Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på J: 72 | Totalt: 6203 | nullstill
Forklåring Døme
check jakebròti

når flaumen bryt isen på elva i sund, og isstykka kjem fossande nedover elva / bekken. Stuvar seg i hop og stemmer opp.
Sjå også jakji.

Dèr åne smalkar kan det vare jakebròti om vetran.

close jakji / ísjakji

isstykke / isflak som flyt i elva / på vatnet
Sjå også jakebròti.

check jakjili

isflak i elv eller vatn

Flåne ligg'e i jakla.

check jaktari

jeger

Bǿan å åmlingan vår' fæle jaktara.

check jalk'e

vallak, kastrert hest
Sjå også fyl, fòli, merr , annæringji, grahest'e og jalke.

Arbei'shesten lýt vère an jalk'e ell' a merr.

check jamaldringji

jamaldring

Mi våre jamaldringa, mi tvei.

close jamdǿgr

døger, døgn

Det ringde i samfudde tvau jamdǿgr.

close jamkampinga

like store og sterke (oftast to personar)

check jamlíkji

likemann; like gamle, like sterke, like flinke o.l.

Svein å èg æ jamlíka.

close jamni

plante i kråkefotfamilien

close jamningji

like (td like store, like sterke, like spreke)

check jarbèr

jordbær (oftast bruka om markjordbær)

Der va' mykji jarbèr i bakkâ òvenat húsó.

check jaring

jordpåkasting ved gravleggjing; jfr "Bygdesogeskrifter frå Valle og Hylestad" s 213

Jaringjí va' laudagjen klokka eitt.

check jarri

1. tapp og hol når døra har hengsle av tre
2. stengsle av tre i ei enkel dør i eit mindre fint hus eller hytte

1. Det nirkla fælt i jarró itt an lét opp húrí. Húrí sveiv i jarrâ.
2. Òlav stengde att'e búedynní mæ an jarri.

check jasebiti

uttrykk bruka om når ein kjem heim med ein rest av nista som ein ikkje har ete opp
Sjå jasi, biti og bòren biti.

Vi' dú, Bóa, hav' jasebiten?

check jasefót'e

kattefot

Jasefǿtan blǿme temmeleg tídleg om våri.

close jasehevje

stav som vippa haren opp når han gjekk i snara (haren vart då hengd; jasesnòrâ var av hestetogl)

check jasehjarta

redd og lettskræmd person
Sjå også jasi.

Jasehjarta å nævresjæl, fýrstikkefǿta å mýhankelær (gammal regle)!

check jasehukre
image

perleugle

Eg hèv' a útstoppa jasehukre heimi.

check jasekrulli småkrulli og eit "øyra" som stikk opp (om løyesaum'e)

Æ du færig mæ å saume jasekrullan, Yngjebjør?

close jasemjåkk (V)

uttrykk bruka om når ein kjem heim med ein mjølkerest i flaska som ein ikkje har drukke opp; bruka berre i eintal
Sjå også jasi og mjåkk.

check jasenyste

uttrykk bruka om når ein kjem heim frå ein tur med ein rest av nista som ein ikkje har ete opp

Knút kåm heim'tt'e mæ a lítí jasenyste.

close jaserug'e

harerug

check jasesnòre
image

snare til å fange hare i
Sjå også jasi

Jasesnòrun våre i nýare tí' gjåre av messengetrå'e.

close jasetrå'e

messingtråd (til jasesnòru)

check jaseøyru

fliser som står att i stubben når ein feller eit mindre tre med øks

Det stód att'e an krans'e mæ jaseøyru då 'an ha' stývt bjørkjí.

check jasi
image

1. hare
2. detalj i broderi (løyesaum: liten krull med to omgangar og eitt øyra)
Sjå også jasesnòre.

1. Jasen líkar seg alli nére rèvæ.
2. Torbjørg gjåre seg færig mæ å saume jasan på fasló i gjår.

check jasti

ostestoff på mjølk som har stått lenge sur

Der æ tykk'e jasti på desse súre mjåkkjinn.

check jedd'e

1. hylle (fjøl på vegg til å leggje ting på)
2. hylle over skåp å kvílu
3. ei av hyllene i td hylleseksjon
4. terrengformasjon (flater i ei bratt li)
Sjå også braujedd'e.

1. Bókjí låg på jeddæ.
2. Da ha' jamt det vénaste stei'tøyi på jeddæ ive skåp å kvílu.
3. Kaffékoppan stande på dei evste jeddæ i matskåpæ.
4. Av å ti' finn'e an jeddi oppi heii å lía.

check jente

1. Del av broderiet på den mannlege setesdalsbunaden. Ei jente er ein del av ei kló.
2. jente
3. ugift kvinne uansett alder

1. Nò saumar eg jentu ti' rétteklæó 'ass Bóa.
2. Der va' sjau jentu i klassâ mí i båneskúlâ.
3. Det var' alli ko gali for dei jentó nórd i Plassæ!

check jentesprengje

mann som er kvinnegal

'An va' slig a jentesprengje, Tostein.

close jentetrèv

trevet på "kvinnesida" i kyrkja (på høgre side når ein går inn i kyrkja)

check Jihanis

Johannes

Dei gamle sa nóg inkji "Jihanis" fysst da tala om ivangelisten i Bíbilæ.

close jinn

jern

close jinndrall'e

trebor til å setje i borvinde

close jinnjår

reiskap laga av jern til å stramme kring eit lagga kjerald

close jinnlapp

hesteskoforma jernbeslag på hælen; bruka på lérsko og -støvlar for å ikkje slite skosålen så mykje (òg av og til bruka framme under skoen)

check jinnleist'e
image

leist av jern til å forme sko med (bruka av skomakar)

Jinnleisten varte au brúka ti' rep'rére skó mæ.

check jinnsag

baufil

Stundom lýt an take av bla'i 'å jinnsagjinn for å kome godt ti' mæ sagingjinn.

close jinnstaur'e

jernstaur, spett

check jinntein'e

rund og tunn jernstong

Eg brúkar an jinntein'e ti' å ræle opp denné tétti røyren.

check Jissús

Jesus

Mi finge høyre om 'an Jissús i sundagsskúlâ.

close jivåri

person som har byrja i millitæret og går i uniform

Nò hèv' Òlâv vorte jivåri.

check jokl

tennar (sprø, hard ved med mørk farge, helst i furestomnar), helst berre bruka i ubunden form eintal

Der æ mykji jokl i krókutte furu.

close jokl'e

person som et seint og forsiktig (td fordi han har dårlege tenner)

close jokleís'e

is som støyper seg td på bergheng (lagar formasjonar)

check joklevé'e

tennar (sprø, hard ved med mørk farge, helst i furestomnar); bruka berre i eintal
Sjå også joklevé'a og vé'e.

Joklevé'e kan inkji brúkast ti' anna 'ell vé'e.

close jól

jol, jul

close jólebassi

julebukk

close jólegjeit

person som kjem som ubeden gjest 1. joledag (vart ikkje rekna for å vere greitt og passande)

close jólekveld (V)

julekvelden

check jólepdag'e

24. desember (om dagen)
Mange valldølar seier "jólepda'n".

Mi have tídt graut'e jólepdagjen.

check jólepdagskveld

jolekvelden

Mi have fisk'e, lefsu, sóne næpu å spa, jólepdagskveldi.

check jóleskjerkje

ris som vart gjeve til den / dei som var sist oppe jolaftansmorgonen

Òlav, som va' minst'e, fekk det av jóleskjerkjunn kverr jól.

close jólesmedd'e

Når ein skjýt'e inn jólí med gevær eller dynamitt. Dette gjer ein før ein sèt seg ti' bórds, i 5 - 7 tida jolaftanskvelden.

close jónsog / jósok

st. Hans, 24. juni; bruka berre i ubunden form eintal
Mange seier jónsok. Jósok er ei eldre form.

close jórdbǿli

kvefsebol nede i jorda (med jordkvefsar)

close jórdníst

1. flaggermus
2. spissmus (H)

close jórdvafs'e

jordkvefs

Jórdvafsan æ dei vóndaste, sa dei gamle.

check jórdvèg'e

gardsbruk
Sjå også vèg'e.

Sigúrd hèv' kaupt si enn líten jórdvèg'e.

close Jóri

Jore, gardsnamn i Valle.

I Jóræ have da sólí lengji om kveldi.

close jót

jod

check júi

1. spiloppmakar
2. hardhaus, tøffing
3. person som verver seg til krig

1. Dei júan veit an alli ko kunn' finne på av pilementu!
2. Òlâv æ an júi, alli rædd'e nòkå ting, å så kalleg úvýren æ 'an au.
3. Jón ville vère midjom júó, å tótte gama det som va' spennandi.

close jumper

genser

check jungji

bordkniv
Sjå også nív'e.

Sòme meine det æ údana å slikke på jungjen.

close jús

juice

check júteskròv

stormaga (nedsetjande uttrykk)

Dei danske jýdan ha' vel júteskròv.

close júti

person frå Jylland

check júv'leiv'e

jurskinn

Júv'leiven kunna vèr' sí'e på gamle kjý som ha' låte âv.

close júvr

jur

Juvri rokk mest'e ne'å vègjæ.

close jyplingji

gut som er om lag i konfirmasjonsalder (ikkje negativt ord, som på vanleg norsk)

close jysje

skrøne, rykte