Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på J: 121 | Totalt: 13829 | nullstill
Forklåring Døme
check jakebròti

når flaumen bryt isen på elva i sund, og isstykka kjem fossande nedover elva / bekken. Stuvar seg i hop og stemmer opp.
Sjå også jakji.

Dèr åne smalkar kan det vare jakebròti om vetran.

close jakji / ísjakji

isstykke / isflak som flyt i elva / på vatnet
Sjå også jakebròti.

check jakjili

isflak i elv eller vatn

Flåne ligg'e i jakla.

check jaktari

jeger

Bǿan å åmlingan vår' fæle jaktara.

check jalke

kastrere ein hest
Sjå også jalk'e.

Dýrlækjen jalkar grahestan.
check jalk'e

vallak, kastrert hest
Sjå også fyl, fòli, merr , annæringji, grahest'e og jalke.

Arbei'shesten lýt vère an jalk'e ell' a merr.

close jalme

ljome

check jamaldringji

jamaldring

Mi våre jamaldringa, mi tvei.

close jamdǿgr

døger, døgn

Det ringde i samfudde tvau jamdǿgr.

check jamgåmål'e

jamgammal; vert ikkje gradbøygt

Èg å fai din æ jamgamle.

close jamkampinga

like store og sterke (oftast to personar)

check jamlíkji

likemann; like gamle, like sterke, like flinke o.l.

Svein å èg æ jamlíka.

close jamn'e

jamn

close jamne ti'

1. mekle, vere mellommann i strid eller usemje
2. rette på klede som ligg ugreitt
3. jamne ut (td jord)

close jamni

plante i kråkefotfamilien

close jamningji

like (td like store, like sterke, like spreke)

check jamsis

jamsides
Sjå også adjektivet jamsís.

Da gjinge jamsís ette vègjæ.

check jamsís

jamsides
Sjå også adverbet jamsís.

Dómaran trekkje for jamsís né'slag.

check jamt

ofte
Sjå også trått.

Eg æ jamt heimi om hægan.

check jamt å samt

"støtt og stadig"

'An tvær å ryddar i húsæ sí, jamt å samt.

check jamtemæ

jamhøgt med

'An vassa i snjór'e ti' jamtemæ stivlan.

check jamtramma

fylt til randa

Tunnâ æ jamtramma mæ konn.

check jara

gravlagd

"Så mange hundre som hèr æ jara..."(stevline)

check jarbèr

jordbær (oftast bruka om markjordbær)

Der va' mykji jarbèr i bakkâ òvenat húsó.

check jare

gravleggje

Gófa varte jara 'å nórdlénæ 'å kjørkjunn.

check jarfast'e

jordfast stein, synleg eller dekka, og så stor og tung at han ikkje let seg rikke

D'æ leitt mæ mange jarfaste steina dèr an ska' plǿgje.

check jaring

jordpåkasting ved gravleggjing; jfr "Bygdesogeskrifter frå Valle og Hylestad" s 213

Jaringjí va' laudagjen klokka eitt.

check jarlèg'e (V)

overraska, forstøkt, ser redd ut
Somme seier "jarelèg'e".
Sjå også jarleg (H).

Taddeiv va' jarlèg'e; 'an måtte hav' opplivt nåkå kallegt.

check jarlège (H)

overraska, forstøkt, ser redd ut
Sjå også jarlèg'e (V).

Ungan' kóme så jarlège heim'tt'ó' skógjæ, da trúdde da ha' høyrt bjynnen.

check jarlói

bruka om når ein slår graset høgt (så det står mykje att)
Sjå også lóen.

Åsmund slær så jarlói, å 'an fær så líti.

check jarri

1. tapp og hol når døra har hengsle av tre
2. stengsle av tre i ei enkel dør i eit mindre fint hus eller hytte

1. Det nirkla fælt i jarró itt an lét opp húrí. Húrí sveiv i jarrâ.
2. Òlav stengde att'e búedynní mæ an jarri.

check jarta

djerv, uredd; vert ikkje gradbøygt

Torgrím æ så jarta, 'an tikjest alli vèr' ræd'e nòkå ting.

check jasebiti

uttrykk bruka om når ein kjem heim med ein rest av nista som ein ikkje har ete opp
Sjå jasi, biti og bòren biti.

Vi' dú, Bóa, hav' jasebiten?

check jasefót'e

kattefot

Jasefǿtan blǿme temmeleg tídleg om våri.

close jasehevje

stav som vippa haren opp når han gjekk i snara (haren vart då hengd; jasesnòrâ var av hestetogl)

check jasehjarta

redd og lettskræmd person
Sjå også jasi.

Jasehjarta å nævresjæl, fýrstikkefǿta å mýhankelær (gammal regle)!

check jasehukre
image

perleugle

Eg hèv' a útstoppa jasehukre heimi.

check jasekrulli småkrulli og eit "øyra" som stikk opp (om løyesaum'e)

Æ du færig mæ å saume jasekrullan, Yngjebjør?

close jaselèg'e (V)

ser redd ut

close jasemjåkk (V)

uttrykk bruka om når ein kjem heim med ein mjølkerest i flaska som ein ikkje har drukke opp; bruka berre i eintal
Sjå også jasi og mjåkk.

check jasen

redd

Òsóv æ så jasen av si; vaksen kar'e, å så vère rædd'e mýsan!

check jasenyste

uttrykk bruka om når ein kjem heim frå ein tur med ein rest av nista som ein ikkje har ete opp

Knút kåm heim'tt'e mæ a lítí jasenyste.

close jaserug'e

harerug

check jasesnòre
image

snare til å fange hare i
Sjå også jasi

Jasesnòrun våre i nýare tí' gjåre av messengetrå'e.

close jasetrå'e

messingtråd (til jasesnòru)

check jaseøyru

fliser som står att i stubben når ein feller eit mindre tre med øks

Det stód att'e an krans'e mæ jaseøyru då 'an ha' stývt bjørkjí.

check jasi
image

1. hare
2. detalj i broderi (løyesaum: liten krull med to omgangar og eitt øyra)
Sjå også jasesnòre.

1. Jasen líkar seg alli nére rèvæ.
2. Torbjørg gjåre seg færig mæ å saume jasan på fasló i gjår.

check jaste

1. å gjære (helst bruka om saup)
Sjå også gauv
2. bruka i uttrykket jaste seg opp.

1. Saupi vare súrare fysst det hèv' gjasta seg.

check jaste seg

verte tykk på toppen (bruka om skumma mjølk som stod utetter sommaren; eit ostestoff la seg på overflata, og ein laut røre i mjølka kvar dag så ho ikkje skilde seg. Jasten låg på toppen, blengjen låg under)

Mjåkkjí jastar seg itt 'u stend'e nòkå lengji.

close jaste seg opp

Sjå også jaste.

check jasti

ostestoff på mjølk som har stått lenge sur

Der æ tykk'e jasti på desse súre mjåkkjinn.

check jedd'e

1. hylle (fjøl på vegg til å leggje ting på)
2. hylle over skåp å kvílu
3. ei av hyllene i td hylleseksjon
4. terrengformasjon (flater i ei bratt li)
Sjå også braujedd'e.

1. Bókjí låg på jeddæ.
2. Da ha' jamt det vénaste stei'tøyi på jeddæ ive skåp å kvílu.
3. Kaffékoppan stande på dei evste jeddæ i matskåpæ.
4. Av å ti' finn'e an jeddi oppi heii å lía.

check jée seg

late over seg, gjeve uttrykk for at ein er overraska / forstøkt
Sjå også jése seg

Signe jéa seg så ko' stautte mi våre.

check jeireflåd'e

ujamt i kantane (om td vadmål etter stamping)

Då eg fekk att'e vallmålsvèven min ette at 'an va' stampa, va' det så leidt, 'an va' nòkå jeireflåd'e.

check jente

1. Del av broderiet på den mannlege setesdalsbunaden. Ei jente er ein del av ei kló.
2. jente
3. ugift kvinne uansett alder

1. Nò saumar eg jentu ti' rétteklæó 'ass Bóa.
2. Der va' sjau jentu i klassâ mí i båneskúlâ.
3. Det var' alli ko gali for dei jentó nórd i Plassæ!

check jentesprengje

mann som er kvinnegal

'An va' slig a jentesprengje, Tostein.

close jentetrèv

trevet på "kvinnesida" i kyrkja (på høgre side når ein går inn i kyrkja)

check jerfor góde!

du store min!

Jerfor góde, gjeng'e du sokkeleista út'i snjóræ!

close jerfor!

utrop, du store min, fornøgd med eit arbeid

Jerfor! huva Papa. Jerfor gódeste, nò trúr eg eg sér sýni!

close jerme

rope høgt

Gýró jerma å húva.

check Jihanis

Johannes

Dei gamle sa nóg inkji "Jihanis" fysst da tala om ivangelisten i Bíbilæ.

check jinídig'e

gjerrig, svært påhalden med pengar, gniken

Det æ 'kji rart at han hèv' mykji pæninge i bankjæ, han som æ sò jinídig'e.
Sjå også passig'e og nadig'e.

close jinn

jern

close jinna

usmak i kasserolle (metallsmak)

2017, mars: Gruppa er usikre om kva for metall.

close jinndrall'e

trebor til å setje i borvinde

check jinne

setje smak (eller helst usmak) av jern i gryte eller kasserolle

Grýtâ hèv' jinna, så det hèv vorte úsmòk 'å vatnæ.

close jinnjår

reiskap laga av jern til å stramme kring eit lagga kjerald

close jinnlapp

hesteskoforma jernbeslag på hælen; bruka på lérsko og -støvlar for å ikkje slite skosålen så mykje (òg av og til bruka framme under skoen)

check jinnleist'e
image

leist av jern til å forme sko med (bruka av skomakar)

Jinnleisten varte au brúka ti' rep'rére skó mæ.

check jinnsag

baufil

Stundom lýt an take av bla'i 'å jinnsagjinn for å kome godt ti' mæ sagingjinn.

check jinnsk'e

sterk og likar å vise styrkjen sin

D'æ helst'e karan som have órd for å vèr' jinnske.

close jinnstaur'e

jernstaur, spett

check jinntein'e

rund og tunn jernstong

Eg brúkar an jinntein'e ti' å ræle opp denné tétti røyren.

close jisen

utett
Somme seier "jísen".

Gamle høybúi æ jamt nókså jisne.

check Jissús

Jesus

Mi finge høyre om 'an Jissús i sundagsskúlâ.

close jivåri

person som har byrja i millitæret og går i uniform

Nò hèv' Òlâv vorte jivåri.

close jòkandi

jokandi kaldt vatn

close jòkekaldt

svært kaldt drikkevatn, isblanda vatn

check jòkelaupa

tilfrosen overflate (når regn / fuktig luft har frose til ei ishinne på marka)
Sjå også jòkelaupe.

Undekjǿlt regn gjère at eikvort vare jòkelaupa.

check jòkelaupe

fryse til ei ishinne på marka eller anna (om regn eller fuktig luft; bruka berre i eintal)
Sjå også jòkelaupa.

Det jòkelaupa i gjerkveld, så det va' farleg kjøyre.

check jokl

tennar (sprø, hard ved med mørk farge, helst i furestomnar), helst berre bruka i ubunden form eintal

Der æ mykji jokl i krókutte furu.

close jokl'e

person som et seint og forsiktig (td fordi han har dårlege tenner)

check jókle

tyggje forsiktig og seint td fordi ein har dårlege tenner

Svålaug jókla å åt lengji førr'ell 'u va' færig.

close jokleís'e

is som støyper seg td på bergheng (lagar formasjonar)

close joklevé'a

Sjå også joklevé'e.

check joklevé'e

tennar (sprø, hard ved med mørk farge, helst i furestomnar); bruka berre i eintal
Sjå også joklevé'a og vé'e.

Joklevé'e kan inkji brúkast ti' anna 'ell vé'e.

close jól

jol, jul

close jólebassi

julebukk

close jólegjeit

person som kjem som ubeden gjest 1. joledag (vart ikkje rekna for å vere greitt og passande)

close jólekveld (V)

julekvelden

close jóleleg (H)

ordet vert bruka om når naturen ser ut som i jola

check jólepdag'e

24. desember (om dagen)
Mange valldølar seier "jólepda'n".

Mi have tídt graut'e jólepdagjen.

check jólepdagskveld

jolekvelden

Mi have fisk'e, lefsu, sóne næpu å spa, jólepdagskveldi.

check jóleskjerkje

ris som vart gjeve til den / dei som var sist oppe jolaftansmorgonen

Òlav, som va' minst'e, fekk det av jóleskjerkjunn kverr jól.

close jólesmedd'e

Når ein skjýt'e inn jólí med gevær eller dynamitt. Dette gjer ein før ein sèt seg ti' bórds, i 5 - 7 tida jolaftanskvelden.

close jónsog / jósok

st. Hans, 24. juni; bruka berre i ubunden form eintal
Mange seier jónsok. Jósok er ei eldre form.

close jórdbǿli

kvefsebol nede i jorda (med jordkvefsar)

check jórdmjørkt (H)

når det er grått i veret om vinteren, og ein ikkje ser konturane i landskapet; vert ikkje bøygt i kjønn, tal eller grader
Sjå også snjómørkt (V).

Det va' så jórdmjørkt at det va' vóndt å sjå kòr an kjøyri.

close jórdníst

1. flaggermus
2. spissmus (H)

close jórdvafs'e

jordkvefs

Jórdvafsan æ dei vóndaste, sa dei gamle.

check jórdvèg'e

gardsbruk
Sjå også vèg'e.

Sigúrd hèv' kaupt si enn líten jórdvèg'e.

check jórdvendt'e

person som ser ned i bakken når han går, vert ikkje gradbøygt

Tryggvi sa at den fremminde jenta va' så jórdvendt.

close Jóri

Jore, gardsnamn i Valle.

I Jóræ have da sólí lengji om kveldi.

close jót

jod

check jugandi

i full fart

'An kåm jugandi heimigjænom.

close juge

fare fort av stad

check júi

1. spiloppmakar
2. hardhaus, tøffing
3. person som verver seg til krig

1. Dei júan veit an alli ko kunn' finne på av pilementu!
2. Òlâv æ an júi, alli rædd'e nòkå ting, å så kalleg úvýren æ 'an au.
3. Jón ville vère midjom júó, å tótte gama det som va' spennandi.

close jukte

1. farte, vere jamt på farten
2. fare fort

2. 'An jukta av gari.

close jumper

genser

check jungji

bordkniv
Sjå også nív'e.

Sòme meine det æ údana å slikke på jungjen.

check júre opp'tt'e

lage nye gjorder på eit trekar (stavkopp'e)

Ti' júre opp'tt'e an hókk'e ell' aire stavkoppa brúka da mykji raun'e ti' gjåri.

close jús

juice

check júteskròv

stormaga (nedsetjande uttrykk)

Dei danske jýdan ha' vel júteskròv.

close júti

person frå Jylland

close júvr

jur

Juvri rokk mest'e ne'å vègjæ.

close jyplingji

gut som er om lag i konfirmasjonsalder (ikkje negativt ord, som på vanleg norsk)

close jysje

skrøne, rykte

close Jysken!

utbrot for uventa hending ("småbanning")

close jyskens tí'!

utbrot for uventa hending ("småbanning")

check jåsten

1. trekkfullt, t.d. i eit hus der vinden kan blåse igjennom.
2. vindtrekk ute
Sjå også jåsti.

1. Dèt va' det jåstnaste hús eg hèv' vòre í. Sjúr låg på dei jåstne trandó om nóttí.
2. Det va' helste jåsti på Heddefjødd i dag.

check jåsti

trekkfullt
Sjå også jåsten.

Det kan vère jåsti i gamle hús. Det såg jåsti út å liggje beint innafor den óvni veggjen.