Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på V: 272 | Totalt: 6173 | nullstill
Forklåring Døme
check va
image

staden der ein veg / stig kryssar ein bekk / elv, der ein kan vasse over / hoppe over på steinar

Åne va' så stór at det va' såvídt mi kóme tjurrskódde ive vai.
check vaddarhaug'e

haug der det skulle bu tussar og andre underjordiske skapningar

Kansi æ det an vaddarhaug'e dèr kjyrkja i Valle stend'e, for dèr heite det Vaddarhaugjen.

check Vaddebǿ

1. bruka om gardane frå og med Prestegarden og til og med Åkre
2. "Vaddebǿ skulekrins" omfatta gardane Sagneskar, Kjelleberg (inkl. Lii) , Prestegarden, Kyrvestad, Viki, Rike, Åkre, Harstad, Tveití og Brottveit. (Gardsnummer 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 49, og 52)

1. Kjyrkjâ på Vaddarhaugjæ æ nǿrst i Vaddebǿ.
2. Vaddebǿ skúlehús som førr'e stó' i Åkri, æ no an dél'e av Vónheim grendehús i Tveitebǿ.

check vadr (V)
image

vater
Sjå også vadr'e.

Eg finn'e alli att'e vadri mitt!

close vadr'e (H)

vater
Sjå også vadr.

check vafs'e

kvefs
Sjå også vafsebǿli.

An vafsestyng'e kan vèr' rektig vónd'e, så an ska' passe seg for vafsó.

check vafsebǿli

kvefsebol
Sjå også vafs'e og bǿli.

Der va' a stórt vafsebǿli oppunde tòkunn.

check vafsestyng'e

kvefsestikk

Eg fekk trí vafsestyngji i blèsâ.

check vaggestól'e

gyngestol
Sjå også stól'e, brugdestól'e og kubbestól'e.

Gamle-Knút líka å sitje i vaggestólæ.

check vak

vak
Somme seier "fiskevak"

Der va' mange vòk, men eg fekk inkji a einaste napp. Da slengde innat vòkó, å då finge da nåkå véne kjývinga.

check vaksnemannsklæi

klede for vaksne folk; bruka berre i fleirtal
Sjå også klæi.

Eg hèv' vukse ó' konformantdressæ, så nò lýt eg kaupe mi vaksnemannsklæi.

check valldǿli

mann frå Valle

Æ du syll'e dei valldǿlæ?

check vallhøy

vollhøy (godt høy); bruka berre i eintal

Mi hav' alli fengje så mykji vallhøy som i år.

check vallmål (V)

Vadmål; bruka berre i eintal.
I Hylestad seier ein "vadmål", som på nynorsk.

Vallmåli ti' klæó i Sætisdal æ antel svårt 'ell kvítt.

close vallmålssokk'e

sokk av vadmål

check vandi

vanske, problem (berre bruka i nektande form)

D'æ 'kji nåkå vandi å klyppe sauin mæ maskjín.

check vandring

stillas

Arbeier an hågt oppi luftinn, lýt an have støyge vandringa.

check vandyvli

1. dyr eller dyreunge som veks lite og ikkje utviklar seg normalt (av og til også bruka nedsetjande om småborn)
2. ugreitt emne (td av tre)

1. Moirí vi' 'kji kanne detti lisle vandyvli, å då æ det 'kji nådigt å greie seg i verdinn.
2. Kan an få ti' nåkå av desse vandyvlæ?

check vangji

1. handtak (td på eit tròg)
2. lagga smørkopp med høge føter (vart sett på bordet ved måltid)

1. Góme hèv' a tròg som æ så vént útskòri 'å vangó.
2. Denné vangjen hèv' Gófa gjårt.

close vangjipte

ulykkeleg ekteskap

check vannari

gjætar, ein som passar på buskapen

Mi laut vèr' mange vannara, så inkji den fæli fænårhópen sill' springe ti' galne kantæ.

close vannhús

do
sjå også kåmåri.

check vanokt

vanstell, vanrøkt (berre bruka i eintal)

Det va' vanokt som gjår' at sauin våre så tjurre å fillelège.

check vansipna'e

vanstell
Sjå også vansipe og vansipeleg.

Der va' slig vansipna'e på dei garæ at det va' alli rétting.

check vanskjèr

spissmus

Vanskjèrí æ stinkdýr, så kattan vi' inkji ète da.

check vanstýringji

uoppdregen person; helst bruka om born

Nikelos va' enn vanstýringji då 'an bigjynti i skúli.

close vantakk

utakk

check var

slim, puss i augo; bruka berre i eintal

'U ha' var i augnekvarmæ.

check varastýri

reserve, i bakhand
Somme seier "varestýri".

Det æ greitt å have nòkå ti' varastýri. Som tíast'e ha' da varastýri om nòkå gjekk sund'e i høyskógssléâ.

check vardyvli

underjordiske vesen

Vardyvlí sku visst helst'e vèr' góe.

check vari

varde

Der plage stande vari på håge fjødd.

check varp

1. renningsstråden til veving (berre bruka i eintal)
2. steinrøys
Sjå også vept'e.

1. Fysst da sille vève, brúka da den beste uddí ti' varp. Tråen ti' varp sille tvinnast ti' vístri fysst an spann.
2. Det va' innmæ vègjin da kasta ihóp vorp.

close varspikkji

spikke i bur som skulle varsle falkefangaren når falken nærma seg

check vas

tull, tøys; bruka berre i eintal
Sjå også øye vas, vase, fjas og fjase.

Det æ 'kji vas at bjynnen hèv' kåme ti' dalæ att'e.

check vasekopp'e

tøysekopp

Taddâk æ an vasekopp'e, 'an seie allstǿtt så mykji rart.

check vasi

1. vase
2. tømmervase når ein "flòtar" tømmer i elv

Flòtaran måtte løyse mange vasa.
check vassause

ause som heng på vassbytta

Førr'ell fókk finge springevatn inni húsó ha' da barre a vassbytte som da auste av mæ a vassause.

check vasserv'e

vassarve

Vasserven trívst best'e dèr det æ våtslendt. I eplåkró æ vasserv'e a leitt úgras.

check vassfærd

retninga som vatnet renn

Vassfærdí i Finndalæ renn'e austivi.

check vassgraut'e

graut som er koka av mjøl og vatn; bruka berre i eintal
Sjå også tukkji.

Vassgraut'e va' det vanelège førr'e; da kunna 'kji late ti' mjåkk.

check vasskåv'e

"posen" som kjem før kalven (ved fødsel)

Mi sitje å vente i fjósæ ti' vasskåven kjæm'e, å då plage det 'kji vare så lengji førr'ell kåven kjæm'e au.

check vassòk

byrdetre eller åk til vassbering

Klaka vatni an kald'e vetr'e, så laut det bèrast ti' fjós å innhús i vassòk.
check vasspòsi

"posen" som kjem før lammet (ved sauefødsel)

Fær sauen tvau lomb, så æ der tvei vasspòsa.

close vassróse

gul vasslilje

check vasstǿkji

stad der ein hentar vatn

Der æ så greitt vasstǿkji i dei bekkjæ.

check vassvèg'e

veg til vasskjelde eller bekk

Der æ sò bratt'e å lang'e vassvèg'e at det lýter dei støylæ.

check vassvond'e

vassrotte, jordrotte

Dei vassvendin æ så fæle ti' å stelle sikkå gongji i jórdinn.

check vatn

vatn; større enn ei tjørn

Der æ mange å stóre votn på Straumsheiinn.

check vavi

ting som tek for mykje rom (må ha utstyr som td sekk eller reip for å få det med på ei klyv)

Denné vaven mæ kvíleklæi lute mi júre fast 'pi midjom.

check vébògji
image

regnboge
Sjå også ringsbògji.

I dag såg eg den klårasti vébògjen eg nòkåsinni hève sétt.

check vée

tregrensa (terreng der det er buskar, kratt og tre)

Sauin gjinge i véunn, så da våre vónde finne.

check vé'e

ved; bruka berre i eintal
Sjå også verbet vé'e, vé'ekost'e, vé'eskjíe og vé'ebrand'e.

Itt vé'en æ rår'e, æ det vóndt å gjèr' å.

check vé'ebrand'e

rund ved, oppkutta i høveleg lengd, men ikkje kløyvd
Sjå også substantivet vé'e, verbet vé'e, vé'ekost'e og vé'eskjíe.

Æ vé'ebrandan stóre, så æ da vónde å gjère 'å .
check vé'ebýr

vedbør

Turíd ha' vòre i skógjæ å trust, å kåm heim'tt'e mæ a stór vé'ebýr.

check vé'ekomfýr'e

vedomn til å matlage på og steikje brød i
Sjå også vé'e.

Vé'ekomfýren kan brúkast ti' mangt.

check vé'ekost'e
image

vedstrangar som er lagde / sette greitt i haug, liggjande eller ståande
Sjå også reisingekost'e, strangji og vé'e.

Tarjei ha' så gó'slège enn vé'ekost'e frammenat húsó.

check vé'ekrakk'e

vinkelkrok til å lø ved på (i stova, mot ein vegg)

'Er æ inkji att'e vé'e i vé'ekrakkjæ, legg dú Bóa út i vé'eskjóli ett' a fang!

check véelâ'

vedstabel
Sjå også vé'e.

Véeló'í ljóte stande luftig så da turke godt. Det æ stórt forsil 'å véeló'ó ko greitt da æ lodde.

check vé'eskjíe
image

oppsaga og kløyvd ved
Mange seier berre "skjíe"
Sjå også vé'ebrand'e og vé'e.

Æ brandan stóre, så lýt an hogge da opp i vé'eskjíu.
check vé'eskjól

vedskjul

Vé'eskjóli mitt æ fullt, eg hèv' nóg av vé'e ti' vetræ.

close vé'espík

finhoggen ved, opptenningsved (større enn flis)

check vé'evott'e

vottar bruka i vé'eskóg (ofte fora med vadmål i loven)

Véevettin vare fórt tǿvde å slitne.

check vé'eøysle

"vedøyding" (bruke mykje ved)

Det hèv' vòre a fæl vé'eøysle i vèt'e si' det hèv' vòre så kaldt.

check vèg'e

veg

Der va' mykji fókk ette vègó i dag, si' det va' messesundag'e.

check vègemann'e

vegarbeidar (tilsett i offentleg vegstell)

Dreng va' av dei kvikaste midjom vègemonnó.

check vègetak
image

vektstong med varierande moment (sjå dømet)

Hèv' an a long våg å a stutt å godt vègetak, kan an brjóte opp stóre steina.

check vègeveite
image

veggrøft

Vègeveitun ljóte reiskast opp av å ti'. Der låg a daudt, påkjøyrt rådýr i vègeveitunn.

check vegg'e

1. vegg
2. bjelke eller stokk i lafta bygning

1. Tårål måla tvei veggji ti' dagjæ. Der æ magetægde stokka i veggjó.
2. Denné veggjen æ ròten, så an lýt setje inn an anné.

close veggjedråtte

stokk som går over heile løebreidda for å halde konngóvveggjen

close veggjeglóse

ringbøygd kurvepysse (open i endane)

check veggjeglós'e

del av magen på eit dyr (bruka til kurvepýssu av sau og lam)
Ordet ver

Veggjeglósen brúkar an ti' kurvepýssu.

check veggjerond

det tyngste såkornet nærast veggen (lengst borte)

Nòkå av veggjerondinn laut vère ti' såkonn.

check veggjesmé'e

insekt eller makk som gneg i treverk og lagar lyd liknande ei noko treg klokke som tikkar

I nýe hús trúr eg alli at an høyrer veggjesméi.

check veggjesú súí mellom to stokkar i ein tømmervegg

I veggjesúó midjom stokkó brúka da mòsi førr'e, men nò æ det mange som brúke saueudd.

check vèglægji

eigna vegtrasé

"Frå Lýse ti' Skafse æ der plent sjavlaga ti' vèglægji", meinte Gunnår.

check vègmann'e

vegarbeidar

Då 'an varte vègmann'e va' 'an fløytt'e.

check vegnskjil

vegkryss

Kunne mi 'kji mǿtast i vegnskjilæ klokka tí på sjau?

check veiendi (V)

bolten som går gjennom skåkjí og meien
Sjå også vægjendi (H).

Veiendi tók mót an stein'e, i fæl'e fart'e, å då dróg hesten så hardt at skåkjí gjekk av.

check veik

samling av trådar i eit garnnysta (som ein vind over kvarandre medan ein snur på nysta; for å halde "veikan" på plass)

Veikan mòge inkji vère for tykke, for då kunne da glíe ti' léss på nåunn.

check veir
image

ver; vert berre bruka i eintal

I sossi den veir kunn' mi inkji take út på heií.

check veir'e

ver
Sjå også rísbít'e, slagveir'e og honnåri.

Veirin stangast så eg tenkte da dråpest.

check veirolli

1. ver (slangord)
2. person som steller seg dumt (slangord)

1. Denné gamli veirollen æ vel 'kji tiss nåkå leng'e.
2. Dèt va' an fæl'e veirolli som tenkte at detta kunna gange.

close veirsimle

simla / simlene som står og held vakt medan resten av reinsdyrflokken ligg og kviler

check veirstóe

vertilhøve

Koss æ veirstóâ sjå dikkå i Tilemark?

check veiråtte

veret; vert berre bruka i eintal

"Det kan ingjen ti' Herrens veiråtte", sa dei gamle.

check vé'ís'e

1. bruka om regnvåte tre og buskar der væta frys til is
2. bruka td om regnvåt veg som har frose til svært glatt is eller tunt islag på snø

1. Vé'ísen glitra i sólinn.
2. Fysst d'æ vé'ís'e, då æ det spélegt å kjøyre.

check veit

flugeegg
Sjå også veitefluge.

Det hève kåme veita i fiskjen mi finge i gjår, å då veit inkji èg om eg vi' hav' 'an.

check veite

grøft (både open og lukka)
Sjå også verbet veite og tenne a veite.

På Veiteteigjæ æ der mange veitu.

check veitefluge

spyfluge
Sjå også veit.

Veiteflugun æ nòkå av det ulkelègaste eg veit. Då kjæm'e eg barre i hug hauga av krabbandi, kvíte makke.

check veitekjept'e

der ei tent veite kjem ut i dagen

Vatni frå veitekjeptó vare samla i a òpí veite ell' bekk'e.

check vélde

knep, list, strev med å få til ein ting (prøve på fleire måtar, med varsam framferd)
Sjå også verbet vélde.

Denné steinen æ så tung'e at mi lute brúke véldu for å få 'an opp'å múren. Mi ljóte take det mæ véldu. 'U prǿva adde slags véldu, men 'an ville alli gjève seg.

check véleik'e

venleik

Véleikjen æ 'kji det viktigaste, det æ best'e fysst det véne snúr inn'tt'e.

check vèlevott'e

spøta vott med lusemynster (forma som eit vèli over handleden; med eller utan broderi på svart klæi; helst bruka av kvinner)

Vèlevettin våre inkji ti' arbeis, men ti' vént.

close velfarskopp'e

kopp med øl som folk drakk på likferdsgarden, ute i tunet eller inne i stoga før dei reiste med kista til kyrkjegarden for jordfesting

check vèli

1. halefinnen på fisk
2. stjerten på fugl
3. "halen" på fly
4. øvst i votten (spøta "vèli" med rétt å slétt)

1. Fiskan brúke vèli ti' å stýre .
2. Svòlun have tvíkløyvt vèli.
3. Flýtti hèv' gúlt vèli.
4. Vetti mæ vèli vorte helst'e brúka ti' vént.

check velteleist'e

skoleist (bein leist til å reparere skor på, ikkje tilpassa anten høgre eller venstre skor)

Hèv' du sétt velteleisten min, eg finn' 'an alli att'e!

close vèmúri

1. barn som er noko tregt og uviljugt
2. raring, vidring, tosk (om karar)

check vend

kypert (vevmønster; siksak eller fiskebein)

Tæpi æ vòvi i vend.

check vende

gong
Sjå også gong

Ko mange vendu hèv' dú gjengje på skjí i vète?

check vendehakji

Trebrot med jernbøyle og hake av jern. I dag er heile vendehaken laga av jern.
Sjå også hakji og flòtehakji.

An lýt have vendehakji itt an ska' sevle stokka.
check vendevit

"vit til å snu"; berre bruka i eintal

Du lýt have vendevit, hellis kan det gange gali!

check vending

avtale, handel (helst bruka i fleirtal)

Kjètil ha' så mange vendinga, å stundom gjekk det godt å stundom gali.

check vendsl

vek, tema (del av ein slått)
Somme seier "vendsle" (eintal) - "vendslu" (fleirtal).

'U ha' så mange véne vendsli fysst 'u spila.

close vendsle

1. faste talemåtar og uttrykksmåtar (td i eit bryllaup)
2. "ordne til", "gjere forhandlingar"

check vèn'e

ven

Vèni æ góe å have.

check vénehond

høgre handa; bruka berre i denne forma

I skúlâ laut adde brúke vénehond fysst da skríva.

check veng'e

1. veng
2. svalgang

1. Fuglemoirí legg'e vengjin kring ungan sí.
2. Svòlí kadda da veng'e i gåmó tíd.

close vengjeboddi

dreia trebolle med handtak

check vénimni

kallenamn, klengjenamn

I Hylestad have da vòre fæle mæ vénimni. Òlâvan finge jamnt a vénimni for å skjilje da frå kvorairne

check vensjón'e

gjeld pga "handel og vandel"

'An va' i sòden vensjóna at 'an héldt på å fjúke.

check vept'e

veft, innslag i vev; bruka berre i eintal
Sjå også varp.

Vepten æ av trílagt gån. Ska' an spinne ti' vept'e, lýt rokkehjúli svíve ti' hǿgri.

check vèr

samnamn for putevar og dynetrekk

Der va' så véne vèr på kvíleklæó.

check vère

merke etter, spor etter, (gjeld td tufter og ferdsel i terrenget; menneske og dyr )
Sjå også verbet vère.

Der æ ennå vèru ette høybúí på Stígjæ. Der va' vèru ette reissdýr på Sandvatn.

check vèrestad'e

helst dårleg bustad
Sjå også ti'helli.

Eg sèr múran ette an vèrestad'e, det va' hèr Taddeiv búddi. Da' hav' fengje sikkå an vèrestad'e.

close vèri

1. makken under huda på kyr, reinsdyr o.l. (V)
2. spor etter makken, sår i huda etter bøykjen (ikkje reinsfluge) (H)

check vèrili

livet, lagnaden, verda, tilvere

Gunne fekk an vónd'e vèrili. I desse vèrilæ kan det inkji vare mæ desse planó.

check verje

bladforma reiskap med handtak (bruka til å slå ball med i leik)
Sjå også slagvòl'e.

Gunvor huska ballæ, å Tóre sló, kasta verjunn å sprang det fórtaste 'u vann.

check verjelit'e

vernefarge (farge på dyr som går i eitt med omgjevnadane)

Hjasen ha' kvít'e verjelit'e då eg såg 'an i dei snjóberre skógjæ, så 'an sprang kalleg fórt å løynte si.

close verji

"handvåpen" til å verje seg med

check verk

tøy

Det va' nåkå vènt verk du ha' i kjólæ dí!

check verk

våronn; bruka berre i eintal
Sjå også verke og myk å verk.

'Er æ mest'e inkji nåkå verk leng'e, fókk så alli konn å setje alli epli, å plǿgje å så høyfræ gjère da bådi vår å haust. I verkjinn va' det kalleg travelt førr'e; alt sille gjèrast så snøgt jórí va' vorm å lagelèg.

check verkari

ein som gjer våronnsarbeid

Tjógjei fekk slig ryggjeverk'e fystunda i mai, så 'an laut leigje si verkari. Hèv' du fengje di verkari ti' verkjinn?

check verkstéd (H)

bilverkstad, mekanisk verkstad

Eg lýt på verkstéd mæ bílæ, eg fær alli starte.

check vermdeflaske

termosflaske
Sjå også vermdi.

Eg hève vorm mjåkk mæ mi i vermdeflaskunn mí itt eg arbeier på heiinn om vetren.

check vermdekró

varm plass i terrenget (mot sola, inneklemt td i skogen)
Sjå også vermdi.

I Kvævæ æ det som a vermdekró, der æ sǿlt å lívi.

check vermderóm

rom som er isolert og meint til å vere i og bu i (før i tida var det ofte somme uisolerte rom i husa)
Sjå også vermdi.

Èg tikje inkji at sòverómi tar' vèr' a vermderóm.

check vermdi

varme; bruka berre i eintal
Sjå også verme.

Det æ godt å kåme inn i vermden fysst an hèv' vore úti å fròsi. Det æ inkji så gó' luft mæ dei iletriske vermdâ inni.

close verrmål (V)

dvergmål, atterljom

check veslepæninge

vekslepengar

Æ 'er nòken som hèv' róta i veslepæningó åkkå?

check vestaveir

verretning frå vest, skylag frå vest

Vestaveiri æ godt på jamnen, men det kan kåme ringsbøygju.

check vestehei

fjellområdet på vestsida av Setesdal
Sjå også austehei.

I vesteheiinn æ der mykji snauheia å votn.

check vestelé

vestside

Vesteléne å' ånæ æ steinutt.

check vetlé'e

bjørn som er eitt år gammal
Sjå også húnebère og bjynn'e.

Da såge an líten bjynn'e Vóm, det måtte vère an vetlé'e.

check vetr'e

vinter
Sjå også i vèt'e.

Om vetran høgg' 'an bjalka. An vetr'e foråtta kjyngji æ sjella.

check vetrebil

om vinteren

Vetrebil gjeng'e det mykji vé'e.

close vetrebraut

Mjølkevegen

check vetrekasti

når ein bretter dyna tilbake under føtene; bruka berre i bunden form eintal

Eg lýt have a dýne som æ så long at eg fær gjère vetrekasti.

check vetrekjyl'e

vinterkulde

Om det lí'e ti' våræ, æ det púre vetrekjyl'e ennå.

check vetrelamb

lam som er fødd om vinteren

Sauebǿndan vi' helst'e inkji have vetrelomb, men stundom kjæm'e det nokle, líkevæl.

check vetrenepp'e

brett på overbreisla innunder dyna (i fotenden og på sidene)

'U neppte vetreneppen mæ same 'u gjåre 'pomm.

check vetrepaggji

vinterpels

"Rèven hèv' vetrepaggjen på endå", sa Tårål, då 'an glåpte út glasi.

check vetreslé'i

"vinterslede" til høykøyring og vedkøyring om vinteren
Sjå også sommårsslé'i

Denné vetreslé'en hèv' Gófa gjårt.

check vetrevé'e

den mengda ved som trengst i eit hus vinteren over

Òlâv hève vetrevé'e ti' mange vetra.

close vetreveir

vinterver (greitt eller dårleg)

check vetrong'e

ungnaut (andre leveåret, både ku- og stutkalv)
Sjå også vetrongsstút'e, vetrongskvíge og vetrongssmòlogg.

'An leita ette' dei lisle vetronjæ rundtenom.

check vetrongskvíge

kvige (på andre leveåret)
Sjå også vetrongsstút'e og vetrong'e.

Vetrongskvígun stóge inn gar'slé'i.

check vetrongssmòlogg

gimmer, andre leveåret for ein sau
Sjå også vetrong'e, smòlogg, fænåre og gjellsmòlogg.

Sòme av vetrongssmòloggó sku have lomb i vår.

check vetrongsstút'e

ungstut (på andre leveåret)
Sjå også vetrong'e og vetrongskvíge.

Då vetrongsstúten sleit seg, varte det a kalleg liven i fjósæ. Kjýne huska sikkå å búra, å kåvan sprunge i stiddæ.

check vétt

1. vette
2. bruka om person som er rask og lett på foten

1. 'Er æ nóg av sògu om vétti å tussa.
2. Kristí sprang som a vétt nær eg spúr' æ om å hente nåkå, 'u va' så spræk å létt í si.

check vettetré

offertre
Sjå også tussetré.

Vettetré mått' an alli lée, så dei vorte gamle å stóre.

check vèvari

vevar

Vèvaran mòge vère tolmódige fysst da sitje i vevreiæ.

check vevrei'e

vevstol

Gònil vi' setje opp vevreien i stògunn.

check vidje

Vriden bjørkekvist tvinna og tilpassa ulike føremål, t.d. til tåband på ski, vidjespenili m.m. Vidjene må lagast i sevjetida som er i juni. På denne tida er dei mjukast og lettast å vride.
Sjå også vidjespænili.

Å vrí'e gó'e vidju æ a konst.

check vidjeskjór'e

tjukkenden av ei vidje

Vidjeskjóren laut vère så tykk'e at 'an va' sterk'e nóg om an bòra a hòl í 'an ti' å træ vidj'enden igjænom.

check vidjespænili

vriden bjørkekvist (vriden og forma til ein runding med lås)
Sjå også vidje.

Tórleiv va' gó'e ti' gjèr' vidjespenla.

check vidjungji

navar til å bore hol som passar til vidjer

Hèv' du sétt vidjungjen min?

check vidringji

1. person med ugrei eller usameleg oppførsel
2. person som har dårleg vurderingsevne eller er sinnsforvirra
3. person med dårleg orienteringsevne

1. Det æ an fæl'e vidringji, 'an rasar rundt forotta sans'e.
2. Det kåm an vidringji å ville gange ive den tunni ísen på åne.
3. Desse býfókkjí æ nåkå vidringa, eg veit 'kji om an kan late da reise eisemadde ti' heis.

check víe

Traktforma innreidning for td korn som skal malast i eit kvernhus. Kornet vert mata frå "via" og ned i auga på kvernsteinen.

Konni "renn'e" frå víunn å néd i matsvíni.

check víebjalkji

tverrstokk som held víâ på plass mot bakveggen i eit kvernhus

Det legg'e seg mjölfykl på víebjalkâ fysst an mèl'e. Víebjalkjen gjeng'e tvortive heile kvinn'úsi.

check vígbein

kragebein

Eg braut av mi vígbeini, så eg varte arbei'súfǿr'e an heile túr'e.

close ví'gjungji

1,25 cm tjukk navar

check viglemý

knott (små mygg)
Sjå også , mýhankji og spjankji.

Viglemýi kan vèr' fælt itt an æ på heiinn.

check vikasslåtte

slåtteteig som var passeleg stor til å slå på ei veke

Fiteteigjen æ a vikasslåtte for tvei kara.

check vike

1. veke
2. menstruasjon (berre bunden form eintal)

1. Mi mǿtast ei gong i vikunn. Den aire vikâ i júní vi' eg have frí, for då hèv' eg gjèbusdagjen min.
2. Eg plage 'kji vère plent i form fysst eg hèv' vikâ.

close vikeblód

menstruasjonsblod

check Víkjí

Viki; gardsnamn i Valle.

I Víkjinn búdde trúleg den fyssti valldǿlen.

check viljargauk'e

gauk som gjel frå vest (den som høyrer gauken skal få viljen sin)

D'æ gósleg å høyre viljargaukjen, å då æ det au jamt godt veir.

check viljeveir / viljisveir

godt og passande ver; bruka i eintal

Sól å regn æ viljeveir for grǿâ om våri.

check villtyrk'e

villstyring, uregjerleg person
Sjå også tyrk'e.

Fengselí æ fudde, å politíi veit 'kji kòr da sku gjère av adde villtyrkó.

check viltringji

villstyring

Kòri hav' nò viltringan kåme av?

check víme

symptom, kjensle eller drag av sjukdom

Eg kjenner a víme av krímsjúkji, så eg lýt halde meg inni i vermdâ i dag.

check vín

vin

Víni æ munngodt, men sòme vi' alli smake det.

check vindepinni

spesiell pinne av tre til å vinde eit garnnøste på

Mange kròta vindepinnen ti' mæ nív'e. Sòme finge ti' lause kúlu inni eine endâ.

check vindfedde

rotvelte, nedblåse tre
Sjo også nédblåse.

Det låg vindfeddu i kross å krakji ette dei fæle stormæ.

check vindsblekk'e

vindkast

Det æ leitt mæ dei vindsblekkjó fysst an sit'e innmæ omnen å vi' gjèr' 'å.

check vindsbøygje

vindsbye

Vindsbøygjun ýle kring húseveggjinn.

check vindskjei
image

vindskie

Den eine vindskjeií på húsæ mí hèv' rotna, så eg lýt sipt' æ út.

check vindverje (V)

lange bjørkekvister bundne i hop og stramma kring høystakken for å hindre at høyet blæs bort
Sjå også høystakk, stakkstad'e, stakksneis, murefót'e, stydje, krakji, vindvevje, band, torve, býr, kjembe og høyskóg.

An lýt have vindverju kring høystakkan på heiinn.

check vindvevje (H)

lange bjørkekvister bundne i hop og stramma kring høystakken for å hindre at høyet blæs bort
Sjå også høystakk'e, stakkstad'e, stakksneis, murefót'e, stydje, krakji, vindverje, band, torve, býr, kjembe og høyskóg.

Svein hèv' stramma vindvevjun på desse høystakkjæ.

check vinkeldeild

bytestein ("Vinkeldeild" vert bruka når grensa går i rett eller bortimot rett vinkel i høve til føregåande retning. "Vinkeldeilda" har tre vitni)
Sjå også deild og kross'e.

Vinkeldeildí hèv'e nåkå avlange steina som pékar greitt út retningjí.

close vinkelstein'e

merkestein på fjellet (der ein veg endrar retning)

check vinnari

vinnar

Midjom vinnaró va' der ein som merkte seg út.

check vinnli

vindel med garn

Vi' dú halde vinnlæ mæ èg vind'e på nåa?

check vippe

1. stokk som kyrkjeklokka sleng i ved ringing
2. liten garnbunt (brodérgarn)

1. Vippâ i kjørkjetårnæ æ støyg å sterk.
2. An lýt have mange vippu, i mange liti, itt an ska' løyesaume.

check vippetròm

kjerretròm som kan vippast opp og tømast

Vippetròm laut an have for å tǿme kjerrâ på an léttvint'e måti, for lórt'e ell' jórd.

close vippetròmskåk skjæka til vippetròm
check virkedag'e

kvardag, yrkedag (frå måndag, til og med laurdag)
Sjå også kvenndag'e og hægdag'e.

Virkedagan kunn' vèr lange itt an vantrívst på arbei.

close virkji

vørter (til bryggjing av maltøl)

check vís'e

potetris

An lýt have kvoss'e sigd'e fysst an ska' skjère vís'e, ellis rív'e an opp eplí.

check vísepinni

person (oftast barn) som vert beden om å gjere det eine og det andre; ofte lett å bede

Ungan lute jamt vère vísepinna.

close vísepli

fruktknute i toppen av potetriset (toppepli)

check visk

viskelér

Blýant' å visk fýast jamt.

check visk'e

ein liten høydott som er fuktig

Mi ljót' kaste ifrå viskan fysst mi høye hesjun.

check viskeleirsball'e

liten gummiball

Viskeleirsballan sprutte godt, å det va' sòvórne mi brúka fysst mi slóge ball.

close vislausmòsi

bjørnemose

check vísn

merke etter noko (td etter hus som er rivne ned)

"På Horgji ligg'e vísni ette múra frå gåmó tíd", sa Gunnår.

check vissi

blink, mål til å kaste etter

Ko sku mi have ti' vissi, dèt hòli i loptssvòlinn?

check vist'e

ferdig treskt korn (men ikkje reinsa)

Visten av berjunn låg etti på låvetilæ.

check vístr

løypemagen på ein sau

An útvervdar vístrí itt an ska' fóge.

check visåldròpi (H)

nasedrope

Der hékk enn visåldròpi i nòsinn 'ass då 'an kåm inn i stògâ.

check visåli

1. redd for kulde
2. maktlaus, udugeleg

1. An kan 'kji vère nåkå visåli ska' an strøkkje kraftlínu på heiinn om vetren.
2. Salmund æ an visåli, tunnslègjen å sjúklèg'e. Det va' an kalleg visåli 'u ha' funne si!

check vitefjødd

fjell med varde på

Hommsstól i Valle va' a vitefjødd.

check viti

vardeeld (bål som er lett synleg for bygda; varsel om fare i krigstid og i politisk spente situasjonar)

Der stó' vita på håge fjødd oppigjænom heile dalen førr'e.

check vitni

1. dei to mindre steinane på sidene i ei deild
2. vitne
Sjå også deildestein'e.

1. Vitní sku vère mindri 'ell deildesteinen.
2. Ånund sa at 'an ha' vitna i tvæ réttsakji på eitt år.

check vitring

bod eller teikn om noko
Sjå også vitre om.

'An fekk a vitring om at nòkå sill' hende.

close vivr'e

ikkje stillhendt (og skjelv i kroppen)

check ví'åsen

1. personleg konkurs
Sjå også fjúkfærug'e og spile.
2. omflakking; fordi ein er på villspor i terrenget
Sjå også vadre (tyding 1).

1.Nò hèv 'an kåm' út'å ví'åsen, å lýt vel ifrå garæ.
2. Det va' så skoddi at da våre út'å ví'åsæ.

check vó'

von

Der æ alli vó' at sauin kåme heim'tt' av heiinn nò. Mi have nå a vó', enno. No æ mi ó' adde vóni.

check vodde

det ugjæra ølet som er skilt frå syrpa og som skal stå i gongkjeret og gjære (del av ølbryggjeprosess)

Voddâ æ sǿt av maltæ.

check vodd'e
image

1. dyrka jorde
2. graset som veks på eit dyrka jorde

1. Veddin hèra æ for bratte ti' å brúke traktór'e.
2. Der æ gó'e vodd'e n'i bakkâ néenat lǿunn.

check voggemei'e

mei på barnevogge

Moirí hèv' den eini fóten på voggemeiæ å voggar bånæ, å den hin fóten trǿr rokkjen mæ 'u spinn'e, å så byssar 'u på same tíd.

check voil'e

grunt og smalt sund mellom to vatn

An voil'e mæ fast'e grunn'e æ grei'e å vasse ivi.

check vòk

råk, ope vatn i isen
vallemål: både i stillvetne og i stryk
hylestadmål: berre i stillvetne
Sjå også ròk.

'An visste 'kji av førr'ell 'an låg i vòkjinn.

close vókelbròt

Stadnamn ved Nuten i Tveitebø-Finndalen.

check vokstreflòg

veksesmerte i magen eller leggene hjå born (som veks svært fort)

Bóa sat å grét av vokstreflògjæ, å sa 'an ha så vóndt i leggjæ.

check vokstretré

tre i god vokster

Det æ leitt å hogge vokstretré førr'ell da æ hogstmogne. Denne gråní æ a fælt vokstretré, mæ sò breie årringa.

check vomb

1. vom
2. svært tjukk og doven person (brukt i uvøren tale)

1. Skjéran slíte i vemban som liggje úti fysst an hèv' slakta.
2. Dei fæle vemban æ inkji nokå å have i arbeid.

check vombeskjinn

vomskinn av eit dyr

Den ytri skjåren av a ti'reidt vombeskjinn, varte brúka som skjåskjinn ti' bytne mæ, å ti' skjålykti.

close vombfydd

mat med liten næringsverdi

Funnen om våri va' barre vombfydd. Fròsen mat'e va' så fillen at det va' mest'e barre vombfydd.

check vond'e
image

snor eller treslåte til å hengje klede på, til turk eller til lagring, både utandørs og innandørs

Det æ hǿgt mange vendi i loptæ.

check vóndevéni (H)

uvener; bruka berre i ubunden form fleirtal
Sjå også vóndevèni (V).

Augund å Asbjynn æ vóndevéni å vi' alli treffast.

check vóndevèni (V)

uvener; bruka berre i ubunden form fleirtal
Sjå også vóndevéni (H).

Ungan vorte vóndevèni då da stròka for hardt. Augund å Asbjynn æ vóndevèni å vi' alli treffast.

check vóndingji

person som er kjend for å ha eit fælt sinne (eller om person som vil andre vondt)

'An æ an vóndingji som an lýt passe seg fyri.

check vóndske

sinne

Det æ leitt mæ 'ó Tór, 'an tèk'e allstǿtt mótgong mæ vóndske.

check vonn

gjæting

Det æ så lei a vonn mót Tórsdalæ, for dèr va' det nåkå Ósló-fókk som åtti.

check vòre

vare

Dei dýre vòrun æ kansi dei beste. Då 'an kåm heim'tt'e mæ vòró, såg 'an at 'an ha' vorte narra.

check vórter

vørter

Vǿrteri æ sǿtt å godt.

check vòse
image

1. floke med td tråd
2. folkemengd
Sjå også usse.

1. Vindlan låge i ei vòse. Denne vòsâ fær eg alli tæ út.
2. Der va' a vòse mæ fókk på sauesjåæ.

check vott'e

vott
Sjå også mufla, lóvevott'e og finglingevott'e.

Vettin mí æ sílevåte.

check vralt'e

usvim, seinfør

An kan 'kji vente at enn vralt'e som Knút kan halde lag mæ sprækinga.

check vrant'e

vrang, tverr
Sjå også vrante seg og vranten.

Vrantan have stíve nakka.

check vreist'e
image

1.Vriden av bjørk (3-4 cm i rota) til å krøkje kring sledemeiane, for å bremse farten i bratte bakkar. I seinare tid er vreistane laga av jarn.
Sjå også vreiste.
2. vrang person
Sjå også vreistelèg'e.

1.Vreisten vrí' an fysst an hèv' brúk fyr' 'an. Det æ sòme som brúke a útslití variatórreim ti' vreist'e.
2. Eg fekk 'kji fiske i tjynninn å' dei gamle vreistæ!

check vri

vriding av td ein fot

'An datt å fekk så vóndt a vri i dei eine néttæ.

check vrí'ari

dørvridar

Vríaren ha gjengje sund'e, så da stræva å få opp dynní.

check vrie

1. mønster i sokkane til setesdalsbunaden (både den kvinnelege og den mannlege bunaden)
2. bortforklåring (berre bruka i fleirtal)

1. Vriun på sokkó æ pyntelège.
2. 'An va' 'kji grei'e, 'an fann på addeslags vriu fysst an spúr' 'an.

check vri'i

1. ved som er vridd
2. vridd sølvtråd til sølvarbeid

1. Finn'e eg an vri'i i skógjæ, prǿvar eg å finne út ko 'an kan brúkast ti'.
2. Sylvsméen lodda an vri'i i midten av sýunn.

check vrins'e

del av brurekrune; tøykruna som ein fester sylvstasen på (raudt klede utanpå ein sylinderforma stiv krage)

Brúrelâi æ an vrins'e fudd'e av sylv- å gullstas'e.

close vrite

"vrangpeis", "vranteleist"

check vrong

1. det bøygde treet som bind meiane saman på ein mòksléi
2. framstamn på slede eller kjerre (som ein ikkje kan slå ned)

1. An lýt at skógjæ for å finne a vrong som passar.
2. På desse slé'â æ 'er a vrong.

check vronge

vrangstrupen
Sjå også svægje i vronge.

Nò må du 'kji ète så fórt at du fær maten i vrongâ, Bjørgúv!

check vronge

vrangside av td genser

Løyesauma klæeplogg kan an have 'å vrongunn så da inkji falme fysst an gjøymer da av.

close vrongpeisi

"vrang" person

check Vrongúv

Vrongulv (eldre mannsnamn)

Èg kjenner inkji nòken som heite Vrongúv, men eg kjenner mange vrongúva.

check vrongúvi

vrangpeis, tverr person

Lýt du vère sossa den vrongúvi?

check výring

handling som ein gjer av vørnad, ære

'U varte sýnt stór výring for dèt 'u ha' gjårt. Det æ a stór výring å få kultúrprísen.

check vægjendi (H)

bolten som går gjennom "skåka" og meien
Sjå også veiendi (V).

Der gjeng'e a splint gjænom vægjendi.

check vælendi

matrøyret

Det æ mange slaktara som 'nýte vælendi, så inkji gorren renn'e út.

check vælgjår

velgjerning
Somme seier "vælgjårsle".

Vælgjårin æ gama bå' å få å gjève.

check vær

verde

Ko vær æ det í å hav' pæningan i bankjæ fysst an inkji fær rentu av da, anna 'ell at da inkji vare stolne.

close værdfadd

verdifall

check vætedokk

dokk med vætesig

Vætedekkan kunne have kaldvæte, å dèr veks'e grasi fillnare.

check vætesig

"sig" av vatn i hellingar i marka (ikkje bekk)

Brunnen va' støyg'e, for der va' a sikkert vætesig òvafyri.

check våbǿn

forbanning, vondt ynskje over andre menneske

'U va' så vónd at 'u las våbǿni iv' 'ó.

check våe

stor og kraftig kvinne (eller kvinne som skil seg ut)

Marit 'ass Tarjei va' a fæl våe.

check våeveir

ekstremver (td mykje nedbør eller vind)

Det va' slig a våeveir på Vestlandæ mæ hægjí, fælt regn, å orkan'e sòme sta'a. Mi vurte úti for mange slags våeveir på færitúræ åkkå.

check våeverk

1. stort, mykje, mektig; bruka berre i eintal
2. same tyding, men i negativ lei

1. Det va' våeverk di mi rukke i dag!
2. Det va' våeverk som 'an bar seg på talarstólæ!

check våg

vektstong, stokk som vert nytta til å bryte opp store steinar med
Sjå også vågemat'e.

Æ an tvei mann å hèv' tvæ lange væga, kan an brjóte opp fæle steina.

check våg'e

puss / materie frå sår / verkebyll; bruka berre i eintal
Sjå også vågsmoir.

Vågjen taut út unda stóretånaglæ. An kaun'e vare ettekverrt fudd'e av våg'e.

check vågemat'e

vågmat (stein eller trekubbe under "vektstong" når ein skal vippe opp noko; bruka berre i eintal)
Sjå også våg.

A long å sterk våg å an passelèg'e vågemat'e, då kan ein mann'e lypte mykji!

check vågsmoir

botnmaterien i ein verkebyll (det i ein svull som held produksjonen av våg'e ved like)
Sjå også våg'e og moir.

Ska' fingjen vare gó'e, lýt du få út vågsmoirí.

check våi

"kjempekar" (sterk person)

Bjørgúv Uppstad å Eivind Kjørkjeléd våre tvei våa som det stend'e om i "Gamalt or Sætisdal".

check vål'e

sterk og intens gråt, hyl, skrik
Somme brukar "vål" som inkjekjønnsord.
Sjå også våle, illvåle, og bèl'e.

Då eg høyre den fæli vålen, sprang eg inn i stògâ ti' bånæ.

check våling

sterk gråt

Det va' i ei våling mæ da.

close våningji

hovudbygning, stògehús

check vår

vår

Våri æ den vénaste tíí, seie mange.

check vårbère

ku som skal kalve om våren
Sjå også haustbère og bère (3).

An laut hav' nåkå vårbèru som mókka godt om sommåri.

check vårblòti

svært laus og blaut snø når vårsola er sterk (det vert sagt at det tinar undâti)

An lýt hav' gjårt seg færige på heiinn førr'ell vårblòten kjæm'e.

check vårfjós
image

Sommarfjøs. Bygning i kulturbeitet / utmarka der kyrne vart sette på båsen og mjølka morgon og kveld. Dei garsbruka som hadde så lang / ugrei veg til utmarksbeitet at det ikkje var praktisk å drive kyrne heim kvar kveld, hadde vårfjos. Bruka både vår og haust.

Det varte slutt å brúke vårfjósí på 1970-talæ.

check vårflóka

saueull klyppt om våren; bruka berre i fleirtal
Sjå også: haustudd og

Vårflókan æ filne, men bæri 'ell rúne.

check vårkrepp'e

1. fórmangel om våren
2. mager, slapp, veik (pga mistrivsel, mat- og vitaminmangel)

1. Vårkreppen va' iddi førr' i tí'inn.
2. Fysst mókkekjýne finge an vårkrepp'e, mókka da fillnare 'ell da hellis ha' gjårt om sommåri.

check vårpòsi

kalv som er påsett om våren (skal ikkje slaktast)

Denné vårpòsen æ så vén'e at mi vi' leggj' 'an 'å.

check vårstøyl'e

heimstøl (td nede i dalsida, der graset kom tidleg, bruka i tida før folk flytta på heiestølen)

Da såte 'kji så lengji på vårstøylæ førr'ell da flutti.