Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på G: 131 | Totalt: 1958 | nullstill
Forklåring Døme
check gagre

vri hovudet til alle kantar (vere uroleg, som om ein lyt sjå alt omkring seg)

Jón gagra å glóddi som an stènúvi.

check gale

gale

Gaukan góle i kór.

check gamse

leike uvyrde, vere uvyrden og hardhendt (ta lite omsyn til andre)
Sjå også gams, gamse si, gams'e, gamsen og hypjen.

No mòge di 'kji gamse så fælt! 'U gamsa si så úsameleg. Inkji gamse dikkå mæ sykkeló!

check gamse si

ha vill og ugrei famferd
Sjå også gamse, gams, gams'e og gamsen.

Da gamsa sikkå frykteleg mæ krossykkeló sikkå, oppi grústakjæ.

check gange

1. gå
2. gjære (td øl, saft, sylte)

1. Da gjinge ette' vègjæ å sunge. Gakk nårat glasæ å sjå ett' 'ó fai dí. Det va' så kaldt at da våre nøydde ti' gange ètandi.
2. Sylta hèv' gjengji, så 'u æ 'kji ètandi.

check gantast (V)

når ungar leikar og småknuffast

Eg sat i glasæ å såg mæ da gantast úti túnæ.

check garpe

le høgt med vidopen munn

Mennan stóge å garpa å lóge, så da ha' det visst kalleg gama.

close gaste seg

syne seg stor kar, syne seg fram
Sjå også gast'e og gaste.

check gastrére

farte på vegane for moro (for å syne seg fram)

Det va' vel helst'e ungdóman som gastréra førr' i tí'inn.

check gate

sy knapphol
Sjå også substantivet gate og gateøks.

Eg hèv' etti å gate for tvei nappa, å æ jakkâ færig.

close gaule

rope høgt
Sjå også gaul.

close gaupne

ause (med ei hand)

close gause

fosse, fosse ut

check gauve

skumme

Det gauvar unde' sepratórtútæ fysst an seprérar.

check gauvre

tale upassande, tale spottande, kjekke seg, bryske seg
Sjå også gauvren og gauvretal.

'An gauvra å tala så eg skjemdest fyr' 'ó.

close gauvsjóe

koke med sterk varme slik at kasserolleloket lyfter seg
Sjå også gauv og sjóe.

close geffe si

person som viser med måten ein er / går på, at han er stolt, sjølvgod, fornøgd med seg sjølv
Sjå også geffen, geffi og geffe.

close gére

skifte gir

close gjare

setje opp eller reparere eit gjerde

check gjegne

1. samle eller jage dyr på ein varsam måte; smått og seint
2. styre i ei viss lei
Sjå også gjegn.

1. "Vi di, bonn, gjegne, så ska' èg kadde!"
2. Mi ljóte gjegne sauin inn i kvíne.

check gjegne

høve, passe, jamne, jenke, søme seg

'U tala så det alli gjegndi.

check gjegne

samle saman ting (td ei pakke, ei kløv)

Eg hèv' fare ti' gjegnt ihóp klyví, nò ljóte mi snart avgari.

check gjeie

reike stundeslaust

Hèv' an 'kji fré'e i sjælinn, kan an gjeie útivi forotta mål.

close gjeine

1. slengje med td bil
2. ta ein avstikkar; t.d. innover ein skogsveg

check gjeiple

Tyggje på ein spesiell måte pga for varm eller for stor munnfull av eit eller anna. Dyr "gjeiplar" td når dei har sett fast eit bein.

Hunden gjeipla å bar seg då 'an inkji fekk laust beini i kjeptæ.

check gjeiskre

vere usømeleg; ordet vart i eldre tid oftast bruka om jenter som ein meinte at viste usømeleg framferd og dårleg kjønnsmoral

Sjå! Nò æ 'u úti å gjeiskrar att'e!

check gjeisle

1. slå til hesten med gjeisl
Sjå også gjeisl.
2. slå med noko som er mjukt, gjeve juling
3. stråle kraftig varme frå ein omn

1. Da gjeisla ti' hestó for å få da ti' springe fortare.
2. 'U gjeisla ti' 'ó taugtampæ.
3. Det æ så heitt at det gjeislar.

check gjeivre

1. vere uforsiktig, vere ukonsentrert
2. slengje noko frå seg utan mål eller meining
Sjå også gjeivren.

1. 'An gjeivra å datt då 'an sill' ive bekkjen.
2. 'An gjeivra ballen avgari, å trefte glassrúta.

check gjelle

gjelde

Eg va' lívrædd'e, å sprang som det ha' sillt gjolle lívi.

check gjèrast

1. gjerast
2. verte venare med åra, om born / ungdom
3. mognast (om ost)
4. verte ferdig (om korn)
5. bruka i uttrykket å gjèrast 'å

1. Ko æ det som ska' gjèrast fysst'e?
2. 'U hèv' gjårst mykji si' eg såg æ seist'e.
3. Osten laut liggje å gjèrast i fleire viku fyrr'ell 'an va' gó'e.
4. Konni i maltstampæ laut gjèrast.

check gjère

1. gjere
2. lage
Sjå også gjår'e og arbei'e.

1. 'An gjåre alli gangandi godt heile vetren. Eg gjère 'pomm kvílâ. Nò hèv' eg gjårt det eg lòva.
2. Bjynn gjåre så véne útskorne spǿni.

check gjése seg (V)

late over seg, gjeve uttrykk for at ein er overraska / forstøkt
Sjå også: Sjå også jée seg

Signe gjésa seg så ko' stautte mi våre.

close gjestrére

ha mange gjester til mat i huset

check gjète

1. gjette
2. gidde, orke, bry seg om

1. Nò gat du rétt.
2. 'An gat alli snú si ell' gjère nåkå. "Dèt gjèt' eg alli, eg vi' 'kji detta!"

check gjève

1. gjeve
NB:Konjunktiv: gjǿve
2. fore husdyr med høy
Sjå også gjève seg og gjèv.

1. Gud gjǿve eg ha' tvei maga! Gud gjǿve det vǿre så væl! Dèr maten vare gjèven, vi' 'an vère.
2. Mi gåve kjý grjón å høy.

check gjève seg

1. slutte
2. gjeve opp
3. halte noko
4. anke seg, sukke, jamre i svemnen
5. svikte (td mur)
6. verte lenger, gje etter (td lér)
Sjå også gjève.

1. Da gåve sikkå mæ félespilæ då da vorte godt vaksne.
2. Au, au, eg gjèv'e meg! húva Gunnår då 'an héldst mæ 'ó Tór.
3. 'U gjève seg fysst 'u gjeng'e, så eg trúr 'u må líe nòkå vóndt.
4. Tór plag' tídt gjève seg om nóttí.
5. Tili gav seg då da ha' sett den stóri å tungji omnen midt i rómæ.
6. Tauman have gjève seg si' da have lègje úti i regnæ. Ljåreimí gav seg å togna fælt itt an sló i regn å vått gras.

check gjipte seg

gifte seg
Sjå også gjipte.

'U gjipte seg mæ an fræmind'e.

check gjóse

strøyme, sprute

'An spýddi så det gaus ó' 'ó. Blói gaus ó' munnæ.

close gjóte

småspringe
Sjå også substantivet gjóte.

close gjúre

stramme taug rundt noko slik at det heng fast
Sjå også substantivet júre.

check gjúve

1. rjuke vassrøyk frå td foss; bruka berre i eintal
Sjå også gauv og fraue
2. gyve (av støv)
3. gyve, gå laus på eit eller anna

1. Det gauv ifrå fossæ.
2. Eg bankar madrassâ mí så det gjýv'e.
3. Da guve på 'an, adde trí.

check gjydde

forgylle
Sjå også gulvere.

Vi' du hav' sýâ gjylt ell' oksidéra?

check gjygle

klovneri, trollkunst
Sjå også gogge.

'U gjygla bånæ så det róa seg.

close gjyve

støve, gjere noko som førar til ar det vert støv i lufta
Sjå også gjyv.

check gjæme

lukte
Sjå også gjæm'e.

Det gjæma så godt då 'an gjekk framom bakeríi.

check gjære

setje opp gjerde

Mi måtte gjære fyre sauin kóme heim'tt'e.

close gjæte

1. gjæte, passe på husdyr
2. vakte / vente på

check gjǿ

1. tilføre meir væske, t.d. i graut
Sjå også gjǿ néttí.
2. fore eit dyr godt

1. Suppâ æ så solt at eg lýt gjǿ.
2. 'An æ så feit'e at 'an æ plent gjǿdd'e.

check gjǿle

passe godt på, "mekle", smiske, smigre
Sjå også bångjǿle og akte.

Kånâ lýt gjǿle mæ' 'ó Tór, hellist æ 'an úhǿg'e.

check gjøyve

1. fosskoke, gause
2. blåse bort (td støv, mjøl)

1. Det sý'e så det gjøyver ive kaslen.
2. 'U gjøyver mjø̀læ fysst 'u blekkjer leivó.

check gjåre

lage gjord til eit lagga kjerald
Sjå også gjåre.

Eg fann så greie nåkå gjåri, så eg vi' gjåre opp'tt'e nåkå gamle hókka.

check gla

kome ut av syne

'An gladde attom nausen.

check glame

smelle, bråke
Sjå også glam'e.

Ungan glama så mi finge alli sòve.

close glamre

bråke

close gleipe

slumpe til

check gleivre

1. tale "for mykje" og uvyrde
2. "kome ramlande"
Sjå også gleivr'e.

1. 'An gleivra å tala så fælt at eg skjemdest fyr' 'ó.
2. Jólebassan kóme ramlandi, å drukne våre da au.

check glette

kaste eit stutt blikk på noko, glo til sides utan å vri på hovudet

'An sat å glette hít 'å jenteléne i kjørkjunn.

check glette

skli

Ha' eg havt bryllt skóne mí, så ha' eg 'kji glutti!

check glíne

glinse, blenkje, reflektere solljos

Det glín'e så 'ni augó at eg fær alli sjå ti' dessa kantæ.

check gló

stire, sjå stivt på
Sjå også glólèg'e (V) og glóleg (H).

Åslaug hèv' glótt stygt på meg i heile dag. " 'An glór som an flett'e stút'e."

check glóse

glåpe

Ko æ det du glósar etti?

close glúpe

kaste seg over noko eller noken

check glutte

vil unngå augnekontakt
Sjå også gluttelèg'e (V) og glutteleg (H).

Dei blaugaste gútan tòre 'kji glutte på jentun a gong.

check glyfse (V)

Søkkje brått og uventa ned i hard snø; gjerne utanfor meimingan eller mellom "meimingan" og hestevègjen (om hest)
Sjå også glypse (H)

Fǿri va' godt frå mǿnæ, men då det lei' 'å dagjen va' det så hestan glyfste ette vègjæ.

check glyggje

så tunnslite at ein ser det som er under

Det glyggjer 'å néttó dí. Nò fèr'e det ti' glyggje oppi krúnunn mí.

close glypse (H)

Søkkje brått og uventa ned i hard snø; gjerne utanfor meimingan eller mellom "meimingan" og hestevègjen. Gjeld hest.
Sjå også glyfse (V)

check glýre

å knipe augo noko saman og sjå vond ut
Sjå også glýrelèg'e (V), glýreleg (H) og gløyre.

'An glýre så vóndsklèg'e.

close glytte

sjå fort på

check glæ

spe opp

Eg hèv' glætt kafféi så det hèv vorte for veikt nò.

check glæne

verte bleikare, verte svakare

"Fysst lauvi bleiknar å grasi glænar...."(del av stev)

close glævre

uvyrden og noko toskete og skjemtfull tale

check gløyme

gløyme

'An visste det va' nòkå 'an gløymdi, men 'an kåm alli på ko det va'.

close gløyre

glo noko vondsklegt
Sjå også gløyrelèg'e(V), gløyreleg (H) og glýre.

close glåme

sjå seg omkring frå ein utsiktstad

close glåpast

stire på kvarandre

check glåpe

sjå, kikke

Hèv' du glåpt út å sétt om 'er hèv' kåme snjór'e. Glåpi nå út, så sku di sjå nåkå rart!

close gnarre

1. rikse (helst om ei kvern), gå smått
2. bruka om kald vind som stryk
3. knirke

close gnavlast

prøve krefter for moro i eit lite slagsmål

close gnavle

gnage på t.d. ei skorpe eller eit bein

check gnisle

le smått og lågt for seg sjølv

Åslaug å Gýrí såte å gnisla å lóge då da såge koss Lív bar seg.

close gnúste

gje ein person ein "hard klem"
Sjå også gnúst'e.

check gný

arbeide jamt og trutt
Sjå også múrte.

Knút gnýdde mæ nòkå allstǿtt. "No ljóte mi gný att'e", sei mi fysst mi hav' sète å kvílt a bil.

check gnyrje

klemme, knuse, presse
Somme seier gnørje.

Svein tók 'an Tór å gnúre 'an fælt.

check gnåvast

slåst (noko forsiktig) for moro

Sòme bonn å ungdóma líke godt å gnåvast.

check gnåve

fare noko smått med eitkvart

'An gnåva mæ nåkå vé'e i túnæ.

check gogge

1. "godtale" med små born
2. prøve å gjere til viljes
Sjå også gjygle.

1. Kan 'kji dú gogge mæ 'ó Bóa så 'an vare mæ han au?
2. 'An varte så gogga 'an va' líten at 'an tólde alli å vare mótsagd'e seinare.

close gonge

multiplisere

close gorrskjemmast

vere svært skamfull

close gorrskjemme

skjenne stygt ein annan

check gorrskvette

kaste eller verte kasta så hardt at eitkvart vert øydelagt

'An støytte mæ motórsykkel å varte gorrskvett'e.

check grase

luke vekk ugras i åkeren

Førr'e va' det helst'e ungan som grasa.

check graséle

tumle, ståke, herje

'An graséla så fælt at eg laut tale ti' 'ó.

check grassetje

verte fyldig gras (jorde og plen)

Nò hèv' åkren grassett seg. No ha' åkren vorte godt grassett'e.

check grave
image

1. grave
2. klø
3. gravere på sylv eller nysylv

1. Nò grave mi ette angbeita, for mi vi' av fiske. Gróve di opp den fæli steinen?
2. Vi' du grave meg att'å ryggjæ?
3. Detti spenni æ gravi. Júrehekti æ gravi av 'ó gófa.

check greie seg

1. markert mønster der fargane skil seg greitt ut og passar godt ihop (td løyesaum, vevnad)
Sjå også tæreleg
2. kjemme håret
3. vere hjelpt med

1. Denné løyesaumen greier seg å æ så vén'e.
2. Fysst eg hèv' tvègje meg, greitt meg å klædt meg, då æ eg færig.
3. Da hav' greitt sikkå godt mæ dei húsó da have.

check gremje

ynke seg, klage

Detta æ 'kji nåkå gremje seg fyri!

check grène

lage skarp lyd når ein er trøytt og i ulag (hesten lagar denne lyden)

Hesten va' i úlag å stó' å grèna.

close grinde

setje i kvi

Sòme grinda sauin om kveldi, 'å støylæ.

check grjúpe

male korn grovt til dyrefor eller malt

Konni æ så filli at det æ 'kji brúkandi ti mannemat'e, mi ljóte grjúpe det for búskapen.

close grjåle

sjaue, ha det travelt med å stå opp om morgonen

ko ska sossivori grjåling vere godt fyri

check gròne

tenkje djupt, grunde

'An gròna ive mangt som ha' gjengje gali.
check gròpe

1. når isen løyser seg opp om våren; bruka berre i eintal
2. når ein kinnar rjome, og smøret byrjar å skilje seg ut; bruka berre i eintal

1. Det gròpar om våri.
2. Nò sér eg at det gròpar i kjinnunn, då æ det snart smø̀r.

close grople

å verte småklumput (i t.d. mjølkeprodukt)

close gróvgjère (V)

grovskjere eller hogge til eit emne (slik at det vert raskt å gjere ferdig når ein får høve)
Sjå også gròvgjère (H).

close gròvgjère (H)

grovskjere eller hogge til eit emne (slik at det vert raskt å gjere ferdig når ein får høve)
Sjå også gróvgjère (V).

check gróvhogge (V)

grovskjere eller hogge til eit emne (slik at det vert raskt å gjere ferdig når ein får høve)
Sjå også gròvhogge (H) og hogge.

Eg hèv' gróvhoggje tvei slé'emei'i, så eg hève da ti' taks ti' sía.

check gròvhogge (H)

grovskjere eller hogge til eit emne (slik at det vert raskt å gjere ferdig når ein får høve)
Sjå også gróvhogge (V) og hogge.

Eg hèv' gròvhoggje tvei slé'emei'i, så eg hève da ti' taks ti' sía.

close gróvskjère (V)

grovskjere eller hogge til eit emne (slik at det vert raskt å gjere ferdig når ein får høve)
Sjå også gròvskjère (H).

close gròvskjère (H)

grovskjere eller hogge til eit emne (slik at det vert raskt å gjere ferdig når ein får høve)
Sjå også gróvskjère (V).

close grubbe

rydje ei nydyrking for stuvar og røter

check grudde

1. når vatnet i ein kasserolle er i ferd med å koke, småkoke
2. torden
Sjå også tórâ.

1. Det gruddar i kaslâ, så det sýe vel snart. Det ska' barre sjóe så vídt at det gruddar. Det må 'kji kå grudde.
2. Eg høyrer det gruddar langt undâ, men eg hèv' inkji sétt det hèv' brjått nåkå særleg.

close grulte

tale med grovt mål, tale roleg og lågt

Targjær grulta å ló mæ 'u høyre på 'an Tårål mæ 'an fortåldi.

close grúve

bøye seg framover
Sjå også liggje å grúve.

check grýle

hyle skjerande og langdrege (om gris)

Tèk'e du grísen mæ makt så grýler 'an fælt.

close grynje

låg lyd som hesten gjev frå seg når han "helsar på eigaren" og er godt i lag

check grynnast

1. verte grunnare i eit vatn
2. overførd tyding: minkar lite

1. Det grynnest fórt i Leirvíkjinn.
2. 'An æ så rík'e at det tikjest alli grynnast. Det æ som det alli gryntest.

check grynne

trø gjennom snø slik at ein kjem ned på bar mark (helst bruka på vårkanten om hest, men kan òg brukast om folk)

Det ha' minka så på snjoren at hesten grynna.

close grypje

lage hjulspor i våt mark eller veg

check grytte

1. opne såvidt; td bok eller kasserolle
2. opne opp (td i leik, ei lue som ein legg ting oppi)
3. slå

1. An måtte alli grytte på rjómen som va' oppå mjåkkjinn, då fekk an så líti smø̀r. Du kan grytte på lòkji nòkå, så det inkji sýe ivi. Eg laut grytte på fyddâ, det va' så varmt.
2. Òlâv grytte på húvâ så mi såge ko der va' oppí.
3. 'An grytte ti' 'ó mæ an stein'e.

check græme

1. gripe over
2."grave til seg"

1. 'An ha så stóre nèva at 'an græma ive alt ihóp.
2. 'An græma ti' si alt 'an kunna.

check grǿe

gro til, heilast

Tí'í grǿr adde sår.

close grǿte

få nokon til å gråte

check grøype

1. lage eit grop i tre
2. male kornet grovt til dyrefor
Sjå også grøypejinn og gròp.

1. An grøyper a gròp a grøypejinn.
2. Tårål grøypte i gjår.

close grøyse

tale høgt / skarpt / irritert mot andre
Sjå også grøysen.

close gufse

Sjå også gufs'e.

check gullvére

leggje eit lag av gull på sylv
Sjå også gjydde.

Båe sýun mí æ gullvéra.

check gumbe

presse saman

Det va' 'kji und om høytti tók hiti, so som det va gumba inn.

check gurme

1. stappe for fullt slik at massen tyt ut
2. sitje tungt (på ein "doven" måte); bruka om ein tjukk person

1. Deigjí gurma ive boddekanten. Det gurma útivi.
2. Asgjær sat å gurma seg i lænestólæ.

check guste

blåse veik og liten vind

Det gustar å blæs'e.

check

leggje merke til, sjå , få auga på
Sjå også gå at, gå at si, gålaus'e og gålèg'e.

Det æ inkji godt å gå fókk som inkji hav' refleks i mørkræ.

check gåtte

gyte (fisken gyter frå september til november i øvre Setesdal)
Sjå også gåttebekk'e, gåttefisk'e og på gåtten.

Fiskjen sluttar å gåtte itt 'an sér snjórenheió, sa dei gamle.