Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på G: 155 | Totalt: 2585 | nullstill
Forklåring Døme
close galne seg

1. ha upassande framferd (om folk)
2. springe og kjæte seg (om dyr)

close galne seg

1. ha upassande framferd (om folk)
2. springe og kjæte seg (om dyr)

check game si

ha det moro

Dèr gama da sikkå, på danseflòtunn.

check gangandi vèg'e

veg som ikkje er lenger og vanskelegare enn at ein kan gå han

Det æ 'kji gangandi vèg'e ti' Botnæ.

check gangast undi mæ

verte samde om

Da gjingest undi mæ at da vill' hav' det sossa.

close gange att'e

gå att som gjenferd

check gange av

1. verte avbroten
2. verte pensjonist
3. gå til ein bestemt støyl (ein støyl som dei som talar om denne, kjenner godt til)
4. verte ferdig gjæra (om øl)
5. verte ferdig (td om uver)
Sjå også gange.

1. Tråen gjekk av i an sultelé'e mæ eg spita.
2. Tarjei gjekk av i vår, då 'an varte sjauåsekstí.
3. Mi gjinge av på trí tíma, men heim'tt'e trunge mi barre tvei å an håv'e.
4. Fysst ǿli hèv' gjengje âv, då lýt an drikke det!
5. Nò kunn' mi hav' âv åkkå ryggskjinni, éli hèv' gjengje âv.

check gange av gløymi

gå ut av minnet

Det må inkji gange av gløymi det gamle talemåli åkkå.

check gange av gløymi

gå ut av minnet

Det må inkji gange av gløymi det gamle talemåli åkkå.

close gange av munni

verte fortalt
Somme seier "ette munni".
Sjå også gange.

check gange av si

gå godt trass i stor fare
Sjå også gange.

Det va' a under at det gjekk av si, då 'an vadra 'å heiinn, midt 'å vetræ.

close gange av sjave si

gå lettvint, gå av seg sjølv (automatisk)

check gange fjúkandi

bruka om arbeid eller anna som går fort og greitt

Skjítúren gjekk fjúkandi.

close gange for prestæ

vere i konfirmasjons<->førebuing
Sjå også gange lèse, konformant'e, konformére, masjónsbonn, teikne seg, vare framtèkjen og gange.

check gange fòrí

gå støtt og beint i plogfaret (om hest ved pløying og hypping)

Hestan måtte lære å gange fòrí.

close gange fram'tt'emæ garæ

gå langs utmarksgjerdet for å sjå om det har kome heim sauer eller for å kontrollere at gjerdet er i orden

check gange heim'tt'e

spøkje, gå att som gjenferd
Sjå også gange.

Da sa at dei som alli få fréd'e i gravinn, gange heim'tt'e.

check gange i ísi

gå gjennom isen (uttrykket er ubunden dativ)
Sjå også gange.

Haddvår gjekk i ísi.

check gange ive riti

"gå over streken"

Gudmund gjekk helst'e ive riti då 'an sa at Svein tídt hell'e det mæ å ljúge. Det gjekk ive riti mæ skrønó Taddeiv fortåldi.

check gange lèse

delta i konfirmantførebuing
Sjå også gange for prestæ, konformant'e, konformére, masjónsbonn, teikne seg, vare framtèkjen og gange.

Mi våre 15 år då mi gjinge låse.

check gange lèse

delta i konfirmantførebuing
Sjå også gange for prestæ, konformant'e, konformére, masjónsbonn, teikne seg, vare framtèkjen og gange.

Mi våre 15 år då mi gjinge låse.

check gange mæ

vere med barn (gravid)

Då eg gjekk mæ 'enni Yngjebjør, va' eg tídt sjúk.

check gange ó' minni

verte gløymt (uttrykket er ubunden dativ)

Fælt mange av gamlestèvó hav' gjengje ó' minni.

check gange opp i fótó

ha skavank i føtene (om hest)

Fysst an hest'e gjeng'e opp i fótó, då æ det trúleg a lí'ing som gjèr' at 'an inkji kan brúkast ti' arbei' mei'.

check gange som a brúr

fote seg godt og roleg (om folk og dyr; td hest som går stødig og greitt)

Hesten 'ass gjekk som a brúr.

close gange strengjen

gå opp grensebyte mellom sokner og grender (ikkje gardar)
Sjå også gange.

check gange ti'

hende, skje

Koss va' det det gjekk ti' då du braut âv di fóten? Kossi kunna detta gange ti'?

close gange ti' gjegnis

gå til møtes
Sjå også gange.

close gasta kar'e

stor og sterk kar

check gjeie út

vri seg ut, sprikje ut til kantane (bruka td om klede som vidkar ut nede)

Sjå koss bórí gjeie út 'å sǿlénæ 'å lǿunn!

close gjeng'e av enn låg'e kant'e

kjem frå sør eller aust eller sørvest (om veret)

check gjengjen í

vand med

'An ha' vorte så gjengjen í det at 'an skjemdest alli å tale om det.

close gjengjí tí'

tid som har gått

check gjèrast 'å

1. ha moro av å gjere ei prette, ein spøk
2. gjere noko med vilje, noko negativt som ein helst ikkje skulle ha gjort
Sjå også verbet gjèrast.

1. No vi' mi gjèrast 'å fyr' da å løyne húvó. Mi gjårest 'å så jamt fyr' 'ó.
2. Du tar 'kji gjèrast 'å, å øyeleggje bílen.

close gjère a stèv / gjère a dikt (H)

dikte eit stev eller dikt

check gjère âv

1. verte ferdig
2. forleggje

1. Mi hav' gjårt det âv no.
2. Kòr' hèv eg gjårt âv håmåræ?

check gjère âv

1. verte ferdig
2. forleggje

1. Mi hav' gjårt det âv no.
2. Kòr' hèv eg gjårt âv håmåræ?

check gjère av mæ si

1. gjere sjølvmord
2. uttrykk for hardt arbeid
Sjå også gjère.

1. Hèv' du høyrt at 'u gjår' av mæ si i nótt, 'u hengde seg i a trè.
2. Eg sleit ti' eg tenkte eg gjåre av mæ mi.

close gjère av si

gøyme seg
Sjå også gjere.

check gjère ette si / seg

1. gjere stor skade
2. gjere kvinne gravid (utan å ville det)
3. gjere ein stor prestasjon

1. hèv' du verkeleg gjårt ette di!
2. 'An hèv' visst gjårt ette si fleire stad', seie da.
3. "Nò hèv' du verkeleg gjårt ette di; denne bókjí du hèv' skríva, kåme fókk ti' lèse i mange ginerasjóna!" 'U gjåre så ette si mæ 'u skar, at det kjæm'e nóg alli ti' var gjårt sò godt mei'.

check gjère godt av matæ

syne at maten nærer

Såvi gjère godt av matæ, 'an legg'e på seg om 'an alli èt'e så mykji.

check gjère líti av si

vere anonym, vere tilbakehalden, halde seg i bakgrunnen

Eg minnest at Gýró gjåre líti av si i skúlâ.

check gjère mykji av si

halde seg i framgrunnen, "vere frampå", "ta mykje plass"

Ånund va' ein av dei som allstǿtt gjåre mykji av si, bådi heimi å úti.

check gjere om inkji

1. øydeleggje
2. annullere ein handel (rèke opp'tte)
Sjå også gjère.

1. Heile den stóre samlingjí 'enni varte gjår' om inkji.
2. Handelen varte gjåre om inkji.

check gjère opp

arbeide fram

Haustuddí gjåre da opp ti' gongvårsklæ'i.

check gjère opp låven

skilje det tunge kornet frå det lette (ved å kaste det attover skuldra med ein kasteskovl)

Fysst visten va' stór'e nóg, gjåre da opp låven.

check gjère opp ti'

utgjere

Haugianaran i Sætisdal gjåre 'kji opp ti' nåkå tal som dróg.

check gjère 'pomm

reie opp senga
Sjå også gjère.

Det lýt kvær gjère 'pomm sí ègjó kvíle.

close gjère seg berr'e

røpe det ein veit om noko

check gjère si fyri

gjere sitt beste
Sjå også gjère.

'An gjåre si fyri dei kubbestólæ.

check gjère si gama âv

godte seg over

Da gjåre si gama âv at 'an fǿre bort hatten.

check gjère si úvandt

oppføre seg kvardagsleg, ikkje så nøye, gjere som ein er heime
Sjå også gjère, si og úvandt.

An kan gjère si úvandt sjå dei an kjenner godt. Passi dikkå at di inkji gjère dikkå for úvandt fysst di æ ottabygds.

check gjère sylv

utføre sølvsmedarbeid

Sylvsmé'en gjère sylv.

check gjère sylv

utføre sølvsmedarbeid

Sylvsmé'en gjère sylv.

check gjère ti' viljis

oppfylle eit ynskje

Eg tikje mi ljót' gjère da ti' viljis fysst da vi' det så gjinni.

check gjère ti' viljis

oppfylle eit ynskje

Eg tikje mi ljót' gjère da ti' viljis fysst da vi' det så gjinni.

check gjère út

kviste og evt. barke eit tre som er felt, gjere det klart til å fraktast bort

"Eg hèv' stývt å gjårt út håvonnó tylt i dag", skrøytte Såvi.

close gjère vóndt

gjere ugagn

check gjère 'å

tenne opp eld
Sjå også gjère.

Det æ létt å gjère 'å nævra 'ell tyri.

check gjètórds godt

sers bra, sers godt
("gjètórds" vert også bruka i samband med andre eigenskapar, td "vé" og "spræk")

'An bygde så gjètórds godt a hús.

close gjève att'e

svare med vondord

check gjève av si

gjeve frå seg mykje varme

Nò æ det harlegt dèt 'an gjèv'e av si, Jǿtúlen!

close gjève ifrå si

skjøte ein eigedom over på andre, mest bruka i samband med at neste generasjon overtek
Sjå også sitje med.

close gjève inn'tt'e

gjeve litt mat til buskapen midt på dagen

close gjève kjept'e

kjefte

close gjève lé

vike til sides, gjeve plass

close gjève seg etti

seinke farten (slik at ein vert etter dei andre i fylgjet)

check gjève seg ti'

verte verande på ein stad lenger enn vanleg

'An gav seg ti' så lengji at mi finge alli leggje åkkå. 'An gav seg ti' i fosstògunn.

check gjève seg ti' foddok

gje frå seg eigedom og få føderådskontrakt

Jón å Yngjebjør gåve sikkå ti' foddok ti' sònæ sikkå, Taddâk.

check gjève si gó' tíd

vere lenge, drygje tida

'U gav si gó' tíd, å da tala om mangt å mykji.

close gjève si ska'i

få ein skade (sidan ein har vore uvyrden)

check gjève si tíd ti'

"ta seg tid til"

Da gåve sikkå 'kji tíd ti' två tili førr'ell da reisti.

check gjève strott'e

gjere motstand, tale imot (hisse seg opp)
Sjå også halde strottæ og strott'e.

"Gjèv'e du strott'e, så ljóte mi få rétten ti' å løyse sakjí", sa Tór mæ 'an Såvi.

close gjève súge

amme

close gjève ti'

tilgjeve

check gjève tøyg'e

vere elastisk (td eit ler-reip)

Æ reipi gjænomvått, gjèv'e det tøyg'e, æ det tjurrt, gjèv'e det inkji tøyg'e.

check gjève útí

når ein vaskar og dreg ut litt mjølk or spenane så mjølka byrjar å kome rikeleg
Sjå også mýkkje.

An lýt mýkkje å klemme så kjýrí gjève útí.

close gjǿ néttí

spe ut ei suppe med meir væske
Sjå også gjǿ.

close gjǿ néttí

spe ut ei suppe med meir væske
Sjå også gjǿ.

close gjǿve da fatikke våre líke útyste

Gjev dei fattige var like utyrste. "Gjøve" er konjunktiv.
Sjå også fatikk'e.

check gjúve ti'

gjere noko brått og uventa

'U gauv ti' å tala så det va' plent úsǿmelegt.

close gjære rundt næpâ

ein bestemt barneleik

check gjæte på

vakte på, passe på

Di ljót' gjæte på fysst det sý'e i grýtunn!

check gjæte sugge

barneleik (utandørs)

An måtte gjæte suggunn godt så inkji aire tók' æ.

check gjøyme attâv / gjøyme âv

ta mat eller anna på bordet og setje det på plass att

Vi' dú gjøyme attâv så ska' èg två koppan. Eg gjøymde attâv bǿtestellingan. Ska eg gjøyme âv maten?

close glensa lag

godt humør (gjerne når ein har drukke noko alkohol)

close glíe av si

uttrykk bruka om situasjon eller hending som endar greiare enn ein hadde grunn til å tru

check glíne av

ferdig, slutt; helst bruka om uver

Nò hèv' det gline av, så nò kunn' mi ríve út såtun.

check glíne av bergó

uttrykk bruka om når solljoset vert reflektert på berg og fjellsider
Sjå også glíne.

Det kan nóg kåme fleire býu itt det glíne av bergó.

check glíne av si

"det hender ikkje", "gli unna"

Det glein av si, úveiri da spåddi.

check glíne ivi

gå over, ikkje verte noko av

Krímsjúkjen glín'e ivi ette nåkå dage. Da spådde det sille vare tóreveir, men det glein ivi.

close glitrandi svårt

djupt svart, glinsande svart farge

check gljóandi augo

"sinte" augo

'An såg så vóndsklèg'e út, mæ gljóandi augo.

close gljóandi heitt

frykteleg heitt

close gljóandi spræk'e

veldig sprek

close gljúpe ti'

svare brått og uvyrde

check gló âv

1. lyser mykje, blenkjer mykje (td oppstasa med sylv, gull og blanke fargar)
2. lysande glohaug

1. Sylvi æ så blankt at det glór âv det.
2. Det glódde av glóhaugjæ då båli ha brunne opp.

check glúpe 'å

angripe (helst bruka om ville dyr)

Ulven glaup beint 'å sauen.

check glúse fortæniste

godt overskot, god inntekt

Tór å Ånund finge a glúse forteniste av å pante flasku.

check gløyme si bort

"vere tankelaus", distre

Eg tenkte å gratulér' 'an mæ dagjen, men eg gløymde mi bort.

check gløype ti'

"glefse til" med ord

Eg tenkte mi sill' have enn grei'e diskusjón'e, men 'an gløypte ti' mæ same eg kåm.

check glåpandi hug'e

godhug for eit menneske ein såvidt kjenner (ei slags avstandsforelsking)

Då fekk 'an sòdan glåpandi hug'e ti' 'enni.

check glåpe âv

ta blikket vekk frå noko ein ser på

Du kan alli glåpe âv ungó, då kunn' da springe av gar'i. Der æ så stygt å gange at du må alli glåpe âv vègjæ.

close glåpe etti

leggje merke til, føretrekkje, leite etter

close glåpe opp

opne augo (etter svevn eller medvitsløyse)

check glåpe si ti'

førestille seg

An kan glåpe si ti' at Tólefadd líknar evri léne å neiri bulæ 'å a kvendi som ligg'e mæ anlitæ opp.

close glåpe ti' léss

sjå seg til sides

close glåpe ti' léss

sjå seg til sides

check gnúste måltíd

kraftig måltid
Sjå også gnúste.

Det va' a gnúste måltíd, nò fekk eg magjen i lé'en! (herme)

close go' dagjen

god dag

check go' kvelda

god kveld

"Go' kvelda!", sa 'an då 'an kåm inn i stògâ.

close go' kvelds

god kveld

close go' måren

god morgon

check gó' nòs

god luktesans

Hèv' an gó' nòs, kjenner an matgjæmen fyre aire.

check gód att'e

1. uttrykk bruka i samband med å minnast og å gløyme
2. frisk att

1. 'An vare alli gó'e att'e (gløymer aldri). 'An vare fórt gó'e att'e (gløymer lett, fort)
2. Æ du gó'e att'e nò?

close góde mann!

utbrot (når ein er forstøkt)

check godt av manni

har god økonomi eller mykje eigedom (uttrykket er ubunden dativ)

I Nordstog hav' da allstǿtt vòr' godt av manni.

check godt fókka

godt med arbeidsfolk

Det æ godt vèr' godt fókka i onnó.

check godt havandi

god nok til å ha og bruke

Den kuptâ va' godt havandi.

close godt i lag

1. i godt humør
2. lett rusa på alkohol

check godt í mi

god kjensle

Eg hève inkji godt í mi fysst eg hèv' gløymt å seie frå at eg alli kan kåme.

close godt inni / godt úti / godt

behageleg temperatur (innandørs eller utandørs)

check godt móti / go' móti

helsing når dei gamle møttest

"Godt móti!" helsa Lidvår då 'an mǿtt' 'ó Knút.

check godt nýår

godt nyttår

Klokka toll nýårsepdagjen rópe mange "godt nýår!"

check godt på si

varsel om noko godt

Det hève inkji godt på si fysst rèven gjøyr innmæ húsi.

check gó'e av annas

meir raus med felles pengar og eigedom enn med sitt eige

Det æ snartí vèr' gó'e av annas.

close góe bussa

gode kameratar

close gó'e dag'e

nok tid til å gjere noko

Mi have gó'e dag'e ti' gjère detti færigt ti' kvelds.

close góe dú!

du verden!

check gó'e í si

græt lite, søv godt om nettene, frisk, har god helse (bruka om spedborn)
Sjå også gó'e.

Bóa va' så gó'e í si då 'an va' líten.

close gó'e kar'e

ein kar som er sterk og sprek

close gó'e på trjúgó

god til å gå med truger (om hest)

close góe stundi

god tid, nok tid

close gó'e ti' rǿe

ha lett for / flink til å samtale / prate
Sjå også rǿe og gó'e ti' rǿe.

close góe véne

gode du, ver så snill

check gong ette onnó

rett som det er

Gong ette onnó gjekk det gali mæ dei gamle traktóræ 'ass Bjørgúv.

close gorrlaus'e bas'e

felestille med svært lågstemt basstreng (FDAE)

check grave út slåttâ

slå alt gras som er råd å få tak i (om slåtteteig på heia)

Mi hav' lagt 'å mei' búskap'e 'ell vani, så mi ljóte grave út slåttâ så mykji mi kunne.

check grebbeleg laga

nytta om folk av båe kjønn som er grovbygde og lite vakre
Sjå også grebbe.

Tóre va' grebbeleg laga.

close greie skull

løyse ut gjeld

close greie út

1. løyse ut (td gjeld)
2. rette opp (td fiskegarn, hage, floke)

check greitt vaksen

velproporsjonert kropp
Sjå også vénvaksen.

Bjørgegúten æ greitt vaksen.

close gríne i kjíkji / gråte i kjíkji

gråte så intenst at ein misser pusten, gråte i avmaktstilstand

close gríne å le

le på ein spottande måte

close grípe gjýgrí

senebetennelse i handa når ein skjer korn med sigd

check grusti veir

uver, regn, snø, vind o.l.
Sjå også grusten.

Æ det grusti veir, kunne mi inkji på heií.

close grúve skjí

ski med mykje spenn i

check gråte lóen fót'e / gríne lóen fót'e / sýte lóen fót'e

gråte over daude dyr (bruka i samband med at ein ikkje skal gråte når det berre er dyr, og ikkje menneske som er sjuke og døyr)

'An ska' kji gríne lóén fót'e.

check Guss dǿ

Guds død (eid, bannskap)

Guss dǿ, húva 'an.

close Guss men

1. eid (banning)
2. bruka som "fastslåing" av ein påstand

check gusten fyr' éli / gusten fyre élæ

vindsblekk før ei regnbye
Sjå også gust'e.

No æ eg ræd'e d'æ gusten fyr' éli, så nò ljót' mi høye!

check Gut forsýte mi

"sanneleg", "jammen"

Gut forsýte mi, hav' di súss!

check gå ât

oppdage, få auga på, leggje merke til, merke
Sjå også og gå at si.

Hèv' du gått ât at 'an èt'e mindri nò? Eg gådde alli ât at 'an ha' vorte hærutt'e. Eg hèv' gått ât at 'an hèv'e vorte ellesklèg'e. An går alli ât førr'ell an æ gåmål'e.

check gå ât si

leggje merke til, verte klår over
Sjå også og gå at.

Eg går ât mi at eg æ úminnugare 'ell førr'e.

check gåmålt

eldre munnlege soger

Mi ungan såte i an krúdi å høyre mæ Góme fortålde gåmålt. Ånund va' så interesséra i gåmålt.