Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på N: 175 | Totalt: 6203 | nullstill
Forklåring Døme
close nabb'e

bein knagg til å hengje noko på (av tre eller jern)

check nabbi

1. bergnabb
2. treplugg i enden av ei hesje

1. Der låg an nabbi mæ berg midt i åkræ.
2. Eg hèv' an nabbi i kvære endâ av hesjunn.

check naddvær'e

nattverd

I gåmó tíd sille da helst'e take naddværen bå' vår å haust.

check nadr

skjelving; av iver eller alderdom
Sjå også nadre og nadren.

Òlav fekk slig a nadr då 'an varte gåmål'e.

check nagl'e

nagl
Sjå også naglespretten og kartenagl'e.

Bóa klemde seg så i dynnegåttæ at 'an miste naglen ett'å. An verkjer i nogló itt an fær naglespretten.

check naglespretten

naglebit; bruka berre i bunden form eintal
Sjå også nagl'e.

Det va' jamt mi finge naglespretten fysst mi ha' tumla lengji i snjóræ.

check nagletrong

tånagl som veks inn i kjøtet

Hèv' du vorte bèt'e i nagletrongjinn?

check nagli

nagle
Sjå også dublungji.

Den fæli húden kåm mæ a nýtt belti fullt av nagla.

close nakkegróv

nakkegrop

check nakkji

nakke

Gunnår va' så kraftig'e at 'an ha' plent nakkji som an stút'e.

check namn

1. namn
2. restar av

1. Det va' jamt dei same nomní som vurte brúka førr' i tí'inn, for det va' skjikkjen å reise opp'tt'e dei néraste.
2. Av stògunn 'ass Òlâv æ det barre namn ette syddó.

check Namni

bruka som særnamn på person med same førenamn som ein sjølv

Det va' gó'sleg å sjå deg, Namni, nò æ det lengji si' seiste. Kom nå hèr, Namni, sa den gamli Knúten ti' dei lisle Knútæ.

check napi

nut, fjell

Kjýne gange å beite unde napâ.

check napp'e

knapp
Sjå også nappe.

Der hèv' dutte út tvei nappa ó' frakkunn dí!

check nari

kaldt luftdrag, liten vind, bit i andletet; bruka berre i eintal
Sjå også narebiten.

Der va' an nari heile dagjen, så eg fraus som an hund'e.

close narr

"naut", "dumskalle" (ofte bruka om person som kjenner seg betre og flinkare enn andre folk)

check nasefisk'e

Fisk som ein får med det same ein byrjar å fiske. Ei gamal herme seier at ein ikkje får fleire fiskar då.

Nasefiskjen æ sjella gó'e.

check nasefiskji

når ein får fisk med det same ein byrjar å fiske, men får ingenting seinare; bruka berre i eintal

Nò æ det barre det inkji vare nasefiskji!

close naskerí

nasking

close nat

nøtt

check natkjynn

kjernen i ei nøtt

Du må inkji kaste natkjynninn, den ska' du ète!

check natkråke

nøttekråke

Natkråkâ æ fæl ti' take maten av småfugló.

check natskul

nøtteskal

Der låg fullt av natskul unde haslerunnó.

check nattetré

trestykke (ca. 70 cm) med handtak; bruka til å banke tøyet med når ein vaska ute ved ein bekk eller elv

Fysst Birgjitt tvó klæi i bekkjæ, natta 'u út såpâ mæ nattetré.

check nattúr'e

menneskenatur, sinnelag; bruka berre i eintal

Anlaug hèv' så sérs gó'e nattúr'e, å sipar si allstǿtt greitt.

close nau'bergje

ulikt provisorisk utstyr som ein kan greie seg førebels med

check naudstak

naudstilfelle

"Det høyre líti skóg'e ti' garó, barre så mykji at det kunna hoggast i a naudstak", fortålde Torjús.

check nauljó

naudrop

Mi sprunge ti' mi finge blódtèven då mi høyre nauljó nè'mæ åne.

check naus'e

fjellknaus

Håmåren æ enn kjend'e naus'e på Rysstad.

close nautehòvúd

nedsetjande ord om person som gjer noko dumt

close nauteland

urin frå ku

close nauteskræe

kukake (turka eller hardna lort)

close nautestrik

tåpeleg påfunn, prette

check navletåg

navlestreng

Fær båni navletågjí rundt halsen, kan det vère lívhætt.

close nebb

nebb

check nédblåse

rotvelte, nedblåse tre
Sjå også vindfedde.

Nédblåsu va' 'er mange av ette dei fæle stormæ i januar 2000.

check nedd'e

bruka berre i uttrykket enn kald'e nedd'e; bruka berre i eintal

'Er va' an kald'e nedd'e i kveld, det vare nóg kaldt i nótt. Eg lýt klæ meg godt i dag, for 'er æ enn kald'e nedd'e.

check nédfaddi

epilepsi

Nédfaddi va' enn kallèg'e sjúkdóm'e førr'e, men no æ 'er godt midisín.

check nédslagshúve

vinterlue med øyreklaffar

Nédslagshúvâ æ vorm å gó' i austørjunn.

check negg'e

stikk som gjer vondt; lokal smerte, nag eller sorg

'U fekk an negg'e for bringâ. Eg fekk an negg'e í meg av sinni.

close neikting

nekting

check neisti

gneist

Du lýt passe deg for neistó fysst du brukar smergelsive!

close nekkjeskjý

skyer som er lette og samanhengande

close nékåne

1. barselhjelp
2. kvinne som ventar barn

1. Góme va' nékåne i mange fǿsla.

check nélikost'e (H)

nøkkelost

Eg kaupte mi nélikost'e i dag, på búinn.

check nenni

"såvidt få seg til å gjere"

'An hèv visst nenni ti' slå ihèl kjeslingan.

close neppetong

tang med rund "kjeft" (bruka td av sylvsmedar)

check nerk'e

kraft, styrke; bruka berre i eintal
Sjå også nerka.

"Kjètil æ sterk'e, gong på gong hèv' 'an sýnt sin nerk'e" (rim).

check nès

nes

Der æ allstǿtt vått på nesjó.

close nésjø̀l

kneskål

close néskjø̀l

kneskål Sjå også skjø̀l.

check neslingepòsi

nettmagen (del av magen til eit jortedyr, ved sida av "huvâ")

Neslingepòsen kan an inkji brúke ti' kurveskjinn.

check nest'e

sting
Sjå også neste.

Eg tók nestin i gjår, å det sér út ti' at såri grór greitt.

close nèt

nøtt
Sjå også nèt (inkjekjønn)

check nèt

1. nett, netting
2. fiskegarn
Sjå også nèt (hokjønn).

1. Eg kaupte a nèt mæ abbelsínu.
2. Mi finge fisk'e i adde nètó mi sette út i Stavatn i gjerkveld.

check netje

feitthinna rundt vomma til eit dyr

Itt an slaktar vare netjâ lagd i vatn ei gong.
close netjetåg

talg av netjer

close netlag

når det er lagt ut fiskegarn i vatnet

close nètråte

stong til å setje ut fiskenett med

check nétt

kne

Njóne mí æ fillne. Eg ligg'e 'å njó. "Brent brau å súrt saup legg'e an mann'e 'å njó". (Ordtøke)

close nettfisk'e

aure på om lag 300-400 gram

check netti

fjellknatt

An sér vídt frå dei nettâ, mi kadde 'an Skagestøylsnetten.

close nèv

1. sidegavl på td eit tròg
2. noko som stikk ut (td eit kvasst hjørne)

Det eine nèvi ha' fare av trògjæ.

close nèvefydd

noko som fyller neven ("måleeining")

close nèvehogg

neveslag

close nèverétten

uttrykk bruka om at det er den sterkaste som rår; bruka berre i bunden form eintal

close nígare

kvinne frå Nigard (Homme, Røysland osb.)

Da våre trjå nígaru, å tvæ av da héte Yngjebjør.

close nígari

mann frå Nigard (Homme, Røysland osb.)

Det gjekk godt mæ dei tvei nígaró som gjinge i rås.

check nik

innpåsliten (bruka om menneske og dyr)

Gjeitan kunn' vèr' nåkå fæle nik.

check nikaflus

innpåslite, påtrengjande og / eller masete dyr eller menneske
Sjå også nike, nike seg, nikjen og flus.
Somme seier "nikeflus".

Tåtelomb kunn' jamt vère nåkå fæle nikaflus.

check Nikelos

Niklos

Nikelos gjåre pomm kvílâ sí å hæga seg, sundagsmorgónen.

check nikkersa

nikkers (bruka berre i fleirtal)

Engjilsmennan gjinge tídt mæ nikkersa fysst da færiéra i Nòrik i gamle dage.

close nippepinni

pinne eller stav til å nippe med eller spile pinn med

close nirkl

1. knirk i t.d. dør
2. bruka om personar som er svært nøyaktige og mest aldri vert ferdige med noko

check níst

kvass og spiss lyd
Sjå også níste.

Der kåm nåkå níst frå lǿmendæ då eg pirka hítí det mæ stavæ.

close nístòge

kvinne frå Nistog (Åmli, Viki, Homme, Rygnestad osb.)

Odd trjå nístògun fýgdest ti' festæ laudagskvelli.

close nístògji

mann frå Nistog (Rygnestad, Flateland, Homme, Viki, Åmli osb.)

Det æ sò mæ dei Nístògâ, kjæm 'an 'kji, så sit' 'an.

check nit

luseegg

Moirí greidde håri 'å dótte' sí å athuga om der kunna vèr' nita.

check nív'e

kniv
Sjå også eiskjeinív'e og jungji.

'An stakk níven n'i eisjeií.

check niveplagg

bunadskaut til kvardags som ein bind under haka og så attom halsen; helst bruka av eldre kvinner
Sjå også plagg og skaut.

Kvendí brúka niveplagg heile dagan, antel da våre úti ell' inni.

check nívlâ'

stativ på veggen til å setje slireknivar i (knivar utan slire)

Nívló'í vorte sette på an lagelèg'e plass'e i stògunn.

check nívskuff'e (V)

skuff til kjøkkenbestikk
Somme seier "níveskuff'e".

Di ljóte finne dikkå ètegogni sjave, i nívskuffæ, unga!

close nívsodd'e

odd på kniv og ljå

check njósk

knusk (laga av bjørkesopp; bruka berre i eintal)
Sjå også njóskekjúke.

Njóskji varte sói i sterkt lút å banka så det varte mjúkt. Njóskji va' så ellfímt at det varte an gló'e fysst da slóge neista mæ ellstål.

close njóskekjúke

bjørkekjuke som er god til å lage knusk av
Sjå også njósk og kjúke.

close njótre

fingerknoke

Njótrun mí vorte hú'rusa då eg fekk an stein'e ive handebakji.

check njúpe

nype
Sjå også njúperunni og njúpetré og njúpelús.

Njúpun æ gó'e ti' suppe.

close njúpelús

nypefrø
Sjå også njúpe.

check njúperunni

nypetre
Sjå også njúpe, njúpetré og tinnér'e.

Njúperunnan hav' kvosse tagga.

check njúpetré

nypetre
Sjå også njúperunni og tinnér'e.

Fysst maten minkar seinhaustis, æ fuglan fæle ti' vèr' i njúpetréó.

close noglesoks

negleklyppar

close nokk'e

krokar på ei rokkesnelle

close nokkji

metallkrokar som fører ulltråden på snella i ein rokk

check nómi

døl eller evje i elva

Tarald Nomeland meinte at "Nómeland" kåm av substantívæ "nómi".

check nón / nó'smat'e

middag (kl. 14.00 frå gamalt av)
Sjå også fyrenón, ettenón og nónsbil.

Æ det 'kji snart nóni, nò, eg æ solten som an erv'e!

check nordbúi

person som bur i Nordibø

Nordbúan hav' støyla 'å Midtfjøddó.

check Nórdibǿ-Finndalen

grendenamn på Finndalen som høyrer til Nórdibǿ i Valle

I dag æ der trí støyla i Nórdibǿ-Finndalæ; dèt æ Neiretjynn, Bǿli å Optestøyl.

check Nórdibǿ-Stavedalen

grendenamn på Stavedalen som høyrer til Nórdibǿ i Valle

Det æ nórdbúan som have støyla å slåttu i Nórdibǿ-Stavedalæ.

close Nórdlandi

gammal seiemåte for Vestlandet.

check nórdlé

nordside

Eg lýt beise veggjen 'å nórdlénæ snart.

close nórdlýsu

nordljos; helst berre bruka i ubunden form fleirtal

close nórgare

kvinne frå Nordigard (Tveiti, Kveste osb.)

Nórgarun såte å spunne myrks i midjom.

close nórgari

mann frå Nordigard (Kveste, Rygnestad osb.)

Sýgaran mǿtte nórgaró på hægste heiinn.

check Nóribǿ

samlenamn på Kjelleberg og Sagneskar (inkl. Lii) og Prestegarden i Valle (Gardsnummer 40, 41og 42)

Kråmbúin æ midt i Nóribǿ.

check Nòrik

Noreg

I Nòrik hav' mi mange úlíke dialekta.

check norskji

mann eller kvinne frå Noreg

Kòsi gjekk det mæ norskó i Óberstdorf? Nei, norskan gjåre det filli.

close nórstòge

kvinne frå Norstog (Rygnestad, Løyland, Dale osb.)

Båa nórstògun heite Gunne ette gómeró sikkå.

close nórstògji

mann frå Norstog (Rygnestad, Løyland, Dale osb.)

Nórstògjen kåm tanandi, hesten ha' slite seg ó' tjóræ.

check nòs

nase

Fysst an hèv'e snykkjekrím, renn'e det ó' nòsinn. Det gjèr' mykji an tommi på a long nòs! (herme)

close nó'sbil

middagsleite; bruka berre i eintal
Sjå også nón.

close nó'sblund'e

liten svevn etter nó'smatæ

close nòsebòre

nasebor

close nòsekrím

rennande nase

check nóss-él

regnbye midt på dagen ("nón" er klokka to)
Sjå også nón og él.

Mæ rundballing av grasæ æ 'kji nóss-élí så leie.

close nósskvíld

kvilda etter nóni (skulle vere to timar lang)

close nóssøykt

arbeidsøykt i eldre tid mellom kl. 11.00 og 14.00
Sjå også nón og øykt.

check nótt

natt

Eg låg på heiinn tvæ nétte.

check nóttebiti

overflate på snø som frys noko til om natta

Sólí ska' 'kji skjíne lengji fysst det vårar, førr'ell nóttebiten løysest opp.

close nóttebul'e

nattrøye utan armar og krage

close nóttesvimn'e

nattesvevn

close nóttevòke

nattevak

close nóttís'e

is som har lagt seg siste natta

close nóttong'e

nottung, volummåleeining, 1 nottong = 5,8 liter, 1/3 skjeppe

close nubb'e

treplugg til å feste skosålen med; ca. 1 cm lange og tykke som fyrstikker

close nubbe

kniv med avbrote eller stutt blad
Sjå også snubbe.

check null'e

rull, noko som er samanrulla
Sjå også nulle.

Eg hève klæí mí i an null'e så da inkji skrovle så mykji i sekkjæ.

close nurgl

arbeid som er ugreitt og går seint

Det varte barre nåkå nurgl mæ ó.

check nurgl'e

person som er noko puslete i arbeid og mest aldri vert ferdig med det han skal gjere
Sjå også nurgle.

Tvei nurgla såte i hóp å nurgla mæ nåkå smått nurgl.

close nussi

klem på kinnet
Sjå også nussast.

check núte
image

knute, unormal utvekst på trestamme

Nútu æ greie imni ti' å svorve bodda av.

check nút'e

1. rund fjellformasjon
2. knute
3. "knute" i halsen etter å ha ete for mykje av noko; berre bruka i bunden form eintal
Sjå også rennenút'e.

1. Då 'an kåm oppå núten ha' 'an a vént útsýn útive heian.
2. Núten va' så hardt nýtt'e at 'an fekk 'an alli opp'tt'e.
3. Eg fekk núten då eg ha' ète så mykji kurv'e.

close núve

sau med stutte øyro

close nuvr'e

person som ikkje er flink med hendene
Sjå også nuvren, nuvrelèg'e (V) og nuvreleg (H).

check nýa

ny (månefase)

Det néa leiver, tèk'e nýa mæ.

close nyddingji

mindre steinar lagde på større steinar, til merke om at her går vegen, også bruka som bytesteinar på heia
Sjå også nydde og nylt'e vèg'e.

check Nýestog

den nyare stoga (vert ikkje bøygt)
Sjå også gamlestog, stòge og røykstòge.

Gýró treivst inkji i Nýestog.

close nýgrói

nytt gras om våre / der snøen smeltar
Sjå også grói.

close nykkjetong

tang til å bøye hesteskosaum når ein skor hesten

check nykla

lite trådnyste av ullgarn

Eg hèv' spita denné sokkjen av mange små nyklu.

check nýra

nyre

Fysst mi slakta vurte nýrun malne som da våre.

close nyss'e

vond lukt; bruka berre i eintal
Sjå også nysse.

close nysse

knippe eller haug med eit eller anna t.d eit høyfang

her kjem eg mæ a høynysse ti enne Kranseli

close nyste

niste

close nysteskreppe

nisteskreppe

close nystøskje

øskje av tre til å ha lefser i (bruka til å ha mat i for ei kvinne som hadde fødd barn)

close nyttugheit

arbeidsam, nyttig

check nýve

rest av øyro; på dyr

D'æ så vént mæ nývu, sa 'u, 'u hoggje av øyró på sauó.

close nýv'e

person som slår med knytta neve eller hard stokk

close nýve

"bekymra rynke" i panna like over nasa

'An sat mæ nýve i blèsunn å va' så tankemykjen.

check nývi
image

liten bit av noko td tre

Dessa nýví kunn' mi hav' ti' vé'e.

check nyvli

horn som såvidt har vakse ut av hovudet
Somme seier "nivli".

Veiren ha' nåkå små nyvla.

check nyvli

lite avkapp av tremateriale

Hav' di plukka opp nyvlí som liggje rundt hǿvlebenkjen?

check nýårsepdag'e

nyttårsaftan
Mange valldølar seier "nýårsepda'n"

Nyårsepdagjen æ det vakemesse i kjørkjunn, klokka toll.

close næmingji

læregut, nybyrjar

check næpe

kålrot

Só'ne næpu æ godt attat fisk'e, lefsu å spa.

check næpegar'e

åker med kålrot

Sòme ha' næpegar'e fysste åri da ha' bròte opp a nýtt stykkji.

close næpegróv

frostfri gróv eller hole som var grave inn i ei sandbraut (der næpun kunne halde seg kalde og friske)

close næpekål

blad på kålrot

check næpespa

"Suppe" laga av kveitemjøl, mjølk, fløyte og kokekrafta av fisk eller kjøt og kålrot. Det er ulike samansetjingar av råstoffa som vert bruka, og mengda av det einskilde. "Næpespai" er ein del av den tradisjonelle jole- og nyttårsmaten i øvre Setesdal.
Somme seier berre spa.

Lefse, næpespa å fisk'e æ den besti jólematen èg kan få.

check næpestudent'e

person som er på slutten av utdanninga si på landbruksskule (noko nedsetjande ord)

Næpestudentan gjinge mæ gúle brèmhúvu på sluttæ av útdaningjinn.

check næringssút

sut for å ikkje greie seg økonomisk

Sòme finge næringssút fysst da vurte gamle.

close nævr

never

'An kan flette nævra i håbballæ.

close nævreskrukke

"spann" laga av never t.d. til å plukke bær i
Sjå også nævr.

check nǿgle

1. ferdigsauma "bandasje" utanpå bandasjen for ein skadd finger
2. hette til å ha på fingeren eller fingrane når ein har arbeid som slit hardt på huda (td spinning)

1. A nǿgle æ gó' å have åttenat fæslæ, for då kan an bind'æ rundt úvléen så 'u inkji dett'e av.
2. Sat an i dagevís å spann, laut an mest'e brúke nǿgle.

close nǿri

til å gjere å med

check nåa

garnnyste
Somme seier "gånnåa".

Eg hève mange nåu mæ røkkjingegån.

check nåe

deig
Sjå også verbet nåe.

Eg hèv' tvæ nåu, ei stumpenåe å ei ti' rosínkaku.

check nåetròg

stort trau, bruka til å kna deig til flatbraud og lefser

Nåetrògji æ hólka út av an tykk'e stokk'e.

close någauk'e

gauk som gjel frå nord; varsel om ulukke og død (den som høyrde gauken kom til å døy same året)

check nålehús

nåleskrin

"Eg finn'e alli att'e nålehúsi mitt", sa kåna, 'u sille stoppe sokkan 'ass Òlav.

check nåmtróe

Vinkelforma trobord som ligg over langveggen i ein lafta bygning. Det er hogge ut for sperrene slik at trobordet tettar heilt mot øvste stokken (stavlægjâ).
Sjå også tró, tróe og reisingetró.

Nåmtróâ æ arbeissam å stelle ti'.

check nåost'e

ost (som er laga av surmjølk, rømme, salt og karve)
Sjå oppskrift i heftet "Gamle matoppskrifter og matskikkar frå Valle", utgjeve av Valle Bondekvinnelag.
Sjå også nåe.

Nåost'e va' godt i hóp mæ smø̀r å brau.

close nårislegras

Linnea borealis (lækjeplante)

check nåsle

brennesle

Dèr nåslun vakse æ allstǿtt gód jórd.

check nåvåri
image

navar (konisk eller jamtjukt trebor utan skruve i midten)

Gunnår æ gó'e ti' å smíe bådi navra å låsa.