Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på E: 111 | Totalt: 6203 | nullstill
Forklåring Døme
check egg

egg (på kniv, ljå m.m.)
Sjå også det andre substantivet egg.

An må 'kji støyte for mykji at eggjinn fysst an slípar. Der æ a harleg skorp egg på desse nívæ.

check egg

egg
Sjå også det andre substantivet egg.

Hǿnâ æ klukk å ligg'e på dei sjau eggjó sí'. Eggjí våre stóre å véne.

check egne

agn
Sjå også verbet egne og ongóli.

Fiskjen tók í førr'ell egnâ ha' sukkje néd'å botnen.

check eidsborgbrýni
image

bryne som vart laga i steinbrota i Eidsborg i Telemark heilt frå vikingtida til fram på midten av 1900-talet

Eidsborgbrýní våre nóg dei vanlègaste av brýnó som vorte brúka hèra i dalæ.

check ei'e

eid (bannord)

Gunnår fǿre néd mjåkkbyttâ, å la ti' mæ nåkå stygge ei'i.

check eigarsmann'e

eigar (den som eig tingen)

Kvæ æ eigarsmann'e ti' desse pungjæ som eg fann hít'å vègjæ?

close eign

eigedom; helst bruka om heieområde

close eigna'smann'e

eigar (person som eig jorda som vert bruka; td bruka av andre folk enn eigaren)

check ei'hendingji

person som har mist ei hand

'An æ fæl'e ti' greie seg, om 'an æ ei'hendingji.

close eihondskar'e

mann som er så sterk at han "greier med ei hand" det andre må bruke båe hendene til

check eikje
image

trebåt, som ikkje har flat botn
Sjå også pråm'e og eikjestó.

A eikje gjeng'e djúpare i vatnæ 'ell an pråm'e.

check eikjestó

båtplass ved elv eller vatn
Sjå også eikje og stó.

An æ nøydd'e ti' have eikjestó, hellis kan båten rèke av ell' var' øyelagd'e.

check eikjynne

lita molte med eitt "korn"

D'æ 'kji mykji værdt í å plukke eikjynnu heile dagjen!

check eimørje

glohaug, raudglødande glør
Sjå også ellmørje, glǿse og glósjǿre.

Der va' a fæl eimørje då jónsokbåli ha' brunne néd.

check einérbak

oppkok av einerbar til reingjering av trekoppar
Somme seier "bak".

Nòkå av di fysste an laut gjère fysst an kåm 'å støyli, va' å sjóe einérbak.

check einérbuskji

1. einerbusk
2. person som er oppfarande og vert fort sinna; vert fort roleg att

1. Snjóren klabba så unde skjí at 'u nika da reine på nokå einérbuska.
2. Tórleiv frisar opp som enn einérbuskji.

check einér'e / einéri

einer

Det lýt vère stór'e einér'e ska' an finne góe króknèv. Einéran vakse kalleg seint, da æ sei'vaksne.

check einérlòg'e

avkok av einer; bruka berre i eintal
Sjå også lòg'e.

Ti' å två trékoppa æ einérlòg'e det beste.

check Einår

Einar

Einår va' rudkallen i Ríkjæ.

close eipikkari

einhandsfeisel

check eirk

eir (på kopar, messing o.l.; bruka berre i eintal)
Sjå også eirke.

Kasla av kåpår'e med eirk på må an alli brúke ti' mat'e, an kan vare forgjifta.

check eise
image

1. rund jernomn med ringar eller takke oppå
2. fast eldstad ute, mura av stein
3. steinar lagde rundt elden ute i terrenget
Sjå også eisering'e, spuns og omn'e.

1. Anne sat innmæ eisâ å rǿre i grautegrýtunn.
2. Mamme tykka prím i eisunn på støylæ.
3. Det va' godt å hav' eise så inkji ellen fekk spreie si.

check eisebrand'e

stokk framme i grua for å halde glørne på plass (og halde varmen vedlike)

Eg trúr eg lýt býte út eisebranden, 'an æ mest'e barre kòl nò.

check eisering'e

omnsringane på eisâ
Sjå også spuns og eise.

Då 'an la på den minsti eiseringjen, brende 'an seg.

check eisestein'e

1. stein ved eisa til å sitje på eller til å setje gryta på
2. stein som eisâ er mura av

1. Det æ greitt å have an flat'e eisestein'e ti' å setje grýtâ på.
2. Eisesteinan måtte inkji vèr' for runde, sill' eisâ var' standandi.

check eisetré

trestong over eisa (til å hengje gryta i, utanfor stølsbua)

Eisetrétti laut vère av enn har'e tréslag'e.

check eiskjei

knivslire
Sjå også eiskjeinív'e og nív'e.

Eiskjeií æ ti' å have níven í. Ånund ha' an eiskjeinív'e vént útskòrí eiskjei.

check eiskjeinív'e

tollekniv
Sjå også eiskjei og nív'e.

Itt an ska' ti' heis, lýt an allstǿtt have eiskjeinív'e si.

check eiskjeitrykkje

"stempel" til å lage mønster på knivslirer

Aslag ha' så gó' a eiskjeitrykkje.

close eiskjilskopp'e

ein liten kopp med øl ein drakk av før ein bar likkista ut av heimen (berre ein person drakk av koppen)

check eisli (V)

eitle, lymfekjertel

Eislan lýt an skjère út av slaktæ.

check eistapi

einstape (bregne av sisselrotfamilien)

An må 'kji prǿve å ríve opp eistapan, då kan an skjère seg stygt.

check eisti (H)

testikkel

Eistan vorte kattemat'e itt da slakta.

check ei'stǿingji

1. einefødt avkom av dyr eller menneske
2 einsleg person, original, særling

1. Mi vi' helst'e inkji få for mange ei'stǿinga unda sauó. Gunnår va' ei'stǿingji, da finge barre det båni, Torbjørg å Svein.
2. Ei'stǿingan vare jamnast'e gangandi eisemadde.

check eiterbein

beinbit som har verkt ut frå ein skade

Det tèk'e tí' førr'ell eiterbein kjæm'e út ó' kroppæ.

close eitili (H)

eitle, lymfekjertel

check eitrebrodd'e

brodd på bier og kvefs

Eitrebrodden vare hangandi etti på den som vare stungjen.

check ekkje

enkje
Sjå også ekkjemann'e og haugstadd'e.

Førr'e va' det fleire unge ekkju 'ell nò.

check ekkjemann'e

enkjemann
Sjå også ekkje og haugstadd'e.

Lavrans varte ekkjemann'e tí'leg, då kånâ dǿe i bånseng.

check eksi

oppøsing, affekt; bruka berre i eintal
Bruka i uttrykket i eksi.

'An kåm i slig eksi då 'an varte mótsagd'e.
check eksím

eksem
Mange seier "eksém".

Gunne hèv' eksím å lýt brúke hanska itt 'u tvær koppan.

check eksís'e

militærteneste (vert berre bruka i eintal)

Órdi "eksís'e" hèv' vòr' líti brúka ette kríi.

close eksméring

taksering

check ektesvipi

eit drag av likskap på utsjånad og oppførsel mellom ektefolk; bruka berre i eintal

Ektesvipi fær an vel barre fysst an hève vòre i hóp nòkå lengji? Det æ så rart mæ dei ektesvipâ, der æ kansi nòkå í det?

check elg'e

elg

Elgjin tóke út då da finge veiri av åkkå.

check ell'e

eld; bruka berre i eintal
Sjå også elle.

An lýt lære ungan at da ljóte passe sikkå for ell'e.

close ellebrann'e

lauseld

check ellfjóm

oskefjom

Fysst an eller úti, kan an tídt sjå ellfjómí fjúke.

close ellfýrtaske

skinnpung med utstyr til å gjere opp eld med (flint, elljinn og njósk)

check ellgjøys'e

sterk varme som slår imot ein (frå bål eller brann)

Då húsí i Nórdstog brunne, kåm der an harlèg'e ellgjøys'e då tòkâ datt néd.

close elljinn

jern bruka til å slå flintesteinen på for å få gnist til å gjere opp eld

check ellkrakk'e

Jernkrakk til å setje gryta / kasserollen på. Jernkrakken står i åren eller eisâ ute, og ein elder under og rundt denne. Gryta / kasserollen står då støtt, sjølv om veden brenn opp.

Ellkrakkan kunn' have trí ell' fíre fǿta.

check ellmjåkk

gjeiterams

Ellmjåkk vare au kadda brannblóm'e, si 'u jamt kjæm'e fródigt på branntúpti.

close ellmørje

glohaug, raudglødande glør
Mange seier "ellmyrje"
Sjå ogå eimørje, glǿse og glósjǿre.

check ellskòre

reiskap / spade til å ta oska ut or omnen med
Sjå også glóskòre.

Eg tók út oskâ ellskòrunn .

check ellsljós

ljos frå ei flamme (frå bål, peis, brann e.l.)

Tóne å Haddvår såte å låse leksun i ellsljósæ.

close ellslògji

flamme / loge frå bål

check ellsmoir

glør som er att i oska (så ein slepp å gjère 'å att)
Sjå også ell'e og elle.

'Er æ etti a lítí ellsmoir i omnæ endå om mi hav' vòre úti nåkå tíma.

check ellsmæli

verknad av 1 full vedomn

Lidvår la 'kji n'í kå eitt ellsmæli, men 'an tótte det varte varmt nóg i stògunn.

check ellsnårt'e

trerestar som enno gløder, halvbrend ved
Sjå også snårt'e og snårte.

Det spratt nåkå ellsnårta frå omnæ å fram 'å tili då 'u la inn'ttí.

close ellsta'e

merke etter eit bål ute

check ell'ús

eldhus; frittståande bygning; nytta til baking, slakting og vasking. (Nokre bruka også eldhuset som verestad om sommaren. Var ofte plassert noko ifrå andre bygningar p.g.a. brannfaren)

Dei som ha ell'ús flutte jamt inn dèr om sommåri.

close elvegust'e

elveblest (hudsjukdom)

check elvenævr

steinlav (ein kunne brenne steinlavet, og røyken skulle hjelpe mot elveblest)

Fókk trúdde at fysst an blés røykjen av elvenævrinn mót hú'inn, så sill' det hjelpe.

check endekóp'e

1. enden av tjukktarmen, bruka til kurvepylser (lyt skrapast innvendig).
2. blindtarmen

1. Det vare a grei kurvepýsse av endekópæ.
2. Såvi varte nøydd'e ti' take endekópen.

check endestav'e

1. enden av ei grenselinje mot vassdrag og mot høghei
2. døden, livets ende

1. D'æ mest'e trúleg at endestaven i a býtelíne va' enn stein'e.
2. "Ja, ja så laut de vare endestaven hass detta", sa 'u om han som kjøyre seg ihèl.

check Engeland

England (eldre seiemåte)

Mange tikje gama å farte rundt i Engeland.

check engjekadd'e

engkall

Fysst engjekadden raslar, ljóte mi slå.

check engjili

engel

Der æ måla an engjili 'punde tòkunn i kjørkjunn.

check engjilsmann'e

engelskmann

Svein arbeidde i hóp mæ mange engjilsmenna på a plattform i Nórdsjǿæ.

check enkedom'e

elende; bruka berre i eintal

Det va' enn enkedóm'e å sjå det sjúke kjéi.

close epdag'e

dagen før heilagdag

check eplebingji

potetbinge
Sjå også braubingji og bingji.

Eplebingjen va' plent fudd'e då da ha' bòre inn eplí om hausti.

close epleblóm'e

potetblom

check epleflus

skal av koka poteter
Sjå også flus, flysje og epli.

'An fluste sóne epli å gav epleflusi ti' kjý.

check eplefòr

potetdrill (rada der potetene er sette i åkeren)
Sjå også fòr.

Dú lýt gange atti eplefòrinn mæ a ríve å grave attive dei eplí som inkji æ dytte!

close eplefræ

settepotet

close eplefæri

haustferie (potetferie)

check eplegraut'e
image

potetgraut; bruka berre i eintal
Sjå også stampegraut'e.

Det varte jamt eplegraut'e om hausti.

close eplegrèv

heimesmidd og smalt grev med "hamarnakke" (skulle vere spesielt skånsamt for potetene)

check eplekake

potetkake, noko tykkare enn lompe

Eplekakun vorte steikte på takke.

check eplekjeddari

kjellarrom der ein lagrar poteter
Sjå også bakstrekjeddari, kjeddari, kjeddarlæm'e og kjeddartropp.

I Sýga' ha' da så gó'e an eplekjeddari.

check eplekvinn
image

kvern laga av tre (til å male koka poteter med)

Eg heve tvæ gamle eplekvinna.

check eplemjø̀l

potetmjøl

Eg brúkar eplemjø̀l ti' å gjère fruktgrauten stív'e.

check eplemoir
image

Poteta som vart sett i åkeren om våren, og som er "frøet" til dei nye potetene. Når ein tek opp dei nye potetene, finn ein ofte "eplemoirí" att som ein geléklump.

Eplemoirí hèv' mange avkåm. Det hendte at ungan kastast eplemoiri, itt da tóke opp eplí.

close eplenút'e

kjensle av krampe i bryst og mellomgolv når ein et poteter fort og utan å tyggje skikkeleg

check eplerond

potetdrill

Eplerendan gjinge i hogglykkju.

close epleskjǿve

kløyvd potet (skadd med plog eller spade når ein tar opp poteter)

close epleskul

potetskrell

check eplesó'

vatnet / krafta som det er koka poteter i; bruka berre i eintal
Sjå også só'.

Eplesó'i gjèv' eg ti' búskapæ i hóp mæ mjø̀l å anna godt.

check eplestamp'e
image

potetstamp, reiskap til å stampe potetgraut

Mamme stampa eplegrauten eplestamp'e.
check eplestump'e

spesielt tykk potetkake
Sjå også epli og stump'e.

Eplestumpen vart'e langsteikt'e i stumperómæ.

close epletaking

potetonn

check eplevís'e

potetgras

Mi gjinge tvíkrupne å skåre eplevís'e mæ sigd'e å kasta 'an i hauga.

check epli

potet
Sjå også sǿtepli.

Sóne epli høyre ti' nó'smatæ.
check epl'onn

potetonn

Skúleungan finge frí i epl'onninn, å laut hjelpe ti'.

check epl'åkr'e

potetåker

Epl'åkran have mest'e kåme bort, så no kaupe mi eplí sjå handelsmonnó.

check ermelask

kile eller trekant under ermet på td skjorte
Sjå også lask

Skjorta varte rómsåm å lagelèg fysst an felte inn a ermelask.

check ermestaup

opning mellom bol og erme (i skjorte eller liknande)

check ertepesje

erteskolm

Ertepesjun kan an ète som da æ, fyrr'ell da hav' mognast. Ertepesjun æ góe å maule.

check erv'e

jerv

'An èt'e som an erv'e.

check ervingji

arving
Sjå også erve.

Ervingan býtte sikkå alt.

check Esjas

Esaias

I Valle va' det an prest'e som varte kadda Esjas.

close eskjekopp'e

kopp som flaut i ølbollen ved td gravferd eller bryllaup (Bruka til å fylle i "individuelle" koppar og krus med. Ordet er truleg ei stytting av eiskjilskopp'e)

check ettelagji

tørstedrikk som ein får ved å sile vatn gjennom sadden

Ettelagan humla da, men da vorte' inkji só'ne å inkji sette gong 'å.

check ettenón

ettermiddag
Sjå også nón og fyrenón.

Ragnill tala mæ sjave seg: "Så sei' fókk at eg æ så gåmó, å så tikj' eg 'kji det hèv' vòri kå som a ettenón".

check ettesèt

tek lang tid

D'æ a ettesèt å reiske bèr som æ blanda mæ skógsrusk.

close ettesleng'e

1. dei to siste av dei fire linene i eit stev
2. dyr som ikkje fylgjer hopen (td sau, ku, geit)
Sjå også fyresleng'e.

close ettesveip'e

dei to siste linene i eit stev eller siste delen av ein slått

close evsitje

Det som sit att av renninga i ein vev når ein har klypt ned den ferdige veven.

check evsteskjeltil

lite rom over full 2. etasje i eit hus (oppe i mønet)

På evstesjeltilæ æ der mykji rapi. I húsó mí æ der evsteskjeltil i dei eine endâ.