Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på *: 129 | Totalt: 6174 | nullstill
Forklåring Døme
check âgni

1. dekkblad kring kornet (enkeltkornet)
2. snerper og agner (treskjeavfall); bruka berre i fleirtal
Sjå også såi og tøyse.

1. Fysst an mól for gróvt kunna an kjenne âgni som såi i grautæ.
2. Dei som stóge attenat treskjemaskjínæ vurte plent lóne av âgni å anna gjyv.

check âvíse
image

avis

Denne âvísâ æ ifrå gjårførridagjen.

check él

regnbye
Sjå også ´élgar'e og éleveir.

Det kåm a él plent då mi sille ti' høye.

check éleveir

regnbyger, ustabilt ver
Sjå også él og élgar'e.

Fysst det va' éleveir, så va' der inkji anna å gjère 'ell å hesje.
check élgar'e

tett regn- / snøbye
Sjå også él og éleveir.

Om hausti kåme élgaran plent i eitt.

check Èlí

Eli

Èlí kjøyre skóteren, å ungan såte att'å.

check èr

arr, merke etter sår i huda

Eg hèv' a èr på leiesvein; eg skar meg nív'e då eg va' enn líten gútepøyk'e.

close èremerkji

merke etter stor sårskade

check ètari

storetar

Det æ verre vèr' gjipt'e mæ an ètari 'ell an drikkari, sa sòme, for stundom va' maten dýrare 'ell brennevíni.

check ète

krubbe (der ein legg høyet / maten til husdyra)

Hesten stó' mæ hòvúæ n'i ètunn å kjamsla å åt så gósleg.

close ètegogn

bestikk (kniv, skei og gaffel)

check íe

kvervel i vatn
Sjå også sveivle.

Der va' a stór íe i Rèkavíkjinn, å dèr va' der ei som druknast for lengji sía.

check ífadd

fall gjennom skare eller blaut myr

Haddvår ha' nåkå fæle ífodd nédafor Svíneva'.

close ífar

opninga i ein sko

check íkonn

ekorn
Sjå også trébjynn'e (H).

Íkonní kunne stundom øyeleggje furun fysst da nage av borkjen dèr 'an æ tunn'e.

check íkonnkvåe
image

harpiks av gran, med ljosraud farge; bruka berre i eintal
Sjå også íkonn, kvåe og grånkvåe.

Íkonnkvåâ æ så raud í si.

check ís'e

is

'An måtte hogge gjænom fleire ísi då 'an vill' hente vatn i tjynninn.

check ísflong

isflak

Ísflongjí drív'e att å fram for veir å vind'e.

check ísfǿri

1. is som er farande på over vatn
2. islagd veg

1. Botnaran vår' jamt avhengige av ísfǿri vetretíd.
2. Det æ 'kji jamt 'er æ ísfǿri i dag si' da brøyte så godt.

check ísjokli

istapp

Det æ jamt a teikn på fillen isolasjón'e fysst det heng'e mykji ísjokla útive droprennó.

close íssarr'e

tunn issørpe på vatn

close ísskrån

isbelte langs land i bekk / rennande vatn, men der det er ope vatn midt i bekken (men der isen ikkje har lagt seg over heile bekken); bruka berre i eintal

sjå også skråne

check ístig

1. trappesteg (det ein stig på i ei trapp)
2. stigbøyle på vogn eller sal

1. D'æ greitt mæ breie ístig i a stétt.
2. Skjýsskjerrâ æ så håg å kåm' oppí at der æ a ístig 'å kvære lénæ.

close ísvekkje
image

1. reiskap til å hogge hol når ein vil fiske på isen
2. dei framståande "greinene" på reinsdyrhorna

check Ívår

Ivar

Ívår hèv' kaupt si ný'e bíl'e.

close 'lit

andlet, ansikt

check ódel

odel

Papa tók att'e Nómeland på ódeli å' moi sí.

check òk
image

åk

Det æ mykji léttare å bère tvæ vassbyttu òk, 'ell å barre bère da i hondó.

check òke

fordjupning som ein stav eller ei grind kan svive i

Det va' kalleg det det kvein i òkunn.

check òkji

1. labank på t.d.dørblad eller planke til å låse fast to dører med
2. oppstandar i ei grind der ein legg "honki" eller "lokâ"

1. Òkan måge kjíle nòkå for å halde bórdó godt i hóp.
2. Òkan i a grind ljóte vère så håge at an fær honke.

check ǿksl

utvekst på kroppen (ikkje vondarta)

Sauen hèv' a ǿksl 'å hǿretoppæ.

check Òlâv / Òlâvi

Olav

Ingjen av dei tvei Òlâvó vår' fæle ti' arbeie.

check ǿlgaus

ølkanne (det same som tutekanne)

Det va' a vé' ǿlgaus du ha'!

check ǿlgnassi

mann som er glad i øl

Ǿlgnassan finne kvorairne, da æ slíe ette ǿl.

close ǿltrøys

stor treause for øl

close òlungestein'e

Alun; Kjemikalie som gjer at fargestoffet fester seg på det som skal fargast. Vart bruka til å reie skinn når ull eller hår skulle vere på.

check óm'e

djup og veik lyd langt borte

Eg høyre ómen av tóreslagjæ.

close ómósi

1.stakkarskleg person som treng hjelp (sjukleg, fatig)
2 armod
3 sørgjelag hending

1.Taddeiv æ so omosen no at eg trur 'an trenge hjelp

close òp

opning, sprekk

check ór

rennande vatn som klakar til fast is; bruka berre i eintal
Sjå også óre.

Der æ så mykji ór i åne at det stemmer seg opp.

close óre

lykkja på hesteselen som går gjennom skåka og som ein fester orepinnen i
Sjå også verbet óre.

check órehòl

holet i skåka til å træ "órelykkjâ" gjennom (om hestereiskap)

Órehòli æ så trongt at det æ mæ nauinn eg fær órelykkjâ igjænom.

close órsvodd'e (H)

rennande vatn som byggjer seg opp til sørpe og is; bruka berre i eintal

check ǿrvisse

liten ting (som ein ikkje reknar for å ha så stor verdi)

"Detta æ 'kji kå a ǿrvisse", sa Svein om det 'an gav bort.

check ǿrvæne

ørske, medvitsløyse

'U va' så sjúk at 'u tala i ǿrvænunn.

check ǿsl

svært nøye arbeid (uvanleg og helst uturvande nøye gjort)
Sjå også ǿslen og ǿslevirkjen.

"Det gjeng'e for vídt mæ desse ǿslæ, an var' mest'e alli færig'e".

check Òsóv

Åsulv

Òsóv va' prest'e unde kríinn.

check òte

1. lenge, lang stund
2. kamp
Sjå også beite og bil.

1. Det varte a heil òte førr'ell mi finge mat'e.
2. Òtâ varte lóng då da slógest, dei tvei karan. Det bar i òtâ, mæ da, Jón å Òlâv.

check Òveinang

særnamn på Brokka / Lunden, Flateland, Rygnestad, Røysland, Løyland og Dale i Valle

Det æ mange gara i Òveinang, men líti fókk på sòme.

check òveinangji

person som bur- eller er oppvaksen i Oveinang

Òveinangan bú òvafor Einang.

close òverholsa

snekkarbukse; bruka berre i fleirtal

close òvgrip

svært karstykke

check òvundsjúkji

misunning; bruka berre i eintal
Sjå også òvundsjúk'e, òvund'e og åbrúskap.

Òvundsjúkjen æ an lei'e "sjúkji".

check úart'e

negativt karaktertrekk (om folk og hest)

Der kunna vère an úart'e i sòme gúta fysst da leika ihop å ha' an tått'e ti' vèr' leie mæ aire. Sòme hesta ha' an úart'e at da tóke út mæ lassæ førr'ell mannen ha' tèkje tauman.

check úduge

person som ikkje vil eller kan noko

Údugu kunne vèr' bå' kara å kvendi. Anne va' a úduge, 'u tóttest alli vèr' mannti' nòkå ting.

check údugji

person som korkje kan eller vil noko

Pål va' an údugji, 'an tóttest alli vèr' mannti' nòkå ting.

check údygde

ugrei eller udugeleg person

Údygdu hèv' det allstǿtt funnest.

check úfée

1. fæl og omsynslaus person (simpel framferd)
2. person som har det rotut og uryddig
Sjå også úféelèg'e (V) og úféeleg (H).

1. Úféun kunne øyeleggje mykji.
2. Å dí úfée, sossa kunne mi inkji have det inni stògunn!

check úfègjisauga

høgre auga

Ai-ai, nò kleiar eg i úfègjisauga, ko trú det æ nò som kjæm'e.

check úfré'e

1. ufred, usemje
2. uro, rastløyse

1. Det æ leitt at det ska' vare úfré'e for nokå líti.
2. Der æ slig úfré'e i dei ungâ, 'an kan alli sitje stilt.

check úfrjóne

stort stygt tre med mykje greiner

Eg hoggje nåkå fæle úfrjónu oppi úró.

check úfær

ferd eller ulykke som endar med døden

Gunnår fekk a úfær mæ 'an jakta nórd i heiinn.

check úgjæve

"dårleg menneske"

Úgjævun vare vanda.

check úhèvili

1. forbigåande skade på kroppen
2. liding
3. utrivnad (td om dyr)

1. Eg fekk an úhèvili som eg slít'e mæ ennå.
2. Kåven ha' an úhèvili så eg sendte 'an ti' Samsen (Samslakteriet Kristiansand).
3. Snille-sau hèv' fengje an úhèvili så mi ljóte halde 'an heimi a bil førr'ell mi send' 'an 'å heií.

close úhynde

person som ikkje er snill mot dyr

check úkjúre

omsynslaus person

Der kåm nåkå úkjúru frå Bygland som barre vill' slåast å vèr' úgreie i ungdómshópæ.

check úkjúrskap

svært simpel åtferd

Det va' púre úkjúrskap at Såvi sló a sukke i bílen 'ass Kjètil.

check úkviddi

vanskeleg framkomeleg terreng

Det æ 'kji gama leite ette saui i úkviddæ.

check úlíe

usympatisk menneske

Der va an kaptein'e på Móæ som va' slig a úlíe.

check úlív

vondt og vanskeleg liv; bruka berre i eintal

'U fekk a úlív mæ dei mannæ.

check úliven

1. ufred, strid
2. bråk

1. Det vare jamt úliven 'å garæ fysst det æ stórbýti. Mæ dei úlivenæ i húsó hèv' 'u inkji havt det godt.
2. Ungan héle slig úliven åttafyri. Der va' slig úliven i gjerkveld.

check úlóøyra

to "klaffar" i hjarta (ein skjer desse bort når ein brukar hjarta til kurv'e og annan innmat); bruka berre i fleirtal

Úlóøyró skjèr'e eg av fysst eg slaktar.

check úlúne

dårleg humør
Sjå også lúne.

An ska' 'kji hǿre úlúnun sí út på aire.

check úlut'e

1. ulempe
2. bruka i uttrykket líe úlut'e

1. An hèv' an úlut'e den som inkji æ rétt skapt'e.
2. Å lí'e úlut'e æ a vónd kjensle.

check úmei'e

skavank, liten skade på kroppen

An líten úmei'e fær an trått.

check úmót

liten motivasjon

Det sette úmót í åkkå si' mi finge høyre at det sille vare filli veir mót hægjinn.

check únýte

person som er hjelpelaus eller helselaus

Det æ líti an kan have únýtun ti' å gjère.

check únå'i

skade, verk

Eg hèv' fengje an únå'i som det tèk'e tíd å sleppe.

check úórd

dårleg rykte

'An fekk slig úórd på seg då 'an ha' narra den jentâ.

check úrelé

den eine sida av eit vatn som har høge fjell og urer heilt ned til vatnet

Mi plage tikje der æ smæri fisk'e 'å úrelénæ 'ell 'å dei hí lénæ som æ grunnare.

check úræe

uredeleg person

check úslette

jente som "ligg med kven som helst"

Det æ 'kji kå úslettu som vanke i dei húsó.

check úsmòk

usmak

Der æ a úsmòk 'å mjåkkjinn.

close úsæte

kvinne som ikkje held ord

check útgjifsl

utgift (noko uventa)

Vilborg visste 'kji kòss det sille vare mæ adde dei útgjifsló.

check úthogstr'e

uthogst av tre som var store nok (tømmer som kunne seljast)

Der va' úthogstre i Kanalíinn; furun våre sérs lange å beine dèr. Nò æ det stóre maskjín som gjère úthogstran.

check útíd

tid når det ikkje passar

Åni tóttest allstǿtt lut' kåme i útídó. 'U kåm i a útíd.

close útigare

kvinne frå Utigard ( Røysland osb.)

Båa tvæ av útigaró våre så ivelagji virkne mæ alt da gjåri.

close útigari

mann frå Utigard (Røysland osb.)

Sýgaran kóme ti' mæ útigaran om býtí på heiinn.

check útistoge (V)

kvinne frå Utistog

Taddeiv gav dei lisle útistògunn a lítí, vé' brǿsnål.

check útistògji (V)

mann frå Utistog

'Er æ 'kji så mange útistòga, Útistog æ a sjella stògenamn.

check útíugheit

sjukdom etter kalving som td inneber at dyret ikkje vil ete

Útíugheití varte langvarig, så kjýrí minka fælt ti' mókke.

close útkraing

rekkje (td husrekkje)

check útlaup

helling i ei grøft slik at vatnet renn unna

An vare i beit mæ å få út vatni i a mýr, itt der inkji æ útlaup.

check útlaupari

ubeden gjest i bryllaup

Útlauparan våre slíe ette drykkjevòre.

check útlèm'e

hender og føter (ekstremitetane)

Eg verkjer 'kji kå i útlèmó.

check útlòge

utlegg

Eg hèv' havt så mykji útlògu i det seiste at eg hèv' alli etti an dankji.

check útmann'e

person frå Byglandsfjord eller lengre ute i dalen

Mi mǿtte útmonnó mæ Stórestraumen.

close útmannla'

det vanlege la'i til bryllaupskleda

close útmannsdrei'e (H)

ordet vart bruka om kvinner lenger nede i dalen som gjekk i stakkar og hadde eit særleg ganglag (helst bruka i bunden form, eintal)

check útmannsjente

jente frå bygder og grender lengre ute i dalen (frå rundt Byglandsfjord og utover)
Sjå også útmannskar'e.

Útmannsjentun såg an sjella i evri dalæ.

check útmannskar'e

mann frå bygder og grender lengre ute i dalen (frå rundt Byglandsfjord og utover)
Sjå også útmannsjente.

Útmannskaran gjinge blåklædde.

close útreisle

utlegg, utgift

check útriv

mistrivsel (hjå dyr)

Den vetren tóttest det vère mykji útriv i fjósó.

check útrust

utmark, slåttemark, heiemark, vedskog

Heimejór'i æ filli, men útrustin æ góe. Der æ så mykji útrusti ti' garæ.

check útskjekli

avsides, utkant, liten utkant av ein teig
Somme seier "útskjèkjili".

Mi have slègje alt det lagelègaste; nò have mi barre etti útskjeklan.

check útskúr'e

treskurd
Sjå også skjère út.

Der æ så vén'e útskúr'e på skåp å kvílu. Eg såg 'å útskúræ kvæ som ha' gjårt kjistilen.

check útskút'e

utstikkande tilbygg på bygning
Sjå også skút'e.

Da bygde an útskút'e innat lǿunn.

check útsǿleskór'e

randsydde sko (sko der solen er sauma oppunder overleret)

Sólan gange mei' útom iveleiri 'å útsǿleskó 'ell i aire skó.

check úttòke

takutstikk på bygning

Eikjâ låg unde úttòkunn.

check úttverve

vrangside

Denné genseren æ vén'e på úttvervun au!

check Úv

Ulv (mannsnamn)

Kjempekaren Åni va' sòn 'ass Úv.

check úv'e

drøvelen
Sjå også drypili.

Eg æ jamt sår'e i úvæ itt eg æ kalleg krímsjúk'e.

check úveir

uver

Mange vare dapare i úveir. An kan 'kji renne for úveiræ. Nær katten ell' hunden èt'e gras, kjæm'e det úveir. Fysst katten tvær seg attom øyró kjæm'e det úveir.

close úveirskrulla

fjørskyer (uver i vente)

close úveirssnigjili

svartsnegel

close úverje

ein eller annan farleg handreiskap som ein ikkje bør bruke i slagsmål

Gònil varte så vónd at 'u tók a úverje å trúga mæ å drèp' 'an Gunnår.

check úvidde

vyrdlaus person

Mannen va' a úvidde som drakk å slóst kòr 'an fór.

check úviljedrap

drap i vanvare

'An varte dǿmd'e for úviljedrap, så 'an slapp fengsel, men 'an laut bitale pæninge.

check úvíse

udugeleg person

'An va' a úvíse på slåtteteigjæ.

check úvit

medvitslaus tilstand; bruka berre i eintal
Sjå også úvite

Då da funn' 'æ, va' 'u i úvitæ.

check úvlé'e

handledd

'U va' rålíka 'å båe úvléó.

close úvsig

svært kvalmande synsinntrykk (bruka helst i ubunden form, eintal)

Eg fekk plent úvsig då eg såg dei feite, kvíte makkan.

check úvýre

1. uforsiktig person
2. person som ikkje bryr seg om korleis han steller seg

1. 'U va' a úvýre ti' løype.
2. Han æ a úvýre; 'an drikk'e å slæst å steller seg filli.
'An vart'e plent i úvýrunn då Gró sló opp.

check úvýrskap

vyrdløyse

Det va' barre úvýrskap at 'an fǿre sund'e kjåkkjen.

check úvýrskjæti

leik som er så fæl og farleg at andre kan kome til skade

Mæ' da héle på mæ úvýrskjætó sikkå, gjekk det gali mæ 'enni Tóre.

check úvýrslåm

låm eller løype i bratt og ulendt terreng

D'æ mange unge som tikje gama løype úvýrslåmi.

check úæte

nokon som et "ureine ting" (om rovdyr og rovfugl)

Ramnen æ svårt'e å a grådig úæte.

check öm'e

svak lyd, fordi lydkjelda er langt borte; bruka berre i eintal

Eg høyrer an öm'e av kjørkjeklokkunn, så 'er må vère messe i dag. Fjærnsýni va' så lågt stilt at eg høyre barre enn öm'e av dèt da sa.