Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på H: 152 | Totalt: 2218 | nullstill
Forklåring Døme
check hag'e

godt handlag, nevenyttig
Sjå også konstig'e, bikundeleg (H) og bikundelèg'e (V).

I dei ættinn va' der nåkå hage kara' å kvendi.

check hagnýten

nytte ut vel
Sjå også hagnýte.

Bjynn va' gó'e ti' å hagnýte alt på beste måti.

close hallrasa

kryssingsrase av sau, ofte dala + spæl, vert ikkje gradbøygt
Sjå også hallrasi, stuttróva og langróva.

check hallskakt

skråning sidelengs som krev aktsemd
Sjå også hadde og hadd.

Di ljóte passe dikkå mæ skóteró dèra, der æ så hallskakt!

check halt'e

halt; vert ikkje gradbøygt

Jórånd æ holt å gåmó nò.

check hamelèg'e

vakker

'An ha' nåkå hamelège dǿtta, som eg va' helst'e ǿr'e etti.

check hammel

halvsjuk, slapp, uopplagd, ikkje i form, mest bruka av eldre folk, om seg sjølv; vert ikkje gradbøygt

Mamme sei' 'u æ så hammel i dag. Eg æ så hammel at eg lýt få an kaffésòpi.

check hamram'e

"falsk", utspekulert

Bé'ehúsfókkjí æ hamrame, inni bé'ehúsæ hav' da ein ham'e, ottafyri an anné.

check hamskelèg'e

greitt kledd og velstelt hår

Såvi æ allstǿtt så hamskelèg'e, mæ stríputte dressi å brýl i håræ.

check hankjen

sjukleg, uopplagd, i dårleg form, ofte sjuk 

Tóne hèv' vòre hankjí lengji nò. Da æ så hankne å fillne ti' å ète, desse tvènilan.

check hardbeitt'e

bruka om fisk som bit hardt i egnâ (motsett tyding av lausbeitt'e)

D'æ gama å fiske fysst d'æ hardbeitt.

check hardmjåkka

hardmjølka (bruka om mjølkefe som er tung å mjølke)

Gullrós va' så hardmjåkka at Svålaug sleit seg mest'e út.

check hardnýven

hardhendt

Jón va' så hardnýven mæ dei små.

check hardrøygd'e

drage hardt om det ikkje trengst; helst bruka om hestar

Hardrøygde hesta kunna stundum rykkje ti' for tídleg om lassi va' létt.

close hardsinna

sterk harme eller sinne (hjå ein person)

close hardslòta

"tung i avtrekket"

check hardsvævd'e

vanskeleg å vekkje (søv tungt)

'U va' så hardsvævd at 'u vakna alli kòs tórâ sló.

check hardtǿkjen

hardhendt

Du må 'kji vère så hardtǿkjen mæ dei lisle.

check harkjen

småsjuk (i ferd med å verte sjuk)

Eg kjenner meg så harkjen, eg trúr eg fær krím.

close harklen

litt sjuk

check harlèg'e (H)

fæl, frykteleg

Eg veit 'kji kvæ av dei tvei brǿó som va' den harlegasti.

check harmynnt'e

person med hareskår / open gane
Somme seier "haremynnt'e".
Sjå også dýrehogg.

Gunnúv va' harmynnt'e, men 'an varte opréra.

check harsk'e

sterk harme eller sinne (hjå person som har dette som fast eigenskap)

'An va' så harsk'e å vónd'e, Gamle-Kjètil.

check harvlen

1. ustø til å gå
2. ikkje så nøyen
Sjå også havle. harvli og skjåmren.

1. Òlâv æ så harvlen at an kunna trú at 'an va' drukkjen.
2. Gunnår æ harvlen mæ det 'an gjèri.

check hastig'e

1. oppfarande
2. utolmodig, ha dårleg tid

1. Ånund kunna vère så hastig'e av si at det va' úhǿgt.
2. Lýt du vèr' så hastig'e, kan du 'kji steivne a bil?

close haukjen

1. nøyen med kva slags mat ein vil ha
2. noko sjuk

check hausen

modig, tøff, uforferda

Bjúg va' hausen alt som líten. Uppistogsgútan merkje sikkå út ti' vère hausne.

check hausklegt / haustleg

liknar på haust (kjøleg ver)

Rundt skúlestarten, midt i august, fèr'e det av å ti' ti' var' hausklegt.

check hausttídd'e

bruka om ku som får kalv tidleg om hausten

I seinare tí'i ville bǿndan hav' kjýne hausttídde.

check havgalen

havesjuke (glad i "det jordiske")

Rannei æ så havgalí, 'u vare alli fudd.

check havsynt

høgt fjell der ein trudde ein kunne sjå havet i klårt ver
Sjå også sýnt.

"Der ska' vèr' havsynt på Havsås", sa Òlâv.

check havǿr'e

person som vil ha så mykje som råd av alt

Ein som æ havǿr'e vare filli líka.

check hegden

hag, hendig

'U va' så hegdí mæ alt 'u gjåri.

check heiiskleg

landskap som minner om heia

Der æ så heiiskleg 'pi Fjellgaró.

check heilrend'e

heilstøypt (om sylv)

Stútesylv va' heilrendt å sterkt.

check heilsklèg'e (H)

etter måten i god stand (td bil)

Denné gamli traktóren æ inkji plent vén'e, men 'an æ heilsklèg'e å gó'e.

check heimegjår'e

heimelaga

Fjósrèkâ va' heimegjård, men 'u gjåre nyttâ sí.

check heimelèg'e (V)

heime (vert ikkje gradbøygt)

Æ du heimelég'e i dag, så vi' eg kåme innom deg.

check heimesmía
image

heimelaga smedarbeid; td munnharper

Denné hakjen æ heimesmía.

check heimespunnen

heimelaga garn (oftast spunne av ull frå eigne sauer)

Heimespunni gån æ gróvt å sterkt.

close heimevedden

heimkjær (held seg for det meste heime)

close heimevòven

heimelaga vevarbeid

check heimfús'e

ivrig etter å kome heim

Kjýrí va' så heimfús, ville allstǿtt tí'leg heim'tt'e.

check heiskleg

heieliknande

Der æ nòkå heiskleg i Fjellgaró.

check heitbrend'e

stor brennverdi (gjeld helst småved av kvist)

Bjørk æ heitbrend'e vé'e.

close hekseleg (H)

kvass og hard ordbruk

check héla

rima på marka
Sjå også héle.

Det va' héla då eg vakna i dag tí'leg.

check heljeleg

veldig, kolossalt; forsterkande uttrykk

Det va' an heljeleg stór'e sekk'e 'an kåm drassandi mæ.

check hella

handlingslamma, bunden

Kjýrí kan kåme ti' nær som helst, så eg æ plent hella.
check helsig'e

sunn (om mat, drikke og levemåte)

Det ska' vèr' helsigt å drikke tran. Sòme ète brjósk, det ska' vèr' helsigt.

check hèlúvsklèg'e (V)

dum (og ser "dum" ut), dumdristig, brautande
Sjå også hèlúvi, hèlúvsklèg'e (H), hèlúvsklegt (V) og hèlúvsklegt (H).

'An gjåre nåkå hèlúvsklèg'e fakti, så mi stóge barre å lóge.

check hèlúvsklèg'e (H)

dum, dumdristig, brautande
Sjå også hèlúvi, hèlúvsklèg'e (V), hèlúvsklegt (V) og hèlúvsklegt (H).

'An gjåre nåkå hèlúvsklèg'e fakti, så mi stóge barre å lóge.

close hemlèg'e (H)

betre helse, betre økonomi osv

check hendig'e

1. flink til å lage ting med hendene
2. greitt / lett å bruke
Sjå også greilèg'e (V), greileg (H), hǿg'e, tægeleg (H) og tægelèg'e (V).

1. Gjermund va' så hendig'e.
2. Dèt va' a hendig gogn.

check hendt'e

nevenyttig

Òlâv æ så hendt'e, 'an steller alt som æ.

check hengjehæra

bruka om person med skuldrar som skrånar nedover

Å vèr' hengjehæra var' inkji reikna for å vèr' vént.

check hengjelèg'e

sjukleg

Blómerós stend'e så hengjelèg, å alli bít'e néd'í.

close hengslelèg'e (V)

hengslete (bruka om lang og tunn person)

close henrykt'e

sinnsforvirra

close hesplelèg'e (V)

1. fer fort (og noko vilt)
2. tunn, mager

2. Dótterí va' så hesplelèg, berrlegga å mæ an tunn'e kjól'e flagrandi kring seg.

close hest'galen

når hesten / merra er i brunst (vert berre bruka om merr)
Sjå også bíe.

close hevdelèg'e (V)

frisk og kvik (td etter sjukdom)

check hevjeleg (H)

kytande

'An stó så hevjeleg å kjýtte ko sterk'e 'an va'.

check hevlelaus'e
image

utan handtak; mest bruka om kaffikoppar
Sjå også hèvili og hevlekopp'e.

"Barre hív dessa hevlelause koppan!", sa Margjit.

check hími

blådis, uklår sikt, vert ikkje gradbøygt
Sjå også móe.

Det kan vèr' hími i godt veir.

close himnfús'e

hemngjerug

check himselèg'e (V)

person som er uhøvisk og ikkje er nøyen på korleis han fer fram eller talar
Sjå også hims, himsen, hims'e og himse.

'An va' så himselèg'e at adde la merkji ti' 'ó.

check himsen

person som er uhøvisk / ikkje så nøyen på korleis ein fer fram eller talar
Sjå også hims, himselèg'e (V), hims'e og himse.

Dei himsne vekse vel âv sikkå nòkå av himselagjæ itt da vare vaksne, i allfall sòme.

close híren

vantriven, utriven (td bruka om dyr og kornåker)

check hjalt'e

1. halte, verkje, ha vondt for å gå
2. ufruktbar kvinne
Somme seier "hjolt'e"

1. 'U va' så hjolt. 'An hèv' vorte så hjalt'e i det seiste.
2. Det varte sagt at 'u va' hjolt.

close hjarteglad'e

svært glad, fylt av glede

check hjartesnill'e

hjarteleg snill og god

Taddeiv va' så hjartesnilt a menneskjin!

close hjelpandi

hjelpsam

close hoggsterk'e

sterk person som toler harde slag mot kroppen

check hoggstǿ'e

bruka om personar som toler mykje slag mot kroppen

'An va' så hoggstǿ'e fysst 'an slóst, tóttest tòle ko det va'.

close hókkelèg'e (V)

"heng ned som ein holk" (negativt ord om stakk)

check hól'e

1. "vill" etter noko
2. ting som er uthola
3. utsvelt

1. Sòme kara æ hóle ette kvendi.
2. Kubbestǿlin æ som règel hóle unde sætæ.
3. Då 'an kåm inn'tt'e, va' 'an plent hól'e.

check hólkjaka

holkinna

Itt an æ tannlaus'e, var' an hólkjaka å innmynnt'e.

check hólsolten

skrubbsvolten

Æ an hólsolten, så vinn'e an inkji gange så langt.

check hóløygd'e

augo sit langt inne (vert rekna for fint, om det ikkje er for mykje)
Sjå også kúløygd'e som er det motsette.

Jenta va' så hóløygd.

check honett'e

nett i framferd, god til å kle seg fint (om kvinner)

Jórånd va' a honett jente.

close honnjåg'e

hjørneskeiv, t.d. ein bygning eller ein hesteslede der alle fire hjørna skal ha rett vinkel, og diagonalane ikkje er like lange
Somme seier: "hynnejåg'e".

check honnklaka

frose tvers igjennom; vert ikkje gradbøygt
Sjå også klaka.

Vatni i byttun va' honnklaka då det ha' stae úti om nóttí.

close horveleg

passeleg, brukbart, tolleg godt

close hottutt'e

torvete (uslått beitemark der sauene ikkje et)

close hòvegalen

1. forstyrra i hovudet av t.d. støy
2. sinnsforvirra

check hugmykjen

tankefull, tungsindig

'U sat så hugmykjí innmæ sivâ, å studde andliti mót hondó.

close hugsprengd'e

sorgtyngd; gjeld helst ved kjærleikssorg

close hugålt

hugheilt, trygt, utan tvil

check húkegjǿdd'e

Feit. Gjeld grisar som ikkje greier å stå på alle fire, men berre sit på baken (på huk)

Húkegjǿdde grísi æ inkji mykji være som slakt.

check humlebrend'e

stukken av humle

D'æ 'kji jamt an vare humlebrend'e.

close hundsk'e

hard, streng, hundsande

check hú'rusa

avskrapa hud; vert ikkje gradbøygt
Sjå også flette og rålíka.

Eg saga timr for 'an Gjermund i dag, åkåm leiesvein i klem, å varte hú'rusa.

close hurvlutt'e

ru overflate
Sjå også hurvl'e og hurvle.

close húskaldt

ordet vert bruka når det vert mildare i veret og kulden trekkjer inn i hus

close húsvidd'e

vere utan husrom for natta

check hyflèg'e (V)

høfleg

Gònil tikje at fókk hèr i dalæ æ 'kji så hyflège som dei som bú né'mæ kjysten.

close hýkjeleg (H)

om person som unødvendig tidt set seg på huk for å kvile

close hyljutt'e

mange hyljar i ei elv

close hynnen

Sjå også hynne.

check hynsk'e

1. person som er ilter, kvass, tverr, svarar vrangt
Sjå også hyrren.
2. dyr som er fæle til å bruke horna

1. Birgjit æ så hynsk at det æ a skomm.
2. Blómerós æ au hynsk.

check hypjeleg (H)

ugreitt kledd, filleleg kledd, stakkane sit ikkje greitt
Sjå også hypje og hypjelèg'e.

Du kan 'kji gange sossa hypjeleg at kjørkjunn, eg lýt rétte på stakkan dí.

check hypjelèg'e (V)

ugreitt kledd, filleleg kledd, stakkane sit ikkje greitt
Sjå også hypje og hypjeleg.

Du kan 'kji gange sossa hypjelèg at kjørkjunn, eg lýt rétte på stakkan dí.

close hypjen

(gamse si), ikkje klare å styre seg
Sjå også hypje, gamse og gamse si.

check hyrpelèg'e (V)

vrongt eller surt andletsuttrykk

Lavrans va' så hyrpelèg'e då eg mǿtt' 'ó.

check hyrpen

sur og gretten når ein svarar eller seier noko

Yngjebjør tóttest vère så hyrpí, men det va' kansi måten 'ennis å vère på.

check hyrren

gretten, sinna, sur
Sjå også hynsk'e og hyrri.

Åslaug va' så hyrrí at eg reiste barre.

close hyrtig'e

tiltaksam, flink
Somme seier "hǿrtig'e"

close hyrveleg (H)

omsynslaus

check hysjelèg'e (V)

bruka om kvinne som held det same korleis ho steller seg (i klede og framferd)

Hysjelège kvendi æ úvýrne mæ sjave si.

close hyskeleg (H)

uanstendig (om kroppsføring hjå kvinne)

check hývónd'e

dyr som brukar horna til å stange folk og andre dyr (mest bruka om kyr)
Sjå også hynne.

Kjýrí va' så hývónd, 'u jaga aire kjý ifrå si.

close hægdagsklædd'e

helgedagskledd, i fine klede
Sjå også hægdag'e og hægdagsklæi.

check hækjen

lysten på

Gunnår va' hækjen ette pæninge.

check hærd'e

tykkhåra

'An æ så vént hærd'e, Taddeiv.

check hær'e

grei, hjelpsam

'U æ hær, Turí, 'u æ allstǿtt så hjelpandi.

check hærutt'e

gråhåra, vert ikkje gradbøygt
Sjå også gråhærd'e

'An fèr'e ti' vare hærutt'e, men mykji hår hèv' 'an.

check hætt

mykje om å gjere, viktig

"Det æ hætt om eitt auga" (ordtak). D'æ 'kji så hætt mæ det.

close hæv'e

god, dyktig, flink

check hǿg'e

grei, greitt, lageleg, noko ein treng Sjå også greilèg'e (V), greilèg'e (H), hendig'e, tægelèg'e (V), tægeleg (H), hǿgt, úhǿg'e og úhǿgt.

Det æ hǿgt vé'emaskjín, itt an steller si vé'en sjave.

close hǿklen

1. person som ikkje får til skikkeleg det han vil
2. person som ikkje kan gå normalt
Sjå også kaklen.

check hǿr'e

herda (oftast bruka om jern)

Dei ljæne som æ for mykji hǿre æ alli góe.

check hǿrelút'e

lut over herdane (same tyding som grúv'e)

Dei som våre hǿrelúte vurte jamt reikna for å vère sterke.

check hǿrtig'e

kvik til å springe ærend, flink til å få arbeidet fort og lett unna

Svein æ 'kji lengji mæ det; han æ så hǿrtig'e.

close hǿteleg (H)

om person som står og peikar og planlegg (men ikkje kjem skikkeleg i gong med det vedkomande skal gjere)

check høylaus'e

vere tom for høy i løa

Det va' helst'e a stór skomm å vare høylaus'e om våri.

check hågbýrd'e

høg kant på båt eller slede

Fysst an rór i håge bylgju kjenner an seg tryggare fysst båten æ hågbýrd'e.

check håg'e

høg
Sjå også hågt.

Úrdalsnúten æ den hægsti núten i Sætisdalsheió.

close hågfløygd'e

flyge høgt (om fuglar)

close håghalsa

høghalsa

close håghæla

høghæla

check hågmælt'e

høgmælt

Espetveitan våre så hågmælte, å da lute vel tale sò hågt si' da búdde innmæ a å?

check hågrausta

høg røyst

An lýt vèr' hågrausta itt an ska høyrast av lengdom, å i mótvind'e.

check hågvad'e

djupt vatn der ein vassar over ei elv

"Om néttan hèv' eg så vónde drauma eg tikj' eg rór i så stríe strauma. Ko trú det æ for slags fyrebód d'æ allstǿtt hågvadt dèr èg lýt ró" (stev).

check hågvaksen

høg av vekst

Gråmannen va' inkji hågvaksen

check hågvard'e

1. person som er "stor på det", sjølvbyrg
2. vanskeleg framkomeleg terreng.

1. Den gamli lésmannen va' hågvard'e.
2. Der æ hågvardt å úkjǿmt 'å úrelénæ.

check hål'e

1. glatt, sleip
2. sterk, sprek
Sjå også svikhålt og hålkji.

1. Det va' hålt i túnæ i dag tí'leg. Fiskjen æ hål'e å vanskelèg'e å halde i hondó.
2. Ori "hål'e" var' helst'e brúka om kara å hesta.

check håmgjèven

buskap som berre har fått halm (dei vert då tunne og tuskelège)

Kjýne æ tunne, da æ så håmgjevne, at da daue vel snart.

check håmtjurr'e

halmen er turr men ikkje kornet (om korn på staur)

Konni æ livemåten, så det hjelper 'kji om konnbondí æ håmtjurre.

check hås'e

hås, vanskeleg å tale klårt

"Tenk at èg å Åse finge muse", fortålde Håse-Knút, då han å kåna fóre ti' vare gamle å dauve.

check håvdau'e

halvdaud 

Saui som stande skorfaste kunn' vère håvdaue av tosti.

check håv'e

halv

Åni laut sitje etti den seisti håvi tímen. Pælen æ 'kji kå håv'e!
Detta veit eg nå, om eg hèv' barre a håvt hòvúd!

close håvfudd'e

halvfull

check håvgalen

"halvgal"

Mannen bar seg som 'an va' håvgalen.

check håvheilagt

tredjedagane i jola, påska og pinsa

Itt d'æ håvheilagt vare det inkji ti' at an gjère nåkå stǿri.

check håvli'en

halvgått

Vetren æ håvli'en Kjynnemess, 2. fibruar.

close håvnaga

halvt oppeten, halvt avgnaga

check håvórdig'e

ymte om, vil ikkje seie rett ut

Tjógjei va' så håvórdig'e at eg tenkte der måtte vère nåkå gali.

close håvtóm'e

halvtom

check håvvaksen

halvt vaksen

Taddeiv va' 'kji håvvaksen førr'ell 'an laut út å téne.

check håvvidd'e

"halvvill" (ofte bruka om sauer som er svært skjerre)

Sauin kunne vèr' håvvidde om hausti.

check håvvitug'e

"halvgalen"

Tarjei æ barre reikna for å vèr' håvvitug'e fysst 'an kjøyrer skóter på heiinn.