Ordliste

  1. A
  2. B
  3. D
  4. E
  5. F
  6. G
  7. H
  8. I
  9. J
  10. K
  11. L
  12. M
  13. N
  14. O
  15. P
  16. R
  17. S
  18. T
  19. U
  20. V
  21. Y
  22. Æ
  23. Ø
  24. Å
  25. *
Tal ord på ��: 2532 | Totalt: 2532 | søketips | nullstill
Forklåring Døme
close "dauve-nóttóvi"

tunghøyrd person (slang-uttrykk)

check "dú gódens mann!"

uttrykk når ein er noko forundra over eit eller anna

Dú gódens mann! - sossi hèv' eg alli vorte traktéla førr'e!

close "du snittar 'kji Vårherri"

"Du lurar ikkje Vårherre"

check "du vi' seie"

til dømes, for eksempel

Hèv' du pæninge ti' kaupe di, du vi' seie, enn bíl'e, æ du inkji fatikk'e.

check "høyrer alli heimi"

"det er meiningslaust"

"Det høyrer alli heimi å gjère det på denna måten", sa Danil.

check "kvæ det va'"

"kven som helst"

'An va' så gó'e kar'e at 'an trúdde si mót kvæ det va'.

close "lisle pusle seist'e"

"den minste og veikaste" (greier ikkje å fylgje dei andre; negativt uttrykk for den det gjeld)

check "så heitt eg røkk'e"

"så fort eg klarar" (ikkje idrott)

Eg legg'e inn dialektórd på vallemål.no så heitt eg røkk'e!

close (gange) at stògó

reise på besøk til ein person utan å ha gjort avtale om dette på førehand
Sjå også gange.

close (tar alli) rykkje si

treng ikkje uroe seg

'An tar alli rykkje si.

close (vère) smått fyri

ha dårleg økonomi

close (å have) vónd tíd

ha dårleg tid eller hastverk

check ....snort 'an

uttrykk i samband med å verte sinna eller å verte fornærma

'Ånund snort 'an Haddvår då 'an høyre nåkå úlíleg om seg sjav'e. 'Targjær snort 'an Tarjei då 'an kåm med nåkå håvdregne órd om den lange nòsí 'enni.

check ...at

forsterkande tillegg på slutten av ei setning 

Kåvan mýkte å rauta ti' eg varte så leid'e at! Eg varte så gla'e at! 'U æ så fæl at!

check ...dinsiss / ...dísiss

hans / hennes ("siss"-endinga vert bruka som ei presisering på at td. gjenstanden har ein stor affeksjonsverdi)

Du må passe væl på den sýâ, for den hèv' vòr' móidísiss.

check a hegne ting

verd å hegne om

Datamaskjín æ a hegne ting for moderne fókk.

check a hende gong

av og til, sjeldan
Somme seier "a hendte gong".

Det æ barre a hende gong at an sér stórfugl'e no. Eg æ a hende gong ti' bý'n.

check a hende vingl

ei sjeldan gong

Det æ a hende vingl å høyre om detta.

check a líti

nyfødt barn (før ein veit om det er jente eller gut)

Det hèv' kåme a líti i Níga' i nótt.

check a melle grand

bitte lite grann (meir enn a melle sýn)

Der va' a melle grand dumbe på skjermæ.

check a melle sýn

svært lite (mindre enn a melle grand)

Eg líkar barre a melle sýn mæ salt på eggjæ.

check a òvig dròg

"vrang person" som mest alltid seier imot
Sjå også òvig'e og dròg.

Gunnúv æ a òvig dròg som helst'e lýt vère eisemadd'e. 'U laut have som 'u villi, den òvige drògjí.

check a siss ærind

stutt ærend

Eg lýt a siss ærind ti' Bykle.

check a skakt órd

"eit skeivt ord"

Eg hèv' alli nòkåsinni høyrt a skakt órd av 'ó Sigúrd.

check a slags

ein slag

Det va' a slags suppe 'an stella.

check a spǿne kvendi

kvinne som er driftig og flink

Margjitt va' a spǿne kvendi, å ha' mange bélara.

check a stórt hundre

120 stk (bruka om lauvkjervar)

Å lauve a hundre va' a vanleg dagsverk, a stórt hundre va' a karsverk.

check a vikas tíd

ei vekes tid

Mi héle det a vikas tíd førr'ell mi våre færige.

check adde dagjen

heile dagen

Mi arbeidde mæ å klæ húsí, adde dagjen.

check adde samen

alle saman, alle i hop

No ljóte di kåme, adde samen!

check age seg

1. hisse seg opp
Sjå også age.
2. ta på seg ei mine for å skræme andre; briske seg

1.Gunnår aga seg opp for det 'an laut bitale så mykji.
2. 'An aga seg ti', å vill' vère så svær'e.

check age seg ti'

hisse seg opp 

Gunnår aga seg ti' å ville slåast.

check aie seg

gje uttrykk for at noko er leitt eller vondt

Gònil aia seg då 'u høyre om den fæle úlykkâ.

check aila då

naudsynt

D'æ 'kji aila då, at du øyer opp pæningan på å tippe.

check aire dagjen

neste dag (utsetje eit gjeremål)

Mi kunne 'kji vente at da kåme aire dagjen fysst mi spørje da so seint.

check a'klæ seg

kle av seg

Du tar' 'kji plent a'klæ deg om du kjæm'e inn våt'e!

check alli a skapandi órd

ikkje eit einaste ord

'An sa alli a skapandi órd heile kveldi.

check alli a stei's grand

absolutt ingenting

'An gjåre alli a stei's grand, heile dagjen!

check alli a stei's órd

"ikkje eit einaste ord"

'U nimnde alli a stei's órd om det.

check alli ense

1. ikkje bry seg
2. ikkje ta til seg (td mat eller drikke)

1. "D'æ best'e å alli ense ungó itt da æ for úmògeleg", sa Sigríd.
2. Kjýrí ensa alli matæ, så 'u måtte vère sjúk. Du ska' alli ense dessa bèrí innmæ vègjen. Du ska' alli ense detta rotne elgekadaveri.

check alli ève a órd

ikkje seie eit ord (vil ikkje ymte noko)
Sjå også ève.

'U èva alli ordi.

check alli fosstòge

uttrykket vert bruka om folk som uttalar seg svært spontant og utan å tenkje seg om

Der va' alli fosstòge mæ 'enni Anlaug, 'u laut út mæ alt.

check alli fudd'e

"får aldri nok" (av td pengar)

Den mannen var' alli fudd'e.

check alli gjère gangandi godt

ikkje arbeide
Sjå også gjère.

Eg hèv' vòr' sjúk'e, så eg hèv' alli gjårt gangandi godt heile vikâ. Der va' an karehóp'e som alli gjåre gangandi godt, barre fjasa å rǿa.

check alli gjère handtak

dovne seg, ikkje gjere noko fysisk arbeid

Ånund va' mest'e allstǿtt inni, å gjåre alli handtak.

check alli havandi

ikkje god nok til å ha og bruke

Hesten va' så skjýr'e at 'an va' alli havandi.

check alli have såí

ikkje ha att mat i huset

Eg æ så masslaus'e, eg hèv alli etti såí.

check alli henstand

"ikkje slingringsmon" (ofte bruka om person som er åfløyg'e og ikkje kan vente; andre kan tykkje dette er noko ugreitt)

Der va' alli henstand mæ 'enni Gývi, detta vill' 'u gjère i dag.

check alli ko / alli kå

berre; berre nytta i nektande form

Det æ alli ko èg som hèv' lykjili ti' grendehúsæ. Eg æ alli kå úheldig'e! Eg hève alli treft æ kå ei gong.

check alli kåm' né'å bugji bein

"aldri setje seg for å kvile under arbeid"

Eg hèv' arbeidt i heile dag, så eg hèv' alli kåm' né'å bugji bein.

check alli líkjen

"ingen liknande" (utbrot som ein person kjem med når han er forundra over noko)

"Nei, alli líkjen, dèt va' gama å høyre!"

check alli livandi fré'e

1. svært uroleg til sinns, nervøs
2. mykje støy og uro; bruka i samband med born som leikar

1. Eg hèv alli livandi fré'e itt du æ på heiinn i skodd å úveir.
2. Det va' alli livandi fré'e i Heimiga mæ ungan våre små.

check alli makjen

"ingen kjem opp i mot"

'Er æ alli makjen 'ass! 'Er æ alli makjen 'enni Yngjebjør ti' saume véne krulla.

check alli mæ leiinn

ikkje med måte

Det va' alli mæ leiinn det 'u sýtte moi sí.

check alli mæ måti

ikkje med måte

Det va' alli mæ måti det Knút laut slíte, det tóttest leggjast ti' nòkå allstǿtt.

check alli mæ vitæ

overmåte, "grenselaust"

Det va' alli mæ vitæ, det 'an arbeiddi!

check alli må âv

ha nedsett kjensle eller førleik i musklar (dovne pga nedsett blodsirkulasjon; ofte mellombels)

Eg mår 'kji âv hondó fysst eg hèv' sauma så lengji. 'An ha' fengje slag, å mådde alli âv dei eine armæ. Eg mådde alli âv mi. Eg mår 'kji âv hondó mí i dag, da verkje så fælt.

check alli renn ell' stýri

bruka om person som er sta eller eigenrådig og som det ikkje nyttar å overtale

Der æ alli renn ell' stýri mæ 'ó, detta vi' 'an!

check alli rétting

ikkje orden eller system
Sjå også rétting.

Det æ alli rétting 'ó Svein, det vare 'inkji nåkå av nòkå ting.

check alli råd

aldri råd med

Det va' alli råd få i doktari den gongjí Anlaug varte så sjúk.

check alli skapandi grandi

absolutt ingenting
Sjå også alli skapte grandi.

Eg hèv' alli gjårt skapandi grandi i heile dag! Eg høyrer alli det skapandi grandi!

check alli skapte grandi

absolutt ingenting
Sjå også alli skapandi grandi.

Det va' alli skapte grandi etti i bingâ. Eg hèv' alli ète skapte grandi i dag.

check alli snart / alli snér

mest aldri

'U æ alli snart úti lenge.
check alli sǿle ti'

"ikkje strekke til", "ikkje henge saman", langtfrå

Det æ a stellâs i dei húsæ, så det alli sǿler ti'.

check alli tonní âv

"mase utan opphald"

Der va' alli tonní âv, så mi laut barre lat' 'an Bóa reise, 'an va' så ǿr'e.

check alli tròt 'å

"aldri ende på"

'U va' så rík at der va' mest'e alli tròt 'å médelæ 'enni.

check alli vite rétting

vere forvirra, ikkje vite kva som er rett og gale

"Eg veit alli rétting", sa Gunnår, då da spúr' 'an om koss han meinte da sille.

check alt fórt

fortløpande

På desse internettsíunn registrére mi nýe órd alt fórt.

check alt mæ sèg

"mange ting å ta omsyn til"

"Ja, det æ alt mæ sèg", sa Haddvår, då Knút skreppte av alt Haddvår ha' gjårt for å få registrére dei gamle bilætí.

check alt som tíast'e

noko overraskande (tek seg opp att med visse mellomrom)

Alt som tíast'e kåm Gunnår for seint ti' arbeiæ.

check alt som æ

alt som finst

Eg hèv' lèse alt som æ i bóksamlingjinn.

check ame seg ti'

streve i lang tid (så ein vert mest utsliten, trøytt og arm)

Mi have ama åkkå ti' i dag, men så have mi rukkje mykji au. An fær ame seg ti' fysst an høgg'e bjalka.

check ampe seg

"eggje på seg" nokon, kyte så smått

'An ampa seg, men det va' ingjen som vill' ens' 'ó.

check amstre seg ti'

1. arbeide hardt fysisk
2. trene, drive kroppsøving
Sjå også amstre.

1. Torgrím amstra seg ti', bå' daga å kveld; 'an tóttest alli trøytne.
2. No amstre fókk sikkå ti' mæ træningsapperat.

check ande våkt

ha vond pust (dårleg ande)
Sjå også ande.

An lýt halde tennan reine så an inkji andar våkt.

check anna åri

annakvart år

Mi slóge teigjin på heiinn anna åri, så slåttâ fekk kvíle.

check annamanns

annanmanns

Eg spring'e inkji ette annamanns kvendi! 'Er æ mykji annamanns saui au i desse hópæ. 

check anné dagjen

annankvar dag

Denne vika hèv' det ringt helst'e anné dagjen.

check anne på

1. skunde på, gjeve tilskuv, arbeide hardt og fort
2. oppmuntre til
Sjå også anne.

1. Det annar så på fysst an skjǿrer av tòkunn.
2. Moirí anna på dótterí at 'u sille gange mei' på skúli. 'U anna på 'an ti' å lèse mei' på leksun.

check anne seg ti'

kome i gong med noko, skunde seg
Sjå også anne.

Nò lýt du sjå å anne deg ti', vist du ska' greie å halde avtalen klokka sjau. Nò mòge di anne dikkå ti'.

check anti óver

Leik med å kaste ball over hustak. "Anti óver" er ikkje frå Setesdal eller Noreg, men leiken har likevel vore i bruk her. Uttrykket kjem frå Skottland og heiter eigentleg "Antony - over".

Mi leika jamt "anti óver", førr'e.

check arme darri

"arme stakkar"; uttrykk om person som ikkje greier å få til det han ynskjer
Darri: lang, lat kar (gamalnorsk)

Å din arme darri, detta greier du alli!

check armóds ting

"stakkar", fattigmann som er ille stelt

'An va' a armóds ting som alli kunna greie seg sjav'e.

check at snòreheiinn

på heia der rypene held til

Mi fýgdest at snòreheiinn, èg å Gunnúv, men mi ha' kverrsí snòrelåm.

check ât vère

verte fornærma, noko ein ikkje likar
Sjå også vare mæ.

Då mi tala om detta, tótte eg det ât vère.

check at åræ

til neste år

Da fortålde da ville flytje heim'tt'e at åræ.

check att i staden for

i staden for

Att i staden for lúsekupte kan an brúke grautekupte.

check att om

om att

'An måtte lèse tekstí att om.

check atti vikunn

neste veke

'An sa at 'an vill' kåme atti vikunn.

check att'å bakji

1. helle bakover
2. "bak ryggen" (baktale)

1. Vaggestólen hadda så mykji att'å bakji, at eg va' ræd'e å sitje í ó.
2. Borgjill va' fæl ti' tale om fókk att'å bakji.

check av annvare

av vanvare

Eg gjåre det av annvare.

check av austri

frå aust (verretning)

Gjeng'e det av austri, æ det jamt regn, ell' det kan vère tråveir.

check âv ette

hente, av garde etter

'An va' âv ette moltu, der sille vère så mykji i Stavedalæ. 'An va' âv ette a klyv mæ smø̀r å ost'e.

check av gari

av stad

'U reiste av gari då det ljósna av dag.

check av gó'om

"med det gode" (av godt hjarta)

'U gjåre detta av gó'om. Da kóme ti' semje av gó'om.

check av gåmålt

frå gammalt av

Det hét sò av gåmålt, an sille alli skóe slåttâ i sóleglæi, å alli jentâ i kjyrkjeklæi.

check av hond

"raskt"

Det gjeng'e av hond itt an æ mange ti' arbeie.

check âv i ryggjæ

verkande rygg når ein har arbeidd ein lang dag

Eg hèv' arbeidt så lengji tvíkruppen at eg æ plent âv i ryggjæ.

check av kvorjum

av kvart

Der va' nòkå av kvorjum på handelsdagjæ. Eg hèv' gjårt nòkå av kvorjum i dag.

check av lagji / ó' lagji

ikkje i rett form lenger (uttrykket er ubunden dativ)

Ljåren min æ út av lagji, eg sló n'i enn seig'e túst'e. Desse gamle leirskóne mí æ så ó' lagji at eg lýt kaste da.

check av leiinn

1. "langt ifrå", meiningslaust, utan måte
2. bort frå vegen ein ynskjer å fylgje

1. Det æ 'kji så av leiinn, detta reiknestykkji ditt.
2. Mi kóme så av leiinn at mi vadra.

check av lengdom

på lang avstand

Eg såg detta av lengdom, så eg æ 'kji sikker.

check av nórdi

frå nord (verretning)

D'æ jamnaste kaldt og frískt veir itt det gjeng'e av nórdi.

check av nýom

frå starten av

Denne munnhorpa hèv' eg gjårt av nýom, eg hèv inkji barre sett í fjøyr.

close av oppri

ovanfrå (når det blekkjer, luktar sot, når vinden bles ned i pipa og inn i rommet; uttrykk sagt for moro på ein morosam måte)

check av rèkom

på rek, vidvanke, borte

No hèv' det kåme av rèkom, eg minnest alli kòr eg hèv' lagt det.

check av sauinn

frå kokande tilstand

An kan 'kji ète maten beint av sauinn. Vi' dú take kaslen av sauinn så det inkji sý'e ivi?

check av sjave mi

(gjere noko) uoppfordra

Eg gjåre det av sjave mi, det va' 'kji nåken som sa at eg sill' gjère det.

check av støyli

frå støylen (uttrykket er ubunden dativ)

Den lisle Yngjebjø̀rí va' så tròta at det va' såvídt 'u stabba då da kóme av støyli.

check av sǿri

frå sør (verretning)

Fysst det gjeng'e av sǿri æ det jamnaste regn i luftinn.

check av ti' jentó

bruka om når gutar vil oppsøkje jenter
Sjå også fare úti.

No vi' mi av ti' jentó, sa Gunnår mæ 'an Eivind.

check av vestri

frå vest (verretning)

Gjeng'e det av vestri, æ det jamnaste godt veir, og nòrvest æ endå bète, men svålare. Av vestri å nórdvest æ det léttaste sommårsveiri.

check av å heim

fram og tilbake; bruka om lengre turar på heia
Sjå også av og heim.

Det va' a karsstykkji å av å heim at Finndalæ same dagjen.

check av åsýnd

av utsjånad

Æ det av åsýnd 'u æ så dýr denna klokkâ, ell' æ det gongverkji som æ så godt?

check avgjernings stór'e

svært stor, unormalt stor

Det va' an avgjernings stór'e hest'e! Gjermund æ så avgjernings lang'e å stór'e.

check avlagde dage

dagar som før reformasjonen var heilagdagar (og som etter reformasjonen vart vanlege kvardagar; td mikkelsmess og olsok)

Ólsok å mikkjålsmess æ dǿmi på avlagde dage.

check bake fullt

bake 9 tjug til dagen

Å bake fullt va' hardt arbei', da bigjynte klokka seks å héle det ti' kvelds.

check bake opp

reingjering av trekoppar på heia med hjelp av eineravkok (td trau, koller og holkar)

Fysst an kåm 'å støyli, å der va' øyesmòk i trékoppó, laut an bake da opp mæ einérbak.

check bake seg

vere i sterk varme (både i sola og innmed omn o.l.)
Sjå også bake seg med tåg.

Du må 'kji bake deg leng'e i sólinn, så var' du brend'e.

check bake seg mæ tåg

smørje sauetalg under føtene og setje føtene tett inntil ein varm omn slik at talg trekkjer inn i huda
Sjå også bake seg, tåg og tåge seg.

Fysst Papa kåm ó' høyskóg om vetren å fraus 'å fótó, baka 'an seg mæ tåg.

check banda stakk'e

stakk med voven list på eine kvåren

Banda stakka æ sjella å sjå nò for tí'inn.

check bangle ti'

få noko til (på eit vis)
Sjå også bangle.

Vigleik fekk bangle det ti', om 'an va' tvoglen å únýten.

check barke ti'

gyve på, setje i veg

Mi ljóte barre barke ti' sku' mi vare færige mæ desse arbeiæ i dag.

check barme seg

1. forbarme seg, stelle med, ta hand om
2. ynke seg, klage, jamre

1. Det va' godt da barma sikkå iv' 'ó.
2. 'An barma seg for helsunn som ha' vorte fillnare ettekverrt.

check baske ba'

fælt og langvarig regn

Nò hèv' regni halde det i a baske ba'!

check bé'e si

tigge
Sjå også bé'e.

Ingjen æ så fatikke at 'an tar bé'e si i dag.

check bée ti' bórds

bede folk til eit måltid i heimen

Jórånd bé'e sjella ti' bórds, 'u æ så gåmó nò. Mi vorte bé'ne ti' bórds då mi kóme frå kjørkjunn.

check bée ti' bóti / bée ti' bótis

bede om hjelp etter tap (av eit eller anna)

Da vurte nøydde ti' bée ti' bótis ette dei fæle brannæ.

check befse a plagg

saume befsi på eit plagg

Det va' kji adde som kunna befse a plagg.

check beisle seg

uttrykk bruka om når fisken hengjer seg i garnet etter tennene

Det æ stundom vanskeleg å få út fiskan itt da hav' beisla sikkå i nètæ.

check beit å bar

furukvistar

Sauin naga å tubba på beit å bar.

check bendast om

krangle om, diskutere veldig

Da bendtest fælt om býtí midjom slåttó.

check bèrast fyri

ha tankar om / sjå for seg ting som vil hende i framtida
Sjå også bèrast og fyrebó'.

Det berst fyre mi at sòn 'enni alli kjæm'e heim'tte. Det barst fyre mi at 'an kåm ti' å druknast.

check bèrast ti'

bruka om noko som hender uventa eller tilfeldig

Det barst ti' a gong 'an va' ti Býn at 'an trefte 'an Tårål att'e.

check bère at røysó

bere vekk daude dyr (bruka om svært skrøpelege dyr som som det snautt var verdt å fø på)

Det hendte da laut bère at røysó dýr som da ha' avlíva fordi da inkji våre lív lagji.

check bère at si

bruke medisin eller styrkjemidlar

Dei unge tóre 'kji sýne at da båre at sikkå, då våre da helselause å finge 'kji gjipte sikkå.

check bère avbakk

1. halle nedover
2. vere løynd pga terrenget

1. Det léttar fælt for hesten å drage lassi fysst det bèr'e avbakk.
2. Det bar avbakk så eg såg alli då da kóme.

check bère bód

kome med ei melding (vere sendebod)

Gunnår bar bód om at Rannei ha' døydt.

check bère fyri

1. bere høygjev inn til buskapen
Sjå også bère, og æsle.
2. gå fyrst av kvinnene som serverer (når ein ber inn maten i brudlaup eller gravferd)

1. Èg ska' æsle disom dú vi' bère fyri.
2. Svålaug bar fyri i líkfærinn 'ass Gófa.

check bère í

sovne (eit lite bel)

'U vakna å sa: "Eg trúr eg hèv' bòre í."

check bère í seg

ete / drikke mykje

Å ja, dèt han bère í seg! Eg tenkte 'an va' galen som 'an bar í seg.

check bère imót

1. vere motbakke (i landskapet)
2. møte motbør

1. Det bèr'e imót nò, mi mòg' gange seinare!
2. Fysst lívi bèr'e imót, så hèv' an det tungt.

check bère ivi mæ

tilgjeve eller oversjå lei eller ugrei oppførsel

Du lýt bère ivi mæ 'ó, 'an æ så líten.

check bère langt

høyrest lang veg (om lyd)

Det bar så langt fysst Tóne kadda på kjýne.

check bère lýdt

høyre lyd klårt langt borte (td i skodde, verdrag eller over eit vatn)

Det bar så lýdt at mi høyre da tala 'å hí lénæ 'å vatnæ. Du tar' 'kji tale så hågt, for hèr bèr'e det så lýdt.

check bère néd

snøe
Sjå også bère og dríve.

Det va' harlegt dèt det bar néd i gjår, det kåm enn håv'e méter.

check bère på hondó

vere så glad i barnet sitt at ein "gjer alt" for det og dermed "overbeskytter"

'U æ så ræd fyr' 'enni at 'u bèr' 'æ plent på hondó.

check bère seg

1. oppføre seg dårleg
2. greie tosteget i eit tresteghopp

1. Du må inkji bère deg sossa!
Kòss æ det du bèr'e deg?
'An bar seg så eg gorrskjemdest.
2. 'An greidde 'kji å bère seg det fysste stigji, så 'an hoppa 'kji langt.

check bère si ti'

verte slik

Det bar si ti' at mi reiste heim'tt'e.

check bère undâ

mjølke fleire kyr med same bytta

Kjýne halde på å låte âv, så nò bèr'e eg úndâ mæ eg mókkar.

check bère útivi

spreie rykte, sladre

Kvendí vorte tídt skulda for å bère útivi dèt som helst'e inkji ha' sillt kåme út.

check bère 'å

byrje, ta til (om regn)

Det bar 'å mæ så strítt regn at mi laut nøyte åkkå unde tòke.

check bère 'å seg

ser større ut enn det er (om buskap)

Lauvrós bèr'e 'å seg, men 'u æ 'kji tyngri 'ell dei hí kjýne.

check bère 'å si

"ha med seg"

Jórånd bar 'å si pípâ å tóbakkspungjen.

check berre seg

vedkjenne seg, vere open om noko

Vrål berra seg at 'an va' gla'e i heimebryggja ǿl.

check bíe etti

bruka om mat som gjer at det går lang tid før ein vert svolten att

Feit'e mat'e æ gó'e å bíe etti. An bíar lengji ette a gó' flotmylje.

check bigange seg

overleve, kome seg etter sjukdom (om dyr)

Det sér út ti' at hesten bigjeng'e seg.

check bigjève seg

la vere å gjere det ein hadde tenkt til

Såvi sa 'an bigav seg, å vill' vente ti' i morgó. Vi' du bigjève deg?

check bigjynde mæ ungdómæ

verte med i ungdomshopen og deira aktivitetar

Det va' sòme som bibjynte mæ ungdómæ mæ same da våre konforméra.

check bika heili

klisterhjerne, ha lett for å minnast

Da fortålde at gamle-Jón Ròtunn ha' bika heili; ha' 'an lèse nòkå ei gong, så sat det.

check binde í
image

1. uttrykk bruka om det å feste ljåen til orvet
2. binde fast ting i klyvmeisan
Sjå også binde.

1. Ti' å binde í brúkar eg a leirreim å a einérspite.
2. An lýt binde klyvmeisan så fast å stramt at det an hèv' i klyvinn inkji fær lée si.

check binde lodda

nålebinding; spesiell teknikk for å lage lodda

Gýró va' ti England å lære engjilsmennan å binde lodda.

check binde ó'

1. ta ut ljåen frå orvet
2. løyse klyvmeisan

1. Nò æ ljåren så skjemd'e at eg lýt binde ó'.
2. Vi' du hjelpe mi å binde ó' denne klyví?

check bíte hòvúdi av skomminn

svært negativt uttrykk om person som ikkje bryr seg lenger om han gjer det han ikkje burde gjere

Hèv' an bíte hòvúdi av skomminn, så gjèr' an létt oppatt'e det an inkji ha' sillt gjårt ell' sagt.

check bjóe âv

1. takke nei (td mat, drykk eller betaling)
2. å ikkje ha lyst på meir mat eller drykk
Sjå også bjóe imót.

1. Eg bau' âv då Ånund kåm mæ ǿlboddâ. Gunnúv bau' av, 'an ville 'kji have nåkå bitaling.
2. Æ an mett'e så lýt an barre bjóe âv.

check bjóe imót

1. ikkje ha lyst på mat
2. ikkje kjennast rett
Sjå også bjóe av.

1. Det bau' imót å ète sói sauekjø̀t som va' steikt.
2. Det bý'e mi imót å take bitaling fysst eg hèv' gjårt sò líti.

check bjóe ti'

1. by noken slagsmål eller tvekamp
2. "bjode seg til" (men ingen reaksjon)

1. 'An bau' 'ó ti', men Taddeiv tóre alli.
2. Bílen min bau' alli ti' vi' starte i dag.

check bjóe vóndt

svare nokon med trugsmål

Gunnår bau' vóndt, å ville dengje 'an Åni.

check bladde kara

utvalde karar

I a fótballag æ det barre bladde kara.

check blaskre kvé

lage "tyggis" (ha tunne bjørkenevrar over elden og etterpå i vatn; då vert det ein klump som ein kan tyggje)

'An héldt tunne nævreflak 'pive ellæ, å da krulla sikkå å smelta.

check blaut'e biti

bløytt flatbraud med smør rulla saman
Sjå også biti.

Blaut'e biti mæ mykji kvítost'e æ nauendi godt.

check blaut'e kjakji

klem (frå born)

Ungan gåvest blaut'e kjakji då da skjúldest.

check blekkje leiven

lyfte og lufte leiven før ein steikjer lefser eller flatbraud

An lýt blekkje leiven fleire vendu førr'ell an legg'e 'an på takkâ.

check blekkje ti'

slå til

'An blekkte ti' 'ó alt det 'an vann.

check blengsetje seg

når kabrettâ har skilt seg (gjeld "kabrette" og surmjølk)

An laut rǿre i mjåkkjinn an ha' slègje ihop om våri, så 'u inkji blengsette seg.

check blídke seg

verte blid

Da blídka sikkå då da finge mat'e.

check blindetjug

barneleik (liknar bomme å leite / løyne å leite; den som skal leite vert blinda og skal prøve å få tak i dei andre som er med i leiken)

Fysst mi leika "blindetjug" på heiinn, héle mi helst'e ti' i fjósæ.

check bløyte brau

helle vatn over flatbraudleiv
Sjå også brau.

Eg vi' stelle mi an gó'e ostebiti, å då lýt eg bløyte braui a bil fyri.

check blåse bústein'e

innbille seg at ein er gravid

Det hèv' hendt at kvendi hav' blåse bústein'e

check bòke seg fram

trengje seg fram, skuve andre til sides for å kome seg fram
Sjå også bòke.

Gútan bòka sikkå fram i trengslunn.

check borre seg fram

trengje seg fram med makt

Sòme tikjest ljóte borre sikkå fram for å få vère i fysste endâ.

check bòte seg fram

trengje seg fram, skuve andre til sides for å kome seg fram
Sjå også bòte.

Orm'e bòta seg allstǿtt fram, å varte filli líka.

check branke ísen

veik is som sprekk når det kjem tyngde på han
Sjå også verbet å branke.

Den eini brankar, den airi brýt'e, den tréi i vòkjinn flýt'e. (gåmålt ordtak)

check bregde på

1. forandre på
2. endre på fargar eller mønster i bunadsaum

1. Tór bregda alli a grand på måli fysst 'an va' ti' Bý'n.
2. Yngjebjør bregda nåkå líti på saumen, mæ aire liti 'ell èg brúkar.

check breggje å le

le høgt og støyande

Karan breggja å lóge, da ha' det visst gama.

check breie attivi

dekkje til

Svålaug breidde attive braurúvâ da ha' baka den dagjen.

check brenne kvé

lage "tyggis" (ha tunne bjørkenevrar over elden og etterpå i vatn; då vert det ein klump som ein kan tyggje)

Sòme tótte gama sjå om da finge ti' å brenne kvé.

check brenne seg

1. uttrykk om å gjere ein dårleg handel eller td vere for seint ute med eit eller anna
2. brenne seg

1. Eg hèv' brent meg på mang enn bílhandel. Eg hèv' brent meg førr'e mæ å inkji sjå ette rútetíó i rútetabellæ.
2. Brenni dikkå inkji, bonn, fysst di røyte snårta opp i luftí!

check brenne ti'

setje i gong i full fart

Eg måtte barre brenne ti' for å vare færig'e i tí'i.

check brenne út kjæsen

1. få vekk vond lukt og smak av kjæsen; ein slo gloheitt vatn i bytta og reingjorde denne
2. desinfisere separatoren med gloheitt vatn

1. Hèv' du brent út kjæsen?
2. Mi brende helst'e út kjæsen om sommåri.

check brissel å fikrell

kjemisk stoff til å beise ullgarn med før ein tilset farge

Brissel å fikrell laut an have førr'ell an lita valmåli svårt.

check brjóte av si

bryte arm eller bein
Sjå også brjóte.

Andrés braut av si fóten mæ 'an hoppa på skjí.

check brjóte bórdskjikkjen

oppføre seg udanna ved eit måltid (t.d. ete med lue på)

Jón va' allstǿtt fæl'e ti' brjóte bórdskjikkjen fysst 'an sjala si.

check brjóte bræ

opne augo etter svemn

Det æ godt brjóte bræ itt an æ útsvævd'e.

check brjóte í

setje i gong

Nò ljóte mi brjóte í sku' mi var' færige i tí'i.

check brjóte i målæ

1. kome i røysteskifte
2. verte på gråten

1. Då eg braut i målæ, laut eg bigjève å syngje.

check brjóte måli

knote (leggje om til bymål)

Det æ mange som brjóte måli itt da kåme ti' Bý'n.

check brjóte opp

dyrke jord

Kjètil braut opp så mykji ný jórd at 'an fekk diplóm.

check brjóte opp'tt'e

1. rive opp gammalt sår eller skade
2. bryte opp gamle frostskadar kvar vår (huda sprekk)

1. Svein braut opp'tt'e den gamli úmeien.
2. Såvi ha' ska'fròsi om vetren mæ 'an sette snòru, å så va' det så vóndt fysst det braut opp'tt'e om våri.

check brjóte stakkjen

forme stakkskóren slik at spríkjin ligg greitt (bruka både om når ein saumar "spríkjin", og når ein legg stakken bort etter bruk)

Det æ viktig å brjóte stakkjen så an heng'e greitt ti' an ska brúk' 'an att'e.

check brúke seg

1. arbeide hardt
2. kjefte ut nokon

1. Mi brúka åkkå plent det mi kunna, men mi vorte inkji færige mæ arbeiæ den dagjen.
2. "Inkji brúk deg!", sa Mamme mæ den oppǿsti mannen.

check brulle si (H)

brette seg, krumme seg

Tòkeplatun brulla sikkå fælt då lǿâ mest'e brann opp. 

check brýne nòsí

gnike seg på nasen (oftast bruka om born som er trøytte og kjedar seg)

Itt ungan brýne nòsí æ det på tí'i å leggje da.

check brýste på

gå på med for mykje kraft

Sauin brýsta på så gjæri gav etti.

check brýste seg

vise motvilje (ikkje fysisk, men td truge)

Ånund brýsta seg då da vill' hav' 'an ti' vèr' leiari i stýræ for heievègjen.

check bræ seg

varme seg ved ein gloheit omn
Sjå også bræ.

'An brædde seg innmæ omnen då 'an kåm så fròsen av heiinn.

check bræ å brúni

augnevipper og augnebryn
Sjå også bræ og brún.

'U va' mjørk i bræ å brúni.

check bræse seg ti'

flekke til kleda
Sjå også bræse.

Det va' då fælt som du ha' bræsa deg ti'.

check brøytt mjåkk

mjølk som har surna og skilt seg (kunne også brukast til súrost'e)

Om sommåró, itt búskapen va' 'å heiinn, ha' 'kji dei som våre heimi onnó mjåkk ti' matæ 'ell brøytt mjåkk.

check bråse seg ti'

stase seg for mykje

Det var' sjella líka itt fókk bråse sikkå ti'.

check bú seg

førebu seg

Mi ljóte bú åkkå på filnare tí'i nò.

check bufse út

rote til, grise til

Itt an hèv' bufsa út, då lýt an två ette seg.

check bugde seg fram

krype i bugdu

Ormen bugda seg fram.

check bugji bein

"bøygt bein" (om person som ikkje har sett seg nedpå for å kvile)

"Nò hèv' eg alli kåm né'å bugji bein i heile dag!", sa Mamme.

check buke mæ

streve med, halde på med

Salmund buka mæ opptakjæ sí i vikevís.

check bukke seg ti'

"uver kjem smått om senn"

"Det bukkar seg ti' nò, så mi ljóte nøyte åkkå så mi få høytti unde tòke", sa Stein.

check bukse seg

dra opp buksa når ho har glidd for langt ned

"Du lýt bukse deg førr'ell du kjæm'e inn, hellis var' du ti' skamdan!", sa Kristí mæ 'an Lisl'-Ånund.

check bunge si út

bule ut ( td vegg, metall)
Sjo også bung'e.

Húsi æ så ròti at veggjen bungar si út. Omnsplatâ ha' vorte så heit at 'u ha' bunga si.

check burve seg (H)

grave seg i nasa

Sveikadden sat å burva seg.

check burve seg fram

trengje seg fram i ei folkemengd

Å burve seg fram æ alli greitt.

check buse út

"strø rundt seg"; oftast på golvet, med sagflis, smular, høyrusk e.l.

Inkji bus nå út, no som eg plent hèv' tvègje tili!

check busse kara

gode vener

Busse kara tikje gama rǿe.

check butte imót

1. støyte i mot
2. motgang i livet

1. Fysst eg rælar i desse røyræ, buttar det imót, så då må 'an vèr' tétt'e.
2. Fysst an "mǿter veggjæ", då buttar det imót.

check byggje bort pæninge

låne bort pengar (mot ei viss godtgjering av ein eller annan slag)

Mi æ helst'e sylle 'enni Gunne, så mi tótte mi ville byggje bort nåkå pæninge så 'u kunna greie seg.

check byggje seg

byrje i arbeid (og dermed tene pengar)
Sjå også take på seg.

Førr'e laut an jamt útó' bygdinn for å byggje seg.

check byrre på

presse på, skunde på, anne til, vere ivrig for få noko i sving
Sjå også byrre og byrr'e.

Kjètil byrra på så mi sille få arbeii unda. Det æ mange som byrre på for å byggje kultúrhús.

check byse út

"strø rundt seg" (oftast på golvet, med sagflis, smular, høyrusk e.l.)
Sjå også buse út

Du bysar út fysst du tægjer i stògunn. Det æ fælt ti' byse út rundt omnen.

check bysje í seg

ete fort og mykje

Æ an hólsolten, kan an bysje í seg mest'e ko det æ av mat'e.

check bysje undi

ete noko lite mellom måltida, helst noko nest føre eit måltid

No æ mi 'kji så soltne, for no have mi bust undi.

check byste seg

kjemme håret

Om morgónen byste mi åkkå allstǿtt.

check býte mæ ljåræ

bruka om to eigarar som slo gras ved ei byteline

Det æ sjella mi høyre om å "býte mæ ljåræ" nò ti' dags.

check býte si sund'e

gjere for mange ting samstundes

An kan 'kji býte si sund'e.

check býte si ti'

1. skifte arbeid
2. skifte ut ting og kjøpe noko anna
3. gjere lik innsats

1. Èg kan bake, å dú kan saume, så då kunn' mi být' åkkå ti'.
2. Eg trúr eg vi' býte mi ti' an anné traktór'e.
3. Sku' mi být' åkkå ti' detti arbeií?

check bære dé!

stakkars deg! (trugsmål)

Bære dé, disom sauin dí kåme né'å den nýsåddi plænen min!

close bæse biti

kvile etter maten
Sjå også bæse og biti.

check bǿrte seg

vise sinne

Svein æ ti' bǿrtar seg, å ingjen tòre sei' 'ó imót.

close bǿte út

betale bot (pengar)

check båi slagjen

båe slag

Mi hav' båi slagjen, bå' raue å grǿne sǿtepli.

check da - dâ

"ha det"

"Da - dâ", sa Góme då mi reiste heim'tte.

check dags dagleg

kvar einaste dag

Gjeng' an i tungt arbeid dags dagleg, æ det godt mæ enn kvíledag'e om sundagjen.

check dakke ti'
image

pakke inn, dekkje, sveipe omkring
Sjå også dakke.

Nò hèv' eg dakka meg ti' tykke klæi. Du lýt dakke ti' båni så det inkji frýs'e.

check danselèg'e slått'e (V)

slått som er god å danse til

Filleværen æ an danselèg'e slått'e.

check daske ti'

gjeve seg roleg i veg

Eg trúr eg líssågodt daskar ti' nò, så hèv' eg gó' tíd tí' bussen kjæm'e.

check daue i fóstró

daude under fødselen (om dyr)

Lombí kunne jamt daue i fóstró fysst da liggje gali inni moirinn, å inkji få hjelp tídsnóg.

check dei gamle

"dei døde" (i tradisjonen; forfedrane)

Dei gamle våre så virkne ti' å lèse for maten. 

check dei kvíte flǿne

sjukdom i livmora

Gamle-Góme ha' dei kvíte flǿne.

check deige ljåren

varme ljåen slik at jernet vert mjukt (Når ljåen var for hard, sveivla ein ei fille med tjøre omkring han og sette eld i. Då vart ljåen mjukare og betre)

Nò ti' dags deige alli fókk ljæne leng'e.

check den / dei æsels....

"den forbaska"

Den æsels hunden, nò ræda 'an sauin!

check den gamli fǿrslevègjen

"vegen til munnen" (bruka når born eller eldre folk har vanskar med å treffe munnen med maten når ein et)
Somme seier berre "fǿrslevègjen".

An lýt vite den gamli fǿrslevègjen itt an sit'e å èt'e!

check Den Ljósbærlègji

Djevelen

Det va' visst i gamle dage da såge Den Ljósbærlègji.

check Den Ljóti

Djevelen

Den Ljóti hève mange nomn.

check Den Skjinnbærlègji

Djevelen

Det va' sòme som såge skjinnbærleg Den Skjinnbærlègji.

check den tíd

1. sidan, ettersom
2. den gong

1. Det måtte gange sossa, den tíd da plent vill' brúke det útslitne stillasi.
2. Da våre så virkne mæ allting, den tíd.

check dèr nóri

der nord

Dèr nóri, i dei bratte líó, la da ihóp mykji vé'e.

check dèr å kòr

her og der

Slåttâ va' så fillí, eg sló barre dèr å kòr.

check dèr å kvòr

her og der

Slåtta va' så fillí, eg sló alli kå dèr å kvòr.

check det annar på

1. det hastar, ein lyt skunde seg
2. verte inspirert av felles innsats
Sjå også anne.

1. Det annar på sku mi røkkje fram fyrr'ell det mørknar.
2. Det annar på itt an arbei'er mange i hóp.

check det bèr'e alli ti'

det toler ikkje samanlikning

Det bèr'e alli ti' ko mykji bèt'e veiri va' i slåttæ i år 'ell i fjår.

check dèt fysste

så snart som råd, så fort høvet byr seg

Dèt fysste eg sér nåkå, ska' eg seie ti'.

check det ha' sillt sétt út

"det skulle ta seg ut"

Det ha' sillt sétt út om eg ha' kåm' i træningsdress'e ti' kjørkjunn.

check det hepter 'kji

"det er ikkje vanskeleg"

Det hepter 'kji hó' å bère femtí kjiló reisskjø̀t heim'tt'e av heiinn.

check det håge tili

koret i kyrkja

'An lýt når'å det håge tili fysst an vi' ti' altars.

check det kjynne hende at det dvǿle at afti

"det kan hende det roar seg til kvelds" (td om regn og vind; "kjynne" er konjunktiv).

Det kjynne hende at det dvǿle at afti.

check det kjynne hende å det kjǿme mæ

det kan hende og det kjem vel med.
"Kjynne" og "kjǿme" er konjunktiv.

"Det kjynne hende å det kjǿme mæ", sa Gunne om regni som va' spådt.

check det lýt våge si

"det lyt stå til" (vanskeleg å gjere noko med dette)

Det lýt barre våge si om du inkji fær kaupt denna garden plent no.

check det si' gó' vère / du si' gó' vère

"det skulle berre mangle"

Du si' gó' vère; eg kunna 'kji reise frå di itt du va' sjúk". Det si' gó' vère om inkji dú sill' vèr mæ. Det si' gó' vère at du fekk sossa mykji for bílen du seldi. "Du si' gó' vère", sa Gunnår då dei hí skreppte så fælt av nòkå 'an kunna, men som 'an sjav'e tótte va' sjavsagt.

check det sille væl vère

"det skulle berre mangle"

Det sille væl vère at eg hjelpte di mæ detta.

check det ska' stóre møykju ti' mykji kjýt

"ein må leite si fælt dersom ein har kytt mykje"

"Det ska' stóre møykju ti' mykji kjýt", sa Asbjynn, å hermde ette gåmålt.

check det skjil'e

1. det spørst, det kjem an på
2. det har ikkje du noko med
3. bety, ha noko å seie
Sjå også skjilje.

1. Det skjil'e koss 'an æ i lag. Kjæm'e dú i morgó? Det skjil'e koss veiri æ. Det skjil'e ko du meini. 
2. Det skjile 'kji dèg!
3. Det skjil'e 'kji nåkå, antel det var' sò ell' sò.

check det spring'e lív

uttrykk bruka når nokon døyr i ei ulykke

Fysst an hèv' farlegt arbei' kan det fórt springe lív itt an æ úvýren.

check det va' då hell'e

"det skal vere sikkert / visst"

"Det va' då hell'e", sa Sigúrd då 'an varte spúr'e om der ha' kåm' mykji snjór'e om nóttí. D'æ då hell'e at d'æ gama løype på skjí.

check Det va' 'kji véni!

"Dette meiner du ikkje"

"Det va' 'kji véni!", sa Turí, då sòn 'enni som va' fíre år sa at 'an vill' liggje úti i snjóræ ti' nóttinn.

check det va' sò ti'

"skjer tilfeldig" (lagnadsbestemt)

Det va' sò ti' at 'an sille misse kjýrí i gjår.

check det æ alli visst / det æ 'kji visst

det er ikkje sikkert

Nò æ eg så gåmål'e at det æ alli visst om eg kjæm'e på heií mei'. Det æ 'kji visst om eg kjæm' heim'tt'e i kveld, det kan vare i morgó.

check det æ híven

det beste, toppen
Sjå også híven.

Å brúke spíkerpistól'e fysst an ska' spíkre mykji, dèt æ híven.

check det æ 'kji barre

"det er ikkje enkelt"

D'æ kji barre å hav' stór'e húslý'e å barre ei inntekt.

check det æ 'kji lengji tést'e

det er ikkje lenge til / fram til / til dess

Påskâ kjæm'e tí'legt i år; det æ 'kji lengji tést'e.

check det æ 'kji nådigt

"Det er ikkje lett eller enkelt"

Det æ 'kji nådigt fysst an æ eisemadd'e å hjelpelaus'e å ingjen ti' spørje.

check det æ 'kji vente

ein kan ikkje forvente, ein kan ikkje rekne med

Det æ 'kji vente at adde ungan kunne lèse mæ same da kåme i skúli. De æ 'kji vente an kan kaupe si bíl'e av egne pæninge fysst an æ barre tjúge år. Hèv' an hangsa, æ det 'kji vente at an kan ète ti' líksaire ti' måls.

check det æ minst'e fyri

lett å gjere

Ja, det va' minst'e fyri at eg hjelpte di mæ detta. Det æ minst'e fyri vèr' stór'e i ór'ó, men kossi var' det fysst an ska' gjère det? 

check det æ slòkji

elden har slokna og det er ikkje glør att

Nò æ det plent slòkji i omnæ. Itt d'æ slòkji, lýt an gjère 'å att'e.

check det æ så springji

tungvint, mykje sjau / springing att og fram

Det æ så springji itt an ventar at kjýne sku kåme ti'.

check det æ úvandt

det er enkelt (å gjere / greie)
Sjå også uvandt.

Det æ úvandt å sjå at hú hèv' gjårt det førr'e. Det æ úvandt å reie av annas mjø̀l. Det va' úvandt å gjèv' 'ó Ånund det 'an sette på.

check det åt meg

det ergra meg (kraftig)
Somme seier "det åt meg ti'".

Det åt meg at eg sille vare for sei mæ å bjóe på den hyttâ.

check dette av

falle av, losne
Sjå også dette.

Ruvâ på såræ datt âv då eg dróg í æ.

check dette néd

kunngjere om ekteskap (i kyrkja; i eldre tid; dei ugifte sat på galleriet, etter vigsla skulle dei sitje nede)

Der va' tvau pòr som dutte néd unde messunn i dag, så nò kunn' da 'kji lenge' sitje oppå trèvæ.

check dette ó' klæó

verte tunn (kleda vert for store)

Kjètil datt fórt ó' klæó då 'an fekk kreft.

check digt innmæ

tett innmed

'An stó digt innmæ då det smadd. Lislepad æ dikt innmæ åren. Då eg reiste meg frå túvunn, såg eg at hoggormen ha' lègje digt innmæ dèr eg ha' sèti.

check dille si

"småhuske" seg

Mi stande å dille åkkå på nýísæ så der kjæm'e sprekkji å vatn. An kan dille si på an linsapøil'e.

check din ljóte lèm'e!

"din drittsekk" (svært nedsetjande uttrykk om ein annan person)

"Din ljóte lèm'e, kòfyri laut du stèle bílen min å øyeleggj' 'an ett'å!"

check dokk i hòkunn

kløft i haka

'U ha' smílehòl å dokk i hòkunn.

check dokk i lendinn

bruka om hest som er feit
Sjå også dokk og lend.

Merrí hèv' havt det godt i sommår; 'u hèv' plent dokk i lendinn.

check dolve beist

stort og kraftig dyr

Den stúten va' a dolve beist å flytje. Det va' a dolve beist ti' inkji vère gamlare.

check dolve å tale

høgmælt og uhøvisk tale
Sjå også dolve og dolven.

'U dolva å tala så fókk bísna.

check dolvi tal

"upassande snakk"

Jórånd ha' a dolvi tal som mi tótte va' úsamelegt.

check dovne âv

verte kjenslelaus (pga kulde eller ved å liggje for lenge med mykje kroppstyngde på den eine armen)

Hendan dovna plent âv då eg skjýlde klæí i dei kalde vatnæ i åne.

check dragandi makt

det ein maktar

Eg lypte av dragandi makt. Eg sló mæ dragandi makt.

check dragast mæ

vere oppteken av, ha interesse for

Det va' 'kji kå gåmålt Tjógjei drógst mæ.

check drage attâv

bruke for mykje (meir enn ein har råd til)

Det dróg for mykji attâv, 'an gav opp bå' høy å mat'e på fòlan så 'an snautt ha' ti' så om våri.

check drage att'å seg (V)

verte fuktigare etter ei tid med regnfullt ver; helst bruka om høy og ved som er under tak
Sjå også drage 'å seg.

Det va' vóndt å få gjère 'å, for véen ha' drègje att'å seg.

check drage âv si

gå over

Eg fekk så vóndt i hòvú'i, men det dróg âv si då eg la meg né'å a bil.

check drage etti

kome i (etter-)tanke om

Det dróg ette mi at eg ha gløymt å varskó æ Yngjebjør.

check drage hónfísen

dra luft inn i endetarmsopninga og "blåse" lufta ut att gong etter gong ("galne" ungdomar kunne gjere dette)

Det va' inkji mange som finge ti' å drage hónfísen.

check drage i pòsi

samle mothug (til ein "sprekk" og vert sinna)

Bjørgúv dróg lengji i pòsi førr'ell 'an sýnte det.

check drage i ra'

samarbeide, vere sameinte, ha godt samband

Mi have allstǿtt drègje godt i ra'. Dei kunna alli nòkåsinni drage i ra'.

check drage inní
image

dra ein tråd under og over ein annan tråd slik at det vert som "prikkar" (oftast som "ramme" som del av eit mønster i løyesaum)

Tóre dróg inní mæ blått på den kvíti tråen.

check drage médel

bruka om ting som ein meinte at drog til seg pengar eller rikdom

Enn laus'e hesskór'e som du finn'e, mæ adde sauma í, drèg'e médel fysst du legg' 'an né'å kjistebotnen.

check drage nyvli

snorke

Gònil dróg nyvli i nótt, så eg fekk alli sòve.

check drage på det

1. "ikkje lyst til å seie alt"
2. usikker, i tvil

1. 'An dróg nòkå på det då da spúre om 'an ha' kaupt si ný'e BMW'e ti' håvanné millión'e.
2. I gjår sa 'an at mi sille handle, men i dag dròg 'an på det.

check drage seg

1. kome seg seint opp av senga om morgonen
2. positiv endring i oppfatning av utsjånad når ein kjenner vedkomande betre

1. Da dróge sikkå i kvílunn omtrent ti' dògúrs.
2. Gunvor dróg seg då eg kjend'e 'æ bèt'e.

check drage strå

avgjere noko med å knipe av strå i ulike lengder; den som får det lengste strået har "vunne"

Sku mi drage strå om detta?

check drage ti'

uttrykk bruka om noko som monar til eller utviklar seg

Det drèg'e ti' lívs mæ 'ó. No fær eg krím, eg kjenner det drèg'e ti'.

check drage ti' bǿlis

samle mykje, hamstre

Hèr have mýsan drègje ti' bǿlis mangt ètandi.

check drage ti' lív

byrje å friskne til etter hard sjukdom

Nò kjenner eg det drèg'e ti' lív mæ mi.

check drage ti' vitæ

få fornuft når alderen kjem (bruka om born)

'An hève drègje ti' vitæ nò, den fantungjen. Ungan plage drage ti' vitæ itt da fare ti' vare vaksne.

check drage ut

ta lang tid

Det dróg út førr'ell da kóme heim'tt'e, for fǿri va' filli. Mǿti dróg út så lengji at det va' mange som reisti.

check drage vengjen

prøve seg på å få tak i ei jente

"Å drage vengjen" varte inkji barre brúka om fugla, men au om gúta som ville prǿve å få tak i jentun.

check drage vóní

la ein person tru at eit eller anna kan verte slik han ynskjer (gjeve uttrykk for at det kan verte slik)

Eg tóre 'kji drag' 'enni vóní, for eg visste 'kji om eg ha' tí'. Da dróge åkkå vóní, så mi ville kåme att'e sía.

check drage 'å seg (H)

verte fuktigare etter ei tid med regnfullt ver; helst bruka om høy og ved som er under tak
Sjå også drage att'å seg (V).

Tjurrhøy i lǿunn drèg'e 'å seg itt d'æ rått i veiræ.

check draslandi mæ

dragande med

Ånund kåm draslandi mæ nåkå gåmålt skraml 'an vill' selje åkkå.

check dreie si

svinge seg, vise seg fram (om jenter og kvinner)

Dei gamle gjinge seint å dreia sikkå itt da gjinge mæ stakka.

check drèpe orma

gjere noko svært raskt; ofte bruka i samband med arbeid, når oppgåvene vert for mange og alt må gjerast raskt

Åni nøytte seg så i arbeiæ at an kunna trú 'an sill' drèpe orma.

check drikke atti skålí

drikke av glas (td brennevin)

Da drukke atti skålí i bryddaupæ.

check drikke snilt

drikke lite og forsiktig (alkohol)

"Du lýt drikke snilt, Bóa!", sa Tóne då Torgrím reiste út laudagskveldi.

check dríte i pung

bruka om lam når lorten "klabbar" seg til under rova

Det æ syndlegt å sjå koss lambi hèv' drite i pung.

check drívast av

interessere seg for, ha hug til, ha som drivkraft

'U dreivst av skjíre nauinn. Håvår dreivst av an trong'e ti' spile féle.

check drive mæ / drive på mæ

halde på med
Sjå også dríve.

Ko æ det dú hèv' drive mæ i det seiste?

check drjúgt sagt

overdrive snakk (ein prøvar å gjere seg betre enn ein er)

Nils å Stein tótte det va' drjúgt sagt då Håvår fortålde at 'an va' gó'e for an millión'e.

check druste seg

gjere seg til, skryte

"Kåmi grísunga, hèr æ moi dikkå", kjýtte Torjús itt 'an drusta seg.

check drysje greileik'e

uttrykket vert bruka om ein person som er særs greileg i utsjånad og / eller veremåte
Sjå også drysje, greileik'e, og greilèg'e.

Bjørgúv æ enn greilèg'e kar'e, det æ så det drys'e greileik'e av 'ó. (uttrykket er bruka om Bjørgulv Uppstad i Gamalt or Setesdal)

check dú det same

i like måte

"Å dú det same", sa 'u, då eg ynskte 'enni lykke ti'.

check dú fæle tí'!

"du store tid!"

"Dú fæle tí'! - kvæ kunna kåme i hug at èg sille feirast?

check Dú ilendigheit, eg sei' 'kji for anna!

"elendigheit, eg seier ikkje anna" (bruka når noko leitt har hendt)

Dú ilendigheit, eg sei' kji for anna, nò hèv' eg gløymt spitæ mí; då lýt eg heim'tt'e mæ ei gong".

check dú sande tí'!

"kraftuttrykk"; bruka når ein vert overraska over eit eller anna

Dú sande tí', mein' eg 'kji det æ Lidvår som kjæm'e!

check dúe dåi

uttrykk for undring

Dúe dåi, hèv' du så kaupt di ný'e bíl'e nò att'e!

check duge ti'

gidde, idast (oftast bruka i nektande form)

Eg dugjer 'kji ti' slå den filleslåttâ. Eg dugjer 'kji ti' två i dag.

check durmi veir

trykkjande og grått ver

Itt det æ durmi veir, seie sòme at veiri æ på rå'stògunn.

check duske å rigne

småregne

Det duskar å rigner så smått

check duste seg ive tili

"vere kar" (syne seg fram)

Taddeiv dusta seg ive tili å sló seg på hælan.

check dvå attivi

minke gradvis å regne

Det kjynne hende det dvår attivi.

check dvå av

minke, gje seg, avtake
Sjå også dvå.

Det rignde så fælt i nótt, men nò tikjest det dvå av. Eg verkte så i hovdæ frå mǿnæ, men nò dvår det heldigvís av. Hovdeverkjen dvår av fysst eg èt'e tablettu. Det sér út som regni dvår av nò.

Eldre form, konjunktiv: Det kjynne hende det dvår av atte! Ja gjǿve det vǿre så væl!

check dyrve si ti'

dekke seg til med vanlege klede eller fydde for å få vere åleine (i tida då det ofte budde mange i same rommet; ein måte å få vere i fred på)

Såvi kåm heim'tt'e å va' så mismódig'e, at 'an reiste beint at kvílunn å dyrvde si ti' unde fyddâ.

check d'æ bèt'e ète manneleg 'ell leive skammeleg

"det er skammeleg dersom matbiten du forlet frå tallerken er svært liten" (eldre skikk og bruk)

"D'æ bèt'e ète manneleg 'ell leive skammeleg", sa Targjær; karan la' í sikkå dugeleg.

check d'æ dèt som æ

"det som er"; sanne med, og gjeve uttrykk for at ein er samd med den som talar

"Det dèt som æ", sa Sigríd då 'u varte spúr' om 'u va' einig. "D'æ dèt som æ", sa Gunnår då Svein tala om at handtverkaran æ så hóle ette pæninge.

check d'æ 'kji godt..

"det er ikkje lett eller enkelt"

D'æ 'kji godt seie om handelen æ gó'e ell' fillen.

check d'æ 'kji ko vóní

ein kan berre vone at...

D'æ 'kji ko vóní at den sauen kjæm'e heim'tt'e.

check d'æ 'kji verdt

1. ikkje lønsamt i kroner og øre
2. nyttelaust
3. noko ein vil rå ifrå av omsyn til fare for liv og helse
Sjå også vère.

1. "Det æ 'kji verdt å setje pæninge inn i bankjen lenge'", sa Òlâv.
2. D'æ 'kji verdt å prúte i handelsbúó nò ti' dags.
3. Det æ 'kji verdt å kjøyre ive Skafsåheií i dag fysst da hav' varsla om at det æ spélegt for snjóråsi.

check d'æ mei' 'ell eg veit

"eg veit ikkje"

"D'æ mei' 'ell eg veit om Signe hèv' fengje si att'e arbei'.

check d'æ plent dèt

1. "me bør vel det"
2. nettopp

1. "Ja, d'æ plent dèt", sa Gunnår, då Tór spúre om da inkji laut kåme i gong att'e, ette håvléæ.
2. "Ja, d'æ plent dèt", sa Ånund, då Angjær spúre om 'an an kunna måle heile klasserómi illgrǿnt, men da våre au einige om at der sill' vèr an anné lærari i dei klasserómæ ti' néste år (vedkomande nye lærar burde kanskje difor heller spørjast om fargevalet).

check dǿ å hèle

"død og helvete" (kraftuttrykk)

"Dǿ å hèle!", húva Òlâv då Knút datt út av pråmæ.

check dǿ' å lange!

kraftuttrykk ("småbanning")

"Dǿ' å lange, dèr reiv eg sund'e stivlen mí!"

check dǿ å píske!

kraftuttrykk ("småbanning")

"Dǿ å píske, nò sleit fiskjen seg, å den va' stór'e!"

check dǿme om

avgjere

Dú lýt dǿme om ko mi sku gjère.

check døy gó'slegt

døy fredeleg

Gunnår dǿe så gó'slegt, 'an barre sovna inn.

check døy i bånseng

døy med same ein har fått barn (om mora)

Det hendte trått førr'e at kånun døe i bånseng.

check døye klæi

drepe utøy (i eldre tid elde dei i badstoga og hengde inn fyddu for å drepe utøy)

Å døye klæi va' vanelegt førre i tíinn. Mi døydde klæi i basstògunn i gjår.

check døyslandi varmt

svært varmt (td om varmen i badstoga når ein døydde klæi)

I dag æ 'er så døyslandi varmt at me mòge kåm' åkkå inn i skuggjen.

check då å då

noko etter kvart

Fysst det lèk'e út nòkå då å då vare det for líti motórolji ette a bil. Det hèv' vorte nòkå då å då mæ vé'ekløyvingjinn i vår. 

check eg ska' seie di eitt!

eg skal fortelje deg noko! (formane, seie noko ein tykkjer er viktig)

"Eg ska' seie di eitt; denna formannen din æ plent údugelèg'e!"

check eige si

skulde pengar

Jón eig'e mi tjúge krónu.

check eikvor gongjí

ein og annan gong
Somme seier "eikor gongjí".

Det va' barre eikvor hende gongjí Taddâk va' heim'ttom.

check eikå hende órdi

eitkvart ordet

Det knast barre eikå hende órdi í 'ó. Eg skjø̀na barre eikå hende órdi av det 'an sa.

check ein mæ

ein av (td beste eller dårlegaste)

Gunnår va' ein mæ dei beste i klassâ.

check ein å anné

ein og annan
Sjå også anné.

Det æ ein å anné som inkji vi' vère mæ på dugnaen. 'U æ heimi barre ein å anné dagjen.

check einast om

verte samde om

I kommúnestýræ kunna da 'kji einast om kòr da sill' byggje ný'e skúli.

check eit å hende

eit og anna, langt mellom kvar

Det va' barre eit å hende bèri dèr eg plukka. Eg såg barre eit å hende dýri.

check eitt av tvau

anten eller (av to alternativ)

Antelis var' mi heimi, hellis reise mi 'å heií, det var' eitt av tvau.

check ekse seg opp

hisse seg opp
Sjå også ekse og i eksi.

Tór eksa seg så opp, at eg varte helst'e ræd'e.

check ekta kar'e

kjernekar (påliteleg og grei kar på alle måtar)

Torgrím æ an ekta kar'e, 'an vare líka av adde.

check ekta sakji

grei og lageleg ting eller reiskap

"Detti æ ekta sakji", sa Aslag Gunnårson, om mykstyngjen som va' gjår'e av reissdýrhonn.

check elde út

ha eit utstyr så lenge at ein har slite det ut

Sòme seie at det lǿner si å elde út góe gogni. Hèv' du eldt út traktóren din?

check elle út

halde husdyr så lenge dei er produktive (til dyra er gamle), slite ut ein bruksting

Knút vi' elle út den gamli traktóren sin.

check endar gjænom

frå ende til ende (og innom alle krokar og krikar)

Nò hèv' eg leita húsi endar gjænom ette hóvtongjinn!

check ende langt

frå ende til ende

Kjètil gjekk Finndalen ende langt.

check endi 'å

slutt på (om td mat og liv)

Nò æ det snart endi 'å mjø̀læ. Nò héldt eg på å gjère endi 'å sjave mi.

check engjils udd

ull med svært tunne ullhår (målt i my)

Sòme lomb kunne have engjils udd, av dei kan det vare mjúke å varme båneklæi.

check erje seg

vere vond og la det gå utover andre; herje og banne

Gjermund erja seg å sló, banna å svór, å sló dressjakkâ mót spíssléâ 'ass Òlâv.

check ètandi vónd'e

svært sinna

Eg varte ètandi vónd'e då doktaren tók av mi fǿrarkórti.

check ète í seg

Når kyrne et ting av metal som ikkje kjem ut att. Då er oftast operasjon naudsynt.

Eg æ rædd'e Gullrós hèv' ète í seg, 'u fèr'e iallfall sò.

check ète ó' skuffunn (H)

ete eit noko enkelt måltid frå skuffen i matbordet (uttrykk frå eldre tid; oftast td flatbraud)

Gunnår åt ó' skuffunn, å reiste útt'e å arbeidde enn rykk'e ti'.

check ète ó' skuffæ (V)

ete eit enkelt måltid

Itt an hèv' forsòve seg, æ det greitt å barre ète ó' skuffæ.

check ète seg inn'å

ta seg til rette innpå annan manns grunn

Det va' langt midjom deildó, å Håvår åt seg inn'å slåttâ 'ass Tjóstóv.

check ète seg på

1. ergre seg mykje over noko (helst over lang tid)
2. vere sikker på

1. Mannen åt seg på grannen, som 'an sa at sló inn'å hass teig'e.
2. Eg èt'e meg på at ingjen kjæm'e meg i hug.

check ète seg ti'

trege, verte irritert (noko som plagar ein ei viss tid)

Det åt meg ti' at eg inkji líssågodt handla då eg fekk det góe ti'bó'i. Det åt 'an ti' at 'an sille gløyme dèt viktige mǿti.

check ett' ananné (V)

etter einannan

Mi gjinge ett' ananné i dei tykke skoddinn.

check ette gåmålt

frå gammalt av (lokal lærdom frå langt attende i tid)

"Ette gåmålt sille an alli gjère det sossi"!

check ette hond

etter kvart

Hèr va' mykji å mangt å gjère, men mi ljóte take det ette hond.

check ette kverrt

frå hand til munn

"Mi have alli kå ette kverrt", sa húsmannen.

check ette munni

"frå munn til munn" (direkte læring)

Stèví lære da ette munni.

check etti kå

att berre

Da våre etti kå tvau, dei hí ha' reist.

check fadde i avellâ

falle i avmakt
Sjå også âvelle.

Lars hèv' fadde i âvellunn.

check fadde opp

"tyngre enn ein rekna med"

Det fedd'e så opp fysst an ska' vère bångjǿle å ungan sjaue.

check fadde út

verte uvener etter krangel

Da fudde út om býti.

check fagge seg ti'

1. kle seg godt i kaldt ver
2. gjere seg i stand til å reise; på ein sein og omstendeleg måte
Sjå også fagge, faggji, faggjen og faggelèg'e.

1. Gunvor fagga seg ti' mæ skjerv'e å nédslagshúve å varme skó då 'u sille ti' heis mæ skóter.
2. Det tók long tí' førr'ell da fagga sikkå ti', Svålaug å Jórånd.

check fai min

far min

Fai min æ snikkari. Den húvâ æ faidísiss!

check fakte si greitt

oppføre seg greitt

'U fakta si greitt kòr 'u fór.

check famns tré

tre som ein såvidt femner omkring

Det må vère gåmål'e skóg'e ska' det vèr' famns tré.

check Fann farí!

eldre banneuttrykk

"Fann farí!", sa Gjermund, då hesten 'ass tók út.

check fante seg

skifte kjærast

Tommås hèv' visst fanta seg att'e, seie da.

check fare at

behandle

'An fór så stygt at matæ.

close fare av

døy

check fare etti

1. tru på, bry seg om
2. "jatte med"

1. Det æ 'kji nåkå å fare etti. Svein æ úsæten, så an kan inkji fare ett' 'ó allstǿtt.
2. Haddvår fór ette kånunn sí i alt. 

close fare fram

framferd, måten å vere på

check fare fǿrt

vere varsam med det ein låner

An lýt fare det fǿrt, dèt an låner. No lýt du fare 'ó fǿrt, denna sykkelen du lånti.

check fare gali

1. gjere noko ufornuftig
2. jente som i eldre tid fekk barn utanfor ekteskap
Sjå også fare og gali.

1. Eg fór gali då eg inkji kaupte dèt fíne húsi.
2. "For adde slarva det æ an bati itt greie jentu hav' fare gali". (stevstrofe)

close fare gjærí

gå langs steingjerda om våren og sjå etter at det ikkje har falle ned stein (og evt leggje oppatt stein som har falle ned; vert òg bruka om å kontrollere vanlege nettinggjerde)

check fare i harvli

vere ustø, vere ute av balanse, halde på å falle, snåve
Sjå også fare og harvli.

Eg úvita 'kji plent, men eg fór i harvli.

close fare i rås

verte teken av snøras

check fare i svimnæ

gå i svemne

Bóâ æ så fæl'e ti' fare i svimnæ at eg fær mest'e inkji sòve.

check fare iddi

ufriviljug abort

'U fór iddi tvæ vendu.

close fare ivi

kontrollere, revidere

check fare kring

vere på legd (i eldre tid)

Åni fór kring dei seiste årí 'an livdi.

close fare ljótt at / fare ljótt mæ

fare stygt med; t.d. maten

check fare om

1. oversjå (berre bruka i nektande form, uttalen har trykk på "om")
2. fare framom (vert ofte bruka når ein fortel om kvar ein har køyrt for å kome fram til der ein skal)

1. Nò mòge mi athuge væl så mi inkji fare om nåkå.
2. Mi fóre om Dalen.

check fare si fǿrt

vere varsam med seg sjølv (kroppsleg), arbeide lite

An lýt fare si fǿrt itt an hèv' vòre lengji sjúk'e.

check fare snilt

1. skikke seg greitt
2. bruke så lite som mogeleg

1. Dei bonní 'ass Òlâv fare allstǿtt så snilt.
2. Du lýt fare snilt mæ smø̀ræ, for mi have så líti etti.

check fare som

late som

Svålaug fór som 'u alli visste nòkå ting.

check fare sossa

oppføre seg dårleg (om noko som det er litt avstand til)

'An fór sossa allstǿtt, den fanten!

check fare sossi

oppføre seg ugreitt (om noko som er nært)

Du kan inkji fare sossi, då vare du ti' skamdan!

check fare ti'

i ferd med

Gúten fèr'e ti' mannast. Bílen min fèr'e ti' vare útsliten.

check fare ti' vare

verte, bli, take til å verte (smått om senn)
Sjå også fare.

Mi fare ti' vare gamle nò. 'U fór ti' vare vaksí. Kjéí fóre ti' vare úhǿge.

check fare trau'e ti'

vere uviljug til

'An fór trau'e ti' å út mæ det 'an vissti.

check fare úti

når gutane vil treffe jentene (fleire samlast heime hjå ei jente); bruka berre om gutane
Sjå også av ti' jentó.

Nò æ det lengji si' eg hèv' fare úti.

check fare verre

tape

Såvi fór verre då 'an hélst mæ 'an Aslak. Sív Jensen fór verre i avstemningjinn ette fjærnsýnsdebattæ om miljǿ.

check fare væl

1. verte viktig
2. verte heldig

1. Det fèr'e væl at mi brúke tí'í godt så mi lære detta grundigt.
2. Mi fare væl om mi kaupe denné hesten.

check fate í

byrje å brenne (når ein gjer opp eld)

Hèv' an barre stóre skjíu, fatar det 'kji í otta an hève nævra ell' sivra.

check fate i hóp

bøte klede som er i dårleg stand

Eg lýt prǿve om eg kan fate i hóp desse buksun.

check fate opp

bruke opp, øyde opp (berre bruka om klede, garn og liknande)

An fatar det opp så fórt fysst an løyesaumar. Fysst an stoppar fillne sokka, fatar an opp så mykji gån at an kunna líkegodt spite nýe.

check fate ti'

bøte, reparere

No hèv' eg fata ti' desse leistan fyre deg.

close fedde rǿâ

avslutte ei soge eller ein samtale

close fedde sprang

minke farten når ein spring

close fedde tenna

felle tenner

check fedde ti'
image

tilpasse

'An felte stokkjen så fínt ti' at 'an passa plent.

close feie seg ti'

gjere eller seie noko ein absolutt ikkje burde ha sagt eller gjort

close feie ti'

1. gjere ting som ein angrar på
2. gjere skade på
Sjå også feie.

check feit'e som an klakji

svært feit (fast feitt)

"Feit'e som an klakji" vare gjinni sagt om bonn som æ runde å trivlège.

close felle seg ti'

1. slite seg ut, arbeide svært hardt
2. arbeide så hardt at ein øydelegg kleda sine

close felle ti'

1. slite sund (td klede)
2. ta av garde

close felte buksu

plissert knebukse (td bruka til eldre bryllaupsdrakt for menn i tida før dalebuksun vart tekne i bruk)

check feskjen ost'e

nylaga kvitost av søt mjølk
Sjå også feskjen.

Smø̀r på feskjen ost'e æ godt, sa Gamle-Tóne, 'u kjýtte av ko godt da vår' stelte.

check feskjen sodd'e

matrett laga av knusa flatbraud og heilmjølk
Sjå også feskjen og sodd'e.

Èg vi' hell'e hav' syrsodd'e 'ell feskjen sodd'e.

check feskjí mjåkk

nysila uskumma mjølk

D'æ godt sydde si i feskjí mjåkk.

check feste opp

setje korn på staur
Sjå også skrýve konnbond.

Det va' jamt dei eldste karan på garæ som feste opp.

check feste seg

gjere avtale om teneste

Eg feste meg ti' slå det sommåri.

close filli kaffé

veik og smaklaus kaffe

close fillne stundi

lite tid, ikkje nok tid

check fín'e stump'e

heimesteikt brød av sikta mjøl
Sjå også stump'e.

Eg vi' have fín'e stump'e i dag.

check finne si ti'

1. finne påskot til
2. finne på aktivitet sjølv
3. kritisere

1. 'An fann si ti' at 'an måtte på búí då presten kåm. Så fann 'an si ti' ko 'an kunna, så 'an sill' sleppe arbeii.
2. Ko sku mi finne åkkå ti' i dag, skúlefrí, å så detti fæle veiri?
3. 'An æ så fæl'e ti' finne si ti' om aire.

close fisle inn i augó

tale folk etter munnen
Sjå også sleikjomtòt.

close fisle katten

"kose" med katten
sjå også fislen.

close fissdøye spònen

grave garnet ned i sauetalle for ei tid (om veving; for å hindre at garnet snorglar seg)
Sjå også spòni og vassdøye spònen.

check fivlandi kvítt

svært kvitt (som fivelblomen)

Mjø̀li va' fívlandi kvítt.

check fjelge seg

1. verte betre ver
2. stelle seg, pynte seg

1. No fjelgar det seg opp.
2. Nikelos stó' frammenat spègjilæ å fjelga seg.

check fjórongs vèg'e

veg som er ei kvart mil lang ("fjórongs míl")

Det æ barre an fjórongs vèg'e midjom dei tvei støyló.

check fjórta dage

fjorten dagar; eldre form

Nò æ det snart fjórta dage si' mi seist'e våre samla.

check fjúke etti

forsterkande uttrykk om noko som går lett og greitt

Tarjei skjeisa nóttísen så det fauk etti.

check fjúke 'å

1. gå til åtak på person
2. setje raskt i gong eit arbeid som skal gjerast

1. Da fuke 'å kvorairne å slógest så det va' alli mæ måti.
2. Mi ljóte fjúke 'å detti arbei'i tí'legt i morgó sku mi røkkje det på ein dag'e.

close fjåge opp

kvikke opp

close flakke bort

skutre vekk, øyde opp

close flakke sund'e

lute sund, øydeleggje

check flèke av

ta bort, fjerne

Bjørgúv flèka borkjen av tréttæ.

close flekkje nævra

skjere never av bjørk, til taktekkjingsmateriale
Sjå også nævr.

check flerre å slå

"slå berre her og der" (på dårlege slåttu)

"Det va' då kalleg som du ha' flerra å slègje útive desse fillemýran", sa Svein då 'an krauna på slåttekaren.

check flette nævra

ta av bjørkenever til taktekking

Kring jónsok æ det greitt å flette nævra.

check flette seg

arbeide så hardt ein toler

'An flette seg ti' då 'an veitte né'å voddæ. Såvi stræva så at 'an mest'e flette seg.

close flinte seg ti'

ta i hardt (i arbeid eller anna)

close fljúge 'å

forrenne seg (handle uovertenkt)

close flòga fjøddi
image

flogbratt fjell

check flysje på

minke, verte mindre av (td pengar)

Det flúste på médelen 'ass Taddeiv då húsí brunne.

check flytje snâri

halde seg på plass

Du flyt'e 'kji snari førr'ell du æ færig'e mæ arbeiæ!

close flytje stikke

utandørs leik (hoppe og lakke på ein fot, tøygje seg så langt ein røkk og setje ei trestikke i jorda)

check flækte å gríne

gråte av liten grunn (for å få sympati eller merksemd; helst born)

Lisle-Bóa flækta å grein; det va' seint om kveldi å eg skjø̀na 'an va' kalleg tròta å syvjug'e. Den gamle kånâ flækta å grein å spúre om 'u kunna få nåkå mjåkk. 

close flæse út

spreie ut; t.d. ei høysåte

check flǿtre oppå

ta såvidt på toppen av noko (td væske, med ein reiskap)

Eg tóre inkji take så mykji rjómi, det va' såvídt eg flǿtra oppå mjåkkbyttunn.

close fløyskre opp

dele seg i lange flak (om tremateriale)

close fløyte av

take vekk noko (det) som flyt på ei væske, med skei el. l.
Sjå også fløyte.

close fløyte seg

klare å livberge seg, vere ovanpå

close foddokskróne æ mørk

ordtak som visar at kårfolka ofte vart tilsidesette av dei andre som budde på garden (av dei som overtok garden
Sjå også foddok og foddokskróne.

check fóge í seg

stappe i seg (mat), ete fort og mykje

No ljóte di fóge í dikkå, det vare lengji ti' néste mål.
'An fóga í seg så mykji at det va' snart sjå at 'an ha' 'kji ète på lengji.

check fókke si

folke seg (oppføre seg på ein skikkeleg måte)

Vi' du 'kji fókke di, så rópar eg på 'an fai din!

check fòne seg ti'

somle, vere seinfør, ha lite tiltak
Sjå også fònen og fònefót'e.

"Torgrím kan alli fòne seg ti', mi kunn' alli vente på 'an".

check fonne seg

blåse i fennar (bruka om snø, når det er lite av dette i området)

Det hèv' vòr' mykji austaveir, så det hèv' fonna seg mykji i hoddó.

check for

for å få

Sólstukkji høy æ spélegt for beineverk'e.

check for fjúkandi

bruka om stader det er umogeleg å kome fram til (mest berre mogeleg for fuglar)

Der va' så úkviddi at der va' 'kji framkomandi kå for fjúkandi.

check for gama

for moro, ikkje på alvor

Det va' barre for gama eg løynte húvâ di!

close for gjinni

svært gjerne

check for gluggâ

"i sikte" (om gut eller jente som ikkje er tilgjengeleg)

'An varte skòten for gluggâ, 'an fekk alli æ Sigríd.

check for inkji

gratis

Denne mjåkkjí kan du få for inkji.

close for nauinn

påkravt, naudsynt

check for nòken

like nokon, bry seg om nokon

Signe æ så for 'ó Haddvår.

close for óris skuld

bruka i samband med å gje noko som verkar positivt på gjevaren (men er lite verdt for mottakaren)

check for sjave mi

for meg sjølv

Eg búr for sjave mi nò.

check for væl

heilt sikkert

Eg visste for væl koss Gýrí ha' fengje únå'en.

check for ålvòrâ

for alvor

'An féla (spela fele) for ålvòrâ frå 'an va' tí år.

check forbyggje seg

byggje større hus enn ein har råd til

'An forbygde seg på det nýe lopti, å laut frå garæ.

close fordíså

difor (bruka når ein ikkje vil gje forklåring)

check forgjère si

1. ta livet sitt
2. skade seg med vilje

1. Å forgjère si varte sétt på som a stór synd, førr' i tí'inn.
2. Ingjer forgjåre si så stygt i skógjæ.

check forhøyre seg

"høyre for mykje", "skamhøyre seg"

Gònil forhøyre seg, så dèt laut 'u teie si mæ, 'u måtte inkji seie det víare.

check forlypte seg

lyfte meir enn kroppen toler

'An forlypte seg på an stein'e å øyelâ ryggjen.

check forselje seg

selje for billig

Eg såg at eg ha' forselt meg, eg ha' kunna fengje mei' for veiren!

check forskjil 'å

ikkje med måte, uvanleg

Du veit d'æ forskjil 'å, sòdan talari!

close forsmjúge seg

smyge der det er så trangt at ein ikkje kjem ut att

check forspørje seg

uttrykk bruka i samband med å ikkje vere redd for å spørje

An kan alli forspørje seg (ordtak).

check forsúle seg

gjere noko gale (t.d. fordi ein ikkje har tenkt seg godt om)

Eg forsúla meg då eg gjåre detti orvi, det ha' sillt vòre trèkare.
Hèv' an forsúla seg, så lýt an live mæ det.

check fórt vare...

"lett verte til at...."

Det kan fórt vare ti' at an kjøyrer for fórt, disom an hèv' spræk'e bíl'e.

check fortake seg

ta i for hardt, slite skade på seg

Knút fortók seg då 'an sleit på skóteren då 'an kjøyre seg fast 'å heiinn.

check fortale seg

forsnakke seg

'An fortala seg, så 'u fekk greie på ko 'an ha' gjårt.

close forténe si

ut og få seg arbeid

check fót fǿtis (H)

gå saman, gå hakk i hæl (uttrykket er ubunden dativ)
Sjå også fóts fǿti (V).

Da fýgdest fót fǿtis.

check fóts fǿti (V)

gå saman, gå hakk i hæl (uttrykket er ubunden dativ)
Somme seier "fóts fǿtis".
Sjå også fót fǿtis (H).

Da fýgdest fóts fǿti.

close fríkjýt så langt dalen æ hóle

kjyte av ein som vil slåast

close fríske seg / fríske på

"reparere" med alkohol om morgonen etter å ha drukke kvelden før

check fríske tòk

uttrykk for at noko går fort og greitt

'An la' avgari, fríske tòk. Da la' ti' å slógest att'e, fríske tòk.

close frísk'e å fær'e

heilt frisk og i god form

close frísk'e å rǿrug'e

"kvik og sprek", i god form

check frjóse úti

fryse i hel utandørs

Haddvår fraus úti nýårsbil for mange år sía.

check fròke ti'

vekse frodig (bladrikt)

Næpegaren fròka ti' då regni kåm.

check fròsen mat'e

mat som har frose utandørs eller innandørs (i vanvare)

Fròsen mat'e va' så fillen at det va' mest'e barre vombfydd.

check Frú frú Fruttistrå

1. "surt barn"
2. barneleik (ein plasserer ein pinne eller ei stikke under underleppa og skal halde henne der og seie: "så bar eg dèt, så bar eg dèt"; heilt til stikka dett)

1. "Frú frú Fruttistrå" varte helst'e sagt mæ ungan fysst da våre súre å neikta å lýe.
2. Vi' du bère a "frú frú Fruttistrå"?

check frúse ivi

bruse over

Ǿli frúsa ivi då eg dróg opp korkjen.

close fræmindt fókk

framandfolk

check frøyse seg

utsetje seg for kulde

An må inkji frøyse seg itt an nýss hèv vòr' krímsjúk'e, då kan an rèke attí.

close frå bånsbein av

"frå barnsbein av"

check frå dí

"frå den tid"

Eg hèv' det frå dí eg va' vaksen.

check frå mǿnæ

frå morgonen av

Mi vi' reise frå mǿnæ i morgó. Tóne æ så kvik frå mǿnæ, 'u røkk'e mykji førr'ell aire hav' rise opp.
check frå ævórs tíd

frå uminnelege tider

Ifrå ævórs tíd hav' fókk sagt "i Brokke" å inkji "på Brokke".

close frå'nanné

frå einannan

close fu i fang

når to ligg på sida tett inntil kvarandre i same retning i senga; same tyding som kvæve tròg

close fudd gonge

rask gang

check fudd'e bakari

bakstrekone som er i stand til å (saman med ei anna bakstrekone) bake 9 tjug til dagen

Gýrí æ inkji fudd'e bakari ennå, men 'u æ barre seksta år.

check fudde fúru / nåkå fúru

bisn (svært merkeleg og ofte alvorleg innfall eller hending)
Sjå også øye fúru.

Det vare 'kji fudde fúru førr'ell 'an kjøyrer mæ traktóræ gjænom lǿeveggjen. D'æ allstǿtt nåkå fúru mæ 'ó Knút!

check fudd'e kar'e

god og vaksen arbeidskar

Òlâv arbeidde som an fudd'e kar'e endå 'an va' barre tretten år.

close fugge seg ti'

pakke på seg mykje klede

check fullt gó'e

god, godt brukande

Einår va' fullt gó'e, men inkji nåkå meistari.

close furge seg ti'

1. kle seg svært tjukt
2. klemme seg hardt saman, td. våt snø under ein slede e.l.

close fydde seg opp

drikke seg full på alkohol

check fýe fòrinn

gå etter "plogfòrí" og slette eller jamne jorda med ei rive (i kornåker)

Papa plǿgdi, å tvau-trjú menneskji fýgde fòrinn mæ ríve å finge opp úgrasi, som va' kvike, trauske å anna.

check fýe fýunn

uttrykk bruka om fossekarar som fylgjer tømmeret under fløyting i elva
Sjå også fýe.

Det va' unge, spræke å sterke kara som fýgde fýunn.

check fýe vègó

arbeide med vegvedlikehald på offentleg veg (i eldre tid)

Sigúrd hèv' fýgt vègó mest'e heile lívi sitt.

close fynde fókk

vyrnadsfolk

check fyre enden

til slutt

Fyre enden vi' det sýne si kvæ som ha' rétt.

check fyre seg

gjere seg gjeldande

Tjóstóv æ så líti fyre seg at 'an líe trått úlut'e. Han æ så mykji fyre seg at han kjæm'e si nóg fram i verdinn.

close fýse mål

svært godt måltid
Sjå også fýsen og mål.

close fýsne etti

ha lyst på noko (helst bruka om mat)

check fysst skjérí nýs'e

svært tidleg om morgonen

I morgó ljóte mi reise fysst skjérí nýs'e.

check fælast âv

verte redd

Då 'an såg bjynnen, fæltest 'an âv.

close fælast fyri

ha otte for

check fæl'e ti'

1. flink til
2. gjere ofte
Sjå også fæl'e.

1. Hú æ fæl ti' saume klæi.
2. Dei æ fæle ti' farte. Han æ fæl'e ti' finne på addeslags moddu.

close færde seg út

skaffe sg utstyr til ei ferd (førebu ei lang reise)

check fære seg at kvílunn

gjere seg klar til å gå til sengs

Nò lýt du fære deg at kvílunn, du kan 'kji vèr' oppi leng'e!

close fære seg ti'

gjere seg ferdig til å reise

close fære út

gjere ferdig (td ein snikkar som gjer ferdig eit rom)

check fǿre bort

misse, ikkje finne att
Sjå også fǿre.

Eg fǿre bort mobíltilefónen min i gjår, så nò lýt eg kaupe mi ný'e.

check fǿre grindí

flytje ei kvi til ein ny stad

Der va' så lórtutte at eg laut fǿre grindí.

check fǿre í seg

ete, drikke (negativt uttrykk)
Sjå også fǿre.

Det æ mæ soppó som mæ midisín; an må alli fǿre í seg anna 'ell di an veit at æ trygt. Du hèv' vel 'kji fǿrt í deg flugesopp'e? 'An fǿrer visst í seg raudspritt. An lýt vite ko an fǿrer í seg.

check fǿre kvíne

flytte kvia (innhegning for husdyr)

Di ljóte fǿre kvíne, 'u æ så søylutte nò.

check fǿre néd

misse, velte, sleppe (i vanvare)
Sjå også fǿre.

'An fǿre kaffékoppen n'i tili. Det leitt å fǿre néd a fullt målespann.

close fǿre n'ive seg

søle mat på seg sjølv

check fǿre sund'e

øydeleggje, knuse
Sjå også fǿre.

'U fǿre sund'e skålí å koppen.

check fǿr'e ti'

i stand til

'An æ fǿr'e ti' å bère den tungji sekkjen, Torgrím, om 'an æ ung'e.

check fǿre útivi

sladre, spreie bygdesnakk

Du må 'kji fǿre útivi denna slòsâ!

close førr' i tí'inn / fyrr' i tí'inn

før i tida
Sjå også førre.

close få av

greie å løyse / take av
Sjå også .

check få bèlen

få meir enn nok av
Sjå også bèl'e og stikkjast.

Eg fekk bèlen då eg varte så narra av dei agentæ, at eg kauper alli mei' av sovórne omreisandi seljara.

close få dage

få betalingsutsetjing

close få drengji / hav' drengji

få nattefrieri (for kvinner)
Sjå også dreng'e.

close få drykkjen

få vatn i munnen når ein td badar (ikkje farleg, men kan vere ubehageleg)

close få drykkji

få vatn inn i munnen og ned i lungene (slik at ein lyt kaste opp, når ein har dotte i vatn)

check få fat í

få tak i

Nò fekk eg endeleg fat i den gamle bókjí.

check få flú

1. få som fortent, få juling, tape i tevling, tape i ordstrid
2. verte fort oppbruka

1. "No fekk 'an flú!", sa Margjitt, då tjóven varte jaga ó' túnæ. "No fekk snjóren flú!", sa gófa då det sette inn mæ vermdi om våri.
2. Mamme sa: "No finge kakun mí flú!", da våre så góe.

check få frost í seg

slite med å få varmen att i kroppen (når ein td har vore for dårleg kledd, eller har drukke noko kaldt)

An fær létt frost í seg av kold mjåkk.

close få fyre si

få tanke om

check få fýsní av si

få nok av, noko ein ikkje greier etter å ha prøva
Sjå også fýsn.

Nò hèv' eg fengje fýsní av mi, eg vi' 'kji fleire gongu at bankjæ å spørje om lån. Eg fekk fýsní av mi, så dèt gjèr' eg alli mei'.

check få hogg

få ris / juling / straff
Sjå også hogg og dengje.

'An fekk hogg av fai sí.

check få í

få tak i

Eg æ inkji å få í i dag. Fær an í kasett leng'e?

check få í seg kvosst

ete kvasse ting (td spiker, jerntråd; om husdyr)

Blómerós hèv' fengje í seg kvosst, eg trúr mi ljóte hente dýrlækjen.

close få kjøyre seg

få sitje på med bil eller hest

close få líti nóg

"hadde venta noko meir"

check få nodrun

å få "dyreskjelven"

Det va' 'kji frítt 'an fekk nodrun då 'an såg den stóri dýrehópen kåm i mót 'ó.

check få órd for

verte omtala som

Hæge fekk órd for å vère flogrí.

close få små

føde barn

close få snasen í

få snusen i
Sjå også snas'e og snase.

close få straum'e

få elektrisk straum gjennom kroppen

check få tak mæ

få tak i ei jente å vere i lag med

Tòróv va' så bǿst'e for å få tak mæ 'æ Svålaug.

check få ti'

1. ku som kalvar - det er eigaren / bonden som "fær ti'"
2. greie
Sjå også .

1. Mi finge ti' i nótt, mi finge tvillinga.
2. Eg fekk inkji ti' å stelle att'e bílen.

check få trègji

angre sterkt over noko ein har gjort

'U fekk slig trègji på sí gamle dage.

close få úviti

svime av

check få veiri av

kjenne lukten av

Dýrí finge veiri av åkkå å rýmdi.

close fådd'e vé'e

ved som er tærd av ver og væte

close galne seg

1. ha upassande framferd (om folk)
2. springe og kjæte seg (om dyr)

check game si

ha det moro

Dèr gama da sikkå, på danseflòtunn.

check gangandi vèg'e

veg som ikkje er lenger og vanskelegare enn at ein kan gå han

Det æ 'kji gangandi vèg'e ti' Botnæ.

check gangast undi mæ

verte samde om

Da gjingest undi mæ at da vill' hav' det sossa.

check gange att'e

gå att som gjenferd

Sòme sae at Vrål gjekk att'e.

check gange av

1. verte avbroten
2. verte pensjonist
3. gå til ein bestemt støyl (ein støyl som dei som talar om denne, kjenner godt til)
4. verte ferdig gjæra (om øl)
5. verte ferdig (td om uver)
Sjå også gange.

1. Tråen gjekk av i an sultelé'e mæ eg spita.
2. Tarjei gjekk av i vår, då 'an varte sjauåsekstí.
3. Mi gjinge av på trí tíma, men heim'tt'e trunge mi barre tvei å an håv'e.
4. Fysst ǿli hèv' gjengje âv, då lýt an drikke det!
5. Nò kunn' mi hav' âv åkkå ryggskjinni, éli hèv' gjengje âv.

check gange av gløymi

gå ut av minnet

Det må inkji gange av gløymi det gamle talemåli åkkå.

close gange av munni

verte fortalt
Somme seier "ette munni".
Sjå også gange.

check gange av si

gå godt trass i stor fare
Sjå også gange.

Det va' a under at det gjekk av si, då 'an vadra 'å heiinn, midt 'å vetræ.

close gange av sjave si

gå lettvint, gå av seg sjølv (automatisk)

check gange fjúkandi

bruka om arbeid eller anna som går fort og greitt

Skjítúren gjekk fjúkandi.

close gange for prestæ

vere i konfirmasjons<->førebuing
Sjå også gange lèse, konformant'e, konformére, masjónsbonn, teikne seg, vare framtèkjen og gange.

check gange fòrí

gå støtt og beint i plogfaret (om hest ved pløying og hypping)

Hestan måtte lære å gange fòrí.

close gange fram'tt'emæ garæ

gå langs utmarksgjerdet for å sjå om det har kome heim sauer eller for å kontrollere at gjerdet er i orden

check gange heim'tt'e

spøkje, gå att som gjenferd
Sjå også gange.

Da sa at dei som alli få fréd'e i gravinn, gange heim'tt'e.

check gange i ísi

gå gjennom isen (uttrykket er ubunden dativ)
Sjå også gange.

Haddvår gjekk i ísi.

check gange ive riti

"gå over streken"

Gudmund gjekk helst'e ive riti då 'an sa at Svein tídt hell'e det mæ å ljúge. Det gjekk ive riti mæ skrønó Taddeiv fortåldi.

check gange lèse

delta i konfirmantførebuing
Sjå også gange for prestæ, konformant'e, konformére, masjónsbonn, teikne seg, vare framtèkjen og gange.

Mi våre 15 år då mi gjinge låse.

check gange mæ

vere med barn (gravid)

Då eg gjekk mæ 'enni Yngjebjør, va' eg tídt sjúk.

check gange ó'

sleppe dagar med gjeting sidan ein har mindre buskap enn andre (td på same søylen)

Mi gange ó' onnó gongjí, si' mi hav' mindri búskap'e.

check gange ó' minni

verte gløymt (uttrykket er ubunden dativ)

Fælt mange av gamlestèvó hav' gjengje ó' minni.

check gange opp i fótó

ha skavank i føtene (om hest)

Fysst an hest'e gjeng'e opp i fótó, då æ det trúleg a lí'ing som gjèr' at 'an inkji kan brúkast ti' arbei' mei'.

check gange som a brúr

fote seg godt og roleg (om folk og dyr; td hest som går stødig og greitt)

Hesten 'ass gjekk som a brúr.

close gange strengjen

gå opp grensebyte mellom sokner og grender (ikkje gardar)
Sjå også gange.

check gange ti'

hende, skje

Koss va' det det gjekk ti' då du braut âv di fóten? Kossi kunna detta gange ti'?

close gange ti' gjegnis

gå til møtes
Sjå også gange.

check gange ti' hondi

vere hjelpesmann

D'æ hǿgt å have nåken ti' å gange ti' hondi fysst an arbeier.

check gange út

gå konkurs

Det gjekk út for 'ó Òlâv, så 'an måtte frå garæ.

check gasta kar'e

stor og sterk kar

Tór æ an gasta kar'e, men 'an vi' inkji prǿvast.

check gjeie út

vri seg ut, sprikje ut til kantane (bruka td om klede som vidkar ut nede)

Sjå koss bórí gjeie út 'å sǿlénæ 'å lǿunn!

close gjeng'e av enn låg'e kant'e

kjem frå sør eller aust eller sørvest (om veret)

check gjengjen í

vand med

'An ha' vorte så gjengjen í det at 'an skjemdest alli å tale om det.

close gjengjí tí'

tid som har gått

check gjèrast 'å

1. ha moro av å gjere ei prette, ein spøk
2. gjere noko med vilje, noko negativt som ein helst ikkje skulle ha gjort
Sjå også verbet gjèrast.

1. No vi' mi gjèrast 'å fyr' da å løyne húvó. Mi gjårest 'å så jamt fyr' 'ó.
2. Du tar 'kji gjèrast 'å, å øyeleggje bílen.

close gjère a stèv / gjère a dikt (H)

dikte eit stev eller dikt

check gjère âv

1. verte ferdig
2. forleggje

1. Mi hav' gjårt det âv no.
2. Kòr' hèv eg gjårt âv håmåræ?

check gjère av mæ si

1. gjere sjølvmord
2. uttrykk for hardt arbeid
Sjå også gjère.

1. Hèv' du høyrt at 'u gjår' av mæ si i nótt, 'u hengde seg i a trè.
2. Eg sleit ti' eg tenkte eg gjåre av mæ mi.

check gjère av si

1. gøyme seg
2. opphalde seg
Sjå også gjere.

1. Kòri ska' eg gjère av mi fysst 'er inkji æ nåkå løyni? Rannei skjemdest så 'u alli visste kòr 'u sille gjère av si.
2. Kòr' hèv' du gjårt av di?

check gjère ette si / seg

1. gjere stor skade
2. gjere kvinne gravid (utan å ville det)
3. gjere ein stor prestasjon

1. hèv' du verkeleg gjårt ette di!
2. 'An hèv' visst gjårt ette si fleire stad', seie da.
3. "Nò hèv' du verkeleg gjårt ette di; denne bókjí du hèv' skríva, kåme fókk ti' lèse i mange ginerasjóna!" 'U gjåre så ette si mæ 'u skar, at det kjæm'e nóg alli ti' var gjårt sò godt mei'.

check gjère godt av matæ

syne at maten nærer

Såvi gjère godt av matæ, 'an legg'e på seg om 'an alli èt'e så mykji.

check gjère líti av si

vere anonym, vere tilbakehalden, halde seg i bakgrunnen

Eg minnest at Gýró gjåre líti av si i skúlâ.

check gjère mykji av si

halde seg i framgrunnen, "vere frampå", "ta mykje plass"

Ånund va' ein av dei som allstǿtt gjåre mykji av si, bådi heimi å úti.

check gjere om inkji

1. øydeleggje
2. annullere ein handel (rèke opp'tte)
Sjå også gjère.

1. Heile den stóre samlingjí 'enni varte gjår' om inkji.
2. Handelen varte gjåre om inkji.

check gjère opp

arbeide fram

Haustuddí gjåre da opp ti' gongvårsklæ'i.

check gjère opp låven

skilje det tunge kornet frå det lette (ved å kaste det attover skuldra med ein kasteskovl)

Fysst visten va' stór'e nóg, gjåre da opp låven.

check gjère opp ti'

utgjere

Haugianaran i Sætisdal gjåre 'kji opp ti' nåkå tal som dróg.

check gjère 'pomm

reie opp senga
Sjå også gjère.

Det lýt kvær gjère 'pomm sí ègjó kvíle.

close gjère seg berr'e

røpe det ein veit om noko

check gjère seg ti'

smiske (for å oppnå noko)

Sòme gjère sikkå ti' fyre lǿnsforhandlingó. 

check gjère si fyri

gjere sitt beste
Sjå også gjère.

'An gjåre si fyri dei kubbestólæ.

check gjère si gama âv

godte seg over

Da gjåre si gama âv at 'an fǿre bort hatten.

check gjère si úvandt

oppføre seg kvardagsleg, ikkje så nøye, gjere som ein er heime
Sjå også gjère, si og úvandt.

An kan gjère si úvandt sjå dei an kjenner godt. Passi dikkå at di inkji gjère dikkå for úvandt fysst di æ ottabygds.

check gjère sylv

utføre sølvsmedarbeid

Sylvsmé'en gjère sylv.

check gjère ti' viljis

oppfylle eit ynskje

Eg tikje mi ljót' gjère da ti' viljis fysst da vi' det så gjinni.

check gjère út

kviste og evt. barke eit tre som er felt, gjere det klart til å fraktast bort

"Eg hèv' stývt å gjårt út håvonnó tylt i dag", skrøytte Såvi.

check gjère vóndt

gjere ugagn

Mi gjåre visst mykji vóndt mæ mi vår' små.

check gjère 'å

tenne opp eld
Sjå også gjère.

Det æ létt å gjère 'å nævra 'ell tyri.

check gjètórds godt

sers bra, sers godt
("gjètórds" vert også bruka i samband med andre eigenskapar, td "vé" og "spræk")

'An bygde så gjètórds godt a hús.

check gjève att'e

svare med vondord

Inkji gjèvi att'e, der kjæm' inkji nåkå godt út av dèt!

check gjève av si

gjeve frå seg mykje varme

Nò æ det harlegt dèt 'an gjèv'e av si, Jǿtúlen!

check gjève hogg

gje juling

Tårål gav sònæ sí hogg si' 'an ha' skjemt út nívæ.

close gjève ifrå si

skjøte ein eigedom over på andre, mest bruka i samband med at neste generasjon overtek
Sjå også sitje med.

close gjève inn'tt'e

gjeve litt mat til buskapen midt på dagen

check gjève kjept'e

kjefte

Såvi va' fæl'e ti' gjève kjept'e, men va' inkji så ǿr'e ett' å arbeie sjav'e.

close gjève lé

vike til sides, gjeve plass

check gjève seg etti

seinke farten (slik at ein vert etter dei andre i fylgjet)

Pål ha' létt for å gjève seg etti, så da vill' helst'e inkji hav' 'an mæ på túra.

check gjève seg ti'

verte verande på ein stad lenger enn vanleg

'An gav seg ti' så lengji at mi finge alli leggje åkkå. 'An gav seg ti' i fosstògunn.

check gjève seg ti' foddok

gje frå seg eigedom og få føderådskontrakt

Jón å Yngjebjør gåve sikkå ti' foddok ti' sònæ sikkå, Taddâk.

check gjève si gó' tíd

vere lenge, drygje tida

'U gav si gó' tíd, å da tala om mangt å mykji.

close gjève si ska'i

få ein skade (sidan ein har vore uvyrden)

check gjève si tíd ti'

"ta seg tid til"

Da gåve sikkå 'kji tíd ti' två tili førr'ell da reisti.

check gjève strott'e

gjere motstand, tale imot (hisse seg opp)
Sjå også halde strottæ og strott'e.

"Gjèv'e du strott'e, så ljóte mi få rétten ti' å løyse sakjí", sa Tór mæ 'an Såvi.

close gjève súge

amme

close gjève ti'

tilgjeve

check gjève tøyg'e

vere elastisk (td eit ler-reip)

Æ reipi gjænomvått, gjèv'e det tøyg'e, æ det tjurrt, gjèv'e det inkji tøyg'e.

check gjève útí

når ein vaskar og dreg ut litt mjølk or spenane så mjølka byrjar å kome rikeleg
Sjå også mýkkje.

An lýt mýkkje å klemme så kjýrí gjève útí.

check gjúve ti'

gjere noko brått og uventa

'U gauv ti' å tala så det va' plent úsǿmelegt.

check gjyrje lass

stort og tungt lass

Det va' a gjyrje lass du ha' dèr, koss greidde du å få det opp Hævassbakkjen?

check gjyve âv

turke støv

D'æ gó'slegt gjyve âv ti' hægjinn.

close gjære rundt næpâ

ein bestemt barneleik

check gjæte mjelti

tida når buskapen kviler midt på dagen
Sjå også mjelte.

Ungan gjætte mjelti støylsferrun stuka mæ' anna.

check gjæte på

vakte på, passe på

Di ljót' gjæte på fysst det sý'e i grýtunn!

check gjæte sugge

barneleik (utandørs)

An måtte gjæte suggunn godt så inkji aire tók' æ.

close gjǿ néttí

spe ut ei suppe med meir væske
Sjå også gjǿ.

close gjǿve da fatikke våre líke útyste

Gjev dei fattige var like utyrste. "Gjøve" er konjunktiv.
Sjå også fatikk'e.

check gjøyme attâv / gjøyme âv

ta mat eller anna på bordet og setje det på plass att

Vi' dú gjøyme attâv så ska' èg två koppan. Eg gjøymde attâv bǿtestellingan. Ska eg gjøyme âv maten?

check glensa lag

godt humør (gjerne når ein har drukke noko alkohol)

Jón va' i glensa lag i gjerkveld; eg trúr 'an ha' smaka nòkå.

close glíe av si

uttrykk bruka om situasjon eller hending som endar greiare enn ein hadde grunn til å tru

check glíne âv

ferdig, slutt; helst bruka om uver

Nò hèv' det gline âv, så nò kunn' mi ríve út såtun.

check glíne av bergó

uttrykk bruka om når solljoset vert reflektert på berg og fjellsider
Sjå også glíne.

Det kan nóg kåme fleire býu itt det glíne av bergó.

check glíne av si

"det hender ikkje", "gli unna"

Det glein av si, úveiri da spåddi.

check glíne ivi

gå over, ikkje verte noko av

Krímsjúkjen glín'e ivi ette nåkå dage. Da spådde det sille vare tóreveir, men det glein ivi.

close glitrandi svårt

djupt svart, glinsande svart farge

check gljóandi augo

"sinte" augo

'An såg så vóndsklèg'e út, mæ gljóandi augo.

close gljóandi heitt

frykteleg heitt

close gljóandi spræk'e

veldig sprek

close gljúpe ti'

svare brått og uvyrde

check gló âv

1. lyser mykje, blenkjer mykje (td oppstasa med sylv, gull og blanke fargar)
2. lysande glohaug

1. Sylvi æ så blankt at det glór âv det.
2. Det glódde av glóhaugjæ då båli ha brunne opp.

check glúpe 'å

angripe (helst bruka om ville dyr)

Ulven glaup beint 'å sauen.

check glúse fortæniste

godt overskot, god inntekt

Tór å Ånund finge a glúse fortæniste av å pante flasku.

check gløyme si bort

"vere tankelaus", distre

Eg tenkte å gratulér' 'an mæ dagjen, men eg gløymde mi bort.

check gløype ti'

"glefse til" med ord

Eg tenkte mi sill' have enn grei'e diskusjón'e, men 'an gløypte ti' mæ same eg kåm.

check glåpandi hug'e

godhug for eit menneske ein såvidt kjenner (ei slags avstandsforelsking)

Då fekk 'an sòdan glåpandi hug'e ti' 'enni.

check glåpe âv

ta blikket vekk frå noko ein ser på

Du kan alli glåpe âv ungó, då kunn' da springe av gar'i. Der æ så stygt å gange at du må alli glåpe âv vègjæ.

check glåpe etti

leggje merke til, føretrekkje, leite etter

Dèt glåpte da etti, dei gamle, at torvtòkâ va' godt lagd.

close glåpe opp

opne augo (etter svevn eller medvitsløyse)

check glåpe si ti'

førestille seg

An kan glåpe si ti' at Tólefadd líknar evri léne å neiri bulæ 'å a kvendi som ligg'e mæ anlitæ opp.

close glåpe ti' léss

sjå seg til sides

check gnúste måltíd

kraftig måltid
Sjå også gnúste.

Det va' a gnúste måltíd, nò fekk eg magjen i lé'en! (herme)

close go' dagjen

god dag

check go' kvelda

god kveld

"Go' kvelda!", sa 'an då 'an kåm inn i stògâ.

close go' kvelds

god kveld

close go' måren

god morgon

check gó' nòs

god luktesans

Hèv' an gó' nòs, kjenner an matgjæmen fyre aire.

close góde mann!

utbrot (når ein er forstøkt)

check godt av manni

har god økonomi eller mykje eigedom (uttrykket er ubunden dativ)

I Nordstog hav' da allstǿtt vòr' godt av manni.

check godt fókka

godt med arbeidsfolk

Det æ godt vèr' godt fókka i onnó.

check godt havandi

god nok til å ha og bruke

Den kuptâ va' godt havandi.

close godt i lag

1. i godt humør
2. lett rusa på alkohol

check godt í mi

god kjensle

Eg hève inkji godt í mi fysst eg hèv' gløymt å seie frå at eg alli kan kåme.

close godt inni / godt úti / godt

behageleg temperatur (innandørs eller utandørs)

check godt móti / gó' móti

helsing når dei gamle møttest

"Godt móti!" helsa Lidvår då 'an mǿtt' 'ó Knút.

check godt nýår

godt nyttår

Klokka toll nýårsepdagjen rópe mange "godt nýår!"

check godt på si

varsel om noko godt

Det hève inkji godt på si fysst rèven gjøyr innmæ húsi.

check godt ti' konns

få god og årviss kornavling

I Valle va' det godt ti' konns, men i Bykle va' det mei vålunt koss det gjekk.

check gó'e att'e

1. uttrykk bruka i samband med å minnast og å gløyme
2. frisk att

1. 'An vare alli gó'e att'e (gløymer aldri). 'An vare fórt gó'e att'e (gløymer lett, fort)
2. Æ du gó'e att'e nò?

check gó'e av annas

meir raus med felles pengar og eigedom enn med sitt eige

Det æ snartí vèr' gó'e av annas.

check gó'e av si

vere snill og tolmodig (helst om born)

Bóa æ så gó'e av si, eg fær sòve heile néttan.

close góe bussa

gode kameratar

close gó'e dag'e

nok tid til å gjere noko

Mi have gó'e dag'e ti' gjère detti færigt ti' kvelds.

close góe dú!

du verden!

check gó'e í si

græt lite, søv godt om nettene, frisk, har god helse (bruka om spedborn)
Sjå også gó'e.

Bóa va' så gó'e í si då 'an va' líten.

close gó'e kar'e

ein kar som er sterk og sprek

close gó'e på trjúgó

god til å gå med truger (om hest)

close góe stundi

god tid, nok tid

close gó'e ti' rǿe

ha lett for / flink til å samtale / prate
Sjå også rǿe og gó'e ti' rǿe.

close góe véne

gode du, ver så snill

check gong ette onnó

rett som det er

Gong ette onnó gjekk det gali mæ dei gamle traktóræ 'ass Bjørgúv.

close gorrlaus'e bas'e

felestille med svært lågstemt basstreng (FDAE)

check grave út slåttâ

slå alt gras som er råd å få tak i (om slåtteteig på heia)

Mi hav' lagt 'å mei' búskap'e 'ell vani, så mi ljóte grave út slåttâ så mykji mi kunne.

check grebbeleg laga

nytta om folk av båe kjønn som er grovbygde og lite vakre
Sjå også grebbe.

Tóre va' grebbeleg laga.

close greie skull

løyse ut gjeld

close greie út

1. løyse ut (td gjeld)
2. rette opp (td fiskegarn, hage, floke)

check greitt vaksen

velproporsjonert kropp
Sjå også vénvaksen.

Bjørgegúten æ greitt vaksen.

close gríne i kjíkji / gråte i kjíkji

gråte så intenst at ein misser pusten, gråte i avmaktstilstand

close gríne å le

le på ein spottande måte

close grípe gjýgrí

senebetennelse i handa når ein skjer korn med sigd

check grusti veir

uver, regn, snø, vind o.l.
Sjå også grusten.

Æ det grusti veir, kunne mi inkji på heií.

close grúve skjí

ski med mykje spenn i

check gråte lóen fót'e / gríne lóen fót'e / sýte lóen fót'e

gråte over daude dyr (bruka i samband med at ein ikkje skal gråte når det berre er dyr, og ikkje menneske som er sjuke og døyr)

'An ska' 'kji gríne lóen fót'e.

check Guss dǿ

Guds død (eid, bannskap)

Guss dǿ, húva 'an.

close Guss men

1. eid (banning)
2. bruka som "fastslåing" av ein påstand

check gussill

" for Guds skuld"

"Men gjèri detta for gódeste gussill!", sa Vrål.

check gusten fyr' éli / gusten fyre élæ

vindsblekk før ei regnbye
Sjå også gust'e.

No æ eg ræd'e d'æ gusten fyr' éli, så nò ljót' mi høye!

check Gut forsýte mi

"sanneleg", "jammen"

Gut forsýte mi, hav' di súss!

check gå ât

oppdage, få auga på, leggje merke til, merke
Sjå også og gå at si.

Hèv' du gått ât at 'an èt'e mindri nò? Eg gådde alli ât at 'an ha' vorte hærutt'e. Eg hèv' gått ât at 'an hèv'e vorte ellesklèg'e. An går alli ât førr'ell an æ gåmål'e.

check gå ât si

leggje merke til, verte klår over
Sjå også og gå at.

Eg går ât mi at eg æ úminnugare 'ell førr'e.

check gåmålt

eldre munnlege soger

Mi ungan såte i an krúdi å høyre mæ Góme fortålde gåmålt. Ånund tótte så gama i gåmålt.

check ha' kunna

kunne ha

Eg ha' kunna kaupt mi enn anné bíl'e no.

check ha' mått

hadde måtta

Eg ha' mått athuga bèt'e.

check ha sillt

skulle ha

Eg ha' sillt slègje plænen no. Du ha' 'kji sillt tèkje di så mykji fyrom.

check ha' villt

hadde vilja

Ha' du villt havt inn hesten?

check hadde attât si

drikke

Òlâv hadda bodden attât si å drakk seg útysst'e.

check hadde att'å

seie noko indirekte som er leitt for andre

Danil laut allstǿtt seie nòkå som hadda att'å 'an Gjermund.

check hadde si né'å

leggje seg på sofa eller i seng i halvt sitjande stilling (for ikkje å sovne så tungt)

Det hjelper å hadde si né'å a líti bil fysst an hèv' arbeidt hardt å æ tròta.

check hadde undâ

halle nedforbakke

Det hadda greitt undâ i dei veitunn.

check halde a bla' / avíse

abonnere på eit blad / ei avis

Eg hèv' allstǿtt halde Dag og Tíd.

close halde attât

1. hjelpe eller gje noko til ein person som treng det (pengar eller mat)
Somme seier "stǿ attât".
2. gje tilleggsmjølk til lam som får for lite av mora (med tåte)

check halde attí

1. greie å halde fylgje med
2. halde med like
Sjå også halde.

1. Eg greier alli halde attí deg, du æ så spræk'e!
2. I dag æ det så kaldt at mi ljóte halde attí med vé'e.

check halde bórdskjikkjen

oppføre seg danna ved matbordet

Det æ inkji adde unga som kunne halde bórdskjikkjen.

check halde det mæ

1. drive på, ha for vane
2. prøve å overtale, mase

1. 'An held'e det mæ dessa kjøyringjinn forotta eksóspotte heile néttan! 'An held'e det mæ dei vasingjinn sí plent allstǿtt!
2. Gunnúv héldt det mæ 'ó at 'an sille skjóte steinan.

check halde det same

ikkje bry seg, vere likesæl med

Bjúg tóttest halde det same om 'an vart'e lædd'e at.

check halde heilagt

1. ikkje arbeide (bruka i samband med sundagar og andre heilagdagar)
2. "ikkje ha overdreven respekt"

1. Dei gamle vår' nøyne mæ å halde sundagjen heilag'e, det vi' seie å høyre elle lèse gussórd, å inkji gjère únǿdvendig arbei'.
2. Den mannen hell'e eg 'kji mei heilagt 'ell at eg seie det mæ 'an.

check halde i hævi

i hevd, verte akta på (uttrykket er ubunden dativ)

Mi halde tradisjónen i hævi.

check halde i spríkjen

bruka om born som heldt i dei to rundingane bak på stakkane i setesdalsbunaden (for små born var det trygt å halde der)

"Eg mist'æ Mamme då èg va' líten, eg ha' 'kji nòken ti' hall' i spríkjen" (stevline).

check halde innât

syte for å ha noko i bakhand; td mat, pengar

Mi ljót' prǿve å halde innât 'enni, no mæ same 'u hèv flutt.

check halde inni grautæ

ikkje buse ut med ting ein bør halde for seg sjølv

'U greidde sjella halde inni grautæ, 'u skjemde si út gong på gong.

close halde kjýrinn

halde ei ku roleg når ein skal pare med stuten

check halde kust'e

ha respekt

Læraren héldt slig kust'e ive ungó.

check halde kvíla

vere sjuk, liggje til sengs

Eg ha' nòkå féber så eg héldt kvílâ a par dage.

check halde oppi

halde med like, vidareføre

D'æ viktigt å halde oppi talemåli åkkå.

close halde seg sjav'e

ta med seg eigen mat ved arbeid for andre

check halde si

greie å la vere å gjere noko ein har lyst eller trong til

Det va' såvídt 'u greidde å halde si. 'An va' fælt pissetrengd'e, men greidde å halde si.

check halde sitt jamne

halde jamn fart

'An va' 'kji skjót'e, men 'an héldt sitt jamne.

close halde sitt same

stå fast på noko

check halde skúli
image

vere lærar, undervise

Haddvår héldt skúli ti' 'an va' rundt åttí år.

check halde strottæ

halde munn
Sjå også gjève strott'e og strott'e.

"Vi' du halde strottæ!

check halde ti'

1. vere på ein viss eller fast stad medan ein gjer ein ting
Sjå også halde.
2. halde til, bu
Sjå også ti'helli.

1. 'An héldt ti' i skjólæ mæ 'an tinda rívun.
2. Gamle-Pål héldt ti' i a stòge 'pi voddæ, nórenat Bòneifurunn.

check halde ti' lått'e

halde til narr

Dei som knóta vorte haldne ti' lått'e førr' i tí'inn.

check halde ti' spitakkel

halde til ap

'An varte halden ti' spitakkel si' 'an inkji visste kòr 'an sill' fydde olji på motóren.

check halde tòtæ

halde munn
Sjå også tòt.

No lýt du plent halde tòtæ!

check hallast mæ

halde fram, vedvare, fylgje med (td i generasjonar)

Det héldst mæ mæ nerveproblém i dei ættinn. Gamle trúi tikjest hallast mæ lengji.

check hamle seg

kome til krefter etter ein sjukdom

Eg hèv' havt an har'e oprasjón'e, men eg hèv' hamla meg nò.

close hamske seg ti'

gjere seg klar til å reise

check handsnúdt bil

handevending, augneblink

Det æ 'kji kå a handsnúdt bil mæ mi gjère detta!

check hange på

mobbe

Nikelos hékk på meg kverr dag'e. Gjåre gútan kvendearbei', vorte da hangne på førr' i tí'inn.

check hanglen ti' ète

dårleg mathug

Tóne æ hanglí ti' ète, 'u vi' 'kji hav' kjøtkaku agong!

check hanke seg opp

løfte seg opp etter armane

'An greip i kvistan å hanka seg opp i tréí.

check happe på

stagge, roe ned
Sjå også happe.

Ungan livdest så fælt at eg laut happe på da.

check harkle på

verte tunt islag oppå issørpe

Det hèv' harkla på i nótt.
Sjå også harkle.

check harvle mæ

såvidt greie å få noko gjort

'An harvla mæ snikkéringjinn heile hausti.

close hase seg opp

reise seg opp frå stol / seng

close hasse gjeitó

klappe for å jage geitene

check hate undâ

forsvinne "noko då og noko då"

Det varte hata undâ, så det varte líti etti.

check hauge eplí

grave jord opp mot potetplantene med handreiskap (dette vert gjort med det same potetplantene har kome opp)
Sjå også hauge, eplí og hyppe eplí.

Mi gjinge ette fòrinn å hauga eplí.

check hause kar'e

mann som er sterk og modig (og noko uvøren)

Òlâv va' an hause kar'e, 'an bar den eini stokkjen tyngri 'ell den hin.

check hav' âv si

kle av seg

Vi' du 'kji hav' âv di, 'er æ heitt inni!

close hav' bergstíre

ha auga for metal (gruve)

check hav' gama

leike

Sku mi út å hav' gama?

check hav' tént út

vere utsliten (bruka om ein ting som er utsliten etter lang tids bruk)

Nò hèv CD-spilaren min tént út.

check hava tar'

(ikkje meir eller betre) enn det må

Eg æ 'kji bèt'e mæ helse 'ell hava tar'. Høytti æ 'kji tjurrare 'ell hava tar.

close have det

Uttrykk bruka i barneleik. Ein person er for seg sjølv medan dei andre borna er i ei "gruppe".

check have det gama

1. leike 2. ha det moro

1. Mi reiste né'at åne for å have det gama. 2. Mi ha' det gama på fest'e i gjerkveld.

check have det hǿgt

ha det roleg, greitt, lite å gjere
Sjå også hǿgt.

Eg hèv' havt det så hǿgt ette' jól.

check have det í si

kjenne på seg; t.d. at noko kan hende

'An ha' det í si at det va' nòkå 'an ha' gløymt.

check have det mæ...

ofte gjere eit eller anna

'Tårål ha' det mæ å spóle fysst 'an kjøyre ti'.

close have det rétt fyre si

"ha den rette kristentrua"

check have det smått

ha lite av det meste, vere fattig

Húsmennan ha' det jamtivi smått. Da ha' det så smått i Heimigâ, da våre fatikke.

check have det ti'

"tolke det slik", meine, vurdere

Eg vi' nå have det ti' at Gunnår va' bèt'e 'ell Eivind ti' å spile. Da ha' det ti' at Gró ha' stòle kjø̀t.

check have dragji

1. vere noko høgare eller større enn tingen eller personen ein samanliknar med
2. vere tiltrekkande for "det andre kjønn"

1. Gunne å Turí mælte sikkå, å Turí ha' dragji.
2. Såvi ha' inkji dragji, kvendí vill' inkji hav' 'an.

check have ell' i fuinn

person som ikkje kan vere i ro
Sjå også elle og fu.

Òlâv va' allstǿtt så úrólèg'e, 'an ha' ell' i fuinn.

check have fókk

ha folk på vitjing hjå seg, ha besøk
Sjå også have og fókk.

Du kan inkji kåme i kveld, mi have fókk.

check have fram'å vègó

ha mange ting framme på same tid / same stad
Sjå også vèg'e.

Eg hèv' så mykji fram'å vègó at det vare helst'e róti.

check have fýi mæ

vere kjærast med

Turíd å Lars have havt fýi i mange år.

check have fyri

ha sak til handsaming

Da ha' fyri a sak om frådéling av a túpt.

check have i hovdæ

noko påverka av alkohol

'An hèv' i hovdæ, 'an kan inkji kjøyre i dag.

check have kjý på bygg

leige bort kyrne om sommaren
Sjå også kjýr.

Mi have 'kji støyl'e sjave, så mi ljóte hav' kjýne på bygg.

check have kóvi

ikkje få puste

Gamle-Targjær ha' kóvi det seiste 'u livdi.

check have lange lommu mæ líti í

ein som vil vere større og rikare enn han er (skrytepave).

"Du veit du kan alli sei' di frí i frå lange lommu mæ líti í". (frå slengjestev)

close have límeviti

ha "vett" til å flytje seg når golvet vert sopa eller vaska

check have mæ

1. ete saman med
2. ha ansvar for, bry seg med

1. Vi du have mæ, så slepp'e du å ète itt du kjæm'e heim'tte.
2. Hèv' dú havt nåkå mæ detta? Eg hèv' havt mykji mæ fótballbanen å gjère.

check have nóg mæ seg

"ha nok med seg sjølv" (vere sjuk og difor ute av stand til å gjere andre oppgåver enn å sjå etter seg sjølv)

Torbjørg ha' nóg mæ seg då 'u fýgde mannæ at jórdinn.

close have nòkå i smugg

ha noko for seg sjølv (i smug)

close have òni for

ha tid til

check have òni fyri

ha ro for, vere trygg på

Eg hèv' òni fyri at Tóne greier seg godt på skúlâ.

check have onn 'å

syte for at noko vert gjort (ha ansvar for)

Detta lýt dú have onn 'å!

close have rådag'e med

ha styring mæ
Sjå også rådag'e.

check have sjau sorgji

sjå svært sorgtung ut

'An såg út som 'an bar på sjau sorgji, mest'e allstǿtt.

check have steiauga (H)

lett for å sjå stein som passar til kvarandre i ein natursteinmur

Det æ godt fysst enn múrari hèv' steiauga.

check have ti'

få nokon til å gjere eit eller anna

Ko kunn mi hav' 'an ti', denné drengjen? Eg ska have gúten ti' fýe di mæ sekkjæ.

check have turvtí

ha det ein treng

D'æ 'kji adde som have turvtí, å då kan an ljót' hjelpast.

check have tǿkji ti'

ha tiltak til, når det passar

Eg spitar fysst eg hèv' tǿkji ti'.
Detta æ 'kji nåkå som hastar; eg gjère det itt eg hèv'e tǿkji ti'.
"Ko mykji vi' du gjève?" - "Eg gjèv'e som eg hèv'e tǿkji ti".

check have visse í

ha pant i, ha sikring i

Bankjen vi' have nòkå i visse fysst da sku låne út pæninge.

check hegne rundt

vere til stades og stelle godt med ein person som treng hjelp

Asgjær hegna rundt 'an Taddeiv, mannen sin, det beste 'u kunna då 'an varte fillen.

check heil holl

frisk kropp (bruka i samband med å få skade på kroppen utan å sjå ytre teikn til skaden)

Eg fekk an kaun'e på heil holl.

close heil'e bròti

stor mengd (td spiker, folkemengd, dyr)

check heile langjen

langs ei line (naturleg skilje)

Mi gjinge heile langjen 'å austare lénæåne, men der va' alli a smòlogg å sjå ell' høyre.

check heile smeltâ

alt, alle saman

Eg kauper alt samen, heile smeltâ!

check heilskorne skó

lersko som er laga av eitt leremne

Heilskorne skó våre låge å våre inkji góe i våte mýra.

check heilum aka

"lykke på ferda" (ynskje at det skal gå godt)

Dèt va' a snill lítí jente, ja nò æ det barre 'u må mæ heilum aka.

check heimefronta - nasista

utandørs barneleik (Vart bruka i Nordibø i Valle frå 1945 og fram mot slutten av 50-talet. Dette var om lag same leiken som "politi og tjuv" eller "indianer og kvit")

Sku' mi heimefronta - nasista?

check heite etti

vere oppattkalla etter
Sjå også reise opp'tte og opp'ttereist'e.

Èg heite ette 'ó Gófa.

check heite på

arbeide eller anstrenge seg så mykje at ein vert varm i kroppen

Det heitar på å slå mæ ljår'e.

close hekse í seg

ete fort og mykje

check hekse ti'

fare fort opp og skjenne kraftig (oftast bruka om kvinner)

Birgjitt va' sò oppfarandi å lei ti' hekse ti'.

check hell'e bèt'e

endå betre, noko sterkare

Tór va' sterk'e å seig'e, men Sigúrd å Taddeiv våre hell'e bèt'e.

check hèlúvs kar'e

dumdristig "villmann"

Tjóstóv æ an hèlúvs kar'e, 'an výrer alli nòkå ting.

close helvnungs verre

fælt, det verste av alt

close hemske seg (H)

rette på kleda, slik at dei sit som dei skal

check hengje 'pivi

henge opp grautegryta i skjerdingen (grytekroken)
Sjå også 'pivi og setje 'pivi.

Nò hengjer eg 'pivi kaslen så mi få åkkå nåkå kaffé.

check hente unde seg

når ei ku som skal kalve byrjar å få mjølk i juret

Eg sér at Brondrós bigjynder å hente unde seg.

check herde seg opp

verte sint, øse seg opp, take att'e

'An herda seg opp førr'ell 'an sill' lypte steinæ.

check hevle mæ

1. gå på "med krum hals"
2. vere uredd 
3. ikkje bry seg om
Sjå også hevle.

1. 'U hevla 'kji mæ å take på seg dei vanskelègaste oppgåvun.
2. 'An hevla alli mæ å gange ive den filne brúne.
3. 'An hevla alli mæ å ljúge.

check hevle seg

kome til krefter att

'An hevla seg fórt då 'an fekk mat'e.

check híe út

dra ut tida
Sjå også híe.

'An va' fæl'e ti' híe út tí'í fysst nòkå sill' gjèrast.

check himnungs verre

mykje verre

Det gjekk himnungs verre då lagji býtte trænari.

check hjarte det

vere samd (på ein høgtidsam måte)

Svålaug sa 'u alli ha' hjarta det, at dótterí tók 'an Håvård.

check hjarte vént / hjarte godt

veldig fint / veldig godt; forsterkande uttrykk

'U song så hjarte vént. 'U ló si så hjarte godt.

check hogge bjalka

hogge tømmer
Sjå også hogge.

Tårål hèv' hoggje bjalka i heile vèt'e.

close hogge for langt

hogge tømmer over bytelina

close hogge inn'å annas

hogge tømmer over bytelina

close hogge 'nundi

hogge kvister og ris til å leggje på stakkstaden

check hogge seg í

begynne med eit arbeid
Sjå også hogge.

I morgó tídleg vi' mi hogg' åkkå í mæ slåttæ. Nò have mi èti å kvílt lengji nóg, så mi ljóte hogg' åkkå í att'e.

check hogge ti'

svare med ord på ein "skarp" og kraftig måte

Jón hoggje ti' då Såvi kjýtte ko mykji 'an ha gjårt.

check hókke si

ordne seg

Kossi vi detti hókke si, i desse úveiræ?

check hòl 'å

hol på

Nò lýt du sipte sokka, der æ hòl 'å båe hæló! Stivlan mí æ hòl 'å.

close hóle moddu

påfunn og småfanteri som folk flest oppfattar som tull og nautskap

check hólke út

hole ut (i tre; td olle, trog)
Sjå også hólke.

Æ det dú som hèv hólka út denné bodden?

check holve verre

mykje verre, endå verre

Då Svein bigjynte å fortelje skrø̀nu, varte det holve verre.

check honn rugge (meg)!

forsterkande uttrykk

Honn rugge, no lute mi kåm' åkkå heim'tt'e!

close hoppe i eitt (V)

lengdesprang med tilløp

close hoppe i trjú

hoppe tresteg

close hoppe maksís

få katt eller hund til å hoppe over ei hindring (td armane til eigaren)

close hoppe stilt

lengdesprang utan tilløp

check horve ti'

slumpe til, høve til

Det horva sò ti' at da treftest i bryddaupæ.

check hotte tòk

jamn og uavgjord kamp

Det va' hotte tòk midjom 'ó Bjørgúv å Gjermund.

close hunten hell'e!

kraftuttrykk ("småbanning")

check húse ivi

når isen byggjer seg opp s