Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på N: 196 | Totalt: 6903 | søketips | nullstill
Forklåring Døme
check nabb'e

knagg til å hengje noko på (bein knagg av tre eller jern)

D'æ greitt å have nåkå nabba på veggjæ ti' å hengje ting på.

check nabbi

1. bergnabb
2. treplugg i enden av ei hesje

1. Der låg an nabbi mæ berg midt i åkræ.
2. Eg hèv' an nabbi i kvære endâ av hesjunn.

check naddvær'e

nattverd

I gåmó tíd sille da helst'e take naddværen bå' vår å haust.

check nadr

skjelving; av iver eller alderdom
Sjå også nadre og nadren.

Òlav fekk slig a nadr då 'an varte gåmål'e.

check nagl'e

nagl
Sjå også naglespretten og kartenagl'e.

Bóa klemde seg så i dynnegåttæ at 'an miste naglen ett'å. An verkjer i nogló itt an fær naglespretten.

check naglespretten

naglebit; bruka berre i bunden form eintal
Sjå også nagl'e.

Det va' jamt mi finge naglespretten fysst mi ha' tumla lengji i snjóræ.

check nagletrong

tånagl som veks inn i kjøtet

Hèv' du vorte bèt'e i nagletrongjinn?

check nagli

nagle
Sjå også dublungji.

Den fæli húden kåm mæ a nýtt belti fullt av nagla.

check nakkegróv

nakkegrop

Nakkegróví vare týdelègare mæ åró.

check nakkji

nakke

Gunnår va' så kraftig'e at 'an ha' plent nakkji som an stút'e.

check namn

1. namn
2. restar av

1. Det va' jamt dei same nomní som vurte brúka førr' i tí'inn, for det va' skjikkjen å reise opp'tt'e dei néraste.
2. Av stògunn 'ass Òlâv æ det barre namn ette syddó.

check Namni

bruka som særnamn på person med same førenamn som ein sjølv

Det va' gó'sleg å sjå deg, Namni, nò æ det lengji si' seiste. Kom nå hèr, Namni, sa den gamli Knúten ti' dei lisle Knútæ.

check napi

nut, fjell

Kjýne gange å beite unde napâ.

check napp'e

knapp
Sjå også nappe.

Der hèv' dutte út tvei nappa ó' frakkunn dí!

check nari

kaldt luftdrag, liten vind, bit i andletet; bruka berre i eintal
Sjå også narebiten.

Der va' an nari heile dagjen, så eg fraus som an hund'e.

check narr

"naut" (ofte bruka om person som skil seg ut og kjenner seg betre og flinkare enn andre folk)

Høy detta narri; nò fortèl'e 'an at bílen 'ass gjeng'e på matolji att'e!

check narrebragd

dum måte å gjere noko på

Det va' a narrebragd koss Såvi gjåre arbei'i.

check nasefisk'e

Fisk som ein får med det same ein byrjar å fiske. Ei gamal herme seier at ein ikkje får fleire fiskar då.

Nasefiskjen æ sjella gó'e.

check nasefiskji

når ein får fisk med det same ein byrjar å fiske, men får ingenting seinare; bruka berre i eintal

Nò æ det barre det inkji vare nasefiskji!

check nat

nøtt (særleg bruka om hasselnøtt)

Der låg mykji nati unde hosletréæ nórd i líinn.

check nateskal

skal på hasselnøtt

Det kan vèr' vóndt å knekkje nateskali mæ tonnó.

check natkjynn

kjernen i ei nøtt

Du må inkji kaste natkjynninn, den ska' du ète!

check natkråke

nøttekråke

Natkråkâ æ fæl ti' take maten av småfugló.

check natskul

nøtteskal
Somme seier "nateskul".

Der låg fullt av natskul unde haslerunnó.

check nattetré

trestykke (ca. 70 cm) med handtak; bruka til å banke tøyet med når ein vaska ute ved ein bekk eller elv

Fysst Birgjitt tvó klæi i bekkjæ, natta 'u út såpâ mæ nattetré.

check nattúr'e

menneskenatur, sinnelag; bruka berre i eintal

Anlaug hèv' så sérs gó'e nattúr'e, å sipar si allstǿtt greitt.

check nau'bergje

ulikt provisorisk utstyr som ein kan greie seg førebels med

Hesjetrå'en va' a gó' nau'bergje itt an inkji ha' anna å hjelpe si mæ.

check naudstak

naudstilfelle

"Det høyre líti skóg'e ti' garó, barre så mykji at det kunna hoggast i a naudstak", fortålde Torjús.

check nau'hú'

overhud

Det va' barre nau'hú'í eg skrapa âv, så eg blǿdde inkji.

check nauljó

naudrop

Mi sprunge ti' mi finge blódtèven då mi høyre nauljó né'mæ åne.

check naus'e

fjellknaus

Håmåren æ enn kjend'e naus'e på Rysstad.

check nautehòvúd

nedsetjande ord om person som gjer eller seier noko dumt

Sòdan a nautehòvúd æ det inkji nåkå å brý seg om!

check nauteland

urin frå ku (samla opp igjennom inneforings-sesongen; berre bruka i eintal)

Da kjøyre nautelandi útive vodden. Nautelandi va' gó' hevd.

check nauteskræe

kukake (turka eller hardna lort)

'Er æ fullt av nauteskræu út'å vègjæ nò! 

check nauteslæpe

sti som husdyr har laga

Det kan vère lageleg for fókk å fýe nauteslæpó

check nautestrik

tåpeleg påfunn, fantestrek

D'æ a fælt nautestrik å leggje teiknestifti på stǿlin ti' fókk.

check nautevèg'e

sti for husdyr

Rundt støylen kunna det vère mange nautevègji.

check navletåg

navlestreng

Fær båni navletågjí rundt halsen, kan det vère lívhætt.

check navreskjær

skjerestålet i ein navar

An lýt kvesse navreskjæri for at nåvåren ska' bíte godt.

check nebb

nebb

Fuglan mate ungan sikkå mæ makka beint ifrå nebbinn.

check né'bèr

nedbør (snø eller regn)

Det hèv' vòre a kalleg né'bèr i nótt. Vare det alli slutt mæ desse né'bèræ?

check nédblåse

rotvelte, nedblåse tre
Sjå også vindfedde.

Nédblåsu va' 'er mange av ette dei fæle stormæ i januar 2000.

check nedd'e

bruka i uttrykket enn kald'e nedd'e (bruka berre i eintal)

'Er va' an kald'e nedd'e i kveld, det vare nóg kaldt i nótt. Eg lýt klæ meg godt i dag, for 'er æ enn fæl'e nedd'e.

check nédfaddi

epilepsi

Nédfaddi va' enn kallèg'e sjúkdóm'e førr'e, men no æ 'er godt midisín. Då Tóne fekk né'faddi, tók doktaren av 'enni fǿrarkórti.

check nédslagshúve

vinterlue med øyreklaffar

Nédslagshúvâ æ vorm å gó' i austørjunn.

check negg'e

stikk som gjer vondt; lokal smerte, nag eller sorg

'U fekk an negg'e for bringâ. Eg fekk an negg'e í meg av sinni.

check neikting

nekting

Mi ha' sikre bivís, men mi høyre alli anna 'ell neikting frå dessa fantó.

check neirivèg'e

veg som ligg lengre nede i terrenget

Neirivègjen æ nédmæ åne, å æ nòkå breiare 'ell evrivègjen.

check neisti

gneist

Du lýt passe deg for neistó fysst du brukar smergelsive!

check né'kåne

1. barselhjelp
2. kvinne som ventar barn

1. Góme va' né'kåne i mange fǿsla.
2. Jóremoirí kåm i tí'i ti' né'kånunn.

check nélikost'e (H)

nøkkelost

Eg kaupte mi nélikost'e i dag, på búinn.

check nenni

"såvidt få seg til å gjere"

'An hèv' visst nenni ti' slå ihèl kjeslingan.

check neppetong

tang med rund "kjeft" (bruka t.d. av sylvsmedar)

An lýt have neppetong itt an vi' rundle âv kantan på a blèkplate.

check nerk'e

kraft, styrke, spenst, innsatsvilje; bruka berre i eintal
Sjå også nerka.

"Kjètil æ sterk'e, gong på gong hèv' 'an sýnt sin nerk'e" (rim).

check nès

nes

Der æ allstǿtt vått på nesjó.

check néskjø̀l

kneskål
Sjå også skjø̀l.

Torgrím snåva i an stein'e, raut 'å hovdi, å sló eine néskjø̀lí så vóndt at 'an halta. Eg sló meg så i néskjø̀linn at eg fekk vatn i nétti.

check neslingepòsi

nettmagen (del av magen til eit jortedyr, ved sida av "huvâ")

Neslingepòsen kan an inkji brúke ti' kurveskjinn.

check nesslag

plass der ein set ut fiskegarn

I Soksoddi va' a godt nesslag førr'ell det varte undestemt.

check nest'e

sting

Eg tók nestin i gjår, å det sér út ti' at såri grór greitt.

check nèt

nøtt
Sjå også nèt (inkjekjønn)

Nò have mi vòre i nateskóg å funne mykji nèta.

check nèt

1. nett, netting
2. fiskegarn
3. detalj i løyesaum
Sjå også nèt (hokjønn).

1. Eg kaupte a nèt mæ abbelsínu.
2. Mi finge fisk'e i adde nètó mi sette út i Stavatn i gjerkveld.
3. Nètí sauma mi allstǿtt mæ kaméletrå'e, å så fylte mi mæ løye.

check netje

feitthinna rundt vomma til eit dyr

Itt an slaktar vare netjâ lagd i vatn ei gong.
check netjeskjý

skyer som er lette og samanhengande

Itt mi såge netjeskjý på himmelæ, då venta mi vind'e.

check netjetåg

talg av netjer

Netjetågjí reikna da for mætare 'ell onnó tåg.

check netlag

stad der det vert lagt ut fiskegarn

Ifrå desse oddâ æ der a godt netlag.

check nètråte

stong til å setje ut fiskegarn med

Itt da inkji ha' pråm'e, brúka da nètråte ti' å setje út nèt mæ.

check nétt

kne

Njóne mí æ fillne. Eg ligg'e 'å njó. "Brent brau å súrt saup legg'e an mann'e 'å njó". (Ordtøke) An lýt leggje seg å néttí ska’ an få ti’ detta. Eg æ så mó i njó ette desse heietúræ.

check nettfisk'e

aure som ein fangar i garn på om lag 300-400 gram

Nettfiskjen va' létt'e å selje.

check netti

fjellknatt

An sér vídt frå dei nettâ, mi kadde 'an Skagestøylsnetten.

check nèv

1. sidegavl på td eit tròg
2. noko som stikk ut (td eit kvasst hjørne)

1. Di eine nèvi ha' fare av trògjæ.
2. Eg stanga meg i nèvæ å sílblǿddi.

check nèvefydd

noko som fyller neven ("måleeining")

Eg fekk a nèvefydd mæ drops av 'enni Annlaug.

check nèvehogg

neveslag

Haddvår fekk si a nèvehogg då 'an ǿrte si út mæ 'an Taddeiv.

check nèverétten

uttrykk bruka om at det er den sterkaste som rår (bruka berre i bunden form eintal)

Nèverétten æ úlovlèg'e å brúke nò ti' dags.

check nígare

kvinne frå Nigard (Homme, Røysland osb.)

Da våre trjå nígaru, å tvæ av da héte Yngjebjør.

check nígari

mann frå Nigard (Homme, Røysland osb.)

Det gjekk godt mæ dei tvei nígaró som gjinge i rås.

check nik

innpåsliten (bruka om menneske og dyr)

Gjeitan kunn' vèr' nåkå fæle nik.

check nikaflus

innpåslite, påtrengjande og / eller masete dyr eller menneske
Sjå også nike, nike seg, nikjen og flus.
Somme seier "nikeflus".

Tåtelomb kunn' jamt vère nåkå fæle nikaflus.

check Nikelos

Niklos

Nikelos gjåre pomm kvílâ sí å hæga seg, sundagsmorgónen.

check nikkersa

nikkers (bruka berre i fleirtal)

Engjilsmennan gjinge tídt mæ nikkersa fysst da færiéra i Nòrik i gamle dage.

check nippepinni

pinne eller stav til å nippe med eller spile pinn med

Jentun våre bèt'e 'ell gútan mæ nippepinnâ.

check nipr

smått og vent

Nò vare det helst'e havt nåkå smått nipr mæ króka å hòlekróka på línesaumæ.

check niprell

harerug

D'æ helst'e frætti som var' kadda niprell.

check nirkl

1. knirk i t.d. dør
2. bruka om personar som er svært nøyaktige og mest aldri vert ferdige med noko

1. Du lýt olje gjengjun så mi sleppe detta nirkli!
2. Targjær æ slig a nirkl, 'u vare mest'e alli færig mæ saumæ sí.

check níst

kvass og spiss lyd
Sjå også níste.
(Somme brukar ordet som hankjønnsord. An níst'e: Eg høyre an níst'e, å då va det a lǿmendi som stó' å skvakka).

Der kåm nåkå níst frå lǿmendæ då eg pirka hítí det mæ stavæ.

check nístòge

kvinne frå Nistog (Åmli, Viki, Homme, Rygnestad osb.)

Odd trjå nístògun fýgdest ti' festæ laudagskvelli.

check nístògji (V)

mann frå Nistog (Rygnestad, Flateland, Homme, Viki, Åmli osb.)

Det æ sò mæ dei Nístògâ, kjæm 'an 'kji, så sit' 'an.

check nit

luseegg

Moirí greidde håri 'å dótte' sí å athuga om der kunna vèr' nita.

check nív'e

kniv
Sjå også eiskjeinív'e og jungji.

'An stakk níven n'i eisjeií.

check niveplagg

bunadskaut til kvardags som ein bind under haka og så attom halsen; helst bruka av eldre kvinner
Sjå også plagg og skaut.

Kvendí brúka niveplagg heile dagan, antel da våre úti ell' inni.

check nívlâ'

stativ på veggen til å setje slireknivar i (knivar utan slire)

Nívló'í vorte sette på an lagelèg'e plass'e i stògunn.

check nívshókk'e

metallbeslag på knivskaft

Det va' an vén'e nívshókk'e på nívæ dí!

check nívskuff'e (V)

skuff til kjøkkenbestikk
Somme seier "níveskuff'e".

Di ljóte finne dikkå ètegogni sjave, i nívskuffæ, unga!

check nívsodd'e

odd på kniv 

Ska' du skjère namni ditt i an evegg'e, lýt du have an kvoss'e nívsodd'e.

check nívsrisp

lite sår etter kniv

D'æ va' 'kji kå a líti nívsrisp eg fekk på læræ mæ eg sat tægdi.

check nívstangji

enden av kniven som vert fest i skaftet

D'æ greitt at nívstangjen æ nòkå újamn'e så 'an heng'e bèt'e på skaptæ.

check njósk

knusk (laga av bjørkesopp; bruka berre i eintal)
Sjå også njóskekjúke.

Njóskji varte sói i sterkt lút å banka så det varte mjúkt. Njóskji va' så ellfímt at det varte an gló'e fysst da slóge neista mæ ellstål.

check njóskekjúke

bjørkekjuke som er god til å lage knusk av
Sjå også njósk og kjúke.

Det vare mykji godt njósk av desse njóskekjúkunn!

check njótre

fingerknoke

Njótrun mí vorte hú'rusa då eg fekk an stein'e ive handebakji.

check njúpe

nype
Sjå også njúperunni og njúpetré og njúpelús.

Njúpun æ gó'e ti' suppe.

check njúpelús

nypefrø
Sjå også njúpe.

Det va' vóndt å få njúpelýsa nédette ryggjæ.

check njúperunni

nypekjerr
Sjå også njúpe, njúpetré og tinnér'e.

Njúperunnan hav' kvosse tagga.

check njúpetré

nypekjerr
Sjå også njúperunni og tinnér'e.

Fysst maten minkar seinhaustis, æ fuglan fæle ti' vèr' i njúpetréó.

check noglesoks

negleklyppar

D'æ greitt have gó' noglesoks itt an ska' klyppe neglan.

check nokk'e

krokar på ei rokkesnelle

Nokkan halde tråæ på plass i snælunn.

check nokkevrie

lykkjer på spinnetråden som oppstår i krokane på spinnesnella

Nokkevriu å sulteléi æ leie spònelýti.

check nómi

døl eller evje i elva

Tarald Nomeland meinte at "Nómeland" kåm av substantívæ "nómi".

check nón / nó'smat'e

middag (kl. 14.00 frå gamalt av)
Sjå også fyrenón, ettenón og nónsbil.

Æ det 'kji snart nóni, nò, eg æ solten som an erv'e!

check nordbúi

person som bur i Nordibø

Nordbúan hav' støyla 'å Midtfjøddó.

check Nórdibǿ-Finndalen

grendenamn på Finndalen som høyrer til Nórdibǿ i Valle

I dag æ der trí støyla i Nórdibǿ-Finndalæ; dèt æ Neiretjynn, Bǿli å Optestøyl.

check Nórdibǿ-Stavedalen

grendenamn på Stavedalen som høyrer til Nórdibǿ i Valle

Det æ nórdbúan som have støyla å slåttu i Nórdibǿ-Stavedalæ.

check Nórdlandi

gammal seiemåte for Vestlandet

Tarkjell laup âv på Nórdlandi.

check nórdlé

nordside

Eg lýt beise veggjen 'å nórdlénæ snart.

check nórdlýsu

nordljos; helst berre bruka i ubunden form fleirtal

Der va' nåkå ivelagji véne nórdlýsu i nótt.

check nórgare

kvinne frå Nordigard (Tveiti, Kveste osb.)

Nórgarun såte å spunne myrks i midjom.

check nórgari

mann frå Nordigard (Kveste, Rygnestad osb.)

Sýgaran mǿtte nórgaró på hægste heiinn.

check Nóribǿ

samlenamn på Kjelleberg og Sagneskar (inkl. Lii) og Prestegarden i Valle (Gardsnummer 40, 41og 42)

Kråmbúin æ midt i Nóribǿ.

check Nòrik

Noreg

I Nòrik hav' mi mange úlíke dialekta.

check norskji

mann eller kvinne frå Noreg

Kòsi gjekk det mæ norskó i Óberstdorf? Nei, norskan gjåre det filli.

check nórstòge

kvinne frå Norstog (Rygnestad, Løyland, Dale osb.)

Båa nórstògun heite Gunne ette gómeró sikkå.

check nórstògji

mann frå Norstog (Rygnestad, Løyland, Dale osb.)

Nórstògjen kåm tanandi, hesten ha' slite seg ó' tjóræ.

check nòs

nase

Fysst an hèv'e snykkjekrím, renn'e det ó' nòsinn. Det gjèr' mykji an tommi på a long nòs! (herme)

check nó'sbil

middagsleite (om lag kl 14-16; bruka berre i eintal)
Sjå også nón.

Kan du 'kji kåme innom, nó'sbil?

check nó'sblund'e

liten svevn etter nó'smatæ

Det æ godt mæ an nó'sblund'e i slåttæ.

check nòsebòr (V)

nasebor

Fysst eg æ krímsjúk'e, æ eg jamt tétt'e i nòsebòró.

check nòsebòre (H)

nasebor 

Inkji grav deg sossa i nòsebòrun, det æ så ulkeleg at!

check nòsekrím

rennande nase

Eg hèv' inkji havt féber, men a fælt nòsekrím.

check nóss-él

regnbye midt på dagen ("nón" er klokka to)
Sjå også nón og él.

Mæ rundballing av grasæ æ 'kji nóss-élí så leie.

check nósskvíld

kvilda etter nóni (skulle vere to timar lang)

Nósskvíldí va' viktig i hardaste slåttæ.

check nóssøykt

arbeidsøykt i eldre tid mellom kl. 11.00 og 14.00
Sjå også nón og øykt.

I nóssøyktinn va' det mykji å ríve út såtun å vende høytti.

check nótebein

gripebrett på hardingfele

Órdi "nótebein" æ inkji godt kjent midjom fókk flést.

check nótehest'e

stolen på ei fele

Der æ véne krulla på desse nótehestæ.

check nótt

natt

Eg låg på heiinn tvæ nétte.

check nóttebiti

overflate på snø som frys noko til om natta

Sólí ska' 'kji skjíne lengji fysst det vårar, førr'ell nóttebiten løysest opp.

check nóttebul'e

nattrøye utan armar og krage

Denné nóttebulen hèv' eg havt i tjúge år.

check nóttekjyl'e

nattefrost

'Er hèv' vòre nóttekjyl'e, så eplevísen hèv' fròsi.

check nóttesvimn'e

nattesvevn

'Er æ så heitt nò at det gjeng'e útive nóttesvimnen.

check nóttevòke

nattevaking

An vare nòkå tròta av dei nóttevòkunn.

check nóttís'e

is som har lagt seg siste natta

An ska' alli gange på nóttísæ.

check nóttong'e

nottung (volum-måleeining, 1 nottong = 5,8 liter, 1/3 skjeppe)

Denné hókkjen tèk'e ein nóttong'e.

check nubb'e

treplugg til å feste skosolen med (ca. 1 cm lange og tykke som fyrstikker)

Æ dessa sólan feste mæ nubb'e?

check nubbe

kniv med avbrote eller stutt blad
Sjå også snubbe.

Mi brúka nubbâ tídt ti' å merkje saui. Æ 'u gåmó, denna nubbâ?

check null'e

rull, noko som er samanrulla
Sjå også nulle.

Eg hève klæí mí i an null'e så da inkji skrovle så mykji i sekkjæ.

check nurgl

arbeid som er ugreitt og går seint

Det varte barre nåkå nurgl mæ 'ó Svein.

check nurgl'e

person som er noko puslete i arbeid og mest aldri vert ferdig med det han skal gjere
Sjå også nurgle.

Tvei nurgla såte i hóp å nurgla mæ nåkå smått nurgl.

check nussi

klem på kinnet
Somme seier "nuss'e".
Sjå også nussast.

Kan eg få an nussi av di?

check nútart'e

misvokster (dårleg vekst)

Der æ an nútart'e i åkræ, 'an stend'e plent i stâi.

check núte
image

rirkule, knute, unormal utvekst på trestamme

Nútu æ greie imni ti' å svorve bodda av.

check nút'e

1. rund fjellformasjon
2. knute
3. "knute" i halsen etter å ha ete for mykje av noko; berre bruka i bunden form eintal
Sjå også rennenút'e.

1. Då 'an kåm oppå núten ha' 'an a vént útsýn útive heian.
2. Núten va' så hardt nýtt'e at 'an fekk 'an alli opp'tt'e.
3. Eg fekk núten då eg ha' ète så mykji kurv'e.

check núve

sau med stutte øyro

"Eg hève fjóre núvu", seie Lidvår.

check nuvr'e

person som ikkje er flink med hendene
Sjå også nuvren, nuvrelèg'e (V) og nuvreleg (H).

Asbjynn va' enn nuvr'e, så di 'an gjåri varte sjella vént.

check nýa

ny (månefase)

Di néa leiver, tèk'e nýa mæ.

check nyddingji

mindre steinar lagde på større steinar eller berg (til merke om at her går vegen, også bruka som bytesteinar på heia)
Sjå også nydde og nylt'e vèg'e.

"'Er æ så mange nyddinga ette støylsvègjæ at det æ létt å finne fram", seie Augund.

check Nýestog

den nyare stoga (vert ikkje bøygt)
Sjå også gamlestog, stòge og røykstòge.

Gýró treivst inkji i Nýestog.

check nýgrói

nytt gras om våren (der snøen har smelta)
Sjå også grói.

Sauin våre glae fysst da kóme út'å nýgróen.

check nykkjetong

tang til å bøye hesteskosaum når ein skor hesten

Vi' du flí mi nykkjetongjí, Bóa?

check nykla

lite trådnyste av ullgarn

Eg hèv' spita denné sokkjen av mange små nyklu.

check nyppi

all ulla frå ein sau

Eg tók av tvau nyppi av haustuddinn som ska' vare ti' spitegån.

check nýra

nyre

Fysst mi slakta vurte nýrun malne som da våre.

check nyss'e

vond lukt (bruka berre i eintal)
Sjå også nysse.

"Der æ an nyss'e i desse mjåkkjinn, men an kan drikk' 'æ", seie Gró.

check nysse

knippe eller haug med eit eller anna (t.d eit høyfang)

Hèr kjæm'e eg mæ a nysse mæ høy ti' 'enni Kranselí.

check nyste

niste

Èg hèv' allstǿtt ost'e på nystunn.

check nysteskreppe

veske eller sekk til nista

Nysta sí bèr'e 'an i nysteskreppunn.

check nystøskje

øskje av tre til å ha lefser i (bruka t.d. til å ha mat i for ei kvinne som hadde fødd barn)

Æ 'u gåmó, denna nystøskjâ?

check nyttugheit

arbeidsam, nyttig

Der æ mykji nyttugheit i dei húsæ.

check nýve

rest av øyro; på dyr

D'æ så vént mæ nývu, sa 'u, 'u hoggje av øyró på sauó.

close nýv'e

person som slår med knytta neve eller hard stokk

check nýve

"bekymra rynke" i panna like over nasa

Haddvår sat mæ nýve i blèsunn å va' så tankemykjen.

check nývi
image

liten bit av noko td tre

Dessa nýví kunn' mi hav' ti' vé'e.

check nyvleveir'e

ver med små horn (nyvla)

Dei tvei nyvleveirin åkkå sjå 'kji så staselège út som honnåran.

check nyvli

horn som såvidt har vakse ut av hovudet
Somme seier "nivli".

Veiren ha' nåkå små nyvla.

check nyvli

lite avkapp av tremateriale

Hav' di plukka opp nyvlí som liggje rundt hǿvlebenkjen?

check nýårsepdag'e

nyttårsaftan
Mange valldølar seier "nýårsepda'n"

Nyårsepdagjen æ det vakemesse i kjørkjunn, klokka toll.

check næmingji

læregut, nybyrjar

Denné næmingjen eg hèv' mæ mi i smidjunn teiknar godt.

check næpe

kålrot

Só'ne næpu æ godt attat fisk'e, lefsu å spa.

check næpegar'e

åker med kålrot

Sòme ha' næpegar'e fysste åri da ha' bròte opp a nýtt stykkji.

check næpegróv

frostfri gróv eller hole som var grave ned i åkeren der denne var tjurr (der næpun kunne halde seg kalde og friske utover vinteren)

Mange la håm'e néd i næpegróví, la næpun oppí å dakka da ti' førr'ell da ha' jórd oppå. På toppæ av næpegróvinn va' der a útluftingshòl av tré, mæ "tòke" oppå.

check næpekål

blad på kålrot

Nýtt næpekål brúka da i suppunn.

check næpespa

"Suppe" laga av kveitemjøl, mjølk, fløyte og kokekrafta av fisk eller kjøt og kålrot. Det er ulike samansetjingar av råstoffa som vert bruka, og mengda av det einskilde. "Næpespai" er ein del av den tradisjonelle jole- og nyttårsmaten i øvre Setesdal.
Somme seier berre spa.

Lefse, næpespa å fisk'e æ den besti jólematen èg kan få.

check næpestudent'e

person som er på slutten av utdanninga si på landbruksskule (noko nedsetjande ord)

Næpestudentan gjinge mæ gúle brèmhúvu på sluttæ av útdaningjinn.

check næringssút

sut for å ikkje greie seg økonomisk

Sòme finge næringssút fysst da vurte gamle.

check nævr

never

'An kan flette nævra i håbballæ.

check nævreskrukke

"spann" laga av never t.d. til å plukke bær i
Sjå også nævr.

'Er æ fleire slags nævreskrukku, ti' úlíke slags brúk.

check nǿgle

1. ferdigsauma "bandasje" utanpå bandasjen for ein skadd finger
2. hette til å ha på fingeren eller fingrane når ein har arbeid som slit hardt på huda (td spinning)

1. A nǿgle æ gó' å have åttenat fæslæ, for då kan an binde rundt úvléen så 'u inkji dett'e av.
2. Sat an i dagevís å spann, laut an mest'e brúke nǿgle.

check nǿri

noko til å gjere opp eld med (t.d. never)

'Å heiinn brúke mi mòsi ti' nǿri.

check nåa

garnnyste
Somme seier "gån-nåa".

Eg hève mange nåu mæ røkkjingegån.

check nåe

deig
Sjå også verbet nåe.

Eg hèv' tvæ nåu, ei stumpenåe å ei ti' rosínkaku.

check nåetròg

stort trau, bruka til å kna deig til flatbraud og lefser

Nåetrògji æ hólka út av an tykk'e stokk'e.

check någauk'e

gauk som gjel frå nord; varsel om ulukke og død (den som høyrde gauken kom til å døy same året)

Gunne høyre någaukjen, å då trúdde 'u at 'u ha' kji så lengji etti.

check nå'i

nåde

Guss nå'i æ ovstór'e.

check nålehús

nåleskrin

"Eg finn'e alli att'e nålehúsi mitt", sa kåna, 'u sille stoppe sokkan 'ass Òlav.

check nålstrå'e

tråd som er høveleg lang til å sy med

Itt nålstråen æ for lang'e, æ det fórt ti' at 'an snorglar seg.

check nåmtróe

Vinkelforma trobord som ligg over langveggen i ein lafta bygning. Det er hogge ut for sperrene slik at trobordet tettar heilt mot øvste stokken (stavlægjâ).
Sjå også tró, tróe og reisingetró.
Somme seier "nåmtróe".

Nåmtróâ æ arbeissam å stelle ti'.

check nåost'e

ost (som er laga av surmjølk, rømme, salt og karve)
Sjå oppskrift i heftet "Gamle matoppskrifter og matskikkar frå Valle", utgjeve av Valle Bondekvinnelag.
Sjå også nåe.

Nåost'e va' godt i hóp mæ smø̀r å brau.

check nårislegras

Linnea borealis (lækjeplante)

Då mi våre små sa dei vaksne at mi måtte inkji ète nårislegras.

check nåsle

brennesle

Dèr nåslun vakse æ allstǿtt gód jórd.

check nåvåri
image

navar (konisk eller jamtjukt trebor utan skruve i midten)

Gunnår æ gó'e ti' å smíe bådi navra å låsa.