Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på H: 107 | Totalt: 1958 | nullstill
Forklåring Døme
check hadde

halle, stå skeivt, liggje på skrå
Sjå også hadd og hallskakkt.

Húsi va' faddefærigt å veggjin hadda útetti.

check hage

setje opp gjerde

Svein vi' ti' hage i Ungårsmýrinn laudagsmorgónen.

check hagnýte

utnytte på beste måte
Sjå også hagnýten.

Eg veit alli makjen enni Anlaug, som hú kan hagnýte alt 'u steller mæ.

check haldast

ta ryggtak

Svein å Tårål héldest så det va' 'kji mæ måti, men da våre líke góe. Mi héldest jamt i fríminuttó i skúlâ.

check halde
image

1. greie påkjenninga
2. halde
3. verdsetje, vurdere, rekne
4. bruka i uttrykka halde eit blad / avis, halde ti' og halde attí.

1. Detta taugji held'e di 'kji itt du ska' hange í det.
2. Eg held'e bókjinn i hondinn.
3. Eg held'e min hest'e líkså gó'e som din!

close hallast

prøve krefter; helst i ryggtak

check hamske seg (V)

rette på kleda slik at dei sit som dei skal

Brúrin våre allstǿtt inni Sagneska' å hamska sikkå førr'ell da gjinge sǿ at kjørkjunn dèr da mǿtte brúrefýæ.

check handfare

kjenne nøye etter (trivle)

Politíi handfóre tjóven då da tók' 'an. Eg handfèr'e meg ette det fæle faddi, men eg kjenner inkji broti bein.

check hange

henge

Der hékk nåkå klæi på klæsvondæ.

check hangse

1. ete noko her og der medan ein går (om dyr)
2. "småete" (noko då og noko då; om folk)

1. Hesten æ så úlíleg ti' å hangse mæ mi høye.
2. Hèv' an hangsa, æ det 'kji vente at an kan ète ti' líksaire ti' måls.

check happe

bruka i uttrykket happe på.

Ungan livdest så fælt at eg laut happe på da.

check harkle

1. gå dårleg / ujamt
2. harkle og hoste
3. bruka i uttrykket harkle på

1. 'U harkla å gjekk mæ tvæ krykkju.
2. Eg hèv' havt krím, å harkla å hósta lengji.

check harme seg

kvede mollstemte stev gjerne når ein er full og i ei tungsindig stemning

Gunnår harma seg heile kveldi då 'an ha' steihoggji.

check harpe

rive laust (td når vinden er sterk og riv laust kornaks på åkeren)

Åkren æ harpa.

check harvle

fare halvt i svime, halde på å falle, men greie såvidt å halde seg på føtene
Sjå også harvlen og harvli

'An harvla å gjekk som 'an ha sillt vòre fudd'e.

check hate

fjerne, tyne bort, øydeleggje

Lyng å vé'e hata mi ó' slåttun førr'e. Vé'en hata mi âv i slåttunn.

check hauge

hyppe; gjeld helst poteter

Nò ljóte mi hauge eplí førr'ell vísen vare for stóre.

close hauge

1. leggje / grave i haug
2. bruka i uttrykket hauge opp

check hauste

verte haust

Lauvi gúlnar, så no haustar det.

check havast

få kvarandre

Da finge alli havast, Nikelos å Signe.

check have (V)

1. ha
2. ha på besøk
3. bruke, ha i arbeid
Sjå også have (H).

1. Havi nå på'tt'e dikkå vettin så di inkji frjóse!
2. Mi ha' 'an Tarjei i gjår.
3. Eg kan alli have denna røyrleggjaren mei', 'an gjåre filli arbei'. Eg kan alli have skjíne mei, da æ for slitne i kantó.

check have (H)

1. ha
2. ha på besøk
3. bruke, ha i arbeid
Sjå også have (V).

1. Eg hève tvei bíla.
2. Mi ha' 'an Tarjei i gjår.
3. Eg kan alli have denna røyrleggjaren mei', 'an gjåre filli arbei'. Eg kan alli have skjíne mei, da æ for slitne i kantó.

check heglegríne

strigråte

Båni heglegrein så tårin runne.

check heglerenne

strirenne, strøyme, hagle ned

Det heglerann inni stògunn si tòkâ va' útétt.

check heglerigne

striregne

Det hegleringdi, regni kåm i stóre, stríe dròpa.

check hegre

gapskratte

Jón hegra å ló då Tóne 'ass Dreng fortålde om den vóndi hanen.

check hegrelæ

gapskratte

'U va'lǿglèg at mi hegrelóge.
close heine

bryne

check heire

skjemme, skjenne, vere stygg med

'U heira meg ti'.

check heite

heite

Førr'ell 'an flutte ti' Homm hét 'an nåkå heilt anna.

check hèke

1. "hakke" når ein talar
2. stamme

1. 'An fekk mest' alli seie det 'an villi, 'an barre stó' å hèka.
2. Fókk som hèke gjère det inkji fysst da syngje.

check hélake

1. lure seg unna, ikkje ville vere med på noko som ein skal vere med på (t.d. dugnad)
2. halde att, drive mindre på, stríke

1. Da æ leie ti' hélake, desse tvei svaddan.
2. Det kan ingjen hélake ska' an røkkje mykji.

check hellast

når etterburda kjem ut og losnar etter fødselen (om td ku, sau og geit)
Sjå også helli.

Eg trúr eg lýt hente dýrelækjen, kjýrí hèv' 'kji helst.

check helle

setje helle på hesten (reiskap til å feste på framføtene slik at hesten ikkje kom for langt avgarde)

Fysst an va' på heiinn laut an allstǿtt helle hesten.

check hemle seg

kome seg opp att (etter td økonomiske vanskar eller sjukdom)

Bjynn va' så skullig'e at 'an va' fjúkefærig'e, men 'an hemla seg ette nåkå år.

check hepte

1. stoppe, hindre
2. greie lett
Sjå også hepti.

1. Eg hepte sauó då da vill' springe néd i åkren.
2. Det hepter 'kji mé å lypte dessa steinæ!

check herkle

klake noko, stivne til i kaldt ver

Det hèv' herkla nòkå i nótt.

close hessríse

å reise seg slik som hesten; med å reise seg på framføtene fyrst

check hevde

gjødsle (både kunst- og naturgjødsel)
Sjå også hevd og konsthevd.

Det æ godt å få nåkå væte fysst an hèv' hevda.

check hevje

lyfte seg (overførd tyding)

"'An lýt sjå ko hevjar, ell' drèg'e néd" (stevline).

check hevle

1. vere usikker, nøle
2. bruka i uttrykket hevle mæ

1. Ko æ det du hevlar etti?

check híe

vente, drygje, utsetje
Også bruka i uttrykket híe út.

Da hía så lengji førr'ell da reisti. "No mòge di 'kji híe leng'e!"

close higle

smeikje, gjøle

close híme

verte uklårt, verte disig

check himle

gå eller vere i himmelsyna

Enn gó'e reissjæger himlar alli.

close himne

hemne

close himse

fare tankelaust åt

check híre

ikkje trivast, sture

Lambi hèv' vel vóndt i magâ, d'æ vel dífyri det stend'e å hírer. Åkren hírer dèt bil 'an fèr'e ti' take næring frå jórdinn.

check híske

1. hive høgt opp i lufta; td eit barn eller høy
2. huske seg, skvette opp; td i dans
3. lyfte på herdane

1. "Inkji hískji sossa mæ 'enni Lisletitta, 'u kan vare ræd".
Hèv' an høya for rått, lýt an híske mæ det på trandó.
2. Taddeiv híska seg ti' då 'an dansa på kappleikjæ.
3. Gunnår híska på hæran, 'an va' nòkå på letten.

check hite
image

varme
Sjå også hiti og hite seg.

Ska' eg hite nåkå lapskaus fyr' deg?

check hite seg

verte varm i kroppen pga fysisk aktivitet, verte sveitt
Somme seier "hite seg opp".
Sjå også hite og hiti.

'An ha' inkji tenkt ti' hite seg, men varte sílesveitt'e líkevæl.

check hitne

1. verte heit
2. verte oppøst og sinna

1. Nò hitnar vatni i grýtunn.
2. 'U hitna fórt fysst mi diskutéra politikk'e.

check hitte

greie å finne vegen dit ein skal

'An va' så sjella på heiinn at det va' såvídt 'an hitta vègjen.
An må 'kji reise så langt at an inkji hittar heim'tt'e.

check hjale

syngje på ein spesiell måte

Hjúringjen hjalar å syng'e.

check hjelpe

hjelpe

Eg hjelpte 'enni mæ leksó. Hjelpi nå ti'!

check hogge

1. drive skogsdrift
2. hogge

1. No hogge da út heile skógjen, sa Gunnår, då 'an såg dei stóre hogstmaskjíní oppi líinn.
2. Tårål hoggje seg i leggjen.

check hólke

hòle ut
Bruka i uttrykket hólke út.
Sjå også hólkejinn og substantivet hólke.

D'æ mykji arbeid å hólke út a stórt tròg.

check holse

ta i, bruke styrken, dra, flytje noko tungt

'An holsa å dróg på den tungji sekkjen. 'U holsa ti' mæ 'ó.

close hólske

glefse i seg

check hòpe

1. rygge, gå eller køyre bakover
2. ikkje gje seg td i diskusjon (overførd tyding av forklåring nr 1)
Sjå også òpe (V) og bakke.

1. 'An hòpa si útive lǿetroppí. Hop! hop! ell' hòp di! sa da hesten.
2. Bjørgúv hòpa alli for nòken, 'an stó' allstǿtt på sitt.

check hópe

samle i flokk (td sauer)

Hunden va' makelaus'e ti' hópe fænåren.

check horve

1. liggje, vende mot, halle
2. ikkje greie noko (om arbeid)
3. bruka i samband med å tale usamanhengande (utan fornuft og meining)

1. Denna støylen du lýt gló etti, horver at sǿri.
2. Eg ha' så mykji å gjère i gjår at eg visste alli kòr eg horvdi.
3. 'An tala så det alli horvdi.

close hotte

lugge, rive i håret

close hòvolle

1. "vase og røe", tull og tøys
2. træ renninga inn "hòvollaugo" i vevreien
3. binde "hòvolle" i bandvevrei

1. Anne hòvolla å rǿa.

close húdrúse

skrape av huda

close hugge

vere til hugnad eller glede

close hulse

springe ujamt

Bjynnen hulsa fyri, å rèven dilta etti. (GOS)

close hultre

småspringe, såvidt ein spring (som om det ikkje hastar)

Bjynn hultra å sprang nær mi såg' 'an. Eg va' så mætèkjen at eg greidde 'kji kå hultre.

close humre

låg lyd som er ei "helsing" frå hesten når han ventar på fór

check huntre

1. drygje, stanse, kvile, vere ei stund på ein stad ("huntre" er noko kortare tid enn å tǿvre)
2. forseinke, verte oppteken av noko anna enn det ein har planlagt
3. lure seg unna noko
4. småspringe, dulte

1. Eg huntra nòkå Valle handel. Mi huntra der a bil.
2. Det huntra åkkå nòkå, så mi vorte seinare 'ell mi tenkti.
3. Du må 'kji huntre undâ, no som mi hav' så mykji som ska' vèr' færigt ti' kvelds.
4. 'U huntra å sprang.

close hurre

fare fort

check hurvle

1. gjere dårleg og slurvete arbeid
Sjå også hurvl'e og hurvlutt'e.
2. fare fort og uvarleg

1. 'An hurvla det ti', så det varte inkji støygt ell' sterkt.
2. 'U hurvla avgari i úkviddæ.

check húse

byggje hus

Ivår húsar i Nórdstog.

check huske

1. "kaste" opp og ned
2. kaste terning
Sjå også huske si.

1. 'An huska 'an lisle-Pål opp i luftí.
2. No æ det din túr'e ti' å huske.

check huske si

hoppe og kaste seg
Sjå også huske.

'An huska si fælt i gangarringjæ.

close hustre

småfryse
Sjå også hustren.

close hutte

handsame ein person på ein noko hard måte

check húve

rope høgt, gjeve ljod for å få kontakt med andre
Sjå også nauhúve og illhúve.

da sågest, húva da ti' kvorairne.

close hýast

vekse ut att (om hår eller ull på dyr)

check hýe

1. tukte, handsame hardt kroppsleg
2. verte utsett for vond tale

1. I dag æ det alli lòv å hýe antel unga ell' arbei'sfókk.
2. Ungan frå húsmannsplossó vurte jamt hýdde disom da skjúlde sikkå út mæ fillne klæ'i ell' på aire vís.

close hýe

bruka om dyr som kastar og røyter med horna

Kjýrí hýar å røyter kring seg.

check hyfse

lyfte

Eg hyfste 'ó Bóa ive bríkjí. Sòme hav' som vani å hyfse på hæran.

close hýkje

ta tak i
Sjå også hýkje si.

check hýkje si

1. setje seg på huk
2. setje seg
3. vere på do (ute i naturen)
Sjå også hýkje.

1. An lýt hýkje si av å ti' fysst an plukkar moltu.
2. Vi' du 'kji hýkje di å steivne a bil sjå mi?
3. Taddeiv laut hýkje si attom den steinen.

check hýne

flathogge tømmerstokkar til bygningstømmer

Øksan ti å hýne mæ våre breie.

check hynne

1. "bruke horna" på andre kyr eller folk (om kyr) Sjå også hynnen og hývónd'e.
2. slå lykkjer med tauget rundt hektehonní (halvstikk)

1. Sòme kjý æ fæle ti' å hynne å stangast. Brondrós hynnte ti' dei lisle vetrongjæ.
2. Ånund hynnte reipi då 'an júra høyslassi.

check hypje

1. vere ujamn, ujamn kant; bruka berre om klede
2. huske, hoppe
Sjå også hypjelèg'e (V) eller hypjeleg (H)

1. Stakkjen hypjar opp frammi.
2. Det hypja fælt då mi kjøyre mæ bíl'e på dei hòlutte vègjæ.

close hýse

gjeve husrom

close hysje

fare uvisleg åt

close hæ'binde

binde lodda/leista (ei slags hekling)

check hæ'bǿte

bøte hælen

Hèv' du hæ'bǿtt laddan mí, Mamme?

check hæ'e

hæde (gjere narr av, vere stygg med)

D'æ stygt å hæ'e fókk.

check hæge seg

bade og kle seg i finare klede til helga

Nò ljóte mi hæge åkkå, for i morgó sku mi på sjal.

check hægje

gjere høgare

Svein hægde búí sí mæ a kvorv si' 'u va' så låg 'punde tòkunn.

close hægne

verte høgare

Fjøddí hægne lenge nórd.

check hælte

kome til halvvegs (td arbeid, reise, lese)

Eg hæltar bókjí i dag. 

close hærast

1. verte gråhåra
2. bruka om når håret veks ut att etter at ein har skadd seg i hovudet

check hære

få vekk hår frå t.d. nykinna smør

Det kunna hende det kåm hår inni smø̀ri mæ an kjinna, å då laut an hære det mæ enn skjemd'e nív'e.

check hære

1. tole, halde ut
2. slå slik at det det står att gras mellom kvart hogg (med kruppen ljå)

1. Eg trúr 'kji eg hærer det forotta vetti. 'An hèv' vurte sjúk'e, å det æ spíkji 'an hærer det.
2. An hèv' létt for å hære itt an hèv' an skjemd'e ljår'e, ell' at 'an æ for kruppen.

check hæse

1. puste kraftig, andpusten
2. vinden blæs og turkar eit eller anna

1. Gunvor hæsa fælt'u sprang Brokkedilten.
2. Vinden hæsar opp dei gjænomvåte hesjun.

close hǿkje

binde kyrne til hǿkju

check hǿre

1. herde, varme opp og avkjøle metal ved smiing, slik at det vert passeleg hardt
2. skilje halmstubb or kornet med eit såld

1. D'æ a konst å vèr' gó'e ti' hǿre, så an fær godt bit i gognin.

check hǿre

la det gå utover andre; t.d. sinne

Fysst Ånund va' tròta, itt det lei ti' kvelds, så hǿre 'an det tidt útive hesten. Du må 'kji hǿre sinni ditt út på aire.

check hǿve

treffe

'An va'fillen ti' skjóte at 'an hǿvde 'kji blinkjen a gong.
check høyre

høyre
(I Hylestad seier ein "høyre" i presens eintal)
Sjå også høyre gjèti.

Høy, gaukjen gjèl'e!

check høyste

stutt rop for å få merksemd

Du lýt høyste så eg høyrer kòr du æ!

close håvnage

gnage halvvegs opp (td om beite)