Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på *: 469 | Totalt: 13633 | nullstill
Forklåring Døme
close "dauve-nóttóvi"

tunghøyrd person (slang-uttrykk)

check "dú gódens mann!"

uttrykk når ein er noko forundra over eit eller anna

Dú gódens mann! - sossi hèv' eg alli vorte traktéla førr'e!

close "du snittar 'kji Vårherri"

"Du lurar ikkje Vårherre"

check "du vi' seie"

til dømes, for eksempel

Hèv' du pæninge ti' kaupe di, du vi' seie, enn bíl'e, æ du inkji fatikk'e.

check "kvæ det va'"

"kven som helst"

'An va' så gó'e kar'e at 'an trúdde si mót kvæ det va'.

close "lisle pusle seist'e"

"den minste og veikaste" (greier ikkje å fylgje dei andre; negativt uttrykk for den det gjeld)

check "så heitt eg røkk'e"

"så fort eg klarar" (ikkje idrott)

Eg legg'e inn dialektórd på www.vallemal.no plent så heitt eg røkk'e!

close (gange) at stògó

reise på besøk til ein person utan å ha gjort avtale om dette på førehand
Sjå også gange.

close (tar alli) rykkje si

treng ikkje uroe seg

'An tar alli rykkje si.

close (vère) smått fyri

ha dårleg økonomi

close (å have) vónd tíd

ha dårleg tid eller hastverk

check ....snort 'an

uttrykk i samband med å verte sinna eller å verte fornærma

'Ånund snort 'an Haddvår då 'an høyre nåkå úlíleg om seg sjav'e. 'Targjær snort 'an Tarjei då 'an kåm med nåkå håvdregne órd om den lange nòsí 'enni.

check ...dinsiss / ...dísiss

hans / hennes ("siss"-endinga vert bruka som ei presisering på at td. gjenstanden har ein stor affeksjonsverdi)

Du må passe væl på den sýâ, for den hèv' vòr' móidísiss.

check âgni

1. dekkblad kring kornet (enkeltkornet)
2. snerper og agner (treskjeavfall); bruka berre i fleirtal
Sjå også såi og tøyse.

1. Fysst an mól for gróvt kunna an kjenne âgni som såi i grautæ.
2. Dei som stóge attenat treskjemaskjínæ vurte plent lóne av âgni å anna gjyv.

check ât vère

verte fornærma, noko ein ikkje likar
Sjå også vare mæ.

Då mi tala om detta, tótte eg det ât vère.

check âv

1. til (bruka om å reise heimanfrå og på heia)
2. ferdig (med td arbeid eller måltid)
Sjå også preposisjonen av, heim og av å heim.

1. Mi kóme âv i gjår, og så vi' mi heim'tt'e i morgó. Mi vi' inkji âv å heim same dagjen, mi vi' liggje a nótt. Kòr æ det dú vi' âv?
2. No have mi slègje âv. No have mi baka âv. Då mi ha' ète âv, nøytte mi åkkå ti'. Nò hav' mi drukkje âv.

check âv ette

hente, av garde etter

'An va' âv ette moltu, der sille vère så mykji i Stavedalæ. 'An va' âv ette a klyv mæ smör å ost'e.

check âv i ryggjæ

verkande rygg når ein har arbeidd ein lang dag

Eg hèv' arbeidt så lengji tvíkruppen at eg æ plent âv i ryggjæ.

check âvèten

1. snaugnaga
2. delvis oppete

1. Dǿlí æ så âvètí at mi lut' flytje sauin.
2. Ongólen va' âvèten då eg dróg opp taumen.

check âvfata

forkomen

'An va' så âvfata då 'an varte funnen at det va' såvídt 'an stó det ivi.

check âvfjødde

når sola ikkje lenger lyser på fjelltoppane

Nò æ sólí âvfjødda, så nò ljóte mi heim'tt'e.

check âvhata

utrydda, fjerna

På slutten av 1800-talæ va' ulven âvhata i Valle. Eg hèv' âvhata kvikâ út'å åkræ nò.

check âvíse
image

avis

Denne âvísâ æ ifrå gjårførridagjen.

check èg

eg

Trykksterk:
Du kan godt reise, men èg vare inkji .

Trykklett:
Eg trúr 'kji eg vi fýe.
check él

regnbye
Sjå også ´élgar'e og éleveir.

Det kåm a él plent då mi sille ti' høye.

check éle

regne i byer (bruka berre i eintal)
Sjå også él.

I dag hève det éla rundtenom.

check élemidjom

mellom regnbygene

Det va' 'kji samregn, men det va' 'kji lengji élemidjom.

check éleveir

regnbyger, ustabilt ver
Sjå også él og élgar'e.

Fysst det va' éleveir, så va' der inkji anna å gjère 'ell å hesje.
check élgar'e

tett regn- / snøbye
Sjå også él og éleveir.

Om hausti kåme élgaran plent i eitt.

check Èlí

Eli

Èlí kjøyre skóteren, å ungan såte att'å.

check 'ell

enn, hell
Sjå også ell'.

An liver 'kji lenge' 'ell an ska'. Èlí æ gamlare 'ell æ Gunne.

close 'ellis / hellis

elles

check 'er

her

'Er æ kaldt i dag. Nò æ det lengji si' du hèv' vòr' 'er!

check èr

arr, merke etter sår i huda

Eg hèv' a èr på leiesvein; eg skar meg nív'e då eg va' enn líten gútepøyk'e.

close èremerkji

merke etter stor sårskade

close ètandi vónd'e

svært sinna

check ètari

storetar

Det æ verre vèr' gjipt'e mæ an ètari 'ell an drikkari, sa sòme, for stundom va' maten dýrare 'ell brennevíni.

check ète

krubbe (der ein legg høyet / maten til husdyra)

Hesten stó' mæ hòvúæ n'i ètunn å kjamsla å åt så gósleg.

check ète í seg

Når kyrne et ting av metal som ikkje kjem ut att. Då er oftast operasjon naudsynt.

Eg æ rædd'e Gullrós hèv' ète í seg, 'u fèr'e iallfall sò.

check ète ó' skuffunn

ete eit noko enkelt måltid frå skuffen i matbordet (uttrykk frå eldre tid; oftast td flatbraud)

Gunnår åt ó' skuffunn, å reiste útt'e å arbeidde enn rykk'e ti'.

close ète ó' skuffæ

ete eit enkelt måltid

close ète seg inn'å

ta seg til rette innpå annan manns grunn

check ète seg på

1. ergre seg mykje over noko (helst over lang tid)
2. vere sikker på

1. Mannen åt seg på grannen, som 'an sa at sló inn'å hass teig'e.
2. Eg èt'e meg på at ingjen kjæm'e meg i hug.

check ète seg ti'

trege, verte irritert (noko som plagar ein ei viss tid)

Det åt meg ti' at eg inkji líssågodt handla då eg fekk det góe ti'bó'i. Det åt 'an ti' at 'an sille gløyme dèt viktige mǿti.

close ètegogn

bestikk (kniv, skei og gaffel)

check ève

nemne (aldri nemne det)
Sjå også alli ève a órd.

Du må alli ève detta eg hèv' tala om. 'An èva det 'kji mæ nòkå menneskjinn.

check èvendi

overlag, svært

'An gjekk som 'an va' èvendi fudd'e.

check í

i
Sjå også preposisjonen i.

'An hèv' lange lommu, men der æ líti í.

close í an anné

i einannan

check í si

i seg

'U fekk slig a ræsle í si då tóreveiri kåm. 'An æ så snill'e í si, 'an ligg'e i voggunn å der æ alli an lýd'e í 'ó.

check íast

idast (gidde)

'An íest alli bère inn vé'e agong!

close íbråen

oppjaga, sveitt etter hardt strev, raud i andletet

close íbugjen

svært krokrygga

check íe

kvervel i vatn
Sjå også sveivle.

Der va' a stór íe i Rèkavíkjinn, å dèr va' der ei som druknast for lengji sía.

check ífadd

fall gjennom skare eller blaut myr

Haddvår ha' nåkå fæle ífodd nédafor Svíneva'.

close ífar

opninga i ein sko

check íhól'e

1. svolten
2. tom innvendig; t.d. eit rote tre

1. Eg æ så solten at eg æ plent íhól'e.
2. Den furâ æ íhól.

check íkonn

ekorn
Sjå også trébjynn'e (H).

Íkonní kunne stundom øyeleggje furun fysst da nage av borkjen dèr 'an æ tunn'e.

check íkonnkvåe
image

harpiks av gran, med ljosraud farge; bruka berre i eintal
Sjå også íkonn, kvåe og grånkvåe.

Íkonnkvåâ æ så raud í si.

check íkåmi

alt det ein får

Det va' líti vermdi mi finge i sommår, å di mi finge i júní, va' alt íkåmi, resten av sommåræ va' barre úveir.

check ílengje

1. dra noko unødvendig ut i tid (td eit møte) 2. forlengje sjukdomstida ved å vere uvøren når ein er sjuk

1. Denna sakjí turve mi alli ílengje mei'. 2. Du lýt vère vòrige så du inkji ílengjer sjúkdómen. Góme sa at mi måtte inkji frøyse åkkå, mi kunne ílengje krími.

close ílògandi

glødande

Jinni lýt vare ílògandi i essun fysst av smíar.

close ílǿgd'e

andløgd, på gensa til å le

check ímíse

1. skiftevis
2. varierande, "opp og ned"

1. Det blés frå ímíse kanta. Èg kan spíkre mæ ímíse hondó. "Èg gjeng'e mæ ímíse fótó fyri" (skjemtande tale).
2. Det æ så ímíse mæ dei pennó, eg hèv' ein som litarfilli.

check ímist

skiftevis, ulikt

D'æ så ímíst mæ fókk, sòme vi' hav' det sò, å aire vi' hav' det sò.

check ínǿre

spreie seg, setje i gong med noko nytt, nøre under eit eller anna

Det vare jamt ínǿrt fysst sòme bigjynde. Det va' ingjen som ville ínǿre denna úlílège sakjí.

check ínǿr'e

spreie seg, utvikle seg (td ein idé eller materielle ting)

Der varte mange ínǿre hít 'å Hòvæ, då nokle ha' fengje sikkå skóter.

close íre

grue seg for noko

check ís'e

is

'An måtte hogge gjænom fleire ísi då 'an vill' hente vatn i tjynninn.

check ísflong

isflak

Ísflongjí drív'e att å fram for veir å vind'e.

check ísfǿri

1. is som er farande på over vatn
2. islagd veg

1. Botnaran vår' jamt avhengige av ísfǿri vetretíd.
2. Det æ 'kji jamt 'er æ ísfǿri i dag si' da brøyte så godt.

check ísjokli

istapp

Det æ jamt a teikn på fillen isolasjón'e fysst det heng'e mykji ísjokla útive droprennó.

check ísmílen

person som smiler over heile andletet, vert ikkje gradbøygt

Det æ gó'slegt sjå 'an Niklos, 'an æ så ísmílen.
Åslaug kåm så ísmílí inn'tt'e.

close íssarr'e

tunn issørpe på vatn

close ísskrån

isbelte langs land i bekk / rennande vatn, men der det er ope vatn midt i bekken (men der isen ikkje har lagt seg over heile bekken); bruka berre i eintal

sjå også skråne

check ístig

1. trappesteg (det ein stig på i ei trapp)
2. stigbøyle på vogn eller sal

1. D'æ greitt mæ breie ístig i a stétt.
2. Skjýsskjerrâ æ så håg å kåm' oppí at der æ a ístig 'å kvære lénæ.

close ísvekkje
image

1. reiskap til å hogge hol når ein vil fiske på isen
2. dei framståande "greinene" på reinsdyrhorna

close íug'e

person som er flittig, verksam

Hú æ allstǿtt så íug, kò 'u gjèri.

close ív í

tvil om

Der va' 'kji ív í at detta va' rétt.

check íve

bruka i uttrykket íve seg í

Mi íva åkkå kalleg í om mi tóre hoppe ive bekkjen, der va' så strøymt.

check íve seg í

vere i tvil, "skal, skal ikkje"
Sjå også íve og i ívelsi.

Mi íva åkkå kalleg í om mi tóre hoppe ive bekkjen.

close íver å bitt

"rubb og rake"

check Ívår

Ivar

Ívår hèv' kaupt si ný'e bíl'e.

check 'kji ko barre / 'kji kå barre

ikkje anna enn berre...

D'æ 'kji kå barre a ivefær.

close 'kji kå kjepten å bakfǿtan

fæl i kjeften

Tóre æ 'kji kå kjepten å bakfǿtan.

check 'kji mæ måti / alli mæ måti

for mykje, meir enn passeleg mykje
Sjå også mæ måti.

Det va' 'kji mæ måti det ringde i nótt.

close 'lit

andlet, ansikt

check 'nundi

inn under, ned under
Somme seier "innundi".

Òlâv krabba 'nundi, så 'an kåm si 'kji útt'e.

check ó'

1. or
2. ut av
3. ut frå

1. Kóti raut ó' ongli.
2. Pæningan dutte ó' pungjæ 'ass.
3. 'An kåm springandi ó' stògunn å sa det brann i sótæ.

check ó' båneeigninn

uttrykk bruka om kvinne som er for gammal til å få born

Turíd va' mest'e femtí då 'u gjipte seg, så 'u va' ó' båneeigninn.

close ó' egnó

ut or/frå eigedomen

check ó' fòtó

"på felgen" (bruka i samband med noko som ikkje er brukande, ikkje i stand, i dårleg forfatning, øydelagd)

Du hèv' gjengje mæ desse sokkó ti' da æ plent ó' fòtó. Det æ så mykji verre å stelle itt det æ ó' fòtó. Desse buksun have plent kåme 'ó fòtó, men nò hèv' eg kraka å bǿtt det líkaste eg kan.

check ó' lé'i

ut av ledd

Eg datt på skjí å vrei hærí ó' lé'i.

check ó' sta'i

1. "kome av flekken" (uttrykket er ubunden dativ)
2. flytje eit lite grann, kome ut av stilling

1. Det gjekk så seint mæ 'ó Augund, 'an kåm mest'e alli 'ó sta'i.
2. Den eini av dei evri honnsteinó hèv' kåme 'ó' sta'i. Òlâv flutte búí sí ó' sta'i, 'u stó' førr'e midt i råsfaddæ.

check ó' sýni

ut av syne

'U sleppt' 'ó alli ó' sýni.

close ó vóninn

uttrykk bruka om når ein har gjeve opp vona om eit eller anna

close ó' vónó

ikkje håp (om eit eller anna); td bruka i samband med kvinner som ikkje vert gravide

check ódel

odel

Papa tók att'e Nómeland på ódeli å' moi sí.

check ǿgjeleg

fælt, svært, veldig, mykje

Det va' ǿgjeleg mykji eg fekk.

check òk
image

åk

Det æ mykji léttare å bère tvæ vassbyttu òk, 'ell å barre bère da i hondó.

check òkast

skyve kvarandre td på benk (prøve krefter for moro)

Haddvår å Taddeiv såte å òkast ette padæ.

check òke

fordjupning som ein stav eller ei grind kan svive i

Det va' kalleg det det kvein i òkunn.

check òke

flytje seg når ein sit.

Vi' du òke stólen innat bóræ?

check òke si / uke si

1. flytje seg sidelengs når ein sit på ein benk eller pad
Somme seier "èke si".
2. gli eller skri på hardt og glatt underlag

1. An lýt òke si fysst der kjæm'e fleire fókk innat bóræ. Kunne di 'kji òke dikkå nòkå hít, så dei hí au få sitje?
2. Mi ljóte òke åkkå 'å fuinn né'etti.

check òkji

1. labank på t.d.dørblad eller planke til å låse fast to dører med
2. oppstandar i ei grind der ein legg "honki" eller "lokâ"

1. Òkan måge kjíle nòkå for å halde bórdó godt i hóp.
2. Òkan i a grind ljóte vère så håge at an fær honke.

check ǿksl

utvekst på kroppen (ikkje vondarta)

Sauen hèv' a ǿksl 'å hǿretoppæ.

check Òlâv / Òlâvi

Olav

Ingjen av dei tvei Òlâvó vår' fæle ti' arbeie.

check ǿlgaus

ølkanne (det same som tutekanne)

Det va' a vé' ǿlgaus du ha'!

check ǿlgnassi

mann som er glad i øl

Ǿlgnassan finne kvorairne, da æ slíe ette ǿl.

close ǿltrøys

stor treause for øl

close òlungestein'e

Alun; Kjemikalie som gjer at fargestoffet fester seg på det som skal fargast. Vart bruka til å reie skinn når ull eller hår skulle vere på.

check óm av / ómen av

veik ljod på lang avstand som såvidt høyrest

An høyrer ómen av trafikkjæ evst i líinn.

check óm'e

djup og veik lyd langt borte

Eg høyre ómen av tóreslagjæ.

check óm'e

rasande og/eller svært redd (bruka helst om sanselause kyr og stutar, men òg av og til om folk)

Kjýne vorte plent óme då da mǿtte annas kjý. Gjermund sprang som 'an ha' vòre óm'e.

close ómósi

1.stakkarskleg person som treng hjelp (sjukleg, fatig)
2 armod
3 sørgjelag hending

1.Taddeiv æ so omosen no at eg trur 'an trenge hjelp

check òne

trivast

Birgjitt òna alli å støylæ, 'u tótte så dauvlegt.

check òneleg (V)

triveleg, koseleg
Sjå også adjektivet òneleg (H), adverbet òneleg (V) og adverbet úòneleg (H).

Det æ òneleg å sitje úti å sjå fysst sólí glar.

check òneleg (H)

triveleg, koseleg
Sjå også adverbet òneleg (H), ònelèg'e (V) og adjektivet úòneleg (H).

Der æ òneleg oppi Garó.

check òneleg (H)

triveleg, koseleg
Sjå også adjektivet òneleg (H), adverbet òneleg (V) og adverbet úòneleg (H).

Eg tikje mi have det òneleg heimi sjå åkkå.

check ònelèg'e (V)

triveleg, koseleg
Sjå også adverbet òneleg (V), adjektivet òneleg (H) og úònelèg'e (V).

Tveitetúni æ an ònelèg'e plass'e.

close òni í

glede av

close òp

opning, sprekk

check òpe

rygge (køyre eller gå bakover)
Sjå også hòpe (H) og bakke.

Det sil'e ko hesta som æ létte å få ti' òpe si mæ tungt lass. Gunnår òpa 'ni an lyktestóppi å sukka skjermen.

close òpí jórd

nypløgd mark

check ór

rennande vatn som klakar til fast is; bruka berre i eintal
Sjå også óre.

Der æ så mykji ór i åne at det stemmer seg opp.

check órdhag'e

god til å tale og finne dei rette orda ("ha ordet i si makt")

Såvi va' så órdhâg'e.

check órdstøyg'e

"står ved sitt ord"

Da våre trugne å órdstøyge, dei gamle sætisdǿlan.

check órdsår'e

vert lett såra av ord

"Da våre aire tí'i smålåtne å órdsåre, snare ti' ti'gjève".

check órdviss'e

flink til å finne høvelege ord og seie ting på ein treffande måte

Bjúg va' sérs órdviss'e, så der æ mange hermu ett' 'ó.

close óre

lykkja på hesteselen som går gjennom skåka og som ein fester orepinnen i
Sjå også verbet óre.

check óre
image

1. isen órar: stemmer seg opp, og straumen dreg isen med seg
2. isen byggjer seg opp i bratte elvar og bekker
Bruka berre i eintal.
Sjå også ór og substantivet óre.

1. Åne hèv' óra så vatni sèt'e inn i túni. Det hèv' óra så i slòkjæ at an fær 'kji male.
2. Åne hèv' óra fælt opp.

check ǿr'e

ivrig, kan ikkje vente, ivrig etter å kome i gong / av stad
Sjå også ǿr'e av si og ǿr'e etti.

Du må 'kji vère så ǿr, mi hav' gó' tí'.

check ǿr'e av si

kan ikkje vente, ivrig etter å kome i gang eller av stad
Sjå også ǿr'e.

Han æ så ǿr'e av si at eg ha' inkji trútt mi ti' å live i hóp 'an. Da æ så ǿre av sikkå i dei slektinn.

check ǿr'e etti

ivrig etter (ha lyst på)
Sjå også ǿr'e og slí'e.

Gýrí æ så ǿr ett'ó Lidvår.

close ǿr'e å bǿst'e

ivrig eller overivrig etter å få tak i ei jente (eller ein gut)

check ǿreggja

kvass; td ein kniv eller øks; vert ikkje gradbøygt

Du lýt passe deg, detta jinni æ plent ǿreggja.

check órehòl

holet i skåka til å træ "órelykkjâ" gjennom (om hestereiskap)

Órehòli æ så trongt at det æ mæ nauinn eg fær órelykkjâ igjænom.

close órepipre

skjelve i bogtaskene (om hestar når dei frys eller er utrena og vert køyrde hardt)

close órsvodd'e

rennande vatn som byggjer seg opp til sørpe og is; bruka berre i eintal

check ǿrtast

1. verte uvener, ikkje vere på talefot lenger
Sjå også ǿrte.

1. Jón å Tór have ǿrst. Di mòge 'kji ǿrtast om sò líti.

check ǿrte

gjere ein person sinna
Sjå også ǿrtast.

Èg å Anne kåme inkji ti', 'u æ så fæl ti' å ǿrte meg.

check ǿrte på seg

terge på seg

'An ǿrte på seg mange mæ kjeptæ sí.

check ǿrte seg opp

verte sinna

'An ǿrte seg opp på ungdóman som kjøyre plent vilt mæ skótera på heiinn.

close ǿrte seg på

verte vond på einkvan eller på grunn av eitkvart

check ǿrte seg út mæ

å mest ikkje vere på talefot med ein annan person pga usemje

'An ǿrte seg út mæ mange.

check ǿrte seg út på

vere svært trøytt psykisk pga ei sak eller ein situasjon

Bjúg ǿrte seg út på hesten si' 'an fekk slig mótbussu i skógjæ.

close ǿrteleg (H)

ufordrageleg, ulileg, utolande
Sjå også ǿrtelèg'e (V).

check ǿrtelèg'e (V)

ufordrageleg, irriterande
Sjå også ǿrteleg (H).

Jón æ så ǿrtelèg'e fysst 'an hell'e aire ti' narr.

check ǿrvinskleg

bitte lite, lite verdt; vert ikkje gradbøygt

Tak nå mei, detta va' så líti at det va' plent ǿrvinskleg.

check ǿrvinsklèg'e (V)

svært lite

Det va' plent ǿrvinskleg detti som eg stelte ti' i dag, men eg ha' 'kji venta fókk. Tak nå mei', detta va' plent ǿrvinsklegt.

check ǿrvinsklèg'e

bitte lite, lite verdt

Dèt va' a ǿrvinsklèg nyste du ha' mæ di.

check ǿrvisse

liten ting (som ein ikkje reknar for å ha så stor verdi)

"Detta æ 'kji kå a ǿrvisse", sa Svein om det 'an gav bort.

check ǿrvæne

ørske, medvitsløyse

'U va' så sjúk at 'u tala i ǿrvænunn.

check ǿse

hisse
Bruka i uttrykka ǿse opp og ǿse seg opp.

Tóne ǿser seg opp for det minste grandi.

check ǿse opp

øse opp andre
Sjå også ǿse og ǿse seg opp.

Knút æ så fæl'e ti ǿse opp ungan.

check ǿse seg opp

hisse seg opp
Sjå også ǿse og ǿse opp.

Róe deg, Bóa, det nyttar alli å ǿse seg opp.

check ǿsl

svært nøye arbeid (uvanleg og helst uturvande nøye gjort)
Sjå også ǿslen og ǿslevirkjen.

"Det gjeng'e for vídt mæ desse ǿslæ, an var' mest'e alli færig'e".

check ǿslen

nøyen med arbeid og anna
Sjå også ǿslevirkjen og ǿsl.

Dei som æ så ǿslne, røkkje så líti.

check ǿslevirkjen

så nøye med arbeid at det er nærast bortkasta (meir enn ǿslen)
Sjå også ǿsl.

Æ an ǿslevirkjen, så vare det vént å godt, det an gjèri, men an røkk'e líti.

check ósògjen

sogen tom for mjølk

Gjeití va' så ósògjí at eg fekk inkji út an einaste dròpi mjåkk.

check Òsóv

Åsulv

Òsóv va' prest'e unde kríinn.

check òte

1. lenge, lang stund
2. kamp
Sjå også beite og bil.

1. Det varte a heil òte førr'ell mi finge mat'e.
2. Òtâ varte lóng då da slógest, dei tvei karan. Det bar i òtâ, mæ da, Jón å Òlâv.

close ó'tte

ut att ein gong til

check òvafor

ovanfor ("òvafor" er truleg ei nyare form enn "òvenat")

Stògehúsí stóge òvafor postvègjen.

check òvafyri

1. ovanfor
2. lengre oppe i dalen

1. Òvafyri æ der an stór'e stein'e du lýt míne.
2. Hèv du vòr' òvafyri i dag?

check òvâti'

1. ovanfrå
2. frå lengre oppe i dalen

1. Vatni kåm fossandi òvâti'.
2. Der va' mange òvâti' i bryddaupæ.

check Òveinang

særnamn på Brokka / Lunden, Flateland, Rygnestad, Røysland, Løyland og Dale i Valle

Det æ mange gara i Òveinang, men líti fókk på sòme.

check òveinangji

person som bur- eller er oppvaksen i Oveinang

Òveinangan bú òvafor Einang.

check óven

1. utett
2. frostsam

1. Lǿu barre an enkel bórdklæningji æ óvne. Eg tikje at eg æ plent óven fysst eg inkji hèv' den tykkji varmedressen min.
2. Eg æ plent óví i kveld, eg trúr eg vare krímsjúk.

close òvenat

oppafor, på oppsida av

close òverholsa

snekkarbukse; bruka berre i fleirtal

check òverlause

utan tilsyn
Somme seier "ovrlause".

Kjýne gjinge òverlause heile dagjen.

check òverlaus'e

1. til overs, parlaus
2. buskap på sjølvstyr (utan tilsyn)
3. overlatt til seg sjølv
4. verte mobba (passar ikkje inn)



1. Denné skóren æ òverlaus'e.
2. Kjýrí æ òverlaus.
3. Gúten varte òverlaus'e, stakkar.
4. Gúten kjende seg òverlaus'e i hópæ.

check òvers

overlag, svært godt, betre enn forventa

Det va' a òvers vént veir i gjår. Det va' òvers at mi finge heim'tt'e adde sauin i haust. Taddeiv ha' a òvers lag mæ nívæ.

close òvgrip

svært karstykke

check òvig'e

1. Om personar: Vrang, vanskeleg, kverulant, omvendt av andre.
Sjå også den òvige drògjí.
2. Om klede og sko: Bakvendt, vrongt.

1. Han lýt allstǿtt vèr' òvig'e, eg trúr 'an gjèrest 'å.
2. Å hav' på si skóne òvigt heite å ver' vrongskódd'e.

check óvne

1. grisne (td lagga trekopp)
2. utvide seg, verte opnare (td om eikje som vert breidare)

1. Koddâ hèv' óvna så gjårin slengje.
2. Den gamle eikjâ hèv' óvna.

check óvtennt'e

1. ha ope rom mellom framtennene
2. raus person

1. Helga va' óvtennt mæ 'u va' líti, men tennan vukse i hóp att'e då 'u varte stǿri.
2. Da våre jamt óvtennte, mérkanan, fysst da kóme heim'tte.

close òvund'e

misunneleg, sjalu
Sjå også òvundsjúk'e, òvundsjúkji og åbrú'e.

check òvundsjúk'e

misunneleg
Somme seier "avundsjúk'e".
Sjå også òvundsjúkji, òvund'e og åbrúe.

Tóne varte so òvundsjúk på 'æ Margjitt då 'u såg det véne sylvi 'u ha'.

check òvundsjúkji

misunning; bruka berre i eintal
Sjå også òvundsjúk'e, òvund'e og åbrúskap.

Òvundsjúkjen æ an lei'e "sjúkji".

check 'pi

oppe i

Stakkan mí hange 'pi loptæ.

check 'pí

opp i

Nò må du 'kji ause 'pí mei', sekkjen æ fudd'e!

check 'pi midjom

plassen mellom klyvmeisane midt oppå hesteryggen når ein klyvjar
Sjå også midjom

Papa hèv' sagt at eg va' barre tvau år fysste gongjí eg va' av på heií, å då sat eg 'pi midjom på hesteryggjæ.

close 'pive

1. oppå
2. over

close 'pivi

opp over

check 'punde

opp under

Denné bílen æ så låg'e 'punde tòkunn at eg kan alli hav' 'an.

check 'pundi

opp under

Eg hèv' tvègje 'pundi, men hèv' etti veggjin.

check 'U gjeng'e ti'....

uttrykk bruka om at klokka har passert ein heil time (dømet under tyder at klokka har passert 10)

Nò gjeng'e 'u ti' ellev.

check úart'e

negativt karaktertrekk (om folk og hest)

Der kunna vère an úart'e i sòme gúta fysst da leika ihop å ha' an tått'e ti' vèr' leie mæ aire. Sòme hesta ha' an úart'e at da tóke út mæ lassæ førr'ell mannen ha' tèkje tauman.

close úbeiskeleg

veldig (forsterkande uttrykk)

check úbitrúdd'e

uærleg

'An hèv' gjårt seg úbitrúdd'e.

check úbygd'e

ikkje ha arbeid

'An va' úbygd'e det sommåri.

check údengd'e

"har aldri tapa" (oftast bruka i samband med slagsmål, men òg i overførd tyding)

Bjynn va' den einasti som va' údengd'e av ungdómó i Tveitebǿ.

check údǿmeleg

veldig, over måte svært (forsterkande uttrykk)

Det hève kåmi údǿmeleg mykji snjór'e i vèt'e.

check úduge

person som ikkje vil eller kan noko

Údugu kunne vèr' bå' kara å kvendi. Anne va' a úduge, 'u tóttest alli vèr' mannti' nòkå ting.

check údugji

person som korkje kan eller vil noko

Pål va' an údugji, 'an tóttest alli vèr' mannti' nòkå ting.

check údygde

ugrei eller udugeleg person

Údygdu hèv' det allstǿtt funnest.

close údygdeleg

uforsiktig både med si eiga "ære" og i høve til andre folk

check úfée

1. fæl og omsynslaus person (simpel framferd)
2. person som har det rotut og uryddig
Sjå også úféelèg'e (V) og úféeleg (H).

1. Úféun kunne øyeleggje mykji.
2. Å dí úfée, sossa kunne mi inkji have det inni stògunn!

close úféeleg (H)

fæl person
Sjå også úféelèg'e (V) og úfée.

check úféelèg'e (V)

1. stor, fæl, udanna, simpel; bruka om t.d. personar og vertilhøve
Sjå også úféeleg (H) og úfée.
2. forsterkande uttrykk

1. Det va' a úféeleg veir då mi våre mæ Bossvatn den dagjen i vèt'e.
2. Det va' úféeleg mange saui i dei hópæ.

check úféen

stygg framferd; om personar

'An va' jamt úféen mæ kåna sí.

check úfègjen

lei seg, uglad
Sjå også fègjen.

Úfègjen æ den som var' skjemd'e.

check úfègjisauga

høgre auga

Ai-ai, nò kleiar eg i úfègjisauga, ko trú det æ nò som kjæm'e.

check úfest'e

ikkje trulova (men i gifteferdig alder)

Jentâ va' úfest, endå så vé 'u va'.

check úfjankeleg (H)

1. ugreitt kledd
2. ugrei kroppsbygnad
Sjå også úfjankelèg'e (V).

1. Du kan 'kji gange sossa úfjankeleg fysst det æ sundagjen!
2. Mange glåpte på 'an si' 'an va' så úfjankeleg.

check úfjankelèg'e (V)

1. ugreitt kledd
2. ugrei kroppsbygnad
Sjå også úfjankeleg (H).

1. Du kan 'kji gange sossa úfjankelèg'e fysst det æ sundagjen.
2. Mange glåpte på 'an si' 'an va' så úfjankelèg'e.

check úforfælt'e

dristig, djerv

Jórånd æ så úforfælt, 'u kan take på seg det meste.

close úforkaga

fort, uventa (om person som kjem styngs)

check úfǿrt

vanskeleg framkomeleg snøføre; vert ikkje gradbøygt

'An kåm 'kji i høyskóg for det va' så úfǿrt.

close úfrédeleg (H)

greier ikkje roe seg / vere i ro; bruka både om menneske og dyr
Sjå også úfrédelèg'e (V).

check úfrédelèg'e (V)

uroleg, rastlaus (bruka både om menneske og dyr)
Sjå også úfrédeleg (H).

Sòme unga æ så úfrédelège at da æ plent riske.

check úfré'e

1. ufred, usemje
2. uro, rastløyse

1. Det æ leitt at det ska' vare úfré'e for nokå líti.
2. Der æ slig úfré'e i dei ungâ, 'an kan alli sitje stilt.

check úfrelst'e

1. fredlaus (bruka om person som kunne drepast utan at drapsmannen skulle straffast)
2. ikkje personleg kristen

1. Åsmund gjåre seg úfrelst'e å laut take út.
2. "Æ an úfrelst'e kjæm'e an beint ti' Helvitæ!", sa Imissæren.

check úfrjóne

stort stygt tre med mykje greiner

Eg hoggje nåkå fæle úfrjónu oppi úró.

check úfær

ferd eller ulykke som endar med døden

Gunnår fekk a úfær mæ 'an jakta nórd i heiinn.

check úfærug'e

skadd, ikkje arbeidsfør pga skade eller sjukdom
Sjå også færug'e.

Bjynn va' úfæruge i a håvt år ette det 'an kjøyre útivi mæ bíl'e.

check úgjèrast

få dårlegare utsjånad med åra; helst bruka om born og ungdom

Dreng hèv' hell'e úgjårst ette det 'an vart'e vaksen.

check úgjæve

"dårleg menneske"

Úgjævun vare vanda.

check úgløymandi

ugløymeleg (gode og vonde minne)

Túren mi ha' ive heií i snjóstorm'e va' úgløymandi, mi ska'fruse bògó.

check úgóslegt (V)

ugodsleg, lite triveleg

D'æ úgóslegt å sitje eisemadd'e i kollmørkræ.

check úguteleg (V)

forsterkande uttrykk

D'æ úguteleg langt inn ti' Rjúvæ, an veit inkji nær an kjæm' fram.

check úgutelèg'e (V)

ukristeleg, gudlaus i religiøs tyding

Dei som våre úgutelège, gjåre bå' banna å krossa sikkå.

close úgådd'e

usedd

check úhamskeleg

bruka om å ikkje ha på seg klede på ein grei måte
Somme seier "úhemskeleg".

'An ha' havt klæin på seg så úhamskeleg.

check úhamsklèg'e (V)

ugreitt kledd

'An forsòv seg, å laut nøyte seg så fælt, så 'an va' helst'e úhamsklèg'e då 'an kåm på bussen.

check úhèvili

1. forbigåande skade på kroppen
2. liding
3. utrivnad (td om dyr)

1. Eg fekk an úhèvili som eg slít'e mæ ennå.
2. Kåven ha' an úhèvili så eg sendte 'an ti' Samsen (Samslakteriet Kristiansand).
3. Snille-sau hèv' fengje an úhèvili så mi ljóte halde 'an heimi a bil førr'ell mi send' 'an 'å heií.

check úhǿg'e

1. Om personar: ugrei, til bry, vanskeleg å vere i hop med.
2. Om ting: ugrei, til bry, i vegen for noko.
Sjå også hǿg'e, hǿgt og uhǿgt.

1. Ungan æ så úhǿge, da vi' alli lýe.
2. Da æ úhǿge, desse tronge motórrómí i nýe bíla.

check úhǿgt

ugreitt, tungvint
Sjå også úhǿg'e og hǿgt og hǿg'e.

Det æ stundom úhǿgt å vère kjeivhendt'e.

check ùhuga

lita lyst til

Jón va' ùhuga ti' å vère med å' heií. Eg æ úhuga å kjøyre ti' Bergen i dag, sò håle som vègjin æ.

close úhynde

person som ikkje er snill mot dyr

close úhyndeleg (H)

ikkje snill mot dyr

check úkjǿmt

vanskeleg tilgjengeleg; om terreng
Sjå også kjǿmt.

Det vare så úkjǿmt itt an lýt vasse i lòkestǿi.

check úkjúre

omsynslaus person

Der kåm nåkå úkjúru frå Bygland som barre vill' slåast å vèr' úgreie i ungdómshópæ.

check úkjúren

uvøren, omsynslaus

Det æ helst'e gútan som æ úkjúrne, inkji så jamt jentun.

check úkjúrs ting

dyr eller person som gjer mykje skade

Gullrós va' gó' ti' mókke, men a úkjúrs ting ti' springe gjærí.

check úkjúrskap

svært simpel åtferd

Det va' púre úkjúrskap at Såvi sló a sukke i bílen 'ass Kjètil.

check úkonstig'e

dårleg handlag (ha vanskar med praktiske gjeremål)

'U æ så úkonstig at 'u kan 'kji stelle klæí sí agong.

check úkosta

gratis
Sjå også adverbet úkosta.

Kjöti æ 'kji úkosta om eg hèv' skòte å slakta dýri sjav'e.

check úkosta

gratis
Sjå også adjektivet úkosta.

Det æ sjella an fær nåkå úkosta.

close úkunnelèg'e

dårleg til å elske; p.g.a. utsjånad, veremåte eller alder

check úkvidden

vanskeleg framkomeleg terreng

Der æ mangestad úkviddi i Ljósådalæ.

check úkviddi

vanskeleg framkomeleg terreng

Det æ 'kji gama leite ette saui i úkviddæ.

check úlagast

1. få dårlegare passform, kome i uorden
2. få dårlegare utsjånad

1. Skóne mí hav' úlagast så da æ 'kji gó'e å gange mæ, leng'e.
2. Sòme úlagast mæ åró.

check úlage

skjemme ut, øydeleggje utsjånaden, øydeleggje funksjonaliteten eller kvaliteten

'U úlaga húsi mæ dei ti'byggjæ.

close úlageleg (H)

Sjå også adjektivet lageleg (H), adverbet lageleg (H), úlagelèg'e (V), og adverbet úlageleg (H).

close úlageleg (H)

Sjå også adjektivet lageleg (H), adverbet lageleg (H), adverbet úlageleg (V) og adjektivet úlageleg (H).

check úlagelèg'e (V)

ugrei, upassande
Sjå også lagelèg'e (V), adverbet lageleg (V), adverbet úlageleg (V) og adjektivet úlageleg (H).

'An æ úlagelèg'e som granni.

check úl'e

1. harsk (td skjemt kjøt pga for lite salt)
2. sur; bruka om personar
Sjå også úlne og tråen.

1. Det æ iddi disom an saltar kjöti så líti at det vare últ.
2. Jörund varte úl'e då 'an inkji fekk det som 'an villi.

check úlea

urørd; bruka om noko som ein kan bruke opp

Eg hèv' a úléa flaske mæ mjåkk i kjǿleskåpæ.

check úlenkjelèg'e

lang og smal person; ofte med dårleg fysikk

No for tí'inn fær an allstǿtt tak i buksu som passe, om an æ bå lang'e å úlenkjelèg'e.

check úlenseleg

endelaust, hardt

D'æ úlenseleg langt ti' Amérika. Da slógest úlenseleg.

check úlíe

usympatisk menneske

Der va an kaptein'e på Móæ som va' slig a úlíe.

check úlík'e si

bruka om å forandre utsjånad eller veremåte

Mæ åró varte 'u helst'e úlík si.

check úlíleg (V)

leitt, ugreitt
Sjå også adjektivet úlílèg (H) og adverbet úlíleg (V).

Det va' úlíleg at det kåm regn i dag.

check úlíleg (H)

1. ugrei, ikkje likande
2. bruka i uttrykket vere úlíleg med
Sjå også adverbet úlíleg (H) og úlílèg'e (V).

1. Der va' så úlíleg enn hund'e som allstǿtt gjøydde om néttan.

check úlíleg (H)

leitt, ugreitt
Sjå også adjektivet úlílèg (H) og adverbet úlíleg (V).

Eg æ B-menneskjinn, så det úlílegaste eg veit æ å ríse opp tídleg om mǿnó.

check úlíleg mæ

erte, mobbe
Sjå også úlíleg

Pål va' så úlíleg mæ æ Sigríd.

check úlílèg'e (V)

1. ugreitt, leitt
2. ufordrageleg
3. bruka i uttrykket å vere úlílège med = mobbe , ikkje reg
Sjå også adverbet úlíleg (V) og adjektivet úlíleg (H).

1. Å klyppe saui æ a úlílegt arbei'.
2. 'An va' så úlílèg'e mæ kånâ sí.

check úlív

vondt og vanskeleg liv; bruka berre i eintal

'U fekk a úlív mæ dei mannæ.

check úliven

1. ufred, strid
2. bråk

1. Det vare jamt úliven 'å garæ fysst det æ stórbýti. Mæ dei úlivenæ i húsó hèv' 'u inkji havt det godt.
2. Ungan héle slig úliven åttafyri. Der va' slig úliven i gjerkveld.

check úlne

få usmak etter ei tid pga for lite salttilsetjing
Sjå også úl'e.

Hèv' kjöti úlna for mykji, æ det 'kji ètandi.

check úlóøyra

to "klaffar" i hjarta (ein skjer desse bort når ein brukar hjarta til kurv'e og annan innmat); bruka berre i fleirtal

Úlóøyró skjèr'e eg av fysst eg slaktar.

check úlúne

dårleg humør
Sjå også lúne.

An ska' 'kji hǿre úlúnun sí út på aire.

check úlut'e

1. ulempe
2. bruka i uttrykket líe úlut'e

1. An hèv' an úlut'e den som inkji æ rétt skapt'e.
2. Å lí'e úlut'e æ a vónd kjensle.

check úlýug'e

ulydig
Sjå også lýug'e.

An úlýug'e hund'e kan gjère ska'i.

check úløyseleg

uvanleg, veldig

Det va' úløyseleg det fanten laug fyre mi.

check úmake seg

vere i aktivitet

'An fær úmake seg fysst an spring'e ette sauó i heiinn. D'æ godt å úmake seg itt an hèv' sète lengji.

check úmei'e

skavank, liten skade på kroppen

An líten úmei'e fær an trått.

check úmélungs

Noko som ikkje passar til det ein treng; td eit tøystykke (vert ikkje bøygt i kjønn, tal eller grader)

Tøyi æ så úmélungs at det æ vanskeleg å få ti' passe.

check úminnug'e

gløymsk

Gófa hèv' vurte så úminnug'e i det seiste.

check úmisjamn'e

ujamn, varierande (td åker, eng, regn, snø)

Åkren æ så úmisjamn'e i år, for det hèv' kåme så líti regn.

check úmisjamt

ujamt, ujamt fordelt; vert ikkje gradbøygt

Det æ så úmisjamt moltu i år, der æ helst'e barre inni runnó. Det æ hottutt'e å úmisjamt gras itt det hèv' vòre svolldauiveddó. Snjóren ligg'e så úmisjamt på heiinn i vèt'e. Eg arbeier 'kji líke mange tíma kverr dag'e; det vare så úmisjamt.

check úmǿlen

kvalm, ufrisk, uvel, uopplagd

Eg æ så úmǿlí i dag, eg åt nóg for mykji kurv'e i gjår.

check úmót

liten motivasjon

Det sette úmót í åkkå si' mi finge høyre at det sille vare filli veir mót hægjinn.

check úmóta

lite lysten, umotivert

Hesten va' úmóta ti' gange néd den hengjebratte líí. Eg æ helst'e úmóta ti' reise på heií i sossi den regn.

check úmælandi

bruka helst om dyr: kan ikkje tale / ta til motmæle, vert ikkje bøygt i kjønn, tal eller grader

Anstelle snilt úmælandi dýr.
check úmåtelèg'e (V)

ikkje kunne passe måten, overdrive (td ete mykje, drikke mykje alkohol, bruke mykje pengar)

Han va' så úmåtelèg'e mæ alt. Eg æ kji úmåtelèg på nòkå vís.

check únaulaust

uturvande, til fånyttes

Eg kaupte så únaulaust mykji salt.

check únept'e

ikkje brett i hop (td bruka om lefser); vert ikkje gradbøygt
Sjå også nept'e, tvínept'e og fjórnept'e.

Det æ barre lefsun som æ únepte.

check únyt'e

helselaus, mellombels arbeidsufør pga for hardt slit
Sjå også únýten.

Eg kan 'kji halde på mæ arbeiæ i desse kalde snjóræ, eg vare plent únýt'e! 'An va' únýt'e som arbei'smann'e. Eg æ plent únýt'e i ryggjæ. Det æ mange sjúkdóma an kan vare únýt'e av.

check únýte

person som er hjelpelaus eller helselaus

Det æ líti an kan have únýtun ti' å gjère.

check únýten

dårleg handlag
Sjå også únýt'e.

Da våre helst'e únýtne, bå' fairen å sòn 'ass. Såvi æ únýten å úkånstig'e.

check únådelèg'e (V)

nådelaus

'An va' så únådelèg'e mót húsmonnó.

check únå'i

skade, verk

Eg hèv' fengje an únå'i som det tèk'e tíd å sleppe.

check úòneleg (V)

utriveleg, ukoseleg
Sjå også adjektivet úòneleg (H), adverbet úòneleg (V) og òneleg (H).

Det æ úòneleg i tóreveir.

check úòneleg (H)

utriveleg, ukoseleg
Sjå også adverbet úòneleg (H), úònelèg'e (V) og adjektivet òneleg (H).

Detti æ a úòneleg stòge fysst det æ kaldt úti.

check úòneleg (H)

utriveleg, ukoseleg
Sjå også adjektivet úòneleg (H), adverbet úòneleg (V) og òneleg (H).

Det æ myrkt å úòneleg itt straumen reiser.

check úònelèg'e (V)

utriveleg, ukoseleg
Sjå også adverbet úòneleg (V), adjektivet úòneleg (H) og ònelèg'e (V).

Det va' an úònelège húseplass'e, så avsǿlt å myrkt i skógjæ.

check úórd

dårleg rykte

'An fekk slig úórd på seg då 'an ha' narra den jentâ.

check úre

bruka i omtale av ei mengd levande dyr, tett i tett, som regel insekt; bruka berre i eintal

Mýhankan våreleie i kveld, det va' så det úrde rundt hòvúdi.
Sjå også ørje.
check úre néd

leggje stein over eitkvart i ei steinur (helst kjøt eller fisk)

Mikkjål úra néd kjöti ti' néste dag'e.

check úrelé

den eine sida av eit vatn som har høge fjell og urer heilt ned til vatnet

Mi plage tikje der æ smæri fisk'e 'å úrelénæ 'ell 'å dei hí lénæ som æ grunnare.

close úríseleg

uoppretteleg, uboteleg

check úrupla

urørt

Talemåli æ jamt mest'e úrupla i útkantó.

check úryggjeleg (V)

forsterkande uttrykk, svært mykje / mange
Sjå også adverbet úryggjeleg (V).

Det låg a úryggjeleg stórt skjip i hamninn. Det æ úryggjeleg langt ti' Amérika.

check úryggjeleg (H)

forsterkande uttrykk, svært mykje / mange
Sjå også adverbet úryggjeleg (V).

Der æ úryggjeleg mæ moltu i år.

check úryggjelèg'e (V)

svært (forsterkande uttrykk)

Der ligg'e an úryggjelèg'e skróthaug'e ett' 'ó.

check úræe

uredeleg person

check úsameleg

upassande

'U tala så úsameleg at eg skjemdest fyr' 'enni.

check úsamelèg'e (V)

upassande

An kan vèr úsamelèg'e bå' i klæ'evègjæ å i framfærd.

check úsjålèg'e (V)

lite vakker person

Åni æ 'kji så úsjålèg'e som fai sin.

check úskapeleg (H)

ugrei utsjånad (t.d. at eit fotografi er teke på feil tidspunkt)
Sjå også úskapelèg'e (V)

Òlav varte úskapeleg på dessa fótografíæ.

check úskapelèg'e (V)

ugrei utsjånad (td at eit fotografi er teke på "feil tidspunkt")
Sjå også úskapeleg (H).

Du såg úskapelèg'e út på dei bilætæ, Ånund!

check úskjyll'e

ikkje i slekt

Det æ 'kji lengji førr'ell an æ úskjyll'e.

check úskómeleg

umåteleg, overs mykje
Sjå også úskóneleg (H).

Der va' úskómeleg mæ moltu på Lauvåsmýrinn i år.

check úskóneleg

overs mykje (forsterkande uttrykk)
Sjå også úskómeleg (V).

'Er æ úskóneleg mæ moltu i år.

check úslette

jente som "ligg med kven som helst"

Det æ 'kji kå úslettu som vanke i dei húsó.

check úsletten

1. ureinsleg, ufyseleg (td katt som drit inne og kvar som helst)
2. forfallen (bruka om personar)
3. bruka om jenter som "ligg med kven som helst"

1. Fý for dei úslettni kattæ!
2. 'An æ så úsletten at eg líkar 'kji å kåme inn ti' 'ó.
3. 'U æ úslettí å tèk'e ilag mæ kvæ det æ.

check úsmòk

usmak

Der æ a úsmòk 'å mjåkkjinn.

check úsnill'e

ikkje spesielt grei i omgang med andre folk

Såvi va' úsnill'e i húsi, sa dei som såte der.

check ústúrteleg

svært (forsterkande uttrykk)

'An ha' ústúrteleg mykji pæninge.

check ústýren

uregjereleg; bruka helst om born

Ungan våre så ústýrne at forellí måtte happe på da.

check ústøyg'e

ustø
Sjå også støyg'e.

Ùstøyge stiga æ farlège. Eg kjenner meg nòkå ústøyg'e ennå ette operasjónæ.

check ústøyteleg

grenselaust, utømeleg

Da vare jamt ústøyteleg glae fysst da vinne i ídrottæ. Mi våre så tysste at mi drukke ústøyteleg mykji.

check úsvím'e

lite mjuk i kroppen
Sjå også svím'e.

Eg kjenner meg úsvímare nò 'ell mæ eg va' yngri. An vare helst'e úsvím'e fysst an gjeng'e mæ tunge langstivla.

check úsvirp'e

seinfør og stiv
Sjå også svirp'e.

Bjúg hève allstǿtt vòre úsvirp'e.

check úsýnd'e

1. bruka om stad som ikkje er så lett å sjå frå ein bestemt stad
2. makelaus, spesiell

1. Der æ a plass òvenat Rygnestad som ligg'e så úsýnt ti'.
2. Alt 'an laga va' der an úsýnd'e sveip'e på.

check úsynnt'e

ikkje symjedyktig

An fossekar'e kunna 'kji vère úsynnt'e, for det hendte at da måtte í.

check úsýnt

tydeleg, lett å sjå, skil seg ut
Sjå også sýnt.

Det va' úsýnt kòr hú ha vòri, alt va' så greitt stelt.

close úsæte

kvinne som ikkje held ord

check út

ut
Sjå også úti, út'te, útí og út'tí.

Eg æ så leid'e å vère inni, at nò vi' eg út.

check út i stògun

1. på besøk til kvarandre om dagane (uttrykk berre bruka om kvinner)
2. i den andre stoga (der ein ikkje budde til vanleg)

1. D'æ 'kji så tídt nò leng'e at kvendí æ út i stògun om dagan.
2. Sjalefókkjí åkkå ljóte liggje út i stògunn.

check út ó' imnó

1. mislykka, meiningslaust, under all kritikk (også bruka i abstrakt tyding)
2. lage noko av eit grovt emne (td eit orv eller flatbraud)

1. Det va' plent út ó' imnó det 'an øyelâ økseskapti.
2. Papa tók det út ó' imnó å gjåre a godt stuttorv.

check út 'å teigjen

på slåtteteigen, på slåtteteigen på heia (heieslåtte)

Eg va' út'å teigjæ då eg høyre om den fæle úlykkâ. Sku mi have mæ åkkå nyste út 'å teigjen i dag?

close útabeis

på utsida av foten/beina

close útdrègjen

utslite (om td teppe, klede eller reiskap som er dårleg vedlikehalde, men ikkje øydelagt)

check útette

utetter

Útette vetræ minkar det mæ vé'æ. Útette dalæ vare det mei' skóg'e.

check útetti

utetter

Då eg kåm útetti, såg eg at eg ha' gløymt pungjæ.

check útfluktig'e

uroleg (kan ikkje roe seg i heimen), ofte på reise; negativt ord

Ingjer æ så útfluktig, 'u hèv vòr' i útlondó trjå vendu i sommår.

check útfyri

utforbakke

Det æ snartí drage a lass útfyri. Det æ spélegt å løype útfyri itt det æ hålt.

check útfære

gjere ferdig eit innvendig snikkararbeid

Mi ljóte útfære kjykkeni fysst'e, førr'ell mi take stògâ.

check útgjengjen

bruka om øl som er ferdig gjæra
Sjå også gjengjen.

Heimeǿli lýt vère útgjengji fyrr'ell an kan drikke det.

check útgjifsl

utgift (noko uventa)

Vilborg visste 'kji kòss det sille vare mæ adde dei útgjifsló.

check útgjårt

svært leitt (td bruka om å ikkje ha høve til å vere med på noko ein hadde hatt svært lyst til å vere med på)
2.ferdig iflg. BKR

Det va' plent útgjårt at mi inkji våre 'er då Òlâv va' 'er a sjella gong.
2. no æ denne sleivi utgjårt BKR

check úthogstr'e

uthogst av tre som var store nok (tømmer som kunne seljast)

Der va' úthogstre i Kanalíinn; furun våre sérs lange å beine dèr. Nò æ det stóre maskjín som gjère úthogstran.

check úthøyrd'e

midt mellom mannsrøyst og kvinnerøyst (ljos mannsrøyst eller mørk kvinnerøyst)

Det va' a úthøyrdt mål mi høyri.

check úti

ute
Sjå også út, út'te, útí og út'tí.

Æ Mamme úti ennå? Bonní æ úti å stròke.

check útí

ut i
Sjå også út, úti, út'te og út'tí.

'U hoppa útí mæ klæ'ó på.

check úti avrommó

på ein "uframkomeleg" plass, avsides

Tarjei hoggje vé'e langt úti avrommó.

close úti fúru

"utanom det vanlege"

Det va' nåkå úti fúru di feit Angjær va'.

check úti fyri

ute for (vere utsett for noko leitt)

Ja, alt 'an kan var' úti fyri...

check úti gusten

til inga nytte
Sjå også gust'e.

Å røykje æ å kaste pæningan úti gusten.

check útíd

tid når det ikkje passar

Åni tóttest allstǿtt lut' kåme i útídó. 'U kåm i a útíd.

close útigare

kvinne frå Utigard ( Røysland osb.)

Båa tvæ av útigaró våre så ivelagji virkne mæ alt da gjåri.

close útigari

mann frå Utigard (Røysland osb.)

Sýgaran kóme ti' mæ útigaran om býtí på heiinn.

check útigjænom

nedover Setesdal

Hèv' du vòre útigjænom ell' oppigjænom i dag?

check útistoge

kvinne frå Utistog

Taddeiv gav dei lisle útistògunn a lítí, vé' brǿsnål.

check útistògji

mann frå Utistog

'Er æ 'kji så mange útistòga, Útistog æ a sjella stògenamn.

check útíug'e

ha dårleg mathug

Pål æ så útíug'e, at eg æ ræd'e 'an æ alvårleg sjúk'e. Fysst an æ útíug'e ska an sjóe sǿterót å drikke avkókji.

check útíugheit

sjukdom etter kalving som td inneber at dyret ikkje vil ete

Útíugheití varte langvarig, så kjýrí minka fælt ti' mókke.

check útive

utover

Hunden sprang útive vodden å jaga sauin.

check útivi

utover

Sauen sprang útivi å blækta ette lombó.

check útkjend'e

særmerkt, merkjer seg ut

Haddvår æ útkjend'e for å vère gó'e ti' kvée.

check útkjådd'e

1. utsliten
2. utkøyrd
3. utvaska (bruka om gras som kan verte "útkjådt" av regn og sol)

1. Det útkjådde kvíletjelli æ 'kji så varmt leng'e.
2. Eg æ plent útkjådd'e ette adde desse mǿtó.
3. Der æ 'kji så mykji næring i høy som æ útkjådt.

close útkraing

rekkje (td husrekkje)

check útkròpen

utspekulert, sløg, greier oftast å kome seg ut av ein vanskeleg situasjon (negativ personkarakteristikk)

Dei útkropne tjóvan ha' krabba inn gjænom kjeddarhòli.

close útlagd'e

tjukk og kraftig person

check útlaup

helling i ei grøft slik at vatnet renn unna

An vare i beit mæ å få út vatni i a mýr, itt der inkji æ útlaup.

check útlaupari

ubeden gjest i bryllaup

Útlauparan våre slíe ette drykkjevòre.

check útleid'e

svært lei (eit eller anna)

Nò æ eg útleid'e av dei lange reisó.

check útlèm'e

hender og føter (ekstremitetane)

Eg verkjer 'kji kå i útlèmó.

check útlòge

utlegg

Eg hèv' havt så mykji útlògu i det seiste at eg hèv' alli etti an dankji.

check útmann'e

person frå Byglandsfjord eller lengre ute i dalen

Mi mǿtte útmonnó mæ Stórestraumen.

close útmannla'

det vanlege la'i til bryllaupskleda

close útmannsdrei'e

ordet vart bruka om kvinner lenger nede i dalen som gjekk i stakkar og hadde eit særleg ganglag (helst bruka i bunden form, eintal)

check útmannsjente

jente frå bygder og grender lengre ute i dalen (frå rundt Byglandsfjord og utover)
Sjå også útmannskar'e.

Útmannsjentun såg an sjella i evri dalæ.

check útmannskar'e

mann frå bygder og grender lengre ute i dalen (frå rundt Byglandsfjord og utover)
Sjå også útmannsjente.

Útmannskaran gjinge blåklædde.

check útmæ

ut ved

Útmæ Flårendsbrúne æ der a fælt sòg i ånæ.

close útó' innó'

usannsynleg, urimeleg, utanfor samanheng

check útpila

avplukka, utplukka (td bær i skog og varer i butikk)

Det va' så útpila at det nytta alli å leite.

close útreisle

utlegg, utgift

check útrend'e

bruka om personar som er flinke til å kome ut av ein situasjon og sjeldan vert i beit; kan vere både positivt og negativt

Dei seljaran æ útrende ti' narre fókk.

check útréttis

heile (lange)

Eg arbeidde útréttis heile dagjen, men eg varte inkji færig'e mæ forsagdæ.

check útrita

særprega, skil seg ut; gjeld helst positive ting

'An æ útrita ti' pynte seg.

check útriv

mistrivsel (hjå dyr)

Den vetren tóttest det vère mykji útriv i fjósó.

check útriven

dårleg trivsel, dårleg helse, dårleg stand; helst bruka om dyr

D'æ ´fillí lǿnsemd i útrivne dýr. Gunstein æ så útriven at det nyttar alli ko godt eg stellar mæ 'ó, sa Gývi.

check út-riven

annsam (ha det så travelt med mange ting at ein snautt får sanse seg)

Òlâv va' så út-riven mæ politikk'e å mange slags vendinga, at 'an mest'e alli fekk gjårt nåkå heimi.

check útrust

utmark, slåttemark, heiemark, vedskog

Heimejór'i æ filli, men útrustin æ góe. Der æ så mykji útrusti ti' garæ.

check útrøkkt'e

utstrekt

Fysst presendingjen æ útrøkkte, æ 'an kalleg ví'e.

close útrøyteleg

utan ende, vert aldri slutt

check útskjekli

avsides, utkant, liten utkant av ein teig
Somme seier "útskjèkjili".

Mi have slègje alt det lagelègaste; nò have mi barre etti útskjeklan.

check útskjemd'e

1. øydelagt, for gamalt
Sjå også skjemd'e.
2. mindre verdt, om kvinne som har fått barn utanfor ekteskap

1. Høytti æ útskjemt itt det hèv' mygla.
2. 'U va' útskjemd då 'ú fekk lausungji.

check útskuldig'e

fattig, "på bar bakke"

Da våre útskuldige i Svòlestog, så da lute frå garæ.

check útskúr'e

treskurd
Sjå også skjère út.

Der æ så vén'e útskúr'e på skåp å kvílu. Eg såg 'å útskúræ kvæ som ha' gjårt kjistilen.

check útskút'e

utstikkande tilbygg på bygning
Sjå også skút'e.

Da bygde an útskút'e innat lǿunn.

check útsǿleskór'e

randsydde sko (sko der solen er sauma oppunder overleret)

Sólan gange mei' útom iveleiri 'å útsǿleskó 'ell i aire skó.

close útstukkjen av

"ætta frå"

Bjørgúv Uppstad va' útstukkjen av fókkeslagjæ frå Kvòsåk i Valle.

check útsvævd'e

utsoven

'U ha' det så annvint at 'u va' alli útsvævd nòkåsinni.

check útt'emæ

langs med

Da gjinge å fiska útt'emæ Stóråne.

check úttòke

takutstikk på bygning

Eikjâ låg unde úttòkunn.

check út'tt'e

ut att
Sjå også út, úti, útí og út'tí.

Papa hèv' vòre inn å èti, men nò hèv' 'an reist út'tt'e. "Nò lýt du pakke deg út'tt'e"!, sa Margjitt 'ass Pål.

check út'ttí

ut i att
Sjå også út, úti, út'te og útí.

Der va' så varmt i vatnæ at eg vi' út'ttí. Eg ha' lauga meg tvæ vendu, men hoppa líkevæl út'ttí.

check út'ttigjænom

nedover Setesdal att (ein gong til)

Nò hèv' eg vòr' 'er så lengji at eg lýt út'ttigjænom.

check út'ttom

utom att

Håvår reiste út'ttom å henta rjúpesekkjen sin. Eg va' út å meig, men ette a bil laut eg út'ttom.

check út'tt'å

ut på att

Sku mi út'tt'å vatni å fiske, att'e?

check út'tt'å

ut på att

Eg tenkte 'an va' leid'e skjeise, men no æ 'an alt út'tt'å.

check úttvervd'e

uttvervd, vrangsnudd, på vranga, vert ikkje gradbøygt
Sjå også uttverve.

Det va' så fæl'e an vind'e at parapløytti varte úttvervt.

check úttverve

vrangside

Denné genseren æ vén'e på úttvervun au!

check úttverve

1. uttverve, vri på vranga
Sjå også uttvervd'e.
2. fortelje altfor personleg om seg sjølv og sine tankar

1. Eg plag' jamt úttverve genseran fyrr'ell eg tvær da.
2. 'An úttvervde seg plent fyr' 'enni.

close útulka

tilsøla, urein

close útunda

ut frå noko ein er under

'An dróg slé'en útunda lǿunn.

close útundi

ute under

check útussa

hefta (med eit eller anna)

Sòme vare útussa mæ mykji mǿti.

check útægelèg'e (V)

ugreitt laga, lite vent laga

Tínâ varte útægelèg, eg fekk æ alli ti'.

check útæva

heilt utslite

Frakkâ mí æ plent útæva. Skóne æ så útæva at der æ 'kji mei' å slíte på.

check út'å

ut på

Da ró langt út'å vatni.

check Úv

Ulv (mannsnamn)

Kjempekaren Åni va' sòn 'ass Úv.

check úvand'e

1. person som er kvardagsleg, lett å ha med å gjere og grei
2. ikkje fin
Sjå også úvant og vand'e.

1. Det æ allstǿtt greitt å spørje æ Birgjit, hú æ så úvond å létt å bé'e.
2. 'An gjekk i úvande klæi.

check úvandt

1. ikkje spesielt fint, daglegdags
Sjå også úvand'e.
2. bruka i uttrykket det æ úvandt (vert ikkje gradbøygt i denne samanheng)

1. 'An gjekk så úvandt klædd'e.
2. Det æ úvandt å gjère si fyri itt 'an hève gó' tí! Det va' úvandt å vite at det gjekk sò!

check úv'e

drøvelen
Sjå også drypili.

Eg æ jamt sår'e i úvæ itt eg æ kalleg krímsjúk'e.

check úveir

uver

Mange vare dapare i úveir. An kan 'kji renne for úveiræ. Nær katten ell' hunden èt'e gras, kjæm'e det úveir. Fysst katten tvær seg attom øyró kjæm'e det úveir.

check úveirskleg / úveirsklegt

ser ut til å verte uver

Det såg så úveirskleg út i dag tí'leg at mi hesja líke godt heile teigjen.

close úveirskrulla

fjørskyer (uver i vente)

close úveirssnigjili

svartsnegel

check úvendeleg

ugreitt, usameleg

'An gjekk så úvendeleg, huska si, å vrei seg.

check úvendeleg (H)

ugrei å sjå til, usameleg
Sjå også úvendelèg'e (V).

Dèt va' den úvendelegaste jentâ eg hèv' sétt.

check úvendelèg'e (V)

ugrei t.d. framferd, usameleg
Sjå også úvendeleg (H).

Dèt va' den uvendelègaste framferd eg hèv' sétt i heile mitt lív.

close úverje

ein eller annan farleg handreiskap som ein ikkje bør bruke i slagsmål

Gònil varte så vónd at 'u tók a úverje å trúga mæ å drèp' 'an Gunnår.

check úvidde

vyrdlaus person

Mannen va' a úvidde som drakk å slóst kòr 'an fór.

check úví'e

lite vid

Slåtteteigjen va' helst'e úví'e, så mi laut slå godt út for å få an fudd'e stakk'e.

check úviljedrap

drap i vanvare

'An varte dǿmd'e for úviljedrap, så 'an slapp fengsel, men 'an laut bitale pæninge.

check úvíse

udugeleg person

'An va' a úvíse på slåtteteigjæ.

check úvís'e

1. uvitande
2. liten (td del eller rest), uviktig

1. 'An laga seg så úvís'e.
2. Denna æ så úvís'e, å líti å brý seg om.

check úvískelèg'e (V)

uhøfleg, useda, støytande
Somme seier "úvísklèg'e".

Ånund varte allstǿtt så úvískelèg'e fysst 'an ha' smaka det.

check úvísklegt / úvískleg

1. ugreitt kledd
2. ugrei framferd
Sjå også vískleg.

1. 'An gjekk så úvískleg klædd'e.
2. Tóne svòrar allstǿtt så úvísklegt.

check úvit

medvitslaus tilstand; bruka berre i eintal
Sjå også úvite

Då da funn' 'æ, va' 'u i úvitæ.

check úvite

1. svime av
2. slå nokon i svime
Sjå også úviti.

1. 'An ha' úvita då da funn' 'an.
2. "Eg ska' úvite deg!", kjýtte Bjørgúv.

check úvlé'e

handledd

'U va' rålíka 'å båe úvléó.

close úvsig

svært kvalmande synsinntrykk (bruka helst i ubunden form, eintal)

Eg fekk plent úvsig då eg såg dei feite, kvíte makkan.

check úvýre

1. uforsiktig person
2. person som ikkje bryr seg om korleis han steller seg

1. 'U va' a úvýre ti' løype.
2. Han æ a úvýre; 'an drikk'e å slæst å steller seg filli.
'An vart'e plent i úvýrunn då Gró sló opp.

check úvýren

uvørden
Sjå også agelaus'e.

Eivind va' an úvýren flòtari. Da våre úvýrne i talæ sí.

check úvýrskap

vyrdløyse

Det va' barre úvýrskap at 'an fǿre sund'e kjåkkjen.

check úvýrskjæti

leik som er så fæl og farleg at andre kan kome til skade

Mæ' da héle på mæ úvýrskjætó sikkå, gjekk det gali mæ 'enni Tóre.

check úvýrsklèg'e (V)

uforsiktig, vørdlaus

'An va' så úvýrsklèg'e, å bar seg så úvýrsklegt at.

check úvýrslåm

låm eller løype i bratt og ulendt terreng

D'æ mange unge som tikje gama løype úvýrslåmi.

check úværug'e

skamfull, kjenner seg uverdig; gjeld både menneske og dyr

An kunna sjå ko úværug'e 'an va'.

check úværugsklèg'e (V)

skamfull, kjenner seg uverdig, føle at ein vert sett ned på, ikkje verte vyrd, ikkje kjenne seg vel

Hunden såg så úværugsklèg'e út då 'an skjöna 'an ha' gjårt nåkå gali. Gúten kåm så úværugsklèg'e inn på lærarrómi.

check úvånd'e

ikkje van med, ikkje van til, urøynd (vert ikkje gradbøygt)
Sjå også vånd'e og vengjast.

Ungan våre úvånde mæ å take fókk i hondí.

check úæte

nokon som et "ureine ting" (om rovdyr og rovfugl)

Ramnen æ svårt'e å a grådig úæte.

check ýle

vere kvalm

Eg ýler av for feit'e mat'e!

check ýlen

kvalm; vert ikkje gradbøygt
Sjå også kvemlen.

'U æ ýlí å hèv' vóndt i hòvúdæ, så det æ vel an farang'e som gjeng'e.

check ýte

selje, ha til sals

Å ýte an veir'e trúdd' eg mi ti'.

close ýte av

telje frå

check ýtelèg'e (V)

produktiv

Kjýne æ mest'e ýtelège fysst da æ hausttídde.

check ývast

terge, tergast

Di mòge 'kji ývast mæ stúten, 'an kan vare mannvónd'e.

check öm'e

svak lyd, fordi lydkjelda er langt borte; bruka berre i eintal

Eg høyrer an öm'e av kjørkjeklokkunn, så 'er må vère messe i dag. Fjærnsýni va' så lågt stilt at eg høyre barre enn öm'e av dèt da sa.

check

'An reiste 'å heií i dag.

check 'å ende

stå oppreist

Timrestokkan stóge 'å ende unde fossæ.

check 'å fótó

på føtene

Eg frýs'e 'å fótó.

check 'å fuí

1. tape i basketak
2. mislykkast

1. Bjynn måtte 'å fuí for 'ó Danil.
2. Taddeiv laut 'å fuí då 'an prǿva seg som kaupmann'e.

check 'å garæ

i næraste grannelaget

Da kóme så godt ti' 'å garæ.

check 'å hovdi

"på hovudet" (uttrykket er ubunden dativ)

'An stó' å hovdi opp'tt'emæ veggjæ, for 'an tótte gama sýne ko sterk'e 'an va'.

check 'å kveldi

ut på kvelden

Det lei' 'kji langt 'å kveldi fyrr'ell 'u kåm.

check 'å lén' å' ananné

på sida av kvarandre

Mi gjinge 'å lén' å' ananné å rǿa ihóp, det va' så lengji si' mi ha' treftst.

check 'å lénæ 'å

på sida av

'Å vístri lénæ 'å vègjæ låg der a gåmålt hús.

check 'å lòs / få 'å lòs

setje i gong noko (td setje i gong ein stein slik at han tek fart)

Då mi såge kòr stokkan hinge, finge mi heile timrevasen 'å lòs. Då bankjen kåm mæ ein å an håv'e millión'e, kåm konstgrasprosjekti 'å lòs.

check 'å nogló

uttrykk bruka i samband med å mest ha bruka opp alt ein har (forrådet har tròti)

No æ mi plent 'å nogló mæ høyttæ.

check 'å nýom

på nytt

Ai ai, no datt det néd, detti rakli åkkå, så mi ljóte ti' 'å nýom.

check 'å rǿvi

i aktivitet

Våre da 'å rǿvi nórd 'å Víkestøyl då du kåm?

check 'å sundi

måtte symje

Åne va' så djúp at eg måtte 'å sundi for å kåme ivi. Reissdýrí la 'å sundi ei gong å såme ive vatni.

check 'å trautinn

mest tomt for td mat
Sjå også 'å tròtó

Nò æ det mest'e 'å trautinn mæ suvlæ åkkå, koss sku mi då?

check 'å tròtó

"held på å tryte"

Nò æ det 'å tròtó mæ mjölhítinn.

check 'å tverke

1. på tvers
2. "vere vrangt"
Sjå også tverke seg.

1. Stokkjen la seg 'å tverke i ånæ.
2. 'U æ allstǿtt 'å tverke.

check 'å vangji

1. framme, tilstades
2. mangt på same tid
Sjå også vère og på / 'å.

1. Hú va' så mykji 'å vangji det lengste eg minnest. Der va' mykji gó'e mat'e å vangji i dei bryddaupæ.
2. Eg hève så mange slags arbei 'å vangji. Dú hèv' så mykji 'å vangji at det æ 'kji létt å minnast.

check 'å vègjæ

i vegen (til hinder)

Æ det for mykji 'å vègjæ, så lýt an flytje det. Stundom kunn' fókk au vèr' 'å vègjæ.

close 'å vrongunn

på vranga (om klede)

check 'ålagd'e

pålagd (bruka om dyr som ikkje skal slaktast)

Dei vénaste lombí vurte 'ålagde.