ti' øyró så godt 'an kunna.
2. 'U ville prǿve å dakke det ti' så godt 'u kunna, men eg skjöna at 'u ville løyne det.

check dalge
image

1. slå hardt
2. slag i magemunnen med knytt neve

1. 'An dalga ti' 'ó, å sló 'an mest'e i úviti.
2. Såvi dalga ti' 'ó Gunnår i magjen, så' 'an seig ihop.

check dalke

kome seint, gå smått (etter dei andre i fylgjet)

Eg dalkar etti, men fýer hópæ.

check dane

1. oppdra (på ein hard måte)
2. banke opp / straffe ein som ein meiner fortener det (etter ei dårleg handling)

1. Eg ska' seie mi vorte dana på rekrúttskúlâ.
2. Ska' eg dane deg?

check dapast

tape seg

Du veit, an dapest fysst årí síge på. Bjynn hèv' dapast mykji nò.

check dape

tape seg

An dapar itt an vare gåmål'e. "Fysst vatni renn'e né'ette fuskòrinn, då dapar móti" (herme)

check darre

riste mykje og kraftig; oftast bruka om ting

Kvinní darrar så mjölausa dansar på lúæ.

check daske

1. slå eit lett slag
2. rusle, gå seint

1. Birgjit daska ti' ó Svein si' 'an alli ville lýe.
2. Sku mi 'kji daske ti' sǿigjænom?

check daue

1. slutte å svive
2. daude
Sjå også dau'e.

1. Vi' du sjå på denné bílen, 'an dauar så tídt. Eg sleppte út klotsjæ for fórt, så eg daua motóren.
2. Mi daue 'kji om mi late vère å ète enn dag'e. Lombí daua i a tyvle, da kóme 'kji opp'tt'e.

check deilde

1. setje ned grensesteinar i ei grenselinje mellom to jordeigedomar
Sjå også deild.
2. når kattar øser kvarandre opp med å gaule mot kvarandre før dei byrjar å slåast

1. Da deilda strengjen lukst oppunde fjøddi.
2. Kattan våre åttafor glasi å deilda a heil òte, så eg fekk alli sòve.

check deile

trette, kjeftast (bruka om dyr og menneske)

Der va' tvei katta ottenat sòverómsglasæ mí som deila så fælt å lengji at eg fekk alli sòve. Da deila om nåkå småting.

check deire

skjelve
Sjå også deir'e og dadre.

Å deire fælt kan vèr' úhǿgt fysst an ska' gjèr' nåkå puslearbei'.

check deise

slå hardt

Mikkjål deisa ti' steinæ mæ sleggjunn.

check déle sikkå

dele seg t.d. i to lag

Da déla sikkå i tvei hópa. Mi ljóte déle åkkå.

check dengje

1. slå med stong; bruka om å dengje ungar
Sjå også få hogg og rísdengje.
2. tape i slagsmål

1. Førr'e dengde da ungan fysst da våre for ústýrne ell' ha gjårt nåkå gali. 'An gjekk som an dengd'e hund'e.
2. "Bjørgúv Uppstad va' alli dengd'e, i arbei va' 'an 'kji helle sprengd'e" (stev)

check dette

falle, ramle
Sjå også dette av.

'U datt néd ó' stigâ.
Passi dikkå så di inkji dette!

check dible

logre; berre inste delen av halen

Lombí dibla mæ róvunn fysst da suge. Saui som fljúge, dible au mæ róvunn.

check didre

riste, skjelve

'U va' så ívrig at 'u didra. Hunden stó' å didra då 'an såg at mi sille av gari på jakt.

check dige

gjere gravid
Sjå også trèk'e.

Hèv' du diga æ no?

close digne

verte tykkare / feitare
Sjå også dig'e og fitne.

close dikke

banke ut eit leivemne med hendene når ein bakar flatbraud

check dikkedére

diskutere, tale att og fram om noko

Da dikkedéra å rǿa att å fram.

close dille

lee på rova

check dilte

fylgje etter ein person (som går føre med lokkemat)

Snille saui æ góe ti' dilte itt an gjeng'e fyri. Ha' da 'kji dilta så greitt, ha' mi 'kji kåme heim'tt'e i ljósi.

check dimkast

få dårlegare syn

Eg hèv' dimkast, så eg lýt sjå å få mi nåkå brillu.

check dimke

få svekka syn (pga alder)

Itt an vare gåmål'e å dimkar, lýt an sipte brillu trått.

check doggfadde

doggfalle (bruka om når dogg legg seg på marka når sola har gladd)

Det ha' doggfaddi fælt i nótt. Hèv' sólí glâdt å det fèr'e ti' doggfadde, kan an 'kji høye lenge'.

close doktére

lækje, kurere

check dolse

slå

'U dolsa ti' 'ó.

check dolve

slå tungt
Sjå også substantivet dolve og dolven.

'An dolva ti' 'ó så 'an seig ihóp.

close dòne

bråke, drønne
Sjå også dòn'e.

check dòve

minke av

Hovdeverkjen hèv' dòva av. Regni fèr'e ti' dòve, så då kunne mi ti' att'e. Det kjynne hende det dòvar âv? ja gjǿve det vǿre så væl! (to kvinner på stølen, om torever)

check drabbe

når dyr går ut over tida / termin for fødsel
Sjå også bère og daglaus'e.

Det æ leitt fysst kjýne drabbe for lengji.

check dragast

krangle, vere usamde
Sjå også drogsle.

I politikkjæ kan an dragast om mangt.

close drage

1. tråkle
2. dra

check dragmókke

ein bestemt mjølketeknikk (når ein mjølkar med to-tre fingrar og dreg nedetter spenen)

For å få út dei seiste mjåkkskvettin, æ det léttaste å dragmókke.

check dragse

drasse, slepe

Tar du dragse mæ di sossa mykji?

check dralke

gå seint, slentre

No dralkar eg ti' mæ desse lisle rjúpesekkjæ. Haddvår dralka jamt, 'an tóttest have så gó' tí'.

check dralse

slå

'U dralsa ti' 'ó.

check dramse

1. sleppe ned, misse
2. henge ned
Sjå også drams.

1. Svålaug dramsa så mæ høyttæ at 'u snåva mest'e í det mæ 'u gjekk.
2. Gunvor va' så sylva at det dramsa.

check drase

1. regne med store dropar
2. øydeleggje

1. Regni drasa néd så mi vorte gjennomvåte på a líti bil.
2. Bjørgúv hèv' drasa den nýi bílen sin.

close dravljúge (H)

lyge fælt / grovt
Sjå også ljúge og ravljúge.

close dreltnast

verte tyngre (td høy som har fått regn på seg)

check drèpast

drepast

Veirin stangast så fælt at eg tenkte da dråpest.

check drèpe

drepe
Sjå også drepe seg.

Ungan dråpe a slæve, da tenkte det va' enn gjiftig'e orm'e.

close drèpe seg

1. gjere sjølvmord
Sjå også gjère av med si / sikkå.
2. verte drepen (ikkje med vilje)
Sjå også drèpe.

check drikke

1. drikke seg full (alkohol)
2. drikke
3 feire t.d. jol, bryllaup o.l.
Sjå også drukkjen og drykkjebassi.

1. Mange æ leie ti' drikke i ungdómæ.
2. Drikkji 'kji detta jòkekalde vatni, bonn!
3Fyrre i tiinn drukke da bryddaup i fleire daga

check dritne seg

skitne seg til
Sjå også ulke seg.

Småunga æ fæle ti' dritne sikkå.

check dríve

1. snøe
Sjå også bère néd.
2. gjere, arbeide med
3. drive / jage fram ein sauehop

1. Det va' kalleg det dreiv i gjår.
2. Ko æ det dú drív'e mæ om dagan? Eg drív'e på mæ å två tili nò, så du må barre vère úti a bil ti'.
3. Da drive sauehópen ette' ríksvègjæ, men det varte mykji springing, for bílan ræda da útom.

check drjúpe

drype

Tòkâ hève dròpe lengji, så mykji av tróæ æ ròti. Det drýp'e ó' bírhanâ.

check drople

drype

Det droplar, så då kjæm'e det nóg mei'. Fèr'e det ti' drople mæ an høyar, lýt an vère svint'e.

check drufse

sleppe, misse (td "drufse mæ høy" når ein gjev buskapen)

Dei lisle jentun Marí å Gýró drufsa fælt mæ da sprunge mæ høysgjèvó ette fjósgongjinn.

check druknast (V)

drukne

Det va' an flòtari som druknast i Dals-íunn.

check drunte

1. å samtale på ein fyndeleg, roleg og "koseleg" måte
2. kome vellyd frå ku når ho kviler (helst om kvelden; veik og langstrekt lyd utan å opne munnen)
Sjå også drunten.

1. Da såte å drunta å rǿa, dei gamle feggan.
2. Kjýne låge å drunta inni fjósæ om kveldi, ette mókketí'.

check drusle

1. drusle, strø
2. dynke tøy før ein skal stryke

1. 'U drusla sukker på grauten sin. Regni drusla ó' tréæ.
2. An lýt drusle på nåkå vatn førr'ell an strýk'e.

check drýgje

1. gjere drygare
2. vente
3. dra ut i tid

1. I úår førr'e drýgde da mjöli mæ å blande malen bork'e né'í.
2. Mi drýgje det nòkå så mi sjå om dei hí kåme.
3. Det drýgde førr'ell da kóme.

check drynje

vellyd frå ku når ho kviler (helst om kvelden; veik og langstrekt lyd utan å opne munnen)

Kjýne låge i båsó å jórta å drundi.

check drypte

reinse vekk td halmstubbar og anna i korn som skal malast (Det er svært viktig å "drypte" godt det kornet som skal malast til matmjøl)
Sjå også sæletrog.

Taddeiv Haugjæ (1872 - 1965) va' yrkjismalari, å han drypte å mól oppti' trjå tunnu om dagjen.

check drysje
image

1. drysje
2. "drysje og røe" (skryte / overdrive)
3. vil vere storkar og brukar td mykje pengar
4. bruka i uttrykket å drysje greileik'e

1. disom jóletréi inkji vare vatna, så drys'e det.
2. 'An sat å druste så det va' plent úlílegt å høyre.
3. 'An druste å handla så fælt.

check drøygje

1. utsetje
2. gjere drygare

1. Mi mòge 'kji drøygje for lengji førr'ell mi bigjynde å høye, eg sér nåkå myrke skjýbanka i austri. Ko lengji va' det di drýgdi?
2. Fysst da våre masslause, så drøygde da mjölæ mæ å blande inní borkemjöl.

check dubbe

sovne ein augneblink

Dubb inkji âv ette det vekkjaren hèv' ringt! Eg dubba âv a líti bil, så eg varte for sein'e ti' nýhendó.

check duble

sløse, skusle bort (bruke meir enn ein har råd til)

Targjær dubla bort pæningan 'u ha' vunne i Lottó.

check duge

greie, gidde, få gjort det ein skal (vert oftast bruka i nektande form)
Sjå også dugandi og duglaus'e.

Eirik dugde 'kji ti' reise seg agong då 'an varte sagd'e ti' kåme.

check dulte

småspringe

Turí dulta sǿigjænom. Mi ha' vòre i lengste lag, så mi dulta heim'tt'e.

close dumle

sløse, skusle bort

close dunte

dunke

check durme

sovne (lett)

'U durma âv a bil.

check durre

slå (td i slagsmål; med knytt neve)

Då kan du trú eg durra ti' 'ó!

close dúse

flotte seg, sløse, vere raus

check duste

riste

Nò hèv' eg dusta tiletæpí.

check dúve

duppe

Det æ godt å dúve né' i flòti i ponnunn.

check dvå

bruka i uttrykket dvå av; bruka berre i eintal

Det rignde så fælt i nótt, men nò tikjest det dvå av. Eg verkte så i hovdæ frå mǿnæ, men nò dvår det heldigvís av. Hovdeverkjen dvår av fysst eg èt'e tablettu. Det sér út som regni dvår av nò. Det kjynne hende det dvår av atte! Ja gjǿve det vǿre så væl!

check dylje

1. halde løynt
2. gjere seg mindre enn ein treng å vere (td om dugleik; gjeld folk og dyr)

1. 'U prǿva å dylje at 'u gråna i håræ.
2. 'An dyl'e si ('an æ stǿri 'ell 'an sér út ti').

check dyre

setje inn dyringa i glas eller dør

Timraren lýt dyre i endó av stokkó dèr det ska' vère dynna å glòs.

check dýre

ljome, dure

'An féla så det dýra, spilemannen. 'An dýra frykteleg, Forden, då der va hòl i eksósanleggjæ.

close dyre

pisse (om folk og dyr; mykje bruka om hestar)

check dýrke

verte dyrare (om pris)

Allting dýrkar, å det dýrkar fórt nò.

check dyrvast

verte mindre redd for
Sjå også dyrve.

Mi dyrvdest ette kvert som mi héle på mæ dukkingjinn.

check dyrve

1. når ein fiskar med stong og slengjer agnet ut i vatnet, set fiskestonga fast på land, og anten sit på sida og ventar, eller går ifrå og kjem att seinare
2. gjere mindre redd for noko
3. dekke seg til med vanlege klede eller kvileklede for å "sveitte ut ein sjukdom"
Sjå også dyrvast.

1. Det æ lítí spenning å fiske itt an dyrver. Mæ' mi våre på støylæ dyrvde ungan allstǿtt fiskestengan sikkå om néttan, mæ fysste.
2. 'An æ så ræd'e av si at mi ljóte finne på nòkå å dyrv' 'an, di'som 'an ska' fýe åkkå oppi tyvlun.
3. 'An dyrvde seg ti' så 'an sille vare fórtare frísk'e.

check dyvje

slå hardt
Sjå også dyvje, dyvje seg og døyst'e.

'An duvde ti' Tarjei så 'an datt.
check dyvje seg

lande hardt på føtene slik at ein får vondt i kroppen og misser pusten
Sjå også dyvje og dyvje.

Då eg va' líten hoppa eg néd ó' loptsvòlinn, men då duvde eg meg så at dèt gjèr' eg alli mei'.

check døy

døy

Jórånd 'ass Tór dǿe i nótt.

check døye

"Døye gån": Leggje garnnysto i ein sekk og grave det ned i varm sauetalle og la det liggje der i to netter og ein dag. Dette vert gjort for at garnet ikkje skal "snorgle seg", altså tvinne seg saman.

An æ nøydd'e ti' døye gåni, hellis snorglar det seg så an fær 'kji antel spite ell' vève det.