Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på D: 113 | Totalt: 2440 | nullstill
Forklåring Døme
check da - dâ

"ha det"

"Da - dâ", sa Góme då mi reiste heim'tte.

close dabbe av

veikne, spakne
Sjå også dabbe.

check dags dagleg

kvar einaste dag

Gjeng' an i tungt arbeid dags dagleg, æ det godt mæ enn kvíledag'e om sundagjen.

check dakke ti'

pakke inn, dekkje, sveipe omkring
Sjå også dakke.

Nò hèv' eg dakka meg ti' tykke klæi. Du lýt dakke ti' båni så det inkji frýs'e.

check danselèg'e slått'e (V)

slått som er god å danse til

Filleværen æ an danselèg'e slått'e.

check daske ti'

gjeve seg roleg i veg

Eg trúr eg líssågodt daskar ti' nò, så hèv' eg gó' tíd tí' bussen kjæm'e.

close daue i fóstró

daude under fødselen (om dyr)

close dei gamle

dei døde (forfedrane)

check dei kvíte flǿne

sjukdom i livmora

Gamle-Góme ha' dei kvíte flǿne.

check deige ljåren

varme ljåen slik at jernet vert mjukt (Når ljåen var for hard, sveivla ein ei fille med tjøre omkring han og sette eld i. Då vart ljåen mjukare og betre)

Nò ti' dags deige alli fókk ljæne leng'e.

check den / dei æsels....

"den forbaska"

Den æsels hunden, nò ræda 'an sauin!

check den gamli fǿrslevègjen

"vegen til munnen" (bruka når born eller eldre folk har vanskar med å treffe munnen med maten når ein et)
Somme seier berre "fǿrslevègjen".

An lýt vite den gamli fǿrslevègjen itt an sit'e å èt'e!

check Den Ljósbærlègji

Djevelen

Det va' visst i gamle dage da såge Den Ljósbærlègji.

check Den Ljóti

Djevelen

Den Ljóti hève mange nomn.

check Den Skjinnbærlègji

Djevelen

Det va' sòme som såge skjinnbærleg Den Skjinnbærlègji.

check den tíd

1. sidan, ettersom
2. den gong

1. Det måtte gange sossa, den tíd da plent vill' brúke det útslitne stillasi.
2. Da våre så virkne mæ allting, den tíd.

close dèr nóri

der nord

check dèr å kòr

her og der

Slåttâ va' så fillí, eg sló barre dèr å kòr.

check det annar på

1. det hastar, ein lyt skunde seg
2. verte inspirert av felles innsats
Sjå også anne.

1. Det annar på sku mi røkkje fram fyrr'ell det mørknar.
2. Det annar på itt an arbei'er mange i hóp.

check det bèr'e alli ti'

det toler ikkje samanlikning

Det bèr'e alli ti' ko mykji bèt'e veiri va' i slåttæ i år 'ell i fjår.

check dèt fysste

så snart som råd, så fort høvet byr seg

Dèt fysste eg sér nåkå, ska' eg seie ti'.

check det ha' sillt sétt út

"det skulle ta seg ut"

Det ha' sillt sétt út om eg ha' kåm' i træningsdress'e ti' kjørkjunn.

check det hepter 'kji

"det er ikkje vanskeleg"

Det hepter 'kji hó' å bère femtí kjiló reisskjø̀t heim'tt'e av heiinn.

check det håge tili

koret i kyrkja

'An lýt når'å det håge tili fysst an vi' ti' altars.

close det kjynne hende at det dvǿle at afti

Det kan hende det roar seg til kvelds. "Kjynne" er konjunktiv.

close Det kjynne hende å det kjǿme mæ

Det kan hende og det kjem vel med. "Kjynne" og "kjǿme" er konjunktiv.

check det lýt våge si

"det lyt stå til" (vanskeleg å gjere noko med dette)

Det lýt barre våge si om du inkji fær kaupt denna garden plent no.

check det si' gó' vère / du si' gó' vère

"det skulle berre mangle"

Du si' gó' vère; eg kunna 'kji reise frå di itt du va' sjúk". Det si' gó' vère om inkji dú sill' vèr mæ. Det si' gó' vère at du fekk sossa mykji for bílen du seldi. "Du si' gó' vère", sa Gunnår då dei hí skreppte så fælt av nòkå 'an kunna, men som 'an sjav'e tótte va' sjavsagt.

check det sille væl vère

"det skulle berre mangle"

Det sille væl vère at eg hjelpte di mæ detta.

check det skjil'e

1. det spørst, det kjem an på
2. det har ikkje du noko med
Sjå også skjilje.

1. Det skjil'e koss 'an æ i lag. Kjæm'e dú i morgó? Det skjil'e koss veiri æ. Det skjil'e ko du meini.
2. Det skjile 'kji dèg!

close det spring'e lív

uttrykk bruka når nokon døyr i ei ulykke

close dèt tòr' eg alli seie

det veit eg ikkje

check det va' då hell'e

"det skal vere sikkert / visst"

"Det va' då hell'e", sa Sigúrd då 'an varte spúr'e om der ha' kåm' mykji snjór'e om nóttí. D'æ då hell'e at d'æ gama løype på skjí.

check Det va' 'kji véni!

"Dette meiner du ikkje"

"Det va' 'kji véni!", sa Turí, då sòn 'enni som va' fíre år sa at 'an vill' liggje úti i snjóræ ti' nóttinn.

check det va' sò ti'

"skjer tilfeldig" (lagnadsbestemt)

Det va' sò ti' at 'an sille misse kjýrí i gjår.

check det æ alli visst / det æ 'kji visst

det er ikkje sikkert

Nò æ eg så gåmål'e at det æ alli visst om eg kjæm'e på heií mei'. Det æ 'kji visst om eg kjæm' heim'tt'e i kveld, det kan vare i morgó.

check det æ híven

det beste, toppen
Sjå også híven.

Å brúke spíkerpistól'e fysst an ska' spíkre mykji, dèt æ híven.

close det æ 'kji barre

det er ikkje let / enkelt

check det æ 'kji lengji tést'e

det er ikkje lenge til / fram til / til dess

Påskâ kjæm'e tí'legt i år; det æ 'kji lengji tést'e.

check det æ 'kji nådigt

"Det er ikkje lett eller enkelt"

Det æ 'kji nådigt fysst an æ eisemadd'e å hjelpelaus'e å ingjen ti' spørje.

check det æ 'kji vente

ein kan ikkje forvente, ein kan ikkje rekne med

Det æ 'kji vente at adde ungan kunne lèse mæ same da kåme i skúli. De æ 'kji vente an kan kaupe si bíl'e av egne pæninge fysst an æ barre tjúge år. Hèv' an hangsa, æ det 'kji vente at an kan ète ti' líksaire ti' måls.

close det æ minst'e fyri / det æ líti fyri

lett å gjere

check det æ slòkji

elden har slokna og det er ikkje glør att

Nò æ det plent slòkji i omnæ. Itt d'æ slòkji, lýt an gjère 'å att'e.

check det æ så springji

tungvint, mykje sjau / springing att og fram

Det æ så springji itt an ventar at kjýne sku kåme ti'.

check det æ úvandt

det er enkelt (å gjere / greie)
Sjå også uvandt.

Det æ úvandt å sjå at hú hèv' gjårt det førr'e. Det æ úvandt å reie av annas mjø̀l. Det va' úvandt å gjèv' 'ó Ånund det 'an sette på.

check det åt meg

det ergra meg (kraftig)
Somme seier "det åt meg ti'".

Det åt meg at eg sille vare for sei mæ å bjóe på den hyttâ.

check dette av

falle av, losne
Sjå også dette.

Ruvâ på såræ datt âv då eg dróg í æ.

close dette néd

lyse til ekteskap

check dette ó' klæó

verte tunn (kleda vert for store)

Kjètil datt fórt ó' klæó då 'an fekk kreft.

check dikt innmæ

tett innmed

'An stó dikt innmæ då det smadd. Lislepad æ dikt innmæ åren.

check din ljóte lèm'e!

"din drittsekk" (svært nedsetjande uttrykk om ein annan person)

"Din ljóte lèm'e, kòfyri laut du stèle bílen min å øyeleggj' 'an ett'å!"

check dokk i hòkunn

kløft i haka

'U ha' smílehòl å dokk i hòkunn.

check dokk i lendinn

bruka om hest som er feit
Sjå også dokk og lend.

Merrí hèv' havt det godt i sommår; 'u hèv' plent dokk i lendinn.

check dolve beist

stort og kraftig dyr

Den stúten va' a dolve beist å flytje. Det va' a dolve beist ti' inkji vère gamlare.

check dolve å tale

høgmælt og uhøvisk tale
Sjå også dolve og dolven.

'U dolva å tala så fókk bísna.

check dolvi tal

"upassande snakk"

Jórånd ha' a dolvi tal som mi tótte va' úsamelegt.

check dovne âv

verte kjenslelaus (pga kulde eller ved å liggje for lenge med mykje kroppstyngde på den eine armen)

Hendan dovna plent âv då eg skjýlde klæí i dei kalde vatnæ i åne.

check dragandi makt

det ein maktar

Eg lypte av dragandi makt. Eg sló mæ dragandi makt.

check dragast mæ

vere oppteken av, ha interesse for

Det va' 'kji kå gåmålt Tjógjei drógst mæ.

check drage attâv

bruke for mykje (meir enn ein har råd til)

Det dróg for mykji attâv, 'an gav opp bå' høy å mat'e på fòlan så 'an snautt ha' ti' så om våri.

check drage att'å seg (V)

verte fuktigare etter ei tid med regnfullt ver; helst bruka om høy og ved som er under tak
Sjå også drage 'å seg.

Det va' vóndt å få gjère 'å, for véen ha' drègje att'å seg.

check drage etti

kome i (etter-)tanke om

Det dróg ette mi at eg ha gløymt å varskó æ Yngjebjør.

check drage hónfísen

dra luft inn i endetarmsopninga og "blåse" lufta ut att gong etter gong ("galne" ungdomar kunne gjere dette)

Det va' inkji mange som finge ti' å drage hónfísen.

check drage i pòsi

samle mothug (til ein "sprekk" og vert sinna)

Bjørgúv dróg lengji i pòsi førr'ell 'an sýnte det.

check drage i ra'

samarbeide, vere sameinte, ha godt samband

Mi have allstǿtt drègje godt i ra'. Dei kunna alli nòkåsinni drage i ra'.

check drage inní

dra ein tråd under og over ein annan tråd slik at det vert som "prikkar" (oftast som "ramme" som del av eit mønster i løyesaum)

Tóre dróg inní mæ blått på den kvíti tråen.

check drage médel

bruka om ting som ein meinte at drog til seg pengar eller rikdom

Enn laus'e hesskór'e som du finn'e, mæ adde sauma í, drèg'e médel fysst du legg' 'an né'å kjistebotnen.

close drage nyvli

snorke

check drage på det

1. "ikkje lyst til å seie alt"
2. usikker, i tvil

1. 'An dróg nòkå på det då da spúre om 'an ha' kaupt si ný'e BMW'e ti' håvanné millión'e.
2. I gjår sa 'an at mi sille handle, men i dag dròg 'an på det.

check drage seg

kome seg seint opp av senga om morgonen

Da dróge sikkå i kvílunn omtrent ti' dògúrs.

check drage strå

avgjere noko med å knipe av strå i ulike lengder; den som får det lengste strået har "vunne"

Sku mi drage strå om detta?

check drage ti'

uttrykk bruka om noko som monar til eller utviklar seg

Det drèg'e ti' lívs mæ 'ó. No fær eg krím, eg kjenner det drèg'e ti'.

check drage ti' bǿlis

samle mykje, hamstre

Hèr have mýsan drègje ti' bǿlis mangt ètandi.

check drage ti' lív

byrje å friskne til etter hard sjukdom

Nò kjenner eg det drèg'e ti' lív mæ mi.

check drage ti' vitæ

få fornuft når alderen kjem (bruka om born)

'An hève drègje ti' vitæ nò, den fantungjen. Ungan plage drage ti' vitæ itt da fare ti' vare vaksne.

close drage vengjen

prøve seg på å få tak i ei jente

check drage vóní

la ein person tru at eit eller anna kan verte slik han ynskjer (gjeve uttrykk for at det kan verte slik)

Eg tóre 'kji drag' 'enni vóní, for eg visste 'kji om eg ha' tí'. Da dróge åkkå vóní, så mi ville kåme att'e sía.

check drage 'å seg (H)

verte fuktigare etter ei tid med regnfullt ver; helst bruka om høy og ved som er under tak
Sjå også drage att'å seg (V).

Tjurrhøy i lǿunn drèg'e 'å seg itt d'æ rått i veiræ.

close draslandi mæ

dragande med

close dreie si

svinge seg, vise seg fram (om jenter og kvinner)

close drèpe orma

gjere noko svært raskt; ofte bruka i samband med arbeid, når oppgåvene vert for mange og alt må gjerast raskt

check drikke atti skålí

drikke av glas (td brennevin)

Da drukke atti skålí i bryddaupæ.

close drikke snilt

drikke lite og forsiktig (alkohol)

check dríte i pung

bruka om lam når lorten "klabbar" seg til under rova

Det æ syndlegt å sjå koss lambi hèv' drite i pung.

check drívast av

interessere seg for, ha hug til, ha som drivkraft

'U dreivst av skjíre nauinn.

check drive mæ / drive på mæ

halde på med
Sjå også dríve.

Ko æ det dú hèv' drive mæ i det seiste?

close drjúgt sagt

overdrive snakk (ein prøvar å gjere seg betre enn ein er)

close druste seg

gjere seg til, skryte

check drysje greileik'e

uttrykket vert bruka om ein person som er særs greileg i utsjånad og / eller veremåte
Sjå også drysje, greileik'e, og greilèg'e.

Bjørgúv æ enn greilèg'e kar'e, det æ så det drys'e greileik'e av 'ó. (uttrykket er bruka om Bjørgulv Uppstad i Gamalt or Setesdal)

check dú det same

i like måte

"Å dú det same", sa 'u, då eg ynskte 'enni lykke ti'.

check dú fæle tí'!

"du store tid!"

"Dú fæle tí'! - kvæ kunna kåme i hug at èg sille feirast?

check Dú ilendigheit, eg sei' 'kji for anna!

"elendigheit, eg seier ikkje anna" (bruka når noko leitt har hendt)

Dú ilendigheit, eg sei' kji for anna, nò hèv' eg gløymt spitæ mí; då lýt eg heim'tt'e mæ ei gong".

check dú sande tí'!

"kraftuttrykk"; bruka når ein vert overraska over eit eller anna

Dú sande tí', mein' eg 'kji det æ Lidvår som kjæm'e!

check duge ti'

gidde, idast (oftast bruka i nektande form)

Eg dugjer 'kji ti' slå den filleslåttâ. Eg dugjer 'kji ti' två i dag.

check durmi veir

trykkjande og grått ver

Itt det æ durmi veir, seie sòme at veiri æ på rå'stògunn.

check duske å rigne

småregne

Det duskar å rigner så smått

close duste seg ive tili

"vere kar" (syne seg fram)

check dvå attivi

minke gradvis å regne

Det kjynne hende det dvår attivi.

check dvå av

minke, gje seg, avtake
Sjå også dvå.

Det rignde så fælt i nótt, men nò tikjest det dvå av. Eg verkte så i hovdæ frå mǿnæ, men nò dvår det heldigvís av. Hovdeverkjen dvår av fysst eg èt'e tablettu. Det sér út som regni dvår av nò.

Eldre form, konjunktiv: Det kjynne hende det dvår av atte! Ja gjǿve det vǿre så væl!

check dyrve si ti'

dekke seg til med vanlege klede eller fydde for å få vere åleine (i tida då det ofte budde mange i same rommet; ein måte å få vere i fred på)

Såvi kåm heim'tt'e å va' så mismódig'e, at 'an reiste beint at kvílunn å dyrvde si ti' unde fyddâ.

close d'æ bèt'e ète manneleg 'ell leive skammeleg

"det er skammeleg dersom matbiten du forlet frå tallerken er svært liten" (eldre skikk og bruk)

check d'æ dèt som æ

"det som er"; sanne med, og gjeve uttrykk for at ein er samd med den som talar

"Det dèt som æ", sa Sigríd då 'u varte spúr' om 'u va' einig. "D'æ dèt som æ", sa Gunnår då Svein tala om at handtverkaran æ så hóle ette pæninge.

check d'æ 'kji godt..

"det er ikkje lett eller enkelt"

D'æ 'kji godt seie om handelen æ gó'e ell' fillen.

check d'æ 'kji ko vóní

ein kan berre vone at...

D'æ 'kji ko vóní at den sauen kjæm'e heim'tt'e.

check d'æ 'kji verdt

1. ikkje lønsamt i kroner og øre
2. nyttelaust
3. noko ein vil rå ifrå av omsyn til fare for liv og helse
Sjå også vère.

1. "Det æ 'kji verdt å setje pæninge inn i bankjen lenge'", sa Òlâv.
2. D'æ 'kji verdt å prúte i handelsbúó nò ti' dags.
3. Det æ 'kji verdt å kjøyre ive Skafsåheií i dag fysst da hav' varsla om at det æ spélegt for snjóråsi.

close d'æ mei' 'ell eg veit

"eg veit ikkje"

check d'æ plent dèt

1. "me bør vel det"
2. nettopp

1. "Ja, d'æ plent dèt", sa Gunnår, då Tór spúre om da inkji laut kåme i gong att'e, ette håvléæ.
2. "Ja, d'æ plent dèt", sa Ånund, då Angjær spúre om 'an an kunna måle heile klasserómi illgrǿnt, men da våre au einige om at der sill' vèr an anné lærari i dei klasserómæ ti' néste år (vedkomande nye lærar burde kanskje difor heller spørjast om fargevalet).

check dǿ' å lange!

kraftuttrykk ("småbanning")

"Dǿ' å lange, dèr reiv eg sund'e stivlen mí!"

check dǿ å píske!

kraftuttrykk ("småbanning")

"Dǿ å píske, nò sleit fiskjen seg, å den va' stór'e!"

check dǿme om

avgjere

Dú lýt dǿme om ko mi sku gjère.

check døy i bånseng

døy med same ein har fått barn (om mora)

Det hendte trått førr'e at kånun døe i bånseng.

check døye klæi

drepe utøy (i eldre tid elde dei i badstoga og hengde inn fyddu for å drepe utøy)

Å døye klæi va' vanelegt førre i tíinn. Mi døydde klæi i basstògunn i gjår.

close då å då

noko etter kvart