Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på G: 329 | Totalt: 6173 | nullstill
Forklåring Døme
close gabbi

sjølvtrygg person som er nøgd med seg sjølv

close gadd

galle

check gaddeblåse

galleblære

Det kan útvikle seg stein'e i gaddeblåsunn.

close gagl

grågås

close gallkvist'e

tørr kvist på bartre

check galningji

1. sinnssjuk person
2. person som oppfører seg uansvarleg eller vitlaust

1. Galningan vurte innisperra fysst da våre farlège.
2. Du må 'kji stelle deg som an galningji, vèr sipelèg'e!

close galóne

rart påfunn (gjerne noko negativt)

check galopp'e

tømmerklave
Sjå også <#1170#mæleklavi.

Tak galoppen, så mi finne kubikkinnhalli i desse stokkjæ!
check galt'e

hangris
Sjå også sugge.

Galten æ stǿri 'ell suggâ.

check gamlegófa / Gamlegófa

oldefar
Sjå også langgòfa og gamlegòme.

Gamlegófa dǿe førr'ell èg va' fǿdd'e.

check gamlegóme / Gamlegóme

oldemor
Sjå også gamlegòfa.

Denné dúkjen hèv' eg ette gamlegóme mí.

check gamleik'e

etter alderen (den eldste fyrst)

Mi stilte opp i røkkje ette gamleikjæ.

close gamlestog

uttrykk bruka om den eldste stoga, gjerne røykstoge, vert ikkje bøygt
Sjå også nýestog, stòge og røykstòge.

check gams

"vill" og uvyrden framferd; bruka berre i eintal
Sjå også gamsen, gams'e, gamse og gamse si.

Slutt mæ dei gamsæ, Bóa, hellis ringje mi ti' léssmannæ!

check gams'e

vill og ugrei famferd
Sjå også gams, gamse, gamse si og gamsen.

Da vurte lívrædde då da såge den fæli gamsen som ha' flutt inn i eitt av húsó i byggjefeltæ.

check gamselag

uvyrden, svært uforsiktig
Sjå også himselag.

Du lýt passe di for dei gútæ, 'an hèv' slig a gamselag.

close gangari

1. gangar (dans)
2. gangar (slått)

check gang'e

1. sett av ting som høyrer saman (td fire bildekk, fire hestesko, fire strikkepinnar)
2. multiplikasjonstabellen
3. kvar einskild av "gangane" frå 1 til 10
4. runde, omgang (td mønster i ein vev)

1. Eg hèv' kaupt mi enn ný'e gang'e ti' Volvóæ.
2. I skúlâ fær an a sertifikat fysst an kan gangjen.
3. Sjau-gangjen æ vanskelèg'e for mange.
4. Eg lýt vève an gang'e ti' så æ detti tæpi færigt.

check Garan
image

Namn bruka om Brokke, Berg og Haugeland i Hylestad.

Der búr mykji fókk i Garó nò for tí'inn.

close gardíne

gardin

check gar'e

1. gard, gardsbruk
2. bruka om tunskipnad i eldre tid; området der gardshusa var samla
3. utmarksgjerde
4. Rekkje med bjørkekvistar sette ned i snøen for å leie fuglen inn i snara. Rypa går aldri i nedbakke, og ein må passe på å setje gar'en på nedsida av snara.
Sjå også klukt, bròm,
rjúpesnòre, streng'e og snòrelíne.
5. "gard kring månen" (tyder at det kjem snø)
6. kanten av tilskorne fjøler som låg rundt kvernsteinen og samla mjølet (berre bruka i bunden form eintal)

1. Pål kaupte garen av faibróe sí.
2. Torgrím reiste heim i garen; 'an ville treffe 'an Bjørgúv.
3. Nò sér eg kjýne kåme né'at garæ, så då ljóte mi stidde.
4. Rjúpa plukkar bròmi i garæ.
5. "Nò lýt eg visst starte snjófræsen i morgó tí'leg", sa Torgrím då 'an såg garen rundt månen.
6. Mjöli fýk'e mót garæ fysst kvinní svív'e.

check garetré

"skjerm" som går kring kvernsteinane i ei kvern (hindrar at mjølet flyg utover, og sikrar dermed at det hamnar i mjølkista; same tyding som kvinnegar'e)

Garetrétti lýt vère så hågt at inkji mjöli fýk'e ivi.

check gareværd

verdet av ein gard (bruka om noko som var verdifullt)

D'æ mei' 'ell a gareværd å hav' gó' helse.

close garlægje

stokken under stavlægjâ i eit hus

close garp'e

skøyar

check garpelått'e

hånlatter

Der kåm den eini garpelåtten ette den hin, frå 'ó Kjètil.

close gar'sjagari

Når kyr frå fleire buskapar samlast for fyrste gong vil det alltid / som regel verte slåsskamp mellom enkelte dyr. Den kua som er sterkast / vinn slåsskampane vert kalla gardsjagari.

Gråmannskjýrí va' lengji gar'sjagari, 'u ræda adde hí.

close gar'sjente

odelsjente

check garskar'e

odelsgut

Førr'e vurte garskaran haldne mætare 'ell dei som inkji ha' gara.

check gar'slé'

grinda på gardsvegen (til heile grenda som hadde ei felles grind)

Fysst det snart va' stiddetíd, så stó búskapen å venta innmæ gar'slé'i.

check garsnamn

Namn på gardsbruk: Oppiga', Níga', Sýga', Nóriga', Útiga'; mykje bruka i Valle og lite bruka i Hylestad.
Stògenamn er også mykje bruka som gardsnamn.

Førr'e våre garsnomní i lokalt brúk barre a adresse for dei som búdde der.

close garsspringari

ku som ofte bryt seg ut av innhegningar

check gast'e

kar
Sjå også gaste seg og gaste.

Det æ slig an gast'e at!

close gastréring

spasering eller køyring for moro

check gate / gòte

1. knapphol
Sjå også verbet gate og gateøks.
Mange seier gatu i fleirtal.
2. veg (td trong veg i skogen), gangveg med bratte skråningar eller steingjerde på båe sider

1. Ti' stǿri nappan æ, ti' stǿri måge gòtun vère.
2. Kjýne gjinge út gòtâ at skógjæ.

close gateøks
image

lita øks eller saks til knapphol
Sjå også substantivet gate og verbet gate.

check gauk'e

1. rommet midt under mønet på eit uthus (bruka berre i bunden form eintal og dativ eintal)
2. øvste stokken i gavlen på ein lafta bygning
3. gauk
4. tosk

1. 'An híska høytti 'punde gaukjen.
2. Gaukjen varte fest'e mæ dublunga.
3. D'æ sjella an sér ti' gaukó, an høyrer da barre.
4. Din gauk'e!

close gauksúre

gauksyre

check gaul

rop, brøl

Mi høyre barre a hågt gaul oppi líinn.

check gaupn

handfull

D'æ 'kji mykji an fær oppi gaupní, men stundum æ det nóg.

close gaus

ølkanne med tut (heimelaga trekanne)

check gauv

skum; bruka berre i eintal
Sjå også verbet gjúve og fraue.

Det kvítfyssar út'å vatnæ, å der æ gauv i strandsteinó.

check gauvretal

folk som uttalar seg svært spontant og utan å tenkje seg om
Sjå også gauvre og gauvren.

Det gauvretali kan støyte mange.

close gavl'e

kant på tròg (i båe endane)

close geffe

kvinneleg person som viser med måten ein er / går på, at ho er stolt, sjølvgod, fornøgd med seg sjølv
Sjå også geffen, geffi og geffe si.

close geffi

mannleg person som viser med måten ein er / går på, at han er stolt, sjølvgod, fornøgd med seg sjølv
Sjå også geffen, geffe og geffe si.

close gér

gir

close gitar

gitar
Dei fleste brukar likevel dette som hankjønnsord.

close gjaring

gjerde

check gjegn

hindring, stengsle; naturleg eller bygd
Sjå også gjegne.

Der æ a gjegn oppunde fjøddæ, så búskapen kjæm'e alli leng'e.

close gjegning

hindring for buskapen

close gjein

avstikkar frå vegen

close gjeiple

kvinne som bevegar leppene uvanleg mykje når ho et eller talar

close gjeipl'e

mann som bevegar leppene uvanleg mykje når han et eller talar

check gjeir'e

1. kanten rundt t.d. ein flatbraudleiv eller eit jorde
2. jarekant (sidekanten i vove stoff, typlebond og belte, der det ikkje raknar)

1. D'æ létt for at gjeiran vare for tykke fysst an inkji ægó'e ti' bake.
2. Gjeiren i a tøystykkji raknar inkji.

check gjeiskre

kvinne som kan verte oppfatta som "lett på tråden"

Targjær va' a fæl gjeiskre.

check gjeisl

lerreim med handtak til å slå hesten med, svipe
Sjå også gjeisle.

Det va' barre stórkara som ha' gjeisl.

check gjeisskór'e
image

geiterams

Gjeisskóren æ vén'e, men d'æ ingjen som vi' èt' 'an.

check gjeite

1. yteveden i bartre
2. skal på kålrot

1. Gjeitâ på furunn æ sǿt å gó'.
2. Gjeitâ æ inkji gó'.

check gjeitebrau

steinlav (flak på stein og berg som vart bruka til farging av td ull)

Det kan take tíd å samle an kjiló mæ gjeitebrau.

close gjeitehús

rom for geitar

close gjeitemeierí

ysteri med mange geiter

close gjeitesyr syr av gjeitemjølk
close gjeivr'e

keiveleg person

close gjellkjýr

ku som ikkje mjølkar for tida

check gjellsau'e

sau som ikkje får lam etter paring

Gjellsaui som inkji æ sérs mæte, vare slakta.

check gjellsmòlogg

sau / gimmer som er para og ikkje har vorte befrukta
Sjå også smólogg, fænåre og vetrongsmòlogg.

D'æ nåkå fill mæ dei gjellsmòloggó, da få alli lomb å vare altfor feite.

close gjellstýkk'e

skjeftesnelle (same som "trògestýkk'e"; bruka tidlegare til sandpapir for å pusse tre)

close gjengje

hengsle

close gjengnekaku

Gjærbakst; bruka berre i fleirtal. Sjå oppskrift i heftet "Gamle matoppskrifter og matskikkar frå Valle", utgjeve av Valle Bondekvinnelag.

check gjerkveld

gårkveld; bruka berre i ubunden form eintal

Kjètil kåm heim'tt'e av heiinn i gjerkveld.

check gjerkveldførrikveldi / gjerkveldfyrrikveldi

kvelden i forgårs; bruka berre i bunden form eintal

Gjerkveldfyrrikveldi beisa eg evri veggjen.

close gjèrugheit

gjerrigskap

check gjèt

verdi, tyngd

Nò skjemme da sò út målæ at det alli vare nåkå gjèt í det.

check gjèv

vanleg porsjon med høy til eit husdyr
Sjå også gjève og esle.

Den kjýrí som nýss hève bòri lýt få a fang mæ høy, a vanelèg gjèv æ for líti.

close gjèvórdskar'e

1. gjæv og omtykt mann
2. soldat

close gjevåri

krigsmann, soldat

close gjibusdag'e

fødselsdag, bursdag

close gjidr'e

skjelving i lufta ved solskin

close gjil

gjel, smal dal, trong kløft

close gjiljargauk'e

"gaukjen gjel frå aust om at nokon skal ha lukke i friing"

check gjip

rift, flerre, smal opning (td opning i bunadsskjorte eller i oppstyttunn)

I oppstyttunn i stakkó æ der a gjip.

check gjipte

den ein har gift seg med
Sjå også gjipte seg.

Gjiptâ den lýt an stande mæ. Forellí funne gjipte fyr' æ.

check Gjǿ

vintertid (gammal tidsrekning; slutten av februar til slutten av mars)

"Gjǿ ska' grautæ lýse" (ordtak).

close gjǿsl

stort feitt dyr
Sjå også gjǿslnaut.

close gjǿslenaut

dyr som vert gjødd til slakt
Sjå også gjǿsl.

close gjǿslestút'e

gjødstut

close gjóte

smal og hallande grasslette der det ikkje er buskar eller kratt (bruka berre på heia)
Sjå også verbet gjóte.

close gjúre

lerreim, buksebelte, lerbelte til undestakk'e, lerbelte til svårtestakk'e ved visse høve
Sjå også verbet gjúre.

check gjúrehekti

spenne på lérbelte til kvinnestakk (med bøygd krok til feste)

Gjúrehektí våre gjåre av støypt sylv.

close gjúrestad'e

midja (på mann eller kvinne)

close gjygl

tull, tøys, vas

check gjygl'e

person som gjev sterk ros til nokon for å oppnå noko sjølv (smisking)

Gjyglan vorte alli líka av fókk.

check gjýgr

gyger, trollkjerring

Det æ fleire sta'a som hav' fengje nomní sikkå ette gjýgrinn.

check gjymr

gimmer, andre leveåret for ein sau

Du lýt gjève dei lisle gjymrinn godt grjón. Hèv du sétt ti' gjymró? Hèv du sétt gjymran?

check gjyskje

fæl, usannsynleg forteljing

Taddeiv fortålde nåkå fæle gjyskju då 'an kåm heim'tte frå Amérika.

check gjyv

støv i lufta; bruka berre i eintal
Sjå også dumbe og gjyve.

Snikkaran gjinge i mykji gjyv då da restauréra dei eldgamle húsí.

check gjægje

1. Kraftig arm av tre, med ei skóre i enden, der ein kunne hengje t. d. gryta i, over elden i åren midt på golvet. Inventar som berre er i røykstoger med open åre midt på golvet (H).
Sjå også gjøye (V).
2. lang tynn jente (V)

1. Der ska' helst'e vère an bøyg'e på gjægjunn.
2. Gònil æ a long gjægje, men 'u æ barre håvvaksí.

check gjæm'e

lukt
Sjå også gjæme.

D'æ an gó'e gjæm'e itt an sý'e suppe.

close gjærelykkje

gjerdekrampe

check gjæri

gjerde

'An laut setje opp gjæri for å hepte sauó.

close gjærsl

gjerning, noko som er utført

check gjærsl

utforming

Der va' så grei a gjærsl i dei húsklokkunn.

close gjæsle

gjeting

close gjæsleskóg

skogen / utmarka der ein til ei kvar tid har husdyra på beite og gjæter dei; bruka berre i bunden form eintal
Sjå også búskog'e

"I dag må dú bóa i gjæsleskóg", sa mamme då 'u vekkte meg.

check gjøye (V)

Kraftig arm av tre, med ei skóre i enden, der ein kunne hengje t. d. gryta i. Inventar som berre er i røykstoger med open åre midt på golvet.
Sjå også gjægje (H).

Der ska' helst'e vère an bøyg'e på gjøyunn.

check gjøymi

gøymestad, løyndeplass

Bjynn ha' a godt gjøymi for seslebókjí.

check gjøys'e

lukt eller damp som kjem fort og kraftig gjennom lufta
Sjå også kjinnegjøys'e.

Fysst an opnar kummedynní fórt, kjæm'e der an gjøys'e mæ ammoniakk'e.

check gjøyve

utovervendt, frimodig og skøyaraktig jente

Anne æ a gjøyve, eg tikje så gama í 'enni.

check gjår
image

gjord, band til å halde saman stavane i ulike slag lagga trekar, kan vere av tre eller jern
Sjå også gjåre.

Nò hèv' den eine gjårí gjengje av, så nò lýt eg stelle a ný.

check gjåring

gjord til eit lagga kjerald

Hókkjen ha' trungje gjåring nò, gjårin æ for róme.
check glam'e

bulder, bråk; bruka berre i eintal
Sjå også glame.

Det varte an fæl'e glam'e då du fǿre néd kaslan.

check glamr'e

kvass og skarp lyd, bråk

Det varte enn kallèg'e glamr'e i fosstògunnbassan kóme inn. Det kan vare an fæl'e glamr'e fysst a tómtunne dett'e néd ifrå trandó å av n'i lǿâ.

close glamsetal

"uforsiktig tale"

check glas
image

vindauga
Sjå også glaskarm'e, glasrúte og sveiveglas.

Glòsí i gamle hús vende allstǿtt mót sólinn.

check glaskarm'e

vindaugskarm
Sjå også glas, glasrúte og sveiveglas.

Der stó fem blómpottu i glaskarmæ. Tóne turka gjyv av glaskarmó.

close glaskubbi

stokk eller stokkar som ein tømra inn på båe sidene av eit glas

close glasǿl

heimebryggja øl (utan alkohol)

close glaspost'e

glaskarm

close glaspussari

vindaugspussar (td på bil)

check glasrúte

vindaugsrute
Sjå også glas, glaskarm'e og sveiveglas.

Òlav kasta snjóballen på glasrutâ, å knuste æ.

close glasstòge

stoge med vindauger ( eldre tid: i motsetnad til årestòge)

close gleipeskòt

"slumpeskot" (skot som treffer godt, men berre flaks)

close gleivr

uvyrdsleg tale

check gleivr'e

person som "talar for mykje"; gjerne skjemtande
Sjå også gleivre.

An gleivr'e talar jamt mei 'ell 'an ha' sillt.

close glème

noko som er svært blankt

close glèmestein'e

edelstein

check glepp'e

glipp
Sjå også ti' glepps.

Det va' enn glepp'e at 'an gløymde å sende sǿknaden.

check gleppefrèt'e

ufriviljug fjert
Sjå også frate og frèt'e.

Gamlegófa sleppte enn gleppefrèt'e då 'an sat i kjørkjunn.

close glèr

snau glenne, snau flekk (i skogen, i åkeren, i håret)

close glèreberg

snautt berg

close glerr'e

snau eller berr opning i td skog eller åker

check glèrungji

glatt is; bruka berre i eintal
Sjå også hålkji.

Fysst d'æ glèrungji, lýt an vèr' virkjen ti' sande.

check glípe

sprekk (smal opning)

Der æ a glípe 'å glasæ.

check glíp'e

innsnevring av ei opning (naturleg eller menneskeskapt, td hólsglíp'e)

Vatni renn'e fórtare fysst det mǿter an glíp'e.

check glíse

smal opning, rift

Der æ a glíse innmæ glasi så det trekkjer så kalleg.

close glitr

1. "glitreband" på joltre
2. glitter på td stilt vatn

close glóbeiti

bruka om person som ser kvasst og stort (store og skarpe augo)

Det va' an fæl'e glóbeiti, den karen.

close gló'e

glo

check glóhoppe

tjukk kake av gjærdeig (steikt på vedkomfyr)

Det smakar godt mæ glóhoppu.

check glopregn

1. uhorveleg regn med store dropar; bruka berre i eintal
2. smått og tett regn når det er trykkjande vindstilt

1. D'æ púre glopregn i dag.
2. D'æ sjella at d'æ glopregn så at dròpan dette beint néd.

check glòpúr

ur med store steinar og utan vegetasjon

An må vère svím'e ska' an gange i glòpúrinn.

check glǿse

1. glør
2. gjerning med farlege fylgjer
Sjå også eimørje, ellmørje og glósjǿre.

1. Der va' a gó' glǿse i omnæ, så det va' létt å få det ti' brenne.
2. No må du 'kji gjèr glǿsu.

check glósjǿre

raudglødande glør
Sjå også glǿse, eimørje og ellmørje.

Anhave a gó' glósjǿre fysst an ska' steikje kjøssteik.
check glóskòre

reiskap til å grave fram glørne i omnen med
Sjå også ellskòre.

Glóskòrâ stend'e i omnskrónæ.

check glósmedd'e

1. leggje ein glo i ei grop i ein stein og slå på med td ei øks eller sleggje (dette gav ein høg smell, td til å skræme bjørn med)
2. bruka om når det smell i omnen (td når ein fyrer med granved)

1. Glósmedden skræmde bjynnen, då 'an kåm inn'å støylen å vill' take búskapen.
2. Eller an mæ grån, kjæme det av å ti' nåkå glósmeddi.

close glósteik

kjøtsteik
Sjå også kjøssteik.

close glòve

brei (ev. farleg) bergsprekk og liknande

check glufse

trongt og djupt hol, kløft i fjell

Eg laut gjare inni nåkå glufsu så inkji búskapen sill' kåme der.

check glugg

1. hol, lita opning i vegg eller mur
Sjå også andareglugg og mokstreglugg.
2. kniplingar og nuperellar, ikkje bruka i fleirtal

1. Mi kaga inn a glugg ti' jentó.
2. Stakkeskjortun have glugg kring kragjen å i handlínó.

close gluggejakt

jakt på dyr på åte gjennom eit glugg i hus eller fjøs (helst rev)

close gluggevari

varde med glugg som peikar i ei bestemt lei (td på ferdavegar over heia)

check glumm'e

djup hole, avgrunn

An stór'e, djúp'e síló'e kan vère an glumm'e.

close glýme

1. sprekk
2. kvinneleg kjønnsorgan

check glæingsvæske

væske til å spe ut med (td vatn)

Eg  brúkar jamnaste vatn ti' glæingsvæske.

close glævre

kvinne som talar på ein uvyrden måte

close glåpari

1. Bruka om ein som er i kyrkja under eit bryllaup berre for å sjå på, dei er ikkje bedne til bryllaups.
2. Når molteplanta er på det voksterstadiet at frukta såvidt er synleg mellom blada
Sjå også blindingji, graskårt'e og kårt'e.

Glåparan kunne vère mogne moltu om a par viko, vist det æ godt veir.

close gnarri

same som jarri (sviv i ei "hólke" i "húregåttæ" eller i ei "hólke" i eit trestykke som er fest innåt durestokkjen)

Denne húrí svív'e  mæ gnarra.

check gnassi

1. gutunge
2. rik, mektig mann

1. Kåmi nå, gnassa!
2. Førr'e tala da om "rike gnassa".

check gnedd'e

kraft, styrke

Der æ gnedd'e i dei kar'e!

close gnidr

smått (td skrift med svært små bokstavar)

close gnuffi

tjukkvaksen og robust person

close gnúst'e

1. klem
Sjå også gnúste.
2. stor vedkubbe, ukløyvd, heitbrend

1.
2. Nò la eg n'i omnen an gó'e gnúst'e.

close gnyrg'e

god og fast klem

Eg gav 'ó Bóa an gó'e gnyrg'e.

close góevéni (H)

gode vener

close góevèni (V)

gode vener

check gófa / Gófa

godfar, bestefar, ubunden form eintal vert også bruka som særnamn
Sjå også góme / Góme.

Den eini gófaen min æ dǿe. Eg va' sjå 'ó Gófa i gjår. Gòfar 'ass Pål varte gåmål'e.

check Gófa

vanleg seiemåte for å presisere kven for ein av bestefedrane ein talar om

Gófa-Åkri æ snart níttí.

check gogn

verktøy, reiskap

Gogní va' i ústand.

check gó'leik'e

kvalitet, dugleik

Førre stóge masjónsbonní ette gó'leikjæ, no stande da ette gamleikjæ. Der æ mange slags gó'leika i dei smörstykkjó.

check gòlúvi

1. skøyaraktig person
2. stor eldre kar med dårleg utsjånad eller framferd
3. stor, t.d. fisk
4. "umoralsk" person
5. dokkemann

1. Ånund va' enn fæl'e gòlúvi.
2. Den fæli gòlúven gjeng'e i dritne arbeisklæi heile vika.
3. Tarjei fekk enn fæl'e gòlúvi då 'an lýstra i gjerkveld.
4. Den gòlúven kunne mi inkji vère i hóp mæ, 'an æ trúandi ti' nòkå av kverrt!
5. Góme gjåre åkkå an gòlúvi som mi ungan ha' mykji gama mæ.

close gomb'e

Gome; bruka berre i eintal. Sjå oppskrift i heftet "Gamle matoppskrifter og matskikkar frå Valle", utgjeve av Valle Bondekvinnelag.

close góm'e

fingertupp

check góme / Góme

godmor, bestemor, ubunden form vert også bruka som særnamn
Sjå også gófa / Gófa.

Båe gómun mí heite Yngjebjør. Góme æ allstǿtt heimi.

check Góme

vanleg seiemåte for å presisere kven for ei av bestemødrene ein talar om

Góme-Uppstad æ ennå frísk.

check gó'menni

utifrå godt menneske

Sigríd va' a gó'menni for adde.

check gómer

bestemor

Gómerí 'ass Knút æ på bygdeheimæ.

close gòmi

gummi; bruka berre i eintal
Mange seier gummi.

check gong

1. gong
2. smal gang i eit hus eller uthus
Sjå også vende

1. Eg lære av dei gongjinn, då eg mest'e fraus i hèl. Det va' fysste gongjí eg såg 'æ Anne.
2. Der æ a smòl gong mijjum taddâ å fjósæ.

close gongbrú

gangbru

check gonge

passeleg gåtur
Sjå også gange.

D'æ barre a snill gonge opp på støylen åkkå.

check gongelag

ganglag
Sjå også gange.

'U ha' så vént gongelag, Gýrí.

close gongjinn

hengsle, dørhengsle

check gongkjèr

kjerald til å bryggje øl i

Det va' jamt at gongkjèri stód i taddâ.

check gonglèm'e

lår og bøgar av slakta dyr

Det vare mykji kjöt av gonglèmó på an stór'e elg'e.

close gongljós

ljos som er sterkt nok til at ein ser til å gå

close gongsperre (H)

senedrått (krampe når ein går)

close gongvèg'e

gangveg

check gongvårsklæi

kvardagsklede

Fysst da ringde jólí inn ha mi av åkkå gongvårsklæin å hæga åkkå.

check Gònil / gònile

Gunnhild

Gònil arbeier på Hylestad skúli.

close gopli

storklokke, kvitklokke
Somme seier "gopleblóm'e".

check gorr'e

innhaldet i vomma

Fysst an slaktar, så lýt an nýte vælendi, så inkji gorren kjæm'e opp.

check gorrplage

svært stor plage

D'æ a gorrplage mæ dei lauparkattó, som da remje om néttan!

check gorrsótt

magesjuke, oppkastsjuke; helst hjå småfe (Gamalt or Sætisdal)

Gorrsóttí kan vèr' farlèg itt an inkji fær hjelp.

close gorrsótt'e

svært doven person

check gossi

1. stolt kar, tykkfallen mann
2. kjærast

1. Ånund va' slig an gossi, vælfǿdd'e å fornǿgd'e.
2. "Hèra sér du gossen min", sa Tóne.

close gòv

støv, føykje; av vatn, støv, snø; bruka berre i eintal

close gradd

botnfall
Sjå også saddi.

check graddi

botnfall frå væske som har stått i ro ei stund

Der va' 'kji etti kå gradden i kjèræ.

check grahest'e

hest som ikkje er kastrert.
Sjå også jalk'e, annæringji, fyl, fòli og merr.

Bjúg hèv' an grahest'e, men 'an vi' jalk' 'an ti' våræ.

check gramm'e

svart og blodsugande igle

Grammen kan liggje i svårte mýrhòlu.

close grand

lite grann; bruka berre i eintal

close grand'e

elvebard (kant av elv)

close grannebeine

hjelp frå grannen

close granni

nabo

close graskårt'e

moltekart som har opna seg; karten er grøn og hard
Sjå også blindingji, glåpari og kårt'e.

check graslé

torve som er snudd slik at graset vender ned (til taktekking)

Grasléne vill' allstǿtt Tòróv hav' néd'tt'e.

check grassnaut

storfe som ikkje mjølkar (leigt eller kjøpt; vart sendt på heia på beite til sommaren)

Om hausti vurte grassnautí antel selde ell' sendte ti' slakt.

close grassté

grasslette ved elv eller vatn

check grastóv'e

enkel, einfoldig; gjeld personar

Sjå den grastóven, no tèk 'an út att'e!

close grastusk'e

liten bjørn som lever av gras og bær og ikkje enno har vorte slagbjørn (nedsetjande uttrykk)

check grauffòre

grauttvare

Det æ greitt å hav' grauffòrâ innmæ omnen.

close grautambari

ambar til å ha graut i

check grautegreppe

ein stor porsjon graut
Sjå også greppe.

'An åt a heil grautegreppe og tvei brausleiva.

close grautehókk'e

liten holk med graut som ein bar i meis på ryggen og ut på heieslåttâ (ca 2-3 liter)

check grautekupte

kofte frå Setesdal (varmt vinterplagg som vart bruka både innanfor og utanfor dalebuksó)
Sjå også kupte og lúsekupte.

Det heite grautekupte si' kuptâ sill' vèr vorm som graut'e.

check grautemål

1. dansk språk
2. uklårt mål, uklår røyst
3. måltid med graut

1. Det kan vel inkji vère antel synd ell' skomm å kadde dansk for grautemål?
2. Eg skjøna 'an inkji, 'an tala barre a slags grautemål.
3. Nò hèv' eg havt mi a godt grautemål.

check grauttvòre

grauttvare (ause til graut; same som tvòre)

Grauttvòrâ va' i addemanns grýtu. "Bassi, bassi, kom å slikk av grauttvòrunn mí; du fær 'kji mei' av grauttvòrun 'ell èg fær av bjøddekjýrinn dí, den sjauendi dagjen i jóló" (regle)

check grautvæte

drikke til grautmåltid (all slags matvæte)

I slåttæ på heiinn va' der 'kji onnó grautvæte 'ell vatn.

close gravligheit

"umetteleg" person (vil "grave til seg" meir og meir)

check gravstikke

1. uttrykk bruka om folk som spør og grev meir enn ein kan svare på (born og vaksne)
2. person som ikkje greier å "halde fingrane av fatet"
3. graveringsverktøy for sylvsmed

1. Den ungjen va' a fæl gravstikke, 'an gróv å spúre mei' 'ell èg kunna svòre på.
2.
3. Gófa sit'e å grèv'e mæ a gravstikke på an sylvlås'e ti' a lúsetrøye.

check gravvèg'e

stig i terrenget som er graven ut av vatn eller trakk

Det vare fórt an gravvèg'e itt det æ bratt å laus'e massi.

close grebbe

nytta helst om ei kvinne som var ekstra grovlagd og "våkleg laga"
sjå også grebbeleg laga.

close grebbi

person som er grovskoren og lite vakker i andletet

check greffel

1. gut som er fri og stolt
2. gut som veit kva han vil (bestemt, sta)

1. Åsmund æ slig an greffel fysst 'an kjæm'e daskandi at skúlebussæ.

check greie

teneste, hjelp

Han hèv' gjårt mi mang a greie oppigjænom årí.

check greiing

forklåring, vite om

Eg sveivde det âv, så 'u fekk ingjó greiing på det.

check greileik'e

1. grei og tiltalande måte å vere på (bruka berre i eintal)
2. roleg og flytande (uttrykk innan gangardansen)
Sjå også drysje greileik'e, greileg (H) og greilèg'e (V).

1. Eg misunner da den greileikjen som da have i Oppistogsslektinn.
2. Ånund dansar på greileik'e.

close gréle

mørk stripe i andletet av td sveitte og støv

close grèning

skarp og høg kneggjing frå grahest

close grenn

grend; krins som var saman i bryllaup og gravferd; alle vart inviterte

check greppe

matporsjon, der oftast fleire ting er blanda saman i ei røre
Sjå også grautegreppe.

Nò hèv eg stelt ti' a heil greppe, nò ljóte di ète.

check grept

grav

Det va' inkji létt å grave grepti itt jórdí va' klaka.

check grevskór'e

hestesko, det slaget som vert bruka om vinteren
Sjå også klampeskór'e og hesskór'e.

Grevskóne "skjère sikkå" n'i ísen.

check grille

1. rart påfunn, baktanke (negativt)
Sjå også: modde
2. halvsirkelforma løyesaum i broderiet på setesdalsbunaden, mest bruka på "blåkuptu," "gråkuptu" og "oppluta"; bruka berre i fleirtal

1. D'æ trått nåkå fæle grillu mæ 'ó Eivind!
2. Margjitt saumar grillu på opplutæ ti' stakkjæ sí.

close gríme

1. ordet kan brukast om framdelen av ein sko (tåhytte)
2. bot, nytt ler sauma på for å reparere eit hol framme på skoen
3. grunnstokk eller planke under ei "timre" (under eit hus)

2. Svein gríma skóren min.

check grind

1. open hylle på veggen
2. kvi (inngjerding) for sauer (H)

1. Kaffékoppan æ oppi grindinn.
2. An lýt flytje grindí fysst der æ for lórtutte ette sauin.

check grindeòkji

to vertikale sidestavar i ei grind

Spèlin våre grøypte inn i grindeòkan i gåmó tí', men i åkkås dage brúkar an ei fjöl å kvære lénæ å spèló, i stâen for òka.

check grindesag
image

sag fest i ei ramme og spent med ei snor

I grindesagjinn kan an brúke bå' smale å breie bló; så an kan sage i ring om an vi'!

check grindspòl'e

smalt tunt bord som er grøypt inn i sidestaven i ei grind

Der kan vère fem ell' seks grindspèli i a grind.

close grip

1. handgrep
2. varp, "kupp"
3. feilgrep, fadese

close gripi

grepet mellom peikefingeren og tommelen

check grís

smørjefeitt til maskinar

Eg klemmer grís inn i smørjenippelan mæ a feittpresse.

close gríseleist'e

person som er "vrang som ein gris"

close grísemòsi

islandslav (vart gjeve til grisane på heia)

close grísǿrtenapp'e

rota på harerug (ordet er mest vanleg å bruke i fleirtal))

close grivle

rosemønster som greiner eller smøygjer seg ut

check grjón

1. vegetabilsk mat td mjølmat og poteter
2. kraftfor til husdyr

1. Grjóni æ viktigaste maten.
2. Kåva å vetronga ljóte få mykji grjón.

close grjónburvi

tykk og burven person (nedsetjande ord om ein som er merkt av å ha ete mykje)

close grjónmerr

1. merr som treng særleg mykje havre
2. bruka som skjellsord på kvinne

check grjóslénapp'e

Når ein knapp dett av på eit kledeplagg, skjer ein til ei stikke til å gjere nytta med å halde kledeplagget på plass til ein kjem heim att. Forklåring av ordet: I Grjóslé, eit husmannsplass i Homme, hadde dei ikkje råd til å kjøpe knappar.

Grjóslénappa va' nauhjelp itt an va' i beit.

check grjót

emne, "stoff" (helst bruka om karar; bruka berre i eintal)
Sjå også slipegrjót.

Der æ godt grjót i dei karæ.

check grǿe

grøde (kjøpe åker og eng; altså grøda, og gjere alt arbeidet sjølv)

Da selde âv grǿe, år ette år, å arma út bå' åkre å vodd'e.

check grǿegras

næringsrike og saftige urter som veks i solrike lier under fjell og knausar
Sjå også grǿi.

Sauin vite kòr da kunne finne det gó'e grǿegrasi.

close gróhòl

potetauga, spire

close grói

nytt gras om våren; bruka berre i eintal
Sjå også nýgrói.

close grǿi

ein plass der det veks urter som er næringsrike og saftige for husdyra
Sjå også grǿegras.

check grǿisveir

ver som skifter mellom høveleg mykje sol og regn slik at grøda veks godt
Somme seier "grǿeveir".

Grǿisveir om våri gjèv'e góe avlinga.

close grǿisvåg'e

puss eller materie i ein verk som gror att fort

close gròni

grubleri, noko å fundere på

close grǿnskúr'e

gulspurv

check gròp

utholing i tre til ulike føremål
Sjå også grøype og grøypejinn.

Gròpí ti' dyrekjinnó i a hús æ helst'e gróve.

check gròpefǿri (H)

snøen er laus så ein søkk igjennom, på vårkanten
Sjå også: blòte (Vallemål)

D'æ vanskeleg å kjøyre fæle loss på heió itt det æ gròpefǿri.

close gropl

småklumpar (i t.d. mjølkeprodukt)

check gróppe

lita hole (td i ein grusveg)

Der va' så mykji gróppu på vègjæ, at sykkelen skrangla mest'e sund'e.

check gròsegras

finnskjegg, grasslag som kan vere farleg å ete for hestar, kan gjeve forstopping
Sjå også gròsí.

støyló va' der jamt mykji gròsegras, så stundom jaga da hestan útom støylsbaren.

check gròsí

forstopping hjå hest; bruka berre i bunden form eintal
Sjå også gròsegras.

Hesten åkkå hèv' rétta seg ette at 'an fekk gròsí.

close grósvudd'e

sår som gror men er noko verk i

close gróv

hole i jorda der ein legg t.d. kålrot om hausten og isolerer med t.d. halm og fyller jord på

close grubbi

tjukkfallen mann

close grummingji

kry, stolt

check grunnpík'e

jernbolt i midten under kvernkallen (sviv på "grunnskrjånâ" eller klauví)

Denné gamli grunnpíkjen æ mest'e útsliten.

close grunnskjí

stokk som kvernkallen sviv på og som kan lyftast eller gjerast lågare med létteklóven og léttevågjí

close grunnskjibolt'e

jernbolt som held grunnskjítti på plass på ein annan stokk

check grunnskrjåne

jernbusse som grunnpíkjen på kvernkallen sviv i

A grunnskrjåne lýt vère av godt støypejinn ska' 'u tòle tyngdâ å svivi av kaddæ.

close grunntak

grunntrekk hjå ein person

check grutte

lita, smal opning; bruka om vindauga og dør

Der va' a lítí grutte 'å dýnninn, så katten kåm si út. Eg lýt allstǿtt have a grutte 'å húrinn, hellis vi' 'kji omnen drage.

close gruvl

"rugl", "korpl"
Sjå også gruvlutt'e.

close gruvlejórd

ujamn og steinete jord

check grýl'e

hyl (skjerande og langdrege)

Bjynnen sette í an fæl'e grýl'e.

check grýnsodd'e

soll av havregryn og mjølk

Ti' grýnsodd'e tikje eg d'æ best'e mæ syr.

close grysje

utruleg soge som mest ikkje kan vere sann

close grýte

støypejernsgryte med 3 føter og hank

Grýtâ hékk oppive ellæ.

check grýtegreip'e

reiskap til å krøkje gryter av skórâ

"Grýtegreipen ligg'e ti' taks i årâ", sa Augund.

close grýtehodde

hanken på gryta
Sjå også hodde.

"Grýtehoddâ æ 'kji leng'e om 'u ligg'e 'ell om 'u stend'e oppi" (ordtak).

close grýtestump'e maltstump'e som er laga i gryte
close græi

kraftig harme

...så veld du húsmoirí barre græi...(stev)

close græle

gust, veik vind; helst bruka om vind på ei vassflate

check græni

hi (for td rev eller ulv)

Ska' vite koss skrubben hèv' grèni sitt.

close grøyp

grovmale korn (oppbløytt og grovmale til kraftfor)

close grøypejinn

hoggjern
Sjå også grøype og gròp.

check grådís'e

depresjon

Det tók long tíd førr'ell 'an kåm ive grådísen.

check gråi

1. krusing på vassflata, når ho vert "grå"; bruka berre i eintal
2. grådigheit (gjeld mat)

1. Det æ best'e å fiske itt der æ an líten gråi.
2. 'An fekk an úvanlèg'e gråi.

check gråkupte
image

Stutt kofte til setesdalsbunaden for kvinner og menn
(I Valle vert kofta for karane kalla "rundtrøye")

Gråkuptâ va' sauma av heimevòvi vallmål, som va' sauegrått, men varte brún ette nåkå år.

close grålyng

røsslyng

check grån

grantre

Grænan stóge mørke å hengde greinó.

check grånkvåe

tyggegummi laga av granharpiks; bruka berre i eintal
Sjå også íkonnkvåe og kvåe.

An lýt bræ harpeisen i vatn, síl' 'an å kjǿl' 'an av førr'ell an kan tyggje grånkvåâ.

close gråsteinsmús

skogsmus

close gråtari vidjespænili som er laga for å vere vanskeleg å løyse
close gubbe

tykk kvinne

close guddurbassi (V)

Den fælaste av jolebassane ("bassen" som heldt til i Guddur, som er ei ur lengst nord under Nomelandsfjøddi)

close gudepli

dei raude "lappane" under haka på høna eller hanen

Hanen hèv' stóre å síe gudepli.

check gu'dótter

dåpsbarn

Der va' tvæ gu'dǿtta i kjørkjunn i dag.

check gullbosti

løvetann
Sjå også fjúskenakkji og bosti.

Vodden va' fudd'e av gullbosta.

check gumb'e

gomme (laga av søt mjølk, brøytast med sur mjølk, og kokast brunt)

Da sóe gumb'e i kåpårkasla i gamle dage.

close Gunnúvi

Gunnulv

Ein av dei tvei Gunnúvó eg kjenner, tók út ti' Amérika, men kåm heim'tt'e.

check Gunnår

Gunnar

Gunnår kan alli nøyte seg.

close gurme

tjukk kvinne med dårleg utsjånad

close gurmi

tjukk mann med dårleg utsjånad

close gusskuggji

stå i vegen for Guds-oppleving for andre (td tale om moral og ikkje sjølv vise samsvar mellom liv og lære)

check gusslǿn

"løn i himmelen"

Eg håpar du fær gusslǿn for denne velgjerningjí!

check gussmannsòte

svært lang tid

Da stóge a gussmannsòte å præka.

close gussórdbók

andaktsbok

check gussunder

mirakel

Det va' a gussunder at mi kóme livandi heim'tt'e.

check gust'e

1. bruka i uttrykket út i gusten.
2. vindpust

2. Eg æ så heit at det va' godt mæ an líten gust'e. Det kåm nåkå kalde gusta mæ eg va' úti.

check Gut

Gud

Gut búr i Himmelæ. "Gut sjå i nådi ti' dei som bú i gamle hús", sa Yngjebjør.

check gut'e

gud

'An stellte bílæ sí plent som det va' an gut'e.

close gútepaggji

gutunge

check gæna

pengar (truleg berre bruka i fleirtal)

"Æ du plent bank, vi' du have nåkå gæna?", spúre Gófa.

check gåmålnorsk

gammalnorsk

Vallemåli æ nóg' talimåli i Nòrik som æ líkast'e gåmålnorskjæ.

check gån

garn; bruka berre i eintal

Eg vi' have gúlt gån ti' desse skjervæ.

close gån'e

Feittet på tarmane i innvolane. Bruka berre i eintal.

check gåni

innvolane av ein slakta sau eller lam (bruka til å ha kurven i)

'An fóga kurven n'i gånin, fíre pýssu av vombinn. An lýt ræpe gånin godt fyrr'ell an skjýler da.

check gånvinde
image

garnvinde

Mæ gånvindunn laga an vinnla.

check går'e

rand, stripe, fargeskilnad i td tre

Der kan vèr' véne gåra i kvistutte furebórd.

check gått'e

1. utsparing i karmen for glasramma og dørbladet
2. tida når fisken går opp i bekkene for å gyte; bruka berre i bunden form / dativ eintal
Sjå også gåtte og på gåtten.

1. Bóa klemra fingjen i gåttæ så 'an illvåla.
2. Eg va' på gåtten i fjår.

check gåttebekk'e

bekk som er eigna for auren til å gyte i
Sjå også gåtte, på gåtten og gåttefisk'e.

An gó'e gåttebekk'e lýt vèr' nòkå strí'e, å have sandbotn'e.

check gåttefisk'e

fisk som er kjønnsmogen og går på bekken for å gyte
Sjå også gåtte, på gåtten og gåttebekk'e.

Der kan vèr' úlík'e stórleik'e på gåttefiskó.

check gåvering'e

gåva som brura får frå brudgomen når ho gifter seg 

Eg hèv' fengje gåveringjen som Góme fekk då 'u gjipte seg.