Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på L: 175 | Totalt: 2585 | nullstill
Forklåring Døme
check lage seg etti

1 herme faktene til ein person
Sjå også lage seg.
2 føye seg etter noken

1 Åni va' så gó'e ti' å lage seg ette 'ó Tór.
2 Olav måtte allstøtt lage seg ette fai si

check lage seg ti'

Nærme seg kalving. Skrovet til kua sig då ned, senane slaknar, opninga svulmar opp osb
Sjå også lage seg.

Eg trúr at Homrei lagar seg ti' nò, så mi måge nóg vère oppi i nótt.

close lage si ó' imni

gjere noko unaturleg, gjere noko uventa eller uvanleg

close lage ti'

gjere avtale om td å møtast

Mi laga ti' å treffast klokka tí.

check lage undi / leggje undi

leggje pinnar av or og halm i botnen av bryggjekjeret

Nò lýt du leggje undi sipeleg så det inkji téttar seg i spunsehòlæ.

close lagge opp'tte

setje ny botn eller stavar i ein stavkopp, t.d. ei kodde
Sjå lagge og opp'tte.

check lagji ti'

lagnad til

Det va' 'kji lagji ti' at dei tvau sille fåast.

check la'kkå

1. lat oss
2. lat meg

1. La'kkå nå slutte å dragast, mi vare 'kji einige líkevæl.
2. La'kkå sjå, ko lí'e det no?

check lang'e bògji

lange bogedrag (på fela)

Sòme spilemenna brúke lang'e bògji, å aire brúke stutt'e.

close lang'e i stigjæ

ha lange steg

close langsameleg tí'i (H)

svært lang tid (lenger enn forventa)

check langsamelège tí'í (V)

svært lang tid (lenger enn forventa)

Mi have venta i langsamelège tí'i at det ska' vare an snúna'e.

close langse ba'

lang og vanskeleg framkomeleg veg

close lassi skjýt'e

uttrykk bruka i samband med at eit tungt lass i unnabakke gjer det tungt for hesten å halde att

close lat gló det

la det stå til, la det verte om det vert

check late att'e

lukke
Sjå også late og late opp.

Lat att'e húrí, Titta! Hèv' du lèt' att'e glasi i stògunn?

close late inn'å

sleppe til, late nokon få bruke
Sjå også late, preposisjonen inn'å og adverbet inn'å.

close late om

fortelje, seie
Sjå også late.

check late opp

opne
Sjå også late og late att'e.

Vi' du late opp húrí, Titta, eg hèv' fullt i båe hondó.

check late seg ti'

å ville bruke seg

'An ville 'kji late seg ti', så mi hí vorte nøydde ti' å gjère alt.

check late ti'

gjeve, stille til rådvelde
Sjå også late.

Vi' du verkeleg late ti' bílen på desse fæle vègjæ? Knút lét ti' timri ti' búinn.

check late ut

betale

'U laut late út for det bonní ha' gjårt.

check late vère

la vere

'An lét vère å hjelpe den som ha' skadt si. Lat det vère, det vare 'kji aila då.

check late vère

la vere

'An lét vère å hjelpe den som ha' skadt si. Lat det vère, det vare 'kji aila då.

check laupe av

1. ryme, take ut
2. når kua er ferdig med brunsten
Sjå også <#1330#laupe.

1. Spilemannen Tarkjell Aslaksson laup av på Nordlandi. "No hèv' 'u sendt heim'tt'e kuptâ å laup' av", sa gamle-Jórånd.
2. Kjyrí hèv' laupe av nò.

check laupe i stògó

vere stadig på kveldsbesøk hjå folk

Kvendí tótte jamt karmennan våre for fæle ti' laupe i stògó.

check laupe úti

vere mykje borte frå heimen (negativt uttrykk i eldre tid)
Sjå også laupe.

Sírí tikjest ljóte laupe uti ústanseleg. 'An løyp'e úti kverrt èvige kveld.

check laus om landi

ferdig med ei teneste eller arbeid

Nò æ eg færig'e mæ slåttæ, så nò æ eg laus om landi.

close laus'e bas'e

låg bas (felestille GDAE)

check laus'e kar'e

1. ugift mann
2. ein som ikkje har gard, eller har gard i vente

Det va' mange lause kara i Tveitebǿ då mi vår' små.
2. Kjetil va lause kare so han reiste ti byn

check laust fókk

folk utan fast bustad

'Er æ inkji laust fókk hèra i bygdinn.

check le i kjíkji

le til ein "syp etter pusten"

'An tótte det va' så lǿglegt at 'an ló i kjíkji.

close lee a róm

gjeve rom, lage rom for noko

close legge si n'í

ha kald graut ned i kald mjølk

check leggjast ti'

noko som kjem i vegen eller i tillegg (arbeid eller bry)

"Det leggst ti'" sa 'an, då 'an laut hente góme sí, å kåm for seint ti' mǿtæ.

close leggje att'e

så til åkeren med grasfrø

check leggje av

1. å leggje av kornband når ein slo kornet med hest og slåmaskin
2. ta av klyví

1. Èg tøymdi, å Papa la av.
2. Da ha' så lang'e støylsvèg'e at da laut leggje âv klyví å kvíle a bil, midt 'å heiinn..

check leggje det néd

gløyme ei hending

Eg kjæm'e alli ti' leggje det néd, då eg såg koss da fóre mæ 'ó Òlâv. Eg legg'e det alli néd så lengji eg liver.

close leggje etti

gå etter, springe etter

check leggje í

skrive seg i bok på basar

Eg va' på basaræ i gjår å la í for túsen krónu, å så vann eg trjå vendu.

check leggje i blòt

leggje i bløyt

Førr'e la da allstǿtt klæí i blòt dagjen fyre da tvóge.
check leggje i blòt

leggje i bløyt

Førr'e la da allstǿtt klæí i blòt dagjen fyre da tvóge.
close leggje í seg

ete mykje og godt

close leggje ihóp

1. addere
2. leggje i haug (td ved i skogen)

close leggje imót

gjeve att pengar når ein får for mykje i betaling

check leggje innât

1. leggje til land
2. auke, leggje til (td pengar)

1. Da la innât i a ferjesund.
2. Èg la' innât så Tór fekk råd ti' kaupe bílen.

close leggje inní

ha ved inn i omnen når der brenn
Sjå også leggje inn'tí.

Nò æ det fjóri gongjí eg legg'e inní i dag.

close leggje inn'tí

leggje inn meir ved i omnen
Sjå også leggje inní.

close leggje leiven

Uttrykk bruka om når korn som vart male ikkje var tørrt nok, slik at mjølet klabba seg fast på kvernesteinane. For å få dette vekk måtte dei male noko sand.
Sjå også leggje og leiv'e.

close leggje líti í det

ikkje gjere sitt beste, ikkje leggje så stor vekt på noko ein gjer

close leggje lunnen

leggje botnen i ein høystakk

close leggje lunnen

leggje botnen i ein høystakk

close leggje mykji í det

gjere sitt beste

check leggje om

vere i mot, slå, straffe

Der va' mange som la om 'an.

check leggje opp

1. lage til ei låm
2. lage til eit sprang (setje rekord i "meistersprang")
3. leggje klyví på hesten

1. Torgrím la opp så grei a låm.
2. Sprangji som Òlâv la opp, tala da om lengji.
3. An lýt helst'e vèr' tvei, ein 'å kvære léne, fysst an legg'e opp klyví.

check leggje opp mæ

alvorleg påminning

Forellí la' opp mæ ungan at da inkji måtte út'å ísen førr'ell 'an va' sterk'e nóg.

check leggje opp mæ

alvorleg påminning

Forellí la' opp mæ ungan at da inkji måtte út'å ísen førr'ell 'an va' sterk'e nóg.

close leggje på bleikjen

leggje plagg av lin eller bomull på siste snøen om våren til bleiking (sola var då særleg sterk, slik at solbleiking fungerte godt)

check leggje seg ti'

1. leggje seg til sengs for lengre tid pga fysisk eller mental tilstand
2. stanse lenger enn planlagt (td overnatte på ein fjelltur)

1. Det hender at sòme leggje sikkå ti', om an inkji kan sjå at da féle nåkå.
2. No ljóte mi barre leggj' åkkå ti', for mi røkkje alli heim'tt'e i ljósi.

check leggje si 'pí

ha kald graut ned i kald mjølk

Nò vi' eg leggje mi' 'pí!

check leggje ti'

"våge seg til" (ofte i samband med eit spørsmål; fordekt nyfiken)

Gunne la' ti' spúre etti koss det va' mæ 'enni Torbjør.

close leggje ti' mæ

seie, utbryte, gjere
Sjå også leggje.

'An la ti' mæ nåkå stygge ei'i.

check leggje undi

gjerde inn slåttemark på heia og bruke det til beite

Då det va' slutt mæ å slå på heiinn va' der tvei bǿnda som la undi slåtte å brúka æ ti' beiti.

check leggje út

1. verte feitare
2. betale mellombels for ein annan
3. fortelje med stor innleving
4. fortelje helst omfattande om negative ting slik at det kan verte oppfatta som plagsamt
5. gå (td for å hente noko)

1. Eg tikje du hèv' lagt út i det seiste.
2. Eg kan leggje út fyr' deg, vist eg fær det att'e i morgó.
3. 'An la út om ko gama reisa ti' Lófótæ ha' vòri.
4. Knút la út om kòss 'an ha' vurte rundstòlen då 'an va' i býn seist'e.
5. Så la 'u út i hagjen for å hente nåkå sǿtepli.

check leggje 'å

fø, ale opp
Sjå også leggje.

Mamme sei mi vi' leggje 'å den véni kjýrkåven mi finge i nótt.

close leggje 'å

gå til åtak på

'An la 'å 'an mæ same da mǿttest.

check leggje 'å sòm

leggje ut på symjetur

Svein la 'å sòm for å få tak i eikjâ som ha' rèkje av.

close leggje 'å sundi

take til med å symje

close leggje å' vèg'e

når hesten vègar den fyrste turen i høyskóg eller vé'eskóg'e

Det kan vère bauti å leggje å' vèg'e.

close leite på

1. vere viktig, haste
2. røyne på, gå sterkt innpå
Sjå også leite, leite si og forleite si.

close leitt lýti

lei skavank / uvane
Sjå også leitt og lýti.

close leive skamlegt

ikkje ete opp all maten på tallerken (dette vart oppfatta som negativt)

check lekse ó' si

halde ei lang skjennepreike

'An leksa ó' si då 'an trefte att'e dei som mest'e kjøyre på 'an.

check lembe âv

vere ferdig med lamminga (når alle sauene i ein buskap har lamma)
Sjå også lembing og lembe.

Det hèv' som règel lembt âv fyr' 17. mai.

check lemje kar'e

stor og kraftig arbeidskar
Sjå også lemje og lemje å springe.

Jón va' an lemje kar'e, 'an va' útifrå godt vaksen.

check lemje å springe

springe det ein greier (med lange og kraftige steg; helst bruka om karar)
Sjå også lemje og lemje kar'e.

Gunnúv lemja å sprang, men 'an rokk inkji attí fantan.

close lengji å lengstom

uttrykk bruka om noko som aldri tek slutt

Stríen héldt på lengji å lengstom.

close lengslom å lengji

etter lang tid

'An kåm farandi lengslom å lengji.

close lengst'e

så lenge (du ynskjer)

Hèra kan du vère lengst'e du vi'.

close lengstom å lengji

svært lenge

close lente å rǿe

koseleg måte å snakke på (roleg og morosamt)

check lèpe i augó

1. vassrenne (H)
2. "venare enn ein trur", gjev godt fyrsteinntrykk, men tapar seg (V)

1. An kan lèpe i augó fysst an fær rusk inní da.
2. Anne æ så vé', men 'u lèp'e i augó.

close leppe av

rive sund, ta bort deler

check leppe sund'e

rive sund (i bitar), dele opp

Eg leppa sund'e bå' klæí å stivlan mæ eg arbeidde mæ mínesteinó. Det tikjest vère vóndsklegt å leppe sund'e detti véne verkji å så då saume det ihóp'tt'e ett'å.

check leppe sund'e

rive sund (i bitar), dele opp

Eg leppa sund'e bå' klæí å stivlan mæ eg arbeidde mæ mínesteinó. Det tikjest vère vóndsklegt å leppe sund'e detti véne verkji å så då saume det ihóp'tt'e ett'å.

check létt'e í si

lett i kroppen, lett til sinns

Tarjei æ så gó'e å bée, å så æ 'an så létt'e í si.

check létt'e på tæsan

lett på foten, rask, kjenne seg lett

Nò va' du létt'e på tæsan!

close líast av

døy

check líe âv

1. døy
2. nærme seg slutten med eit arbeid

1. 'U lei âv dèt åri.
2. Nò lí'e det snart âv mæ desse arbeiæ.

check líe âv

1. døy
2. nærme seg slutten med eit arbeid

1. 'U lei âv dèt åri.
2. Nò lí'e det snart âv mæ desse arbeiæ.

check líe av londó

"det drygjer før ein kjem fram"

"Det lí'e av londó", sa valldǿlen, 'an ródde rundt Kjéhómen heile nóttí.

close líe langt

lang tid (har gått lang tid; td i ei årstid)

close líe langt

lang tid (har gått lang tid; td i ei årstid)

close líe sult'e

svelte

Bunni mi sku kje lie sulte

check lí'e úlut'e

få mindre enn ein har rett til

'An lei slig úlut'e då da déla reisskjø̀ti.

close líe 'å

mune med tida

Då det lei' 'å dagjen reiste da heim'tt'e.

close líe 'å

mune med tida

Då det lei' 'å dagjen reiste da heim'tt'e.

check lige si

gjere fakter i dans

Taddeiv ligar si fælt itt 'an dansar.

close liggje frammi

1. liggje ved sengekarmen i ei seng
2. liggje ved kvilestokken, liggje på golvet i rommet

close liggje í

søkke djupt i eit blautt dike (om buskap)

close liggje i andlåtó

andenaud før døden

close liggje i andlåtó

andenaud før døden

check liggje i híi

1. liggje i hi
2. halde seg mykje i ro om vinteren (overførd tyding)

1. Bjynnen ligg'e i híi om vetren.
2. Mange karmenna "låge i híi" dei dagan da inkji våre i høyskóg om vetren.

check liggje í mi

tykkjest minnast, hugse

Det ligg'e í mi at Haddvår va' frå Fyrsdal.

check liggje i åveltunn

leggje seg slik at ein ikkje kjem seg oppatt (bruka om dyr)
Sjå også liggje.

Kjýrí låg i åveltunn å laut hjelpast opp'tte.

close liggje lík

liggje på trandó (om lik før gravferd)

close liggje mæ

dele seng

'An ligg'e mæ moi sí.

close liggje på krakkjæ

liggje på likstrå

check liggje ti' fóte

liggje andføtes
Somme seier "liggje ti' fótan".
Sjå også liggje.

Ska' an liggje trjú i a kvíle, lýt den eini liggje ti' fóte.

close liggje úti

vere i millitæret

check liggje å grúve

liggje på kne framoverbøygd (uttrykket er ubunden dativ)
Sjå også liggje og grúve.

'An låg 'å grúve innmæ omnen å blés for å få glǿan ti' å fate i véen.

check liggje 'å heilâ

liggje svært avslappa på ryggjen med nakken ned (gjeld katten)

Fysst katten ligg'e 'å heilâ kjæm'e der úveir.

check liggje 'å njó

liggje på kne

Da låge jamt 'å njó fysst da båe fyrr' i tí'inn.

close líkare at / líkast'e at

betre at / best at
Sjå også likt.

Det va' nå líkast'e at mi gjåre det på denna måten.

check líke att'e fyri

"med same mynt"

Det ska' du få líke att'e fyri, si' du lúra meg sossa!

check líke fyri

gjengjeld (positivt og negativt)

Det ska' du få líke fyri, dú som stól bílen min! Sigríd fekk líke fyri at 'u ha' vòre så trugjí å flink i arbeiæ.

close líke hendt'e

held det same korleis utfallet blir

'An va líke hendt'e om det gjekk gali.

close líkjast ó' ættinn

ikkje likne på eiga slekt (utsjånad eller framferd)

close lirpandi lint

rennande avføring

Kjýne dríte så lirpandi lint.

close lite av

misse farge og fargen "smittar" over på noko anna

close líte på

stole på
Sjå også líte.

check líten sveitti (V)

svært tunt lag med smør (på brødskiva)

Unde kríæ finge mange barre an líten sveitti smø̀r på sivâ.

check líti fyre seg

blaug, tilbakehalden

Sòme bonn æ så líti fyre seg at da lí'e úlut'e. Vaksne kunne au vère líti fyre seg.

check líti mæ

1. lite interessant, gjere seg lite gjeldande, ha lite "utstråling"; gjeld personar
2. mindre godt
Sjå også mykji mæ.

1. Der æ líti mæ 'ó Asbjynn, å 'an gjère líti av si. Det fýer líti mæ 'enni Gunvor.
2. "Der æ líti mæ nýstèvó", sa dei gamle, da líka bèt'e gamlestèvi.

close líti om

lite verdt, lite positivt med (bruka om personar og ting)

Det æ líti om den sommårsfruktí, det æ 'kji så lengji førr'ell 'u rotnar. Det æ líti om æ Gunne Nístog.

close líti 'å

lite gras på slåtteteigen

check lív lagji

lagnad til å leve

Det nýfǿdde båni va' 'kji lív lagji, så det dǿi. 'U va' 'kji lív lagji, så det sille gange sò.

close livandi lív

så lenge ein har levd eller kan minnast

Eg hèv' alli sétt makjen i mitt livandi lív.

close líve på

ta det tyngste taket; for å hjelpe ein annan

Eg lívde på æ Sigríd, 'u va' alli plent frísk.

check líve si

spare seg; vil ikkje bruke kreftene sine

Tóne ville allstǿtt líve si, 'u va' ræd for helsunn.

check live sin aldr'e út

oppnå normalt høg alder

Gunnår livde sin aldr'e út, å va' frísk'e så lengji 'an livdi.

check ljóte for sjave seg

måtte på do
Sjå også ljóte og sjav'e.

Eg hèv' 'kji tíd nò, eg lýt for sjave meg.

close ljúge frå si

nekte for noko ein har gjort eller har hatt ansvar for

Eivind æ så líke di at den ha' du inkji greitt å lògje frå di!

close ljúge frå si

nekte for noko ein har gjort eller har hatt ansvar for

Eivind æ så líke di at den ha' du inkji greitt å lògje frå di!

check lòke seg inni

stengje døra innanfrå med lòke

'U lòka seg inni i taddâ så inkji sauin klemde seg mót húrinn å sluppe út.

close lǿne fóri

"løne seg å fore" (bruka om krøter som det lønte seg å fø over vinteren)

Kjýrí mókka filli å lǿnte 'kji fóri lenge'.

close lóne tåru

krokodilletårer

check longe sía

for lengst, lenge sidan

Hèr æ bókjí eg lånte av di longe sía.

close lòse ti'

kome seg i veg, losne (td større mengde buskap eller tømmerstokkar under fløyting)

check lòse undâ

kome i gong for å få eit stort arbeid til å gå unna
Sjå også lòse.

D'æ góslegt fysst det lòsar undâ.

close love fyre si

gje Gud ein lovnad (oftast om å gje til fattige eller til kyrkja, når ein er i naud eller knipe)

close lòve godt

tvinge nokon til å gje seg eller love å halde fred (oftast i samband med slagsmål)

close lòve godt

tvinge nokon til å gje seg eller love å halde fred (oftast i samband med slagsmål)

close lòve vóndt

love å hemne seg eller love at noko vondt skal hende den andre parten

Fanten lòva vóndt då 'an alli fekk nòkå ting.

close lòve vóndt

love å hemne seg eller love at noko vondt skal hende den andre parten

Fanten lòva vóndt då 'an alli fekk nòkå ting.

close lunse kar'e

mann som er velvaksen og kraftig bygd

check lunse å gange

gå seint og avslappa (lange steg, med svikt i knea; berre bruka om menn)

Sigúrd lunsa å gjekk ette postvègjæ.

close lute sund'e

dele opp i mindre delar (td ein gard; negativt uttrykk)

close lute sund'e

dele opp i mindre delar (td ein gard; negativt uttrykk)

close lute take

vere nøydd til å slakte

'An laut take kjýrí, 'an ha' alli etti høy.

check lúte út

1. få straff for noko ein har gjort gale
2. betale for / gjeve gjengjeld

1. 'An laut lúte út'tt'e for det 'an ha' gjårt.
2. D'æ gama å lúte út fysst fókk æ greie.

close lutskorne skó

bestemt type heimesauma kvinnesko

close lýast gali

oppfatte feil noko som vert sagt

close lýast gali

oppfatte feil noko som vert sagt

check lýast sò

"(folk) seier so", "høyrest slik ut",

Det lýest sò at da vi' selje Oppistog.

close lýe om / lýast om

besøkje

Du lýt lýast om åkkå fysst du kjæm'e denné vègjen.

close lýse fyri

lese opp lysing tre gonger i kyrkja for dei som skulle gifte seg (presten gjorde dette)

close Lýse-Pér

"ånd som styrde ljoset"

Fysst tyriellen lýsti, å Lýse-Pér gjåre sí plikt, kunna det vare bå' ljóst å varmt i stògunn.

close læ at

le av

'U va' så lǿgeleg at mi lóge at 'enni adde samen.

check læ at skjýflókó

le for sjølve seg

Lær du plent at skjýflókó?

close læ si godt

le godt

'An ló si så godt fysst mi dutte.

close løyne av

gøyme noko så ingen skal finne det

check løyne å leite / bomme å leite

leike gøymsle
Sjå også løyne og løyne si.

Det va' helst'e rundt húsi mi bomm' å leita.

close løype mjåkk

varme opp mjølk til ho ystar seg

close løyrast opp

løysast opp i enkelte tåttar (om snøre, fiskegarn, taugverk som har lege lenge i vatn)

close løyrast opp

løysast opp i enkelte tåttar (om snøre, fiskegarn, taugverk som har lege lenge i vatn)

check løyre seg

1. uttrykk bruka om når skaren blotnar
2. tafsast, løyse seg opp; gjeld tekstiltråd

1. Fysst skaren løyrar seg, æ det snart slutt på dei góe fǿræ.
2. Eg lýt snart býte bílbelti, det fèr'e ti' løyre seg opp.

close løyse land

spa fòri "langs land" på båe sider av åkeren

close løyse land

spa fòri "langs land" på båe sider av åkeren

close låge skó

småsko
Slå også låg'e.

check låme kvær for sèg / lame kvær for sèg

kvar går sine eigne vegar

Det lýt kvær lame for sèg.

close låne ell'e

Få eld av ein nabo. I eldre tid før fyrstikkene si tid, måtte ein passe på å dekke til glørne i åren med oske om kvelden, slik at dei levde til neste morgon. Dersom ein var uheldig og glørne dauda, var det vanleg å "av å låne ell'e".

check låte av

kua sluttar å mjølke, fordi ho skal ha kalv
Sjå også låte og mókke 'å kåvi.

Blómerós hèv' mest'e låte av nò.

close låte í si

gje frå seg ein lyd

'An lét alli í si, ko vóndt det gjåri.

check låte ive si

gjeve uttrykk for undring ved ei uventa hending o.l.
Sjå også ivelæti.

'U lét ive si då 'u høyre da ha lýst for 'ó Haddvår å Gýrí.